شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
13K subscribers
299 photos
427 videos
7 files
78 links
Download Telegram
ما قوت پرواز نداریم، وگرنه
عمری‌ست که صیاد شکسته‌ست قفس را

#رفیع_مشهدی

@vir486
👍2
غم خوش
@kocheyerendan
هشیار کسی باید کز عشق بپرهیزد
وین طبع که من دارم با عقل نیامیزد

آن کس که دلی دارد آراسته معنی
گر هر دو جهان باشد در پای یکی ریزد

گر سیل عقاب آید شوریده نیندیشد
ور تیر بلا بارد دیوانه نپرهیزد

آخر نه منم تنها در بادیه سودا
عشق لب شیرینت بس شور برانگیزد

بی بخت چه فن سازم تا برخورم از وصلت
بی‌مایه زبون باشد هر چند که بستیزد

فضلست اگرم خوانی عدلست اگرم رانی
قدر تو نداند آن کز زجر تو بگریزد

تا دل به تو پیوستم راه همه دربستم
جایی که تو بنشینی بس فتنه که برخیزد

سعدی نظر از رویت کوته نکند هرگز
ور روی بگردانی در دامنت آویزد



#سعدی
#موسیقی
#شجریان
👍1
و من او را
چو شاخه‌ای که به زیرِ بهمن شکسته باشد، دوست می‌داشتم.

بیژن الهی


@vir486
👍1
  

من که از آتش دل چون خم می در جوشم
مهر بر لب زده خون می‌خورم و خاموشم

قصد جان است طمع در لب جانان کردن
تو مرا بین که در این کار به جان می‌کوشم

من کی آزاد شوم از غم دل چون هر دم
هندوی زلف بتی حلقه کند در گوشم

حاش لله که نیم معتقد طاعت خویش
این قدر هست که گه گه قدحی می نوشم

هست امیدم که علیرغم عدو روز جزا
فیض عفوش ننهد بار گنه بر دوشم

پدرم روضه رضوان به دو گندم بفروخت
من چرا ملک جهان را به جوی نفروشم

خرقه پوشی من از غایت دین داری نیست
پرده‌ای بر سر صد عیب نهان می‌پوشم

من که خواهم که ننوشم به جز از راوق خم
چه کنم گر سخن پیر مغان ننیوشم

گر از این دست زند مطرب مجلس ره عشق
شعر حافظ ببرد وقت سماع از هوشم

#حافظ

@vir486
👍2🔥2
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
تا با غم عشق تو مرا کار افتاد
بیچاره دلم در غم بسیار افتاد

بسیار فتاده بود، اندر غم عشق
اما نه چنین زار که این بار افتاد...

مولانا
شهرام ناظری

@vir486
👍2🔥2
روزگارِ حقیرِ شیرین‌عقل

🔸 شبی سلطان محمود غزنوی- در غلبهٔ مستی- به ایاز، غلامِ محبوب خود امر کرد که موهایش را از نیمه ببُرد. ایاز هم زُلفین خویش بُرید و پیش سلطان نهاد. شبِ شراب گذشت و محمود در بامدادِ خمار، از اتّفاقِ دوشینه، سخت پشیمان شد. عنصریِ شاعر هم برای دفعِ غصّهٔ سلطان این رباعی را سرود و بر او خواند:
کِی عیبِ سرِ زلفِ بت از کاستن است!
چه جای به‌ غم نشستن و خاستن است!
روزِ طربِ و نشاط و مَی خواستن است
کآراستـن ســــــــرو ز پیـــراستـن است.


«سلطان یمین الدوله محمود را با این دوبیتی بغایت خوش افتاد، بفرمود تا جواهر بیاوردند، و سه بار دهان او پر جواهر کرد و مطربان را پیش‌خواست و آن روز تا بشب بدین دوبیتی شراب خوردند»۱

🔸 نوشِ جان عنصری آن سه‌دهن جواهر و آن شراب و‌کباب و نُقل و حلوایی که- آن روز تا به شب- بابتِ این دو بیتِ متوسط خورد و نوشید! ما که بخیل نیستیم. تازه این که چیزی نیست، کار عنصری به جایی رسید که بعدها خاقانی دربارهٔ او گفت:
شنیدم که از نقره زد دیگدان
ز زر ساخت آلات خوان، عنصری


🔸 در همان سالها فردوسی هم که به قولِ نظامیِ عروضی، «سخن را به آسمانِ علّیّین بُرد»۲، داستانِ داستان‌های خود را می‌سرود، بهترینِ داستانِ حماسیِ جهان۳، داستانی که «من اگر هزار بار رستم و اسفندیارِ فردوسی را بخوانم کوچکترین احساس ملالی نمی‌کنم»۴
باری، شاعرِ بزرگِ ایران، در آغاز این داستان از تنگدستی خود- از اینکه آرزوی یک وعده کباب و یک سبد انار دارد و نمی‌یابد- گله کرد و سرود:
هوا پُر خروش و زمین پُر ز جوش
خُنُک آنکه دل شاد دارد به نوش
درم دارد و نُقل و نار و نَبید
سر گوسپندی تواند بُرید
مرا نیست! فرّخ مر آن را که هست
ببخشای بر مردم تنگدست
...

🔸 و روزگارِ حقیرِ شیرین‌عقل، زان‌پس این شیرین‌کاری را هزار بار تکرار کرد
و می‌کند
و خواهد کرد.

........................................
۱_۲.نظامی عروضی: چهارمقاله صص ۵۷، ۷۵.
۳.خالقی مطلق: مدخلِ رستم و اسفندیار، دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی.
۴.شفیعی کدکنی: موسیقی شعر ص بیست و دو.
* تعبیرِ روزگار حقیر شیرین‌عقل از میلاد عظیمی است.


@vir486
👍4👎1
دیوانه‌تر از خود کسی می‌جُستم

دستم بگرفتند و به دستم دادند



#سعدی

@vir486
👍2
عشق، همان زندگی‌ست، پس در آن بمیر.

ابن‌الفارض

@vir486
👍4
انسان باید هر روز
کمی موسیقی گوش کند،
کمی شعر بخواند
و روزی یک تصویر زیبا ببیند

تا علایق دنیوی نتواند حس زیبا‌شناسی را که خداوند در روح او قرار داده است، از بین ببرد.

#گوته


@vir486
👍2❤1
آهنگ رضا موتوری

با صدای بی‌صدا
مثل یه کوه بلند.

با صدای همیشگی فرهاد.

@vir486
👍3
بخش اوّل.
نصیحت‌های ایرج میرزا به پسرش.


از مالِ جهان ز کهنه و نو
دارم پسری به نام خسرو

هر چند که سالِ او چهار است
پیداست که طفلِ هوشیار است

در دیده من چنین نماید
بر دیده غیر تا چه آید

هر چند که طفل زشت باشد
در چشم پدر بهشت باشد

آری مثل است که قَرَنْبیٰ
در دیده مادر است حَسْنا

هان ای پسرِ عزیزِ دلبند
بشنو ز پدر نصیحتی چند

ز این گفته سعادتِ تو جویم
پس یاد بگیر هر چه گویم

می‌باش به عمرِ خود سحرخیز
وز خوابِ سحرگهان بپرهیز

اندر نَفَسِ سحر نشاطی است
کان را با روح ارتباطی است

دریاب سحر کنارِ جو را
پاکیزه بشوی دست و رو را

قرنب: بچه‌ی موش

#ایرج_میرزا

@vir486
👍11👎1
مسعود دلاویز
دبیر دبیرستان رسول اکرم بهبهان

«تحلیل شاه بیت داستان ضحاک با محوریت واژه هنر»

هنر خوار شد، جادویی ارجمند/
نهان راستی، آشکارا گزند

فردوسی در برداشت خود،  از میان رفتن حکومت جمشید و به قدرت رسیدن ضحاک را، خوار شمردن  هنر و گرامی داشتِ جادویی می خواند.
صف آرایی دو واژه«هنر» و «جادو» تنها یک تقابل ساده معنایی را بازگو نمی کند، بلکه ستیز دو جهان بینی را به نمایش می گذارد که هریک برای خود سامانه ای از ارزش ها مثبت و منفی را پشت سر دارد.
واژه هنر در زبان پهلوی به معنای«قابلیت،مهارت و استعداد»(تبريزي 1362 :ج 4،
2381) در صنعت و کشاورزی به کار رفته است.  در دوره جمشید مهارت(صنعت و دانش) خانه سازی، معدن، پزشکی و داروشناسی رشد می یابد که در پی آن، آسایش و رفاه برای مردم فراهم می شود و این همه مجموعه مهارت و صنعت هایی است که در دوره جمشید گسترش می یابد و خود او در گوناگونی و گسترش آن نقش اساسی دارد. در جای دیگر از شاهنامه بر ارتباط جمشید با هنر سخن گفته می شود:
چنین سال پنجه برنجید نیز/ندید از هنر بر خرد بسته چیز» یا در جای دیگر همین داستان:
هنر در جهان از من آمد پدید/ چو من نامور تخت شاهی ندید»(فردوسی، ۱۳۸۸، ج ۱: ۳۸)
فردوسی در جای دیگر کتاب سترگ خود در داستان «تهمورث» این گونه درباره او می سراید:
«جهان دار سی سال از این بیشتر/ چگونه برون آوریدی هنر»( همان: ۳۵) که آشکار است «هنر» در این جا، همه کارهای تهمورث در زمینه ی فراهم کردن لباس، گستردنی، رام کردن حیوانات و پرورش آن ها برای شکار و خورش و در نهایت آموزش خط است. همه موارد بالا به نوعی به مهارت و قابلیت و صنعت برمی گردد.
واژه «جادو» ۱۴۸ بار در شاهنامه به کار رفته است که در تمامی موارد می توان برداشتی منفی از آن داشت. این واژه در اوستا بار معنایی منفی ای دارد که امروزه از آن اراده می کنیم. در این کتاب جادوان با دیوان آمده و به عنوان فریفتاران و گمراه کنندگان آدمی شناسانده شده اند.( پورداوود، ۱۳۷۷، ج ۱: ۱۳)
اما از طرف دیگر یکی از نکات پر رنگ داستان ضحاک در شاهنامه، از دیوان بودنِ همه سپاهیان اوست:
بیامد دمان با سپاهی گران/ همه نرّه دیوان جنگ آوران» (فردوسی: ۶۲)
که در «بهرام یشت» اوستا می بینیم که ویژگی اصلی دیوان، آسیب رساندن به کشاورزی و گاو ( دامپروری) است.( دوستخواه، ۱۳۷۹، ج ۱: ۴۴۲)
عصر حکمرانی ضحاک و دیوان هواخواه او، دوره چیرگی افراد کاهل و بی کاره بوده است که علاوه بر این که  کشت و برز نمی کنند و دام نمی پرورند به این صناعت هم آسیب می رساندند.( نشانه آن کشتن پدر فریدون، آثویه  آب یار و کشاورز و کشتن پدر خود، مرداس دام پرور)  و این کردار در ژرفای خود کنشی است ضد تولید و یادآور دیوان در سخنان زرتشت که آن ها گاو ها را می آزارند و کشت را نابود می کنند.(  پورداود، گات ها، ۱۳۸۴،  ۲۰۵) به سخنی دیگر دستاورد دوره حکمرانی ضحاک چیزی جز از میان رفتن کشت و دام و تولید نبوده است.
در حقیقت کاهلی و بی کارگی از ویژگی های اصلی دوران ضحاک است (کریستین سن، ۱۳۸۳: ۳۰۷) که در کمال آزمندی و کاهلی دست رنج کوشندگان جامعه را می بلعند و ناتوان در خردورزی هستند.
زرتشت در گاهان (یسنا ۳۱، بند ۱۶) آشکارا می گفت که کشاورزی و آبادانی گیتی و کوشش آدمی در راه راستی( سامان دادن به هستی) می تواند آدمی را به پروردگار نزدیکتر گرداند. به سخنی دیگر جستار بنیادی دین زرتشت، نیکی و نیکوکاری است و نیکوکاری نیز در معنای گسترده خویش، چیزی نیست مگر مجموعه کوشش هایی که به آبادانی و پیشرفت گیتی بینجامد و آن را به کمال( خرداد) و جاودانگی (مرداد) رساند که همان هدف اهورامزدا از آفرینش « نو ساختن گیتی، یک گیتی پیر نشدنی، نمردنی، نگندیدنی،نپوسیدنی،جاوادنه زنده، جاودانه بالنده و کامروا» بود(زامیاد یشت، بند ۱۱)
ازميان پادشاهان پيشدادي جمشيد بيش ازهمه به آراستن جهان و پديدآمدن هنرهاي نو
براي زندگي بهتر آدميان اقدام كرد و پس از هر اقـدامي هـم پنجـاه سـال درنـگ كـرد تـا
جهانيان بدان هنر نو خوگير شوند. او براي تعيين جايگاه هر فرد و ايجاد نظمي پايـدار در
جامعه لايه هايي طبقاتي را هم پديد آورد و به عنوان آخرين راز و هنري كـه آشـكارا كـرد
انداختن كشتي بر آب بود (فردوسي: 43)

تقابل جمشید و ضحاک در شاهنامه، رویارویی دو اندیشه متفاوت اقتصادی است؛ یکی اندیشه ای که بر آن است تا با فراهم ساختن زمینه های رشد مردم و ترغیب آنان به کوشش، روش های اقتصادی بیافریند و زمین کشاورزی را بگسترد تا رفاه اجتماعی را به دنبال داشته باشد؛
زمانه برآسود از داوری/ به فرمان او دیو و مرغ و پری(فردوسی: ۳۶)
👍5👏2
تماشاخانه

حلقه‌ی زلفش تماشاخانه‌ی باد صباست
جان صد صاحبدل آنجا بسته‌ی یک مو ببین


لطف و زیبایی این بیت حافظ آنگاه بدرستی دریافت می‌شود که آن را اشاره به خیمه‌شب بازی معمول در ایران بدانیم.
در خیمه‌ شب‌بازی بازیچه‌ها از تارهای مو آویخته و بحرکت درمی‌آیند و این تارهای نازک مو یا ابریشم دیده نمی‌شوند.
حافظ که بارها دل‌ها را اسیر دام زلف و کمند گیسوی محبوب خوانده است در اینجا بازی دیگری انگیخته و خیال بازی زیبایی کرده است. زلف محبوب را به تماشاخانه‌ی خیمه‌شب بازی تشبیه کرده‌است که در آن دل‌ها مانند بازیچه‌های بازی مذکور از موهای زلف آویخته و با حرکت باد صبا به جنبش در‌می‌آیند.

#حافظ
#عباس_زریاب‌خویی
#آئینه_جام


@vir486
❤4👏1
با رقیبان سخن از کشتن ما می‌گوید...

کشتن آن است که با غیر سخن می‌گوید!

#شوقی

@vir486
👍4❤1
 


«بی‌تو نه عیش دارم و نه خواب و نه قرار‌‌»


#مولانا

@vir486
👍3
صبح‌تان به شیوه‌ی باران باد و ترانه .🌹🌹🌹

برخیز تا یک سو نهیم این دلق ازرق‌فام را
بر باد قلاشی دهیم این شرک تقوا نام را

هر ساعت از نو قبله‌ای با بت‌پرستی می‌رود
توحید بر ما عرضه کن تا بشکنیم اصنام را


می با جوانان خوردنم باری تمنا می‌کند
تا کودکان در پی فتند این پیر دُردآشام را

از مایهٔ بیچارگی قطمیر مردم می‌شود
ماخولیای مهتری سگ می‌کند بلعام را

زین تنگنای خلوتم خاطر به صحرا می‌کشد
کز بوستان باد سحر خوش می‌دهد پیغام را

غافل مباش ار عاقلی، دریاب اگر صاحب‌دلی
باشد که نتوان یافتن دیگر چنین ایام را

جایی که سرو بوستان با پای چوبین می‌چمد
ما نیز در رقص آوریم آن سرو سیم‌اندام را

دلبندم آن پیمان‌گُسِل منظور چشم آرام دل
نی نی دلارامش مخوان کز دل ببرد آرام را

دنیا و دین و صبر و عقل از من برفت اندر غمش
جایی که سلطان خیمه زد غوغا نماند عام را

باران اَشکم می‌رود وز اَبرَم آتش می‌جهد
با پختگان گوی این سخن سوزش نباشد خام را

سعدی ملامت نشنود ور جان در این سر می‌رود
صوفی گران‌جانی بِبَر ساقی بیاور جام را


#سعدی

@vir486
❤1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
مجوی عیش خوش از دور واژگون سپهر
که صاف این سرِ خُم جمله دُردی آمیز است
#حافظ

قسمت بالای شراب که صاف و زلال است نوشیدنش آسان و لذت بخش است و نوشیدن انتهای آن که حاوی دُرد یعنی ته نشین آن بوده ، سخت و دشوار.
حافظ روزگار و زندگی را به خم شراب واژگونه‌ای تشبیه کرده که صاف و درد آن مخلوط شده و حتی قسمت های صاف و زلال آن دُرد دارد و این حقیقت را متذکر می‌شود که حتی خوشی های زندگی نیز همراه با مرارت و سختی و تلخکامی است.

آواز: محمدرضا #شجریان
تار: مجید #درخشانی
دستگاه شور گوشه‌ی حسینی
کنسرت تهران سال ۱۳۸۷

@vir486
❤3
کلاس شاهنامه، شاهرخ مسکوب
گفتار سه - تاریخ


شاهنامه چگونه تاریخی است؟ فردوسی چه دریافت و تصوری از تاریخ داشت که شاهنامه را بدین صورت که هست فراهم آورد و سرگذشت پیشینیان را در چنین مسیری انداخت؟ آیا تاریخی که فردوسی به نظم کشید، تاریخ واقعی ایران بود؟ چرا او همه داستان هایی را که در مآخذ خود یعنی شاهنامه ابومنصوری آمده بود، همانطور بی کم و کاست در کتاب خود نیاورد؟ چرا افسانه هایی چون آرش کمانگیرو کارهای گرشاسپ را کنار گذاشت و داستان هایی چون رستم و سهراب، بیژن و منیژه و اکوان دیو را افزود؟ آیا با گزینشی که فردوسی از داستان ها کرد، شاهنامه در نظر خود او تاریخ واقعی ایران بود؟ آیا براستی افسانه اکوان دیو را بخشی از تاریخ ما می دانست؟ آیا براستی باور داشت که ضحاک ماردوش از ریگزار عربستان آمد و هزار سال بر جان ما بیداد کرد و رفت؟

چنین به نظر می آید که در اندیشه فردوسی تفاوتی هست میان تاریخ حماسی-(دوران پهلوانی) و تاریخ «واقعی» (دوران تاریخی)، یکی افزونی و کاستی را برمی تابد اما دیگری را باید بی کم و کاست به نظم آورد. در تصور او ماجراهای دوران حماسی «حقیقت» تاریخ، یعنی نه شرح رویدادها بلکه دستاورد راستین و متعالی رویدادهاست و آنچه در دوره اسکندر و ساسانیان گذشت «واقعیت تاریخی» و همان است که براستی زمانی روی داده بود و برای همین هیچ کم و کاستی را در آنها روا نمی دارد.

برای آشنایی با اندیشه تاریخی فردوسی شاید بیهوده نباشد اشاره ای کنیم به طبری، تاریخ نگاری که نزدیک به زمان فردوسی می زیست و کتابش در همان روزگار شناخته و به فارسی ترجمه شده بود. دو تاریخ نگار از یک تمدن و یک فرهنگ ولی نه به یکسان و با دستمایه و مصالحی همانند! در «تاریخ رسل و ملوک» طبری، پیامبران و پادشاهان اعتباری همسنگ دارند. درستی تاریخ قدسی چون از کتاب های آسمانی رسیده، خودآشکار است، اما در امر عرفی، مورخ نگران صحت و سقم خبر است و آنگاه که نمی تواند یکی را برگزیند، خبرهای گوناگون یک رویداد را می آورد و انتخاب را به خواننده وا می گذارد.

اما شاهنامه تاریخ ملوک است، تاریخ رسل نیست. تاریخ دنیاست، تاریخ دین نیست و در نتیجه با ایمان مؤمنان سروکار ندارد و محل شک و تردید است. شاهنامه تاریخ پیامبران و شاهان نیست که در آن رویدادهای قدسی و عرفی با هم شانه به شانه جریان یابند. از پیامبران، جز یکی (ظهور زرتشت و سروده دقیقی) نمی توانست نشانی باشد که آن هم در میان پادشاهان می آید و می رود. در دوران پهلوانی شاهنامه، به خلاف تاریخ های همزمان، فقط به سرگذشت دنیا و آنها که در ساخت و ساز آن دستی دارند پرداخته می شود.

فردوسی چون طبری مسلمان است با اعتقادی کم و بیش همانند. در جهان بینی طبری، پروردگاری یگانه جهان را آفریده است و آن را از ازل تا ابد بنا به مشیتی مقدر به پیش می راند. کتاب او نشان منزلگاه های این راه است. اما شاهنامه بر سنتی استوار است که زیر ساختی دوگانه دارد. از یکسو «اهوراـ اشه ـ داد» و از سوی دیگر «اهریمن ـ دروغ ـ بیداد». این دوگانگی دیرین، در بن مایه افسانه ها و رویدادها، که در خاطره جمعی ما خفته بود، در ناخودآگاه، در کنه وجود شاعری بزرگ بیدار و در خودآگاهی وی ـ شعرـ هستی پذیرفت.

فردوسی شاعر است نه مورخ، و شاعر به معنای دارنده شعور و آگاهی در ضمیر باطن و کنه وجود، حتی ندانسته و ندیندیشیده، دریافت و بینشی از گوهر و معنای فرهنگی دارد که در آن زاده شده و آن را در جان آزموده است. او بینای آنسوی نادیدنی چیزهاست که ما نگاه می کنیم و نمی بینیم.


@vir486
👍4
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
همه‌ عالم تن است و ایران دل

نیست گوینده زین قیاس خجل


نظامی

@vir486
❤5🔥2