Audio
👍1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
در روزهای آخر اسفند
کوچ بنفشههای مهاجر
زيباست
در نيمروز روشن اسفند
وقتی بنفشه ها را از سايه های سرد
در اطلس شميم بهاران
با خاک و ريشه
- ميهن سيارشان –
از جعبههای کوچک و چوبی
در گوشهی خيابان میآورند
جوی هزار زمزمه در من
میجوشد:
ای کاش
ای کاش، آدمی وطنش را
مثل بنفشهها
(در جعبههای خاک)
يک روز میتوانست
همراه خويشتن ببرد هر کجا که خواست
در روشنای باران
در آفتاب پاک...
شعر: محمدرضا شفيعیكدكني
اجرا: فرهاد مهراد
@vir486
کوچ بنفشههای مهاجر
زيباست
در نيمروز روشن اسفند
وقتی بنفشه ها را از سايه های سرد
در اطلس شميم بهاران
با خاک و ريشه
- ميهن سيارشان –
از جعبههای کوچک و چوبی
در گوشهی خيابان میآورند
جوی هزار زمزمه در من
میجوشد:
ای کاش
ای کاش، آدمی وطنش را
مثل بنفشهها
(در جعبههای خاک)
يک روز میتوانست
همراه خويشتن ببرد هر کجا که خواست
در روشنای باران
در آفتاب پاک...
شعر: محمدرضا شفيعیكدكني
اجرا: فرهاد مهراد
@vir486
👍4❤2
من آن درختِ زمستانی،
بر آستانِ بهارانم
که جز به طعنه نمیخندد،
شکوفه بر تنِ عریانم.
زِ نوشخندِ سحرگاهان،
خبر چگونه توانم داشت
منی که در شبِ بی پایان،
گواهِ گریه بارانم.
غلامِ همّتِ خورشیدم،
که چون دریچه فرو بندد
نه از هراسِ من اندیشد،
نه از سیاهیِ زندانم
کجاست بادِ سحرگاهان؟
که در صفای پس از باران
کند به یادِ تو، ای ایران!
به بوی خاکِ تو مهمانم.
#نادر_نادرپور
@vir486
بر آستانِ بهارانم
که جز به طعنه نمیخندد،
شکوفه بر تنِ عریانم.
زِ نوشخندِ سحرگاهان،
خبر چگونه توانم داشت
منی که در شبِ بی پایان،
گواهِ گریه بارانم.
غلامِ همّتِ خورشیدم،
که چون دریچه فرو بندد
نه از هراسِ من اندیشد،
نه از سیاهیِ زندانم
کجاست بادِ سحرگاهان؟
که در صفای پس از باران
کند به یادِ تو، ای ایران!
به بوی خاکِ تو مهمانم.
#نادر_نادرپور
@vir486
👍3👏1
جبر و اختیار
بخش اوّل
اگر باید نیکی کرد اگر باید برضد ظلم شورید، اگر باید به جستجوی انسان پرورش یافته - انسان کامل - رفت پس انسان از اختیار بیبهره نیست. این نکته تا آن حد جلب توجّه کردهاست که یکی از محققین معتقد است که آن بخش از اشعار حافظ که به تأیید جبر اختصاص دارد طنز است و نظر شاعر به اصالت اختیار است. این نظر را نمیتوان پذیرفت باید گفت که حافظ بنا بر اصل «همسازی» میان جبر و اختیار سازش دادهاست. در این نظریه تناقضی نیست. آیزایا برلین در مقالات خود راجع به آزادی از اختیار سخن میگوید ولی به کسانی هم که او را مخالف جبر میدانند اعتراض میکند. این از آن روست که انسان در مواردی محکوم به جبر است و در مواردی بهرهمند از اختیار یا محکوم بدان. دامنه اختیار انسان تا کجاست؟ پاسخ دادن به این سؤال وظیفه حافظ نبوده و اگر بوده نکتهای را که همچنان مورد بحث است نمیتوان حل کاملش را از شاعر آن دوران طلبيد. هيچ يك از شاعران و عارفان ما اعتقاد به اختیار مطلق نداشتهاند. خیام جبری بوده و مولانا از جبر و اختیار تلفیقی ساخته و اشعار زیادی را به این مسأله اختصاص دادهاست. در شعر حافظ جبر نمایانتر است تا اختیار و این موجب سوء تفاهم بسیار شدهاست. حافظ در اشعار زیر جبری مسلک است:
در پس آینه طوطی صفتم داشتهاند
آنچه استاد ازل گفت بگو میگویم
گرچه رندی و خرابی گنه ماست
همه عاشقی گفت که تو بنده بر آن میداری
من اگر خارم اگر گل چمن آرایی هست
که از آن دست که میپروردم میرویم
عیبم مکن به رندی و بدنامی ای حکیم
کاین بود سرنوشت از دیوان قسمتم
می خور که عاشقی نه به کسب است و اختیار
این موهبت رسید از میراث فطرتم
مکن در این چمنم سرزنش به خودرویی، چنان که پرورشم میدهند میرویم. حتی رندی این مقامی را که به بهای لیاقتهای بسیار کسب کردهاست، امری جبری میداند:
مرا روز ازل کاری به جز رندی نفرمودند
هرآن قسمت که آنجا رفت ازآن افزوننخواهدشد
چه کند کز پی دوران نرود چون پرگار
هر که در دایرهی گردشِ ایّام افتاد
در کار گلاب و گل حکم ازلی این بود
کاین شاهد بازاری وان پردهنشین باشد
سیر سپهر و دور قمر را چه اختیار
در گردشاند برحسب اختیار دوست
گناه اگر چه نبود اختیار ما حافظ
تو در طریق ادب کوش و گو گناه من است
به سعی خود نتوان برد پی به گوهر مقصود
خیال بود که این کار بیحواله برآید
نقش مستوری و مستی نه به دست من و توست
آنچه سلطان ازل گفت بکن آن کردم
و
که نیست معصیت و زهد بیمشیّت او
و
چون که تقدیر بود چه تدبیر کنم؟
و حتى يك بيت خيامي:
(می خوردن من حق از ازل میدانست
گر می نخورم علم خدا جهل بود)
در کارخانه عشق از کفر ناگزیر است
آتش کرا بسوزد گر بولهب نباشد؟
اما حافظ همواره در این قلمرو نمیماند و از اختیار آدمی سخن میگوید. پیشینیان راه را برای او هموار کردهاند. گفتیم که در آیین زرتشت انسان مقامی والا دارد این والایی مستلزم اختیار اوست و متناسب با آن انسان اگر يك سر مجبور بود مقام بلندی نداشت.
دیدیم که در فلسفه زرتشت پیروزی اهورامزدا موکول به همت و کوشش آدمیان است. بیمدد آدمی پیروزی نهایی نیکی بر بدی میسر نیست. جاودانگی روح موکول به پیکار با بدی است:
در آیین زرتشت روان اگر در پهنهی زمینی تکاپوی خود با بدى بجنگد، بر زندگی همیشگی دست خواهد یافت.
حماسهی فردوسی يك سر کوشش و نبرد آدمی است در راه مردمی و شرف که منبعث از اختیار اوست. در واقع پیام حماسه جز این نیست که: کردار ماند از ما یادگار. پهلوانان جویای ناماند و نام جز در سایه کوشش به دست نمیآید.
ناصرخسرو استدلال ساده ای دارد:
اگر کار بودهاست و رفته قلم
چرا خورد باید به بیهوده غم؟
وگر ناید از تو نه نيك و نه بد
روا نیست بر تو نه مدح و نه ذم
عقوبت محال است اگر بتپرست
به فرمان ایزد پرستد صنم
مولانا اشارههای مکرری به اختیار آدمی دارد:
اینکه گویی این کنم یا آن کنم
خود دلیل اختیار است ای صنم
و
اختیاری هست ما را در جهان
حس را منکر نتانی شد عیان
اختیار خود ببین، جبری مشو
ره رها کردی، به ره آ، کج مرو
اختیاری هست ما را ناپدید
چون دو مطلب دید آید در مزید
و
گر نبودی اختیار این شرم چیست؟
وین دریغ و خجلت و آزرم چیست؟
زاری ما شد دلیل اختیار
خجلت ما شد دلیل اختیار
چون به قعر خوی خود اندر رسی
پس بدانی کز تو بود آن ناکسی
جالب است بدانیم که به عقیده نیکلسون، مولویشناس مشهور منظور از بار امانت مذکور در قرآن کریم، «آزادی اراده» است.
#حافظ
#مصطفی_رحیمی
#حافظ_اندیشه
@vir486
بخش اوّل
اگر باید نیکی کرد اگر باید برضد ظلم شورید، اگر باید به جستجوی انسان پرورش یافته - انسان کامل - رفت پس انسان از اختیار بیبهره نیست. این نکته تا آن حد جلب توجّه کردهاست که یکی از محققین معتقد است که آن بخش از اشعار حافظ که به تأیید جبر اختصاص دارد طنز است و نظر شاعر به اصالت اختیار است. این نظر را نمیتوان پذیرفت باید گفت که حافظ بنا بر اصل «همسازی» میان جبر و اختیار سازش دادهاست. در این نظریه تناقضی نیست. آیزایا برلین در مقالات خود راجع به آزادی از اختیار سخن میگوید ولی به کسانی هم که او را مخالف جبر میدانند اعتراض میکند. این از آن روست که انسان در مواردی محکوم به جبر است و در مواردی بهرهمند از اختیار یا محکوم بدان. دامنه اختیار انسان تا کجاست؟ پاسخ دادن به این سؤال وظیفه حافظ نبوده و اگر بوده نکتهای را که همچنان مورد بحث است نمیتوان حل کاملش را از شاعر آن دوران طلبيد. هيچ يك از شاعران و عارفان ما اعتقاد به اختیار مطلق نداشتهاند. خیام جبری بوده و مولانا از جبر و اختیار تلفیقی ساخته و اشعار زیادی را به این مسأله اختصاص دادهاست. در شعر حافظ جبر نمایانتر است تا اختیار و این موجب سوء تفاهم بسیار شدهاست. حافظ در اشعار زیر جبری مسلک است:
در پس آینه طوطی صفتم داشتهاند
آنچه استاد ازل گفت بگو میگویم
گرچه رندی و خرابی گنه ماست
همه عاشقی گفت که تو بنده بر آن میداری
من اگر خارم اگر گل چمن آرایی هست
که از آن دست که میپروردم میرویم
عیبم مکن به رندی و بدنامی ای حکیم
کاین بود سرنوشت از دیوان قسمتم
می خور که عاشقی نه به کسب است و اختیار
این موهبت رسید از میراث فطرتم
مکن در این چمنم سرزنش به خودرویی، چنان که پرورشم میدهند میرویم. حتی رندی این مقامی را که به بهای لیاقتهای بسیار کسب کردهاست، امری جبری میداند:
مرا روز ازل کاری به جز رندی نفرمودند
هرآن قسمت که آنجا رفت ازآن افزوننخواهدشد
چه کند کز پی دوران نرود چون پرگار
هر که در دایرهی گردشِ ایّام افتاد
در کار گلاب و گل حکم ازلی این بود
کاین شاهد بازاری وان پردهنشین باشد
سیر سپهر و دور قمر را چه اختیار
در گردشاند برحسب اختیار دوست
گناه اگر چه نبود اختیار ما حافظ
تو در طریق ادب کوش و گو گناه من است
به سعی خود نتوان برد پی به گوهر مقصود
خیال بود که این کار بیحواله برآید
نقش مستوری و مستی نه به دست من و توست
آنچه سلطان ازل گفت بکن آن کردم
و
که نیست معصیت و زهد بیمشیّت او
و
چون که تقدیر بود چه تدبیر کنم؟
و حتى يك بيت خيامي:
(می خوردن من حق از ازل میدانست
گر می نخورم علم خدا جهل بود)
در کارخانه عشق از کفر ناگزیر است
آتش کرا بسوزد گر بولهب نباشد؟
اما حافظ همواره در این قلمرو نمیماند و از اختیار آدمی سخن میگوید. پیشینیان راه را برای او هموار کردهاند. گفتیم که در آیین زرتشت انسان مقامی والا دارد این والایی مستلزم اختیار اوست و متناسب با آن انسان اگر يك سر مجبور بود مقام بلندی نداشت.
دیدیم که در فلسفه زرتشت پیروزی اهورامزدا موکول به همت و کوشش آدمیان است. بیمدد آدمی پیروزی نهایی نیکی بر بدی میسر نیست. جاودانگی روح موکول به پیکار با بدی است:
در آیین زرتشت روان اگر در پهنهی زمینی تکاپوی خود با بدى بجنگد، بر زندگی همیشگی دست خواهد یافت.
حماسهی فردوسی يك سر کوشش و نبرد آدمی است در راه مردمی و شرف که منبعث از اختیار اوست. در واقع پیام حماسه جز این نیست که: کردار ماند از ما یادگار. پهلوانان جویای ناماند و نام جز در سایه کوشش به دست نمیآید.
ناصرخسرو استدلال ساده ای دارد:
اگر کار بودهاست و رفته قلم
چرا خورد باید به بیهوده غم؟
وگر ناید از تو نه نيك و نه بد
روا نیست بر تو نه مدح و نه ذم
عقوبت محال است اگر بتپرست
به فرمان ایزد پرستد صنم
مولانا اشارههای مکرری به اختیار آدمی دارد:
اینکه گویی این کنم یا آن کنم
خود دلیل اختیار است ای صنم
و
اختیاری هست ما را در جهان
حس را منکر نتانی شد عیان
اختیار خود ببین، جبری مشو
ره رها کردی، به ره آ، کج مرو
اختیاری هست ما را ناپدید
چون دو مطلب دید آید در مزید
و
گر نبودی اختیار این شرم چیست؟
وین دریغ و خجلت و آزرم چیست؟
زاری ما شد دلیل اختیار
خجلت ما شد دلیل اختیار
چون به قعر خوی خود اندر رسی
پس بدانی کز تو بود آن ناکسی
جالب است بدانیم که به عقیده نیکلسون، مولویشناس مشهور منظور از بار امانت مذکور در قرآن کریم، «آزادی اراده» است.
#حافظ
#مصطفی_رحیمی
#حافظ_اندیشه
@vir486
👍6
ترجیعبند شماره ۶
بعد از طلب تو در سرم نیست
غیر از تو به خاطر اندرم نیست
ره میندهی که پیشت آیم
وز پیش تو ره که بگذرم نیست
من مرغ زبون دام اُنسم
هرچند که میکَشی پَرم نیست
گر چون تو پری در آدمیزاد
گویند که هست، باورم نیست
مهر از همه خلق برگرفتم
جز یاد تو در تصورم نیست
گویند بکوش تا بیابی
میکوشم و بخت یاورم نیست
قِسمی که مرا نیافریدند
گر جهد کنم میسرم نیست
ای کاش مرا نظر نبودی
چون حَظّ نظر برابرم نیست
فکرم به همه جهان بگردید
وز گوشهٔ صبر بهترم نیست
با بخت، جدل نمیتوان کرد
اکنون که طریق دیگرم نیست
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنبالهٔ کار خویش گیرم
#سعدی
#ترجیعات
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
بعد از طلب تو در سرم نیست
غیر از تو به خاطر اندرم نیست
ره میندهی که پیشت آیم
وز پیش تو ره که بگذرم نیست
من مرغ زبون دام اُنسم
هرچند که میکَشی پَرم نیست
گر چون تو پری در آدمیزاد
گویند که هست، باورم نیست
مهر از همه خلق برگرفتم
جز یاد تو در تصورم نیست
گویند بکوش تا بیابی
میکوشم و بخت یاورم نیست
قِسمی که مرا نیافریدند
گر جهد کنم میسرم نیست
ای کاش مرا نظر نبودی
چون حَظّ نظر برابرم نیست
فکرم به همه جهان بگردید
وز گوشهٔ صبر بهترم نیست
با بخت، جدل نمیتوان کرد
اکنون که طریق دیگرم نیست
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنبالهٔ کار خویش گیرم
#سعدی
#ترجیعات
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
👍2❤1
Audio
👍1
غزل ۳۹۵ سعدی
گر من ز محبتت بمیرم
دامن به قیامتت بگیرم
از دنیی و آخرت گزیر است
وز صحبت دوست ناگزیرم
ای مرهم ریش دردمندان
درمان دگر نمیپذیرم
آن کس که به جز تو کس ندارد
در هر دو جهان من آن فقیرم
ای محتسب از جوان چه خواهی
من توبه نمیکنم که پیرم
یک روز کمان ابروانش
میبوسم و گو بزن به تیرم
ای باد بهار عنبرین بوی
در پای لطافت تو میرم
چون میگذری به خاک شیراز
گو من به فلان زمین اسیرم
در خواب نمیروم که بی دوست
پهلو نه خوش است بر حریرم
ای مونس روزگار سعدی
رفتی و نرفتی از ضمیرم
#سعدی
@vir486
گر من ز محبتت بمیرم
دامن به قیامتت بگیرم
از دنیی و آخرت گزیر است
وز صحبت دوست ناگزیرم
ای مرهم ریش دردمندان
درمان دگر نمیپذیرم
آن کس که به جز تو کس ندارد
در هر دو جهان من آن فقیرم
ای محتسب از جوان چه خواهی
من توبه نمیکنم که پیرم
یک روز کمان ابروانش
میبوسم و گو بزن به تیرم
ای باد بهار عنبرین بوی
در پای لطافت تو میرم
چون میگذری به خاک شیراز
گو من به فلان زمین اسیرم
در خواب نمیروم که بی دوست
پهلو نه خوش است بر حریرم
ای مونس روزگار سعدی
رفتی و نرفتی از ضمیرم
#سعدی
@vir486
👍5
شعر پروین، شعرِ خرد و عاطفه است و نیازی به استعارههای تجریدی و تشبیهات عجیب و غریب ندارد.
اولین بار که دیوان پروین اعتصامی را در نوجوانی به دست آوردم، حالتی داشتم که به هیچ وجه قابل توصیف نیست. نخستین شعری که از او مرا مسحور خویش کرد، شعری بود که به مناسبت جشن فارغالتحصیلی در مدرسه سروده بود و چنین آغاز میشد:
ای درخت آرزو خوش زی که بار آوردهای
غنچه بیباد صبا گل بیبهار آوردهای
باغبانان ترا امسال سالی خرّم است
زین همایون میوه کز هر شاخسار آوردهای
نمیدانم در این ابیات چه نهفته که اینک پس از قریب چهل و پنج سال هنور هم مسحور این کلماتم.
ممکن است بگویید: «طعمِ وقت» تُست که ضمیمهی این کلمات شدهاست اما «وقت» من با بسیاری شعرهای دیگر هم گره خورده است و چنین طعمی را به وجود نیاورده است!
گیرم من این سخن را بپذیرم دربارهی آن صدها هزار خوانندهای که در این هفتاد ساله، مسحور دیوان او شدهاند، چه باید گفت؟
جز این که بگوییم نبوغ فرمول بردار نیست و آدمهای سادهلوح، با کشفِ جدولِ ضربِ وزن و قافیه یا استعاره و تشبیه، خیال میکنند به رازِ خلاقیتهای بزرگ پی بردهاند و عمرِ خود را در آن به هدر میدهند.
محمدرضا شفیعی کدکنی
کتاب با چراغ و آینه ،ص۴۶۴
@vir486
اولین بار که دیوان پروین اعتصامی را در نوجوانی به دست آوردم، حالتی داشتم که به هیچ وجه قابل توصیف نیست. نخستین شعری که از او مرا مسحور خویش کرد، شعری بود که به مناسبت جشن فارغالتحصیلی در مدرسه سروده بود و چنین آغاز میشد:
ای درخت آرزو خوش زی که بار آوردهای
غنچه بیباد صبا گل بیبهار آوردهای
باغبانان ترا امسال سالی خرّم است
زین همایون میوه کز هر شاخسار آوردهای
نمیدانم در این ابیات چه نهفته که اینک پس از قریب چهل و پنج سال هنور هم مسحور این کلماتم.
ممکن است بگویید: «طعمِ وقت» تُست که ضمیمهی این کلمات شدهاست اما «وقت» من با بسیاری شعرهای دیگر هم گره خورده است و چنین طعمی را به وجود نیاورده است!
گیرم من این سخن را بپذیرم دربارهی آن صدها هزار خوانندهای که در این هفتاد ساله، مسحور دیوان او شدهاند، چه باید گفت؟
جز این که بگوییم نبوغ فرمول بردار نیست و آدمهای سادهلوح، با کشفِ جدولِ ضربِ وزن و قافیه یا استعاره و تشبیه، خیال میکنند به رازِ خلاقیتهای بزرگ پی بردهاند و عمرِ خود را در آن به هدر میدهند.
محمدرضا شفیعی کدکنی
کتاب با چراغ و آینه ،ص۴۶۴
@vir486
👍1
عشق و عقل در نظر حافظ
بخش اول
کسی که با شعر پارسی یا عرفان اسلامی مأنوس باشد، تقابل میان «عشق» و «عقل» و تحقیر عقل را به هنگام سخن از عشق زمینی و آسمانی بخوبی میشناسد. سنت این است که تجربه و خیالپردازی درهم آمیزند. افلاطون در رساله فایدروس عشق را «جنون الهی» مینامد و پاولوس در نامههایش بهنگام مدح عشق، در همین ورطه گام مینهد. در شعر تازی نیز از همان گام نخست جنون عشق هویداست. مجنون اسطورهای از این مقال است و جایگاهی والا در تمامی اشعار غنایی عصر اسلام دارد.
عرفان اسلامی که کامجویی دنیوی را پذیرفته جنون عشق را می شناسد. مولانا در این باره چنین میگوید:
دور بادا عاقلان از عاشقان
دور بادا بوی گلخن از صبا
مولانا در جایی دیگر، علاج عاشق را در دیوانگی میبیند.
چارهای کو بهتر از دیوانگی
بسکلد صد لنگر از دیوانگی
ای بسا کافر شده از عقل خویش
هیچ دیدی کافر از دیوانگی
بدین ترتیب حافظ نیز با چنین برداشتی از عشق و عقل در میانه این سنت دیرینه و پر انشعاب گام مینهد. سعی ما بر این است تا در این مختصر، ذهن و زبان حافظ را بکاویم و آنچه را که گفتهشد، مورد تحلیل قرار دهیم. در این مورد تنها راه حل آن است که از برخی تضمنات گوهرین وی بهره گیریم و از آن طریق به نتایجی در تعبیر شعر خواجه دست یابیم. بر همه روشن است که شعر حافظ چون پروانه بر گرد شمع عشق میچرخد. او خود بارها به عاشق بودنش صراحت دارد، هر چند در بسیاری از ابیات صفت رندی را برای خود بکار میبرد.
کجا یابم وصال چون تو شاهی
من بدنام رند لاابالی
پس رند آن است که پایبند آداب و رسوم اجتماعی نیست و شراب نیستی دهد و نقد هستی سالک بستاند تقابل میان عشق و عقل در ابیاتی که خواجه عشق و رندی را در کنار هم میآورد، بخوبی روشن است:
عاشق و رند و نظر بازم و میگویم فاش
تا بدانی که بچندین هنر آراستهام
نفاق و زرق نبخشد صفای دل حافظ
طریق رندی و عشق اختیار خواهم کرد
در بیت دوم رندی در تقابل با زرق و تزویر آمده و نشانگر آن است که رندی در مفهوم مثبت نیز بکار می رود. حافظ نه تنها عاشق است که عشق را می سراید. این عشق است که او را شاعر ساخته و این اوست که بر آن منت دارد.
مرا تا عشق تعلیم سخن کرد
حدیثم نکته هر محفلی بود
زبور عشق نوازی نه کار هر مرغیست
بیا و نوگل این بلبل غزلخوان باش
آنچه از طریق واژه «زبور» مطرح میگردد، حائز اهمیتی بسزاست چه بیانگر آن است که خواجه به متون مقدس توجّه دارد و شعر خود را بدان ارجاع میدهد. در برخی دیگر از ابیات، توجّه او را به جبرئیل یا روحالقدس و حتى «سروش» اوستایی میبینیم، هر چند موشکافی چنین مسایلی از حوصله این مختصر خارج است.
خواجه بر این ادعاست که عشق را از واعظ بهتر میشناسد. بسیاری از ابیات دیوان بیانگر این ادعای اوست.
حدیث عشق ز حافظ شنونه از واعظ
اگرچه صنعت بسیار در عبارت کرد
تقابل میان عرفان و تقلید، باطن و ظاهر و عشق و عقل در ابیاتی از این دست هویداست. تزویر و ریا مورد بیزاری است و عشق از آن جداست. عشق در ستیز با زرق است و میبایست دل را آنچنان آکنده سازد که دیگر جایی برای تزویر نماند. فن فاس در شرح احوال حارثبناسد محاسبی از ژرفای روح سخن میراند که مؤید سخن ماست.
#حافظ
#یوهان_کریستوف_بورگل
#کوروش_صفوی
@vir486
بخش اول
کسی که با شعر پارسی یا عرفان اسلامی مأنوس باشد، تقابل میان «عشق» و «عقل» و تحقیر عقل را به هنگام سخن از عشق زمینی و آسمانی بخوبی میشناسد. سنت این است که تجربه و خیالپردازی درهم آمیزند. افلاطون در رساله فایدروس عشق را «جنون الهی» مینامد و پاولوس در نامههایش بهنگام مدح عشق، در همین ورطه گام مینهد. در شعر تازی نیز از همان گام نخست جنون عشق هویداست. مجنون اسطورهای از این مقال است و جایگاهی والا در تمامی اشعار غنایی عصر اسلام دارد.
عرفان اسلامی که کامجویی دنیوی را پذیرفته جنون عشق را می شناسد. مولانا در این باره چنین میگوید:
دور بادا عاقلان از عاشقان
دور بادا بوی گلخن از صبا
مولانا در جایی دیگر، علاج عاشق را در دیوانگی میبیند.
چارهای کو بهتر از دیوانگی
بسکلد صد لنگر از دیوانگی
ای بسا کافر شده از عقل خویش
هیچ دیدی کافر از دیوانگی
بدین ترتیب حافظ نیز با چنین برداشتی از عشق و عقل در میانه این سنت دیرینه و پر انشعاب گام مینهد. سعی ما بر این است تا در این مختصر، ذهن و زبان حافظ را بکاویم و آنچه را که گفتهشد، مورد تحلیل قرار دهیم. در این مورد تنها راه حل آن است که از برخی تضمنات گوهرین وی بهره گیریم و از آن طریق به نتایجی در تعبیر شعر خواجه دست یابیم. بر همه روشن است که شعر حافظ چون پروانه بر گرد شمع عشق میچرخد. او خود بارها به عاشق بودنش صراحت دارد، هر چند در بسیاری از ابیات صفت رندی را برای خود بکار میبرد.
کجا یابم وصال چون تو شاهی
من بدنام رند لاابالی
پس رند آن است که پایبند آداب و رسوم اجتماعی نیست و شراب نیستی دهد و نقد هستی سالک بستاند تقابل میان عشق و عقل در ابیاتی که خواجه عشق و رندی را در کنار هم میآورد، بخوبی روشن است:
عاشق و رند و نظر بازم و میگویم فاش
تا بدانی که بچندین هنر آراستهام
نفاق و زرق نبخشد صفای دل حافظ
طریق رندی و عشق اختیار خواهم کرد
در بیت دوم رندی در تقابل با زرق و تزویر آمده و نشانگر آن است که رندی در مفهوم مثبت نیز بکار می رود. حافظ نه تنها عاشق است که عشق را می سراید. این عشق است که او را شاعر ساخته و این اوست که بر آن منت دارد.
مرا تا عشق تعلیم سخن کرد
حدیثم نکته هر محفلی بود
زبور عشق نوازی نه کار هر مرغیست
بیا و نوگل این بلبل غزلخوان باش
آنچه از طریق واژه «زبور» مطرح میگردد، حائز اهمیتی بسزاست چه بیانگر آن است که خواجه به متون مقدس توجّه دارد و شعر خود را بدان ارجاع میدهد. در برخی دیگر از ابیات، توجّه او را به جبرئیل یا روحالقدس و حتى «سروش» اوستایی میبینیم، هر چند موشکافی چنین مسایلی از حوصله این مختصر خارج است.
خواجه بر این ادعاست که عشق را از واعظ بهتر میشناسد. بسیاری از ابیات دیوان بیانگر این ادعای اوست.
حدیث عشق ز حافظ شنونه از واعظ
اگرچه صنعت بسیار در عبارت کرد
تقابل میان عرفان و تقلید، باطن و ظاهر و عشق و عقل در ابیاتی از این دست هویداست. تزویر و ریا مورد بیزاری است و عشق از آن جداست. عشق در ستیز با زرق است و میبایست دل را آنچنان آکنده سازد که دیگر جایی برای تزویر نماند. فن فاس در شرح احوال حارثبناسد محاسبی از ژرفای روح سخن میراند که مؤید سخن ماست.
#حافظ
#یوهان_کریستوف_بورگل
#کوروش_صفوی
@vir486
👍3
هم مرگ بر جهان شما نیز بگذرد
هم رونق زمان شما نیز بگذرد
وین بوم محنت از پی آن تا کند خراب
بر دولت آشیان شما نیز بگذرد
باد خزان نکبت ایام ناگهان
بر باغ و بوستان شما نیز بگذرد
آب اجل که هست گلوگیر خاص و عام
بر حلق و بر دهان شما نیز بگذرد
ای تیغتان چو نیزه برای ستم دراز
این تیزی سنان شما نیز بگذرد
چون داد عادلان به جهان در بقا نکرد
بیداد ظالمان شما نیز بگذرد
در مملکت چو غرش شیران گذشت و رفت
این عوعو سگان شما نیز بگذرد
آن کس که اسب داشت غبارش فرو نشست
گرد سم خران شما نیز بگذرد
بادی که در زمانه بسی شمعها بِکُشت
هم بر چراغدان شما نیز بگذرد
زین کاروانسرای بسی کاروان گذشت
ناچار کاروان شما نیز بگذرد
ای مفتخر به طالع مسعود خویشتن
تأثیر اختران شما نیز بگذرد
این نوبت از کسان به شما ناکسان رسید
نوبت ز ناکسان شما نیز بگذرد
بیش از دو روز بود از آن دگر کسان
بعد از دو روز از آن شما نیز بگذرد
بر تیر جورتان ز تحمل سپر کنیم
تا سختی کمان شما نیز بگذرد
در باغ دولت دگران بود مدتی
این گل ز گلستان شما نیز بگذرد
آبیست ایستاده درین خانه مال و جاه
این آب ناروان شما نیز بگذرد
ای تو رمه سپرده به چوپان گرگطبع
این گرگی شبان شما نیز بگذرد
پیل فنا که شاه بقا مات حکم اوست
هم بر پیادگان شما نیز بگذرد
ای دوستان خواهم که به نیکی دعای سیف
یک روز بر زبان شما نیز بگذرد
#سیف_فرغانی
@vir486
هم رونق زمان شما نیز بگذرد
وین بوم محنت از پی آن تا کند خراب
بر دولت آشیان شما نیز بگذرد
باد خزان نکبت ایام ناگهان
بر باغ و بوستان شما نیز بگذرد
آب اجل که هست گلوگیر خاص و عام
بر حلق و بر دهان شما نیز بگذرد
ای تیغتان چو نیزه برای ستم دراز
این تیزی سنان شما نیز بگذرد
چون داد عادلان به جهان در بقا نکرد
بیداد ظالمان شما نیز بگذرد
در مملکت چو غرش شیران گذشت و رفت
این عوعو سگان شما نیز بگذرد
آن کس که اسب داشت غبارش فرو نشست
گرد سم خران شما نیز بگذرد
بادی که در زمانه بسی شمعها بِکُشت
هم بر چراغدان شما نیز بگذرد
زین کاروانسرای بسی کاروان گذشت
ناچار کاروان شما نیز بگذرد
ای مفتخر به طالع مسعود خویشتن
تأثیر اختران شما نیز بگذرد
این نوبت از کسان به شما ناکسان رسید
نوبت ز ناکسان شما نیز بگذرد
بیش از دو روز بود از آن دگر کسان
بعد از دو روز از آن شما نیز بگذرد
بر تیر جورتان ز تحمل سپر کنیم
تا سختی کمان شما نیز بگذرد
در باغ دولت دگران بود مدتی
این گل ز گلستان شما نیز بگذرد
آبیست ایستاده درین خانه مال و جاه
این آب ناروان شما نیز بگذرد
ای تو رمه سپرده به چوپان گرگطبع
این گرگی شبان شما نیز بگذرد
پیل فنا که شاه بقا مات حکم اوست
هم بر پیادگان شما نیز بگذرد
ای دوستان خواهم که به نیکی دعای سیف
یک روز بر زبان شما نیز بگذرد
#سیف_فرغانی
@vir486
👍3🔥2❤1
عشق و عقل در نظر حافظ
بخش دوم
کلک مشاطه صنعش نکشد نقش مراد
هر که اقرار بدین حسن خداداد نکرد
پس عشق به ژرفای وجود تعلق دارد مولانا در این باب از معنی معانی و معنوی سخن میراند و خواجه در حدیث عشق غزل میسراید. گوته نیز چون مریدی در دیوان شرقی خود، ابیات نخستین این غزل را به تعبیر می کشد.
بکوی میکده یا رب سحر چه مشغله بود
که جوش شاهد و ساقی و شمع و مشعله بود
حدیث عشق که از حرف و صوت مستغنیست بناله دف و نی در خروش و ولوله بود
مباحثی که در آن مجلس جنون میرفت
ورای مدرسه و قال و قیل مسئله بود
در ابیاتی دیگر خواجه، پا از این فراتر مینهد و نگار زیبای خود را کهنه خط میداند و نه درس، مسئله آموز مدرسین میسازد.
نگار من که به مکتب نرفت و خط ننوشت
بغمزه مسئله آموز صد مدرس شد
پس خواجه عشق را والاتر از عقل میداند و در دیوان خود چه بسیار که بر این امر پا میفشارد.
حریم عشق را درگه بسی بالا تر از عقلست
کسی آن آستان بوسد که جان در آستین دارد
و اینجاست که ما به دیدگاه حافظ میرسیم که مبنای شعر اوست و این همانا مراتب وجود نوافلاطونی است که از دوره «کندی» و «فارابی» به فلسفه اسلامی راه یافته و بدست فلاسفهای چون ابنسینا و سهروردی در شرق و ابنعربی اندلسی در غرب به شکوفایی میرسد.
عشق والا تر از نفس و عقل است. آنچه جهان را به حرکت میآورد آنچه این حرکت را دوام میبخشد و به وجود بنیان میدهد، عطش دستیابی به مبدأ است و این همانا عشق است. شرح عشق بدانگونه که مبنای وجود باشد، پیش از حافظ نیز در شعر پارسی جایگاه خود را داشته است. نظامی در چکامه خسروشیرین خود بههنگام سخن از عشق چنین میگوید:
فلک جز عشق محرابی ندارد
جهان بی خاک عشق آبی ندارد
اگر بی عشق بودی جان عالم
که بودی زنده در دوران عالم
و مولانا در این باره چنین میگوید:
از عشق گردون موتلف بی عشق اختر منخسف
از عشق گشته دال الف؛ بی عشق الف چون دالها
برای مولانا عشق در مراد متجلی است و این شاهد یا شمستبریزی است یا صلاح الدینزرکوب یا حسام الدین. حافظ نیز چنین دیدگاهی را به میان میآورد:
جهان فانی و باقی فدای شاهد و ساقی که
سلطانی عالم را طفیل عشق میبینم
طفیل هستی عشقند آدمی و پری
ارادتی بنما تا سعادتی ببری
عشق دنیوی نمادی است از اشتیاق به خداوندی و این تفکر نوافلاطونی بسی پیش از حافظ در سرودههای عرفانی دیده میشود. ابن عربی در فتوحات مکیه از این نکته چنین سخن میراند:
و اذا قلت هویت زینبا
أو نظاما او عنانا فاحكموا
انه رمز بديع حسن
تحته ثوب رفيع معلم
و انا الثواب على لابسه
والذي يلبسه ما يعلم
واژه رمز که از ادبیات کیمیاگری سر برآورده، نزد مولانا ارزش تمامی آفرینشها و پیش از همه ارزش نمادین عشق را داراست.
این همه رمزست و مقصود این بود
کان جهان اندر جهان آید همی
تعبیر این بیت خواجه نیز وابسته به همین مقام است:
بدرد عشق بساز و خموش کن حافظ
رموز عشق مکن فاش پیش اهل عقول
عشق دنیوی گذراست و اشتیاق دائمی ملزم بدان است. کمال فرجامین منتهی به مرگ است که همانا فناست و آموختن آن بس دشوار که با عقل در تضاد است. این نکته بس مهم مینماید که چرا خواجه دیوان خود را با این بیت آغاز میکند.
الا يا ايها الساقی ادر کاسا و ناولها
که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها
تأیید برداشتی را میتوان در جایی دیگر که خواجه باز سخن از مشکلات عشق میراند یافت
تحصیل عشق و رندی آسان نمود اول
آخر بسوخت جانم در کسب این فضایل
حلاج بر سر دار این نکته خوش سراید
از شافعی نپرسند امثال این مسایل
حلاج در این ابیات تجلی عرفان است و شافعی نمود تقلید و مشکل، همانا فدا شدن در راه عشق است که در پایان نخستین غزل به دیوان گام مینهد.
حضوری گر همیخواهی از و غایب مشو حافظ
متى ما تلق من تهوى دع الدنيا و اهملها
«حضور» از طریق تمایزی که شیخ سهروردی میان علم حصولی و علم حضوری قابل است امکان تعبیر مییابد. «حضور» تنها زمانی میسر است که روح زنجیر جسم را بگسلد؛ هر چند خود در میانه راه است و حجاب است.
میان عاشق و معشوق هیچ حایل نیست
تو خود حجاب خودی حافظ از میان برخیز
#حافظ
#یوهان_کریستف_بورگل
#کوروش_صفوی
@vir486
بخش دوم
کلک مشاطه صنعش نکشد نقش مراد
هر که اقرار بدین حسن خداداد نکرد
پس عشق به ژرفای وجود تعلق دارد مولانا در این باب از معنی معانی و معنوی سخن میراند و خواجه در حدیث عشق غزل میسراید. گوته نیز چون مریدی در دیوان شرقی خود، ابیات نخستین این غزل را به تعبیر می کشد.
بکوی میکده یا رب سحر چه مشغله بود
که جوش شاهد و ساقی و شمع و مشعله بود
حدیث عشق که از حرف و صوت مستغنیست بناله دف و نی در خروش و ولوله بود
مباحثی که در آن مجلس جنون میرفت
ورای مدرسه و قال و قیل مسئله بود
در ابیاتی دیگر خواجه، پا از این فراتر مینهد و نگار زیبای خود را کهنه خط میداند و نه درس، مسئله آموز مدرسین میسازد.
نگار من که به مکتب نرفت و خط ننوشت
بغمزه مسئله آموز صد مدرس شد
پس خواجه عشق را والاتر از عقل میداند و در دیوان خود چه بسیار که بر این امر پا میفشارد.
حریم عشق را درگه بسی بالا تر از عقلست
کسی آن آستان بوسد که جان در آستین دارد
و اینجاست که ما به دیدگاه حافظ میرسیم که مبنای شعر اوست و این همانا مراتب وجود نوافلاطونی است که از دوره «کندی» و «فارابی» به فلسفه اسلامی راه یافته و بدست فلاسفهای چون ابنسینا و سهروردی در شرق و ابنعربی اندلسی در غرب به شکوفایی میرسد.
عشق والا تر از نفس و عقل است. آنچه جهان را به حرکت میآورد آنچه این حرکت را دوام میبخشد و به وجود بنیان میدهد، عطش دستیابی به مبدأ است و این همانا عشق است. شرح عشق بدانگونه که مبنای وجود باشد، پیش از حافظ نیز در شعر پارسی جایگاه خود را داشته است. نظامی در چکامه خسروشیرین خود بههنگام سخن از عشق چنین میگوید:
فلک جز عشق محرابی ندارد
جهان بی خاک عشق آبی ندارد
اگر بی عشق بودی جان عالم
که بودی زنده در دوران عالم
و مولانا در این باره چنین میگوید:
از عشق گردون موتلف بی عشق اختر منخسف
از عشق گشته دال الف؛ بی عشق الف چون دالها
برای مولانا عشق در مراد متجلی است و این شاهد یا شمستبریزی است یا صلاح الدینزرکوب یا حسام الدین. حافظ نیز چنین دیدگاهی را به میان میآورد:
جهان فانی و باقی فدای شاهد و ساقی که
سلطانی عالم را طفیل عشق میبینم
طفیل هستی عشقند آدمی و پری
ارادتی بنما تا سعادتی ببری
عشق دنیوی نمادی است از اشتیاق به خداوندی و این تفکر نوافلاطونی بسی پیش از حافظ در سرودههای عرفانی دیده میشود. ابن عربی در فتوحات مکیه از این نکته چنین سخن میراند:
و اذا قلت هویت زینبا
أو نظاما او عنانا فاحكموا
انه رمز بديع حسن
تحته ثوب رفيع معلم
و انا الثواب على لابسه
والذي يلبسه ما يعلم
واژه رمز که از ادبیات کیمیاگری سر برآورده، نزد مولانا ارزش تمامی آفرینشها و پیش از همه ارزش نمادین عشق را داراست.
این همه رمزست و مقصود این بود
کان جهان اندر جهان آید همی
تعبیر این بیت خواجه نیز وابسته به همین مقام است:
بدرد عشق بساز و خموش کن حافظ
رموز عشق مکن فاش پیش اهل عقول
عشق دنیوی گذراست و اشتیاق دائمی ملزم بدان است. کمال فرجامین منتهی به مرگ است که همانا فناست و آموختن آن بس دشوار که با عقل در تضاد است. این نکته بس مهم مینماید که چرا خواجه دیوان خود را با این بیت آغاز میکند.
الا يا ايها الساقی ادر کاسا و ناولها
که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها
تأیید برداشتی را میتوان در جایی دیگر که خواجه باز سخن از مشکلات عشق میراند یافت
تحصیل عشق و رندی آسان نمود اول
آخر بسوخت جانم در کسب این فضایل
حلاج بر سر دار این نکته خوش سراید
از شافعی نپرسند امثال این مسایل
حلاج در این ابیات تجلی عرفان است و شافعی نمود تقلید و مشکل، همانا فدا شدن در راه عشق است که در پایان نخستین غزل به دیوان گام مینهد.
حضوری گر همیخواهی از و غایب مشو حافظ
متى ما تلق من تهوى دع الدنيا و اهملها
«حضور» از طریق تمایزی که شیخ سهروردی میان علم حصولی و علم حضوری قابل است امکان تعبیر مییابد. «حضور» تنها زمانی میسر است که روح زنجیر جسم را بگسلد؛ هر چند خود در میانه راه است و حجاب است.
میان عاشق و معشوق هیچ حایل نیست
تو خود حجاب خودی حافظ از میان برخیز
#حافظ
#یوهان_کریستف_بورگل
#کوروش_صفوی
@vir486
👍3❤1
Avaz Va Ney Chahargah ~ Ritmi.ir
Mohammad Reza Shajarian ~ Ritmi.ir
دوش دور از رويت ای جان جانم از غم تاب داشت
ابر چشمم بر رخ از سودای دل سيلاب داشت
در تفکر عقل مسکين پايمال عشق شد
با پريشانی دل شوريده چشمم خواب داشت
کوس غارت زد فراقت گرد شهرستان دل
شحنه عشقت سرای عقل در طبطاب داشت
نقش نامت کرده دل محراب تسبيح وجود
تا سحر تسبيح گويان روی در محراب داشت
ديده ام می جست و گفتندم نبينی روی دوست
خود درفشان بود چشمم کاندر او سيماب داشت
ز آسمان آغاز کارم سخت شيرين می نمود
کی گمان بردم که شهدآلوده زهر ناب داشت
سعدی اين ره مشکل افتادست در دريای عشق
اول آخر در صبوری اندکی پاياب داشت
#سعدی
#شجریان
@vir486
ابر چشمم بر رخ از سودای دل سيلاب داشت
در تفکر عقل مسکين پايمال عشق شد
با پريشانی دل شوريده چشمم خواب داشت
کوس غارت زد فراقت گرد شهرستان دل
شحنه عشقت سرای عقل در طبطاب داشت
نقش نامت کرده دل محراب تسبيح وجود
تا سحر تسبيح گويان روی در محراب داشت
ديده ام می جست و گفتندم نبينی روی دوست
خود درفشان بود چشمم کاندر او سيماب داشت
ز آسمان آغاز کارم سخت شيرين می نمود
کی گمان بردم که شهدآلوده زهر ناب داشت
سعدی اين ره مشکل افتادست در دريای عشق
اول آخر در صبوری اندکی پاياب داشت
#سعدی
#شجریان
@vir486
👍1💔1