شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
13K subscribers
300 photos
426 videos
7 files
80 links
Download Telegram
من پذیرفتم شکست خویش را،
پندهای عقل دوراندیش را،
من پذیرفتم که عشق افسانه است...
این دل درد آشنا دیوانه است
می‌روم شاید فراموشت کنم
با فراموشی هم آغوشت کنم
می‌روم از رفتن من شاد باش
از عذاب دیدنم آزاد باش
گرچه تو تنهاتر از من می‌شوی
آرزو دارم شبی عاشق شوی
آرزو دارم بفهمی درد را
تلخی برخوردهای سرد را
آرزو دارم خدا شادت کند
بعد شادی تشنه ی نامم کند
آرزو دارم شبی سردت کند
بعد آن شب همدم دردت کند
تا بفهمی با دلم بد کرده‌ای
با وجود احتیاج دست مرا رد کرده‌ای
می‌رسد روزی که بی من لحظه ها را سر کنی
می‌رسد روزی که مرگ عشق را باور کنی
می‌رسد روزی که تنها در کنار عکس من
نامه‌های کهنه‌ام را مو به مو از بر کنی

#حمید_مصدق


@vir486
👍3👎1👌1
دوش در خواب لبِ نوش تو را بوسیدم؛
خوابِ ما بِه بود از عالم بیداریِ ما...

#فروغی_بسطامی


@vir486
👍7😢2
#راز_ماندگاری_ایران
بخش اول


واژه‌ی ایران و صورتهای قدیمی آن مانند Eranvej و éransahr در طول نزدیک به سه هزار سال در سنگ نبشته‌ها در کتاب‌ها و در گفتارها و گفتگوها، علاوه بر معنی امروزی کاربردها یا معانی دیگری پیدا کرد وقتی در اخبار می‌شنویم: نماینده ایران در سازمان ملل متحد سخنرانی کرد در این جمله ایران محدوده مکانی خاصی را با مرزهای مشخص به ذهن متبادر می‌کند. ولی وقتی گفته می‌شود پایتخت ایران در زمان ساسانیان در کنار دجله بود در این جمله معنایی دارد جز معنا در جمله قبلی در جمله اول می‌توان گفت معنا بیشتر جنبه مکانی دارد ولی در جمله دوم معنای مکانی_زمانی حالا به این سه بیت شاهنامه توجّه کنید رستم جوان می‌خواهد اسبی مناسب خود انتخاب کند به میان گله‌های اسب می‌رود، بر پشت هر کُره‌ای دست می‌فشارد کُره پشت خم می‌کند تا این که کُره‌ای پشت خم نمی‌کند. رستم او را بر می‌گزیند که همان رخش نامدار است از چوپان قیمت آن را جویا می‌شود.

ز چوپان بپرسید کین اژدها
به چند است و این را چه باشد بها
چنین داد پاسخ که گر رستمی
برو راست کن روی ایران زمی
مر این را بر و بوم ایران بهاست
برین بر تو خواهی جهان کرد ر است.


این ابیات در قرن چهارم هجری سروده شده است زمانی که ایران استقلال نداشت و خلفای عباسی و عوامل آنها بر ایران حکومت می‌کردند. در ذهن فردوسی چه مفهومی از ایران بوده که این سخن را بر زبان چوپان نهاده است. این مفهوم یا معنا را ـ هر چه بوده - حیطه معنایی می‌توان نامید. چنان که در عبارت زیر نیز ترک‌ها می‌گویند: مولانا از آن ماست، باشد جسم مولانا از آن شما باشد. اما روح مولانا، که نمی‌توانید آن را درک کنید، از آن ایران است. در این عبارت نیز ایران همان معنا را دارد که در شعر فردوسی است. پس می‌توان گفت: ایران حاکی از یک معنای مکانی است که مرزهای رسمی امروز آن را مشخص می‌کند، یک حیطه‌ی زمانی_مکانی دارد که در گذر زمان از آمودریا و بلندی‌های هندوکش تا آن سوی دجله و فرات امتداد داشته و شاهد بالیدن تمدن، فرهنگ، مذاهب، زندگی‌های پرفراز و نشیب، جنگ‌هایی برای دفاع، جنگهایی برای تهاجم، برآمدن سلسله‌های شاهی و غروب سلسله‌هایی دیگر، شیوه‌هایی برای زندگی بوده‌است.

پس فراتر از آن دو حیطه، حیطه‌ای دارد که می‌توان آن را حیطه معنایی نام داد. فراتر از زمان و مکان شامل زیستن‌گاهی برای اقوام ایرانی حاوی روح و عواطف در دل کتاب‌ها، فکر ،فلسفه شیوه‌ی زندگی، انبوه باورها، اساطیر، داستان‌ها، مثل‌ها، خرافه‌ها، موسیقی، ادبیات آیین‌ها، رسوم، آداب و عادات، انواع نهادهای مربوط به مذاهب، شیوه ازدواج، اداره خانواده، حرفه‌ها، مشاغل کسب و کار، مراسم به هنگام مرگ و تولّد، کلّ آنچه فرهنگ نامیده می‌شود. اروپائیان کالچر یا کولتور می‌گویند. نیز در نگاهی دیگر قلب تپنده میلیون‌ها آدمی با رفتارهای خاص که در اوقات خاص به منصة ظهور می‌رسد: یکی از این اوقات لحظه‌ای است که زمین به نقطه اعتدال ربیعی نزدیک می‌شود. سکوتی معنادار حاکم می‌گردد. انتظاری که برای مردم جهان معنی ندارد اما برای ایرانی، انتظاری است که از دل زمان از دور دست‌های اساطیر از آنگاه که هنوز تاریخ آغاز نشده بود سرچشمه می‌گیرد. این تحویل سال است که برای ما در هر کجا باشیم دارای معنی است. بر‌می‌خیزیم، همدیگر را می‌بوسیم، به هم فرخنده باد می‌گوییم. این همان ایرانی است که فردوسی بر زبان چوپان نهاده‌است. خارج از زمان و مکان اگرچه در زمان و در مکان عینیت می‌یابد. وقتی اسلامی ندوشن می‌گوید: ایران حرفی برای گفتن دارد یا ایران فقط خاک نیست یا وقتی محمدعلی فروغی می گوید: چرا باید ایران را دوست داشت مراد همین ایران معنایی است.

چه عواملی ایران معنا را در درازای زمان نگه داشته؟ راز ماندگاری ایران در چه عواملی است؟ در حالی که اقوام یا کشورهایی که مدنیت را با ایران یا پیش از ایران آغاز کرده بوده‌اند، مانند ایلام، بابل، آشور چنان از صحنه تاریخ نابود شده‌اند و در گرد و غبار زمان محو گردیده‌اند که جز نامی و احیاناً چند واژه‌ای از آنان باقی نمانده یا مانند مصر چنان تغییر هویت داده‌اند که شباهتی به ملت، قوم و کشور سابق ندارند. به پرسش دهباشی چه پاسخی باید بدهم چه عواملی ایران معنا را در درازای قرون سرپا نگه داشته است؟ آنگاه که فردوسی از زبان چوپان سخن می‌گوید ایران زمانی مکانی وجود نداشته اما ایران معنا در اوج بالندگی و سازندگی فرهنگ بوده‌است. داشته شاهنامه را می‌آفریده به قول احمدعلی رجائی استاد شاهنامه شناس شاهنامه فریاد رعد آسایی در خلا ارزشهای بشری، مظهر ایستادگی و جاودانگی ملت ایران. فردوسی در خفقان ایجاد شده به وسیله عباسیان و غزنویان داشته این فریاد رعد آسا را می‌ساخته.
👏8👍4
جامعه شناسان که تطورات فرهنگی را معلول فعل و انفعالات مادی تاریخ و از آنچه در دل زمان می‌گذرد می‌دانند، می‌گویند باید از دیدگاه علم به این پرسش پاسخ داد. ولی تا وقتی که علم بدان مرتبه نرسیده پاسخ‌های ما از نوع اندیشه‌ورزی‌های ابتدایی خواهد بود و ارزش علمی آن با تردید تلقی خواهد‌شد. البته اگر ارزش علمی داشته باشد؟! به هر حال من نخواستم پرسش دهباشی عزیز را بی‌پاسخ بگذارم. ماندگاری ایران را در درازای تاریخ نتیجه این عوامل می‌دانم نخست عامل زبان یعنی زبان فارسی. دوم هوش مردمی که در این حیطه زیسته اند. کسانی چون رازی، ابن سینا، بیرونی و خوارزمی تا مریم میرزاخانی سوم روحیه مسالمت‌آمیز و جذاب و در عین حال نیرومند و سازش‌کار با آن توانایی که فرهنگ بیگانگان و حتی دشمنان را در خود مستحیل می‌سازد.


#حسن_انوری
#مجله‌ی_بخارا
#علی_دهباشی
صفحه ۹
شماره۱۵۹



@vir486
👏10
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
فراروانشناسی در ادب پارسی– استاد میرجلال‌الدین کزازی

#کزازی


@vir486
👍6
ای خواجه مکن تا بتوانی طلب علم

کاندر طلب راتب هر روز بمانی

رو مسخرگی پیشه کن و مطربی آموز

تا داد خود از کهتر و مهتر بستانی

#انوری


@vir486
👍6👨‍💻1
۲۰ قطعه کلاسیک
Classical music
۲۰ شاهکار موسیقی کلاسیک:

۱) چایکوفسکی (فندق شکن، رقص پری دراژه)
۲) شوپن (والس شماره ۱۹ در لا مینور)
۳) ویوالدی (فصل‌ها_بهار)
۴) موتزارت (سرناد شبانه کوچک)
۵) گریگ (پیر گینت صبح)
۶) واگنر (سواری بر والکری)
۷) باخ (کنسرتو براندنبورگ شماره ۵)
۸) بتهوون (سونات مهتاب)
۹) آفن باخ (کن-کن)
۱٠)  اشتراوس (دانوب آبی)
۱۱) ساتی (ژیمنوپدیا شماره ۳)
۱۲) پاگانینی (کاپریس شماره ۲٠)
۱۳) موتزارت (سمفونی شماره ۴٠)
۱۴) برامز (والس در ماژور مسطح)
۱۵) بیزه (کارمن گاوباز)
۱۶) مندلسون (مارس عروسی)
۱۷) شوپن (شبانه در بی فلت مینور)
۱۸) شوبرت (لحظه موزیکال شماره ۳ در فا مینور)
۱۹) بتهوون (به الیز)
۲٠) چایکوفسکی (دریاچه‌ی قو)



@vir486
👍4❤2
عیشم مدام است از لعل دلخواه
کارم به کام است الحمدلله

ای بخت سرکش تنگش به بر کش
گه جام زر کش گه لعل دلخواه

ما را به رندی افسانه کردند
پیران جاهل شیخان گمراه

از دست زاهد کردیم توبه
و از فعل عابد استغفرالله


جانا چه گویم شرح فراقت
چشمی و صد نم جانی و صد آه

کافر مبیناد این غم که دیده‌ست
از قامتت سرو از عارضت ماه

شوق لبت برد از یاد حافظ
درس شبانه ورد سحرگاه

#حافظ

@vir486
👏6❤‍🔥1👌1
#راز_ماندگاری_ایران
بخش دوم

نخست درباره زبان فارسی سخن بگویم زبان فارسی مهم ترین عنصر فرهنگ ایران است. رابط میان اقوام ایرانی. ایران کشوری است دارای اقوام گوناگون که هر کدام زبان خاصی دارد. لُر به زبان لُری تکلم می‌کند، گیلک به زبان گیلکی، اما وقتی آن دو به هم می‌رسند به زبان فارسی اختلاط می‌کنند. همین‌طور اقوام دیگر. یک لحظه فکر کنید اگر زبان فارسی نبود هویت ایرانی چه شکلی پیدا می‌کرد. این است که باید زبان فارسی را بزرگترین عنصر فرهنگی در آن ایران معنا بدانیم.

دومین اهمیت زبان فارسی در تداوم تاریخی آن است. بسیاری از زبان‌های دنیا معلوم نیست از چه اصل و منشایی هستند در حالی که زبان فارسی که ما اکنون بدان تكلم می‌کنیم و می‌نویسیم، دنباله‌ی زبان گفتاری فارسی میانه است. فارسی میانه، دنباله‌ی فارسی باستان است. زبان فارسی باستان دوره‌ی هخامنشی، دنباله‌ی فارسی قدیم‌تری است، زبانی که کتیبه‌ی بیستون و کتیبه‌های دیگر بدان زبان نوشته شده‌است. رسم بوده که کتیبه‌ها را به زبان قدیم‌تری می‌نوشتند چنان که امروز نیز اسناد را در دفترخانه‌ها به زبان قدیم‌تری از زبان روز می‌نویسند. نکته دیگر درباره زبان فارسی آن که در طی تداوم از هر دوره‌ای آثاری بر جای گذاشته است.

سومین اهمیت زبان فارسی در آن است که در این زبان شاهکارهایی آفریده شده که در ردیف والاترین آثار جهانی است. ویزلل حماسه‌شناس اروپایی درباره شاهنامه می‌گوید: شاهنامه را باید در کنار ایلیاد همر کمدی الاهی دانته و مجموعه آثار شکسپیر قرار داد و آنها را یادگار شکوهمند نبوغ انسانی دانست.

شاهنامه... سند باارزشی است که سنت‌های گذشته را با نهایت امانت حفظ کرده، با وجود همه خیال پردازی‌ها ... از حقایقی پرده بر می‌دارد که نه تنها برای تاریخ جهان، بلکه همچنین برای سرآغاز تاریخ و بررسی جوامع ابتدایی بشری حائز اهمیت است. یان ریبکا

شاهنامه دارای داستان‌های درجه اول جهانی است. داستان رستم و سهراب پیچیده‌ترین و دشوارترین داستان‌های شاهنامه است که یکی از عمیق‌ترین و ناشناخته‌ترین تراژدی‌های بشری را در بر دارد. یک نفر محقق انگلیسی به نام پاتر potter هشتاد وچند قصه از داستان‌های متعلق به اقوام و قبایل مختلف عالم را که در آنها پدر و پسر یا دو منسوب نزدیک با هم پیکار می‌کنند یافته است و آنها را با یکدیگر سنجیده، چون قصه فردوسی را از حیث سوانح گوناگون و جزئیات که در آن بیان شده‌است کامل‌ترین و جامع‌ترین آنها دیده است تحقیق خود را سهراب و رستم نامیده است. (مجتبی مینوی مقدمه رستم و سهراب ص (۱۲ - (۱۵) . داستان دیگر شاهنامه که ارزش جهانی دارد رستم و اسفندیار است که از نظر پردازش داستانی و گفتگوهای قهرمانان، شاهکار بی‌مانندی است که بر تارک ادبیات فارسی می‌درخشد. نبوغ هنری شاعر اثری آفریده است که در میان آثار داستانی نظیر ندارد و این هنر نه آنجاست که شاعر رستم و اسفندیار را در میدان جنگ رو در روی هم قرار می‌دهد بلکه آنجاست که شاعر این دو شخصیت بی مانند اسطوره‌های کهن را در میدان سخن روبرو می‌سازد. گفتگوهای آنها در نهایت استادی پرداخته شده گفت و بازگفت، ستایش و نکوهش، آفرین و سرزنش، اعتراض و ضد اعتراض حمله و ضد حمله با هنرمندی تمام در کنار هم جای داده شده است. رستم از شرف و نام خود دفاع می‌کند و سخنان اسفندیار از ایمانی پرشور سرچشمه می‌گیرد. دو نیروی فوق بشری که در عین حال تجسم آرزوهای همه انسان‌ها هستند، رویاروی هم قرار می‌گیرند تا عظمت و حقارت انسان را در قالب مثالی فرانمایند. داستانی است که از روح ایران معنا و از زبان فردوسی تراویده و نام ایران را در طی سالیان دراز زنده نگه داشته است.

ماندگاری نام ایران تنها به خاطر شاهنامه نیست، مولوی، سعدی، حافظ هر کدام نام‌هایی هستند که در جایگاه خود در جهان یگانه‌اند. تنها نام یکی از اینها کافی است تا سرزمینی دارای فرهنگ را تبدیل به معنا کند. درباره حافظ دوست و جمع کننده دیوانش محمد گل اندام گفته است: (( هر دُرّ و گوهر که در طرف دکان جوهری طبیعت موجود بود از بهر زیب و زیور دوشیزگان خلوت سرای ضمیرش در سلک نظم کشیده به زبان امروز یعنی بهترین و زیباترین واژه‌های موجود در زبان را برای معناهایی که به ذهنش می‌رسیده)) از آن معناها دوشیزگان خلوت سرای ضمیر عبارت کرده در شعر به کار برده. به گفته حافظ شناسان امروز سخن حافظ به جایگاهی رسیده که نوع انسان بهتر از آن نمی‌تواند سخن بسراید. شعر حافظ به قول جامی حد طاقت بشری است. یعنی بشر والاتر از این نمی‌تواند سخن بسراید تا دیوان حافظ هست نام ایران هم خواهد ماند.

#حسن_انوری
#مجله‌ی_بخارا
#علی_دهباشی
شماره ۱۵۹

@vir486
👍5
راه بهشت در جهنم آغاز می‌گردد.

#دانته                                   

این شاعر بزرگ توسط کلیسا محکوم شد تا زنده زنده در آتش سوزانده شود



عکس: مجسمه دانته
فلورانس


@vir486
👍8💯2👌1
بهاری دیگر آمده است.
باری!
برای آن زمستانها که گذشت،
نامی نیست،
نامی نیست.

#احمد_شاملو

@vir486
🕊4❤1
ترجیع‌بند شماره ۹


گل را مبرید پیش من نام
با حسن وجود آن گل اندام

انگشت‌نمای خلق بودیم
مانند هلال از آن مه تام

بر ما همه عیب‌ها بگفتند
یا قوم إلی مَتیٰ و حَتّام؟

ما خود زده‌ایم جام بر سنگ
دیگر مزنید سنگ بر جام

آخر نگهی به سوی ما کن
ای دولت خاص و حسرت عام

بس در طلب تو دیگ سودا
پختیم و هنوز کار ما خام

درمان اسیر عشق صبرست
تا خود به کجا رسد سرانجام

من در قدم تو خاک بادم
باشد که تو بر سرم نهی گام

دور از تو شکیب چند باشد؟
ممکن نشود بر آتش آرام

در دام غمت چو مرغ وحشی
می‌پیچم و سخت می‌شود دام

من بی تو نه راضیم ولیکن
چون کام نمی‌دهی به ناکام

بنشینم و صبر پیش گیرم
دنبالهٔ کار خویش گیرم




#سعدی
#ترجیعات
#غلامحسین_یوسفی

@vir486
❤5👏2
بوسه هرچند که در کیش محبت کفرست
کیست لب‌های ترا بیند و طامع نشود؟

این لـب بـوسه‌فـریبی که ترا داده خدا
تـرسم آیینه به دیـدن ز تـو قـانع نشود

#صائب_تبریزی


@vir486
🔥6😁3
#راز_ماندگاری_ایران
بخش سوم


نکته گفتنی درباره واژه‌ی ایران این که در
روزگارانی ایران یک پارچه نبوده و هر ولایتی استقلال داشته، آن ولایت‌ها نیز ایران نامیده می‌شده. در واقع واژه ایران، در آن حیطه معنایی چنان کششی داشته و اکنون نیز دارد که هر تکه‌ای از خاک، در حیطه زمانی_مکانی می‌خواسته است خود را بدان حیطه معنایی منسوب دارد. چند نمونه از این نوع انتساب را نقل می‌کنم:
داستان امیر بوجعفر از خاندان لیث صفاری با ماکان کاکی در تاریخ سیستان نقل شده است. او بر ماکان، که مورد غضب نصربن‌احمد پادشاه سامانی بود، غلبه کرد و بدین مناسبت روزی پادشاه سامانی مجلس بزرگی ترتیب داد. رودکی وصف مجلس را در قصيد‌ی معروف خود به مطلع:
مادر می را بکرد باید قربان
بچه او را گرفت و کرد به زندان


چنین آورده است.

مجلس باید بساخته ملوکانه
از گل و ز یاسمین و خیری الوان
نعمت فردوس گستریده ز هر سو
ساخته کاری که کس نسازد چونان


تا آنجا که می گوید:

خود بخورد نوش و اولیاش همیدون
گوید هر یک چو می بگیرد شادان
شادی بوجعفر احمد بن محمد
آن مه آزادگان و مفخر ایران


مراد از «ایران» در اینجا حوزه حکومت سامانیان است.
غزنویان نیز حوزه حکومت خود را ایران می‌نامیده اند. عنصری ملک الشعرای دربار محمود غزنوی در مدح او قصیده بلندی دارد که ضمن آن می‌گوید:
حصار و نعمت از آن کشور قوی بستد
به یک چهار یک از روز خسرو ایران

در قصیده‌ی دیگری گوید:

برهنه شاعر و درویش زائر
در ایران از عطای شاه ایران
یکی دیبا فروریز به رزمه
یکی دینار برسنجد به قپّان


شدادیان، در قرن پنجم که در قسمتی از قفقاز حکومت داشته‌اند، آنان نیز حوزه حکومت خود را ایران می‌نامیده‌اند، چنان که قطران تبریزی در مدح شاه ابوخلیل شدادی می‌گوید:

تو سالار دلیرانی تو شاهنشاه ایرانی
هم از دل فضل بی‌عیبی، هم از تن فخر بی‌عاری


همچنین شروان شاهان اختسان، که در حوزه‌ی علیای رود ارس حکومت می کرده اند، حوزه حكومت خود را ایران می‌دانسته‌اند. چنان که خاقانی در مدح ابوالمظفر شروان شاه اخستان می‌گوید:

فرمانده اسلامیان دارای دوران اخستان
عادل تر بهرامیان، پرویز ایران اخستان


سلاله ای از غزنویان، در جایی که امروز پاکستان می‌نامیم حکومت داشته اند. مسعود سعد سلمان، در مدح پادشاه این ناحیه ملک محمود ابراهيم بن مسعود بنمحمود می‌گوید:

الا ای باد شبگیری گذر کن سوی هندوستان
که از فرّ تو هندوستان شود آراسته‌ی بستان
به هر شهری که بگذشتی به آن شهر این خبر می‌ده
که آمد بر اثر اینک رکاب خسرو ایران
ملک محمود ابراهیم بن مسعود محمود آنک
چو او شاهی در این نسبت بنارد گنبد گردان



#حسن_انوری
#مجله‌ی_بخارا
#علی_دهباشی
شماره ۱۵۹



@vir486
👍4❤2
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
گفت‌وگوی سعید بهبهانی با اسماعیل نوری علا در شناخت احمد شاملو و شعر امروز ایران- سال ۲۰۱۴

#احمد_شاملو
#اسماعیل_نوری_علا


@vir486
❤4👍3
آن‌جا
تولدِ من از مرگ
می‌آمد
مرگ تو از تولدِ من
این‌جا
با تو در گذشته صرف می‌شوم
و بعد قبلِ مرگ می‌شود
وقتی که مرگ
تقلیدِ مرگ می‌شود.

#يدالله_رويايی


@vir486
👍5
اگر این شراره تاب آرد
رگ و ریشه‌ی زمین را می‌سوزاند
و غریو مردگان را
به رگان باد و آتش می‌پیچاند.

به هزار تل خاکستر
خط حایلی و اطرافت کشیدند
و جبین سرزمینت را از عالم پوشاندند.
و جنازه‌های تاریک
دل کوه و دشت را می‌کاوند
که تکان سنگ آتش زنه‌ای
قرار گورستان را برهم
نزند.

جریان آتش اما از رفتار باز نمی‌ماند.
و قرار این شبستان اکنون
برهم می‌خورد
که صدای سایش هیزم خشک
دل کوه‌های خاکستر را
به جرقه‌ای سپرده‌ست
نظری!
که تاب می‌آرد
و دمی به آفتاب
دل خاک می شکافد
و ستاره می‌گریزد در مهتابی خونین.

#محمد_مختاری
#در_وهم_سندباد


@vir486
❤6
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔸اصغر دادبه: آراستگی حافظ به چندین هنر

عاشق و رند‌ و نظربازم و می‌گویم فاش
تا بدانی که به چندین هنر آراسته‌ام

#حافظ
#اصغر_دادبه

@vir486
👍4💯1
#راز_ماندگاری_ایران
بخش چهارم



یکی دیگر جهات اهمیت زبان فارسی آن است که در دوره‌ای از تاریخ، آنگاه که زبان فرانسوی و انگلیسی بین‌المللی نشده‌بود زبان بین‌المللی یا شبه بین‌المللی بوده، از اقصای هندوستان تا جنوب اروپا زبان فرهیختگان و زبان شعر و ادب بوده‌است. در هندوستان زبان فارسی چنان رایج بوده که برای فهم آثار فارسی لازم بوده فرهنگ(کتاب لغت)، به طور چشم‌گیر و فراوان، تألیف شود. چنان‌که فرهنگ فارسی‌نویسی در شبه‌قاره، بسی گسترده‌تر و با اهمیت‌تر از خود ایران بوده‌است. برهان قاطع، فرهنگ جهانگیری، آنندراج، بهار عجم، غیاث‌اللغات، فرهنگ نظام از معروف‌ترین فرهنگ‌های فارسی هستند که در هند تألیف شده و اغلب آنها بارها در ایران چاپ شده‌است.

علاوه بر فرهنگ، کتاب‌های تحقیقی معتبر در هند تألیف و چاپ شده‌است. این سوی جهان در خاک عثمانی از آن جمله در جنوب اروپا و بوسنی، زبان فارسی به حدی رایج بوده و شاهکارهای فارسی مانند گلستان و دیوان حافظ خوانده می‌شده‌است، که فضلای همان سرزمین بر آنها شرح نوشته‌اند. شرح سودی بر حافظ آنچنان شهرت و اهمیت داشته که در ایران برای حل مشکلات دیوان حافظ بدان مراجعه می‌کرده.اند. در حوزه حکومت عثمانی شاعران به زبان فارسی شعر می‌گفته‌اند. حتی پادشاهان عثمانی نیز به فارسی شعر می‌گفته‌اند از جمله سلطان بایزید دوم ( ١٤٨١ - ١٥١٢م)، سلطان سليم (١٤٦٧ - ١٥٢٠م) متخلص به سلیمی، سلطان سلیمان (۱۹۸۷) - ١٦٩١م) متخلص به محیی. زبان فارسی در دوره‌ای طولانی زبان رسمی دربار عثمانی بوده.

عامل دیگری که برخی خاورشناسان نیز مطرح کرده‌اند، هوش و استعداد ایرانی است.

پیدایش ظهور دانشمندان بزرگ در دوران اسلامی پیش از هجوم مغول مانند رازی، ابن سینا، ابوریحان، خوارزمی، آیا دلیلی بر آنچه گفته شد، نمی‌باشد. در دوران معاصر به عللی که همه می‌دانند فروماندگی ملت‌های شرق آنچه جهان سوم نامیده‌شده باز در این اواخر نتوانسته است از هوش و نبوغ ایرانی توانایی و چالاکی را بگیرد. چون وطن را آماده پژوهش‌های علمی ندیده‌اند، رخت به دنیای غرب کشیده‌اند. تجمع گروه کثیری از استادان ایرانی در دانشگاه‌های جهان به ویژه آمریکا دلیل استواری است بر آن که ما مطرح کرده‌ایم. ظهور مریم میرزاخانی به عنوان بزرگترین ریاضی‌دان عصر دلیل هوش و استعداد ایرانی نیست؟ وقتی گفته می‌شد «ناسا» به وسیله ایرانی‌ها اداره می‌شود، نمی‌دانم تا چه حد درست بوده ولی نام فیروز نادری را سال‌ها پیش به عنوان معاون مدیر کل تنظیم راهبردی آزمایشگاه‌های پیش‌رانش جت (IPL) در گوگل خوانده بودم. سخن گوته شاعر بزرگ آلمان در حق شاعران بزرگ ایران و در حق مردم ایران جا دارد نقل شود. گوته در مقدمه‌ی دیوان شرقی می‌نویسد: این خصلت‌های عالی خصلت‌هایی که قبلاً در حق شعرای بزرگ ایران شمرده است؟ تنها تعلق به شعرای این کشور ندارد بلکه می‌توان گفت که اصولاً تمام ملت ایران آدم‌هایی باذوق و نکته سنج نکته‌دان و هوشمندند.... ذوق و شوری که خلاق واقعی شعر و هنر است. در روح این ملّت به حد اعلا وجود دارد. (دیوان شرقی، ترجمه شجاع الدین شفا، تهران، ۱۳۲۸ص ۳۰)

راز یا عامل یا ویژگی دیگری را که باید باعث ماندگاری قوم ایرانی دانست، اگرچه برخی جنبه‌های آن یا عملکرد آن منفی و معطوف به اخلاقی غیرقابل قبول تلقی شده‌است، روحیه مسالمت‌آمیز سازش کار و در عین حال نیرومند در اثر‌گذاری بر فرهنگ‌های دیگر و حل کردن آنها در درون خود است.

#حسن_انوری
#مجله‌ی_بخارا
#علی_دهباشی
شماره ۱۵۹


@vir486
👍7