شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
13K subscribers
300 photos
426 videos
7 files
80 links
Download Telegram
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔸شعر ماندگار «عقاب» اثر دکتر پرویز ناتل خانلری با صدای خودشان

▪️این شعر به
#صادق_هدایت دوست پرویز خانلری تقدیم شده بود.

#پرویز_ناتل_خانلری
#صادق_هدایت


@vir486
👍6
حافظ افسونگر
بخش دوم


چنانکه در فصل اول اشاره شد، کنجکاوی در زندگانی خصوصی بزرگانی چون حافظ خلاف ذوق سليم و اصل زیباشناسی است. بهتر آنست که ما آنها را در موکب همایونی فکر وادب و در فلک جذبه و حالشان تماشا کنیم.

ستاره زهره را از دور دوست می‌داریم. و نورخندان و درخشنده او از سطح کره زمین زیباست. حافظ را باید در اشعار او جستجو کرد، در آنجا زیباست، در آنجا درخشان است، در آنجا صورت ایده‌آلی بشر است. بما چه که پسر کی بوده است؟ او پسر فکر خود و زاده قریحه‌ی تابان خویش است. بما چه مربوط است که او در جوانی شاگرد خمیرگیری بوده‌است یا نه او شاگرد سنائی است، شاگرد عطار است، شاگرد خیام است، شاگرد ابوالعلا معری است، شاگرد جلال‌الدین رومی است، شاگرد سعدیست.

تذکره‌نویسان باین اکتفاء نکرده‌اند که در زندگانی
خصوصی نسب نامه او وارد شوند و هر چه مثل خود ما حقیر و ملال انگیز است باو نسبت دهند، زیرا نور او چشم آنها را خیره ساخته‌است و مجبور بودند قدری گِل و لای باو بپاشند. تا مثل خود آنها شود و بتوانند با او نگاه کنند. غالباً باین اکتفا نکرده و مطابق مغز کوچک و محدود خود افسانه‌هائی بافته‌اند. برای نمونه یکی از آنها را که در مقدمه‌ی حافظ‌ پژمان (صفحه ۵) بچشمم خورد نقل میکنم. آقای پژمان این قصه را از صاحب تذکره میخانه محمد گلندام بطور خلاصه نقل می‌کند که من در اینجا آنرا خلاصه‌تر می‌کنم:
خواجه در جوانی شاگرد خمیرگیری بود که در همسایگی دکان آنها جوان بزازی شعر می‌گفت. خواجه بتبعیت او بگفتن شعر آغاز کرد ولی شعرش مستهجن و رکیک و مایه مضحکه بود. خواجه مهموم و به بابا کوهی پناهنده شد، سه روز روزه گرفت و شب چهارم در خواب بزرگواری را دید که باو دلداری داد و گفت ای حافظ برخیز که مراد تو برآمد » سپس لقمه ای از دهان خود در آورده به دهان او گذاشت و گفت «لقمه را فرو بر که ابواب علم بر تو گشوده شد. هنگامیکه از خواب برخاست روح و فکر خود را روشن یافت و بلافاصله این غزل را سرود:

دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند
و اندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند


این غزل که معلوم نیست در پرتو چه حالت روحی گفته شده و شاعر از چه نحو کشف و سیر معنوی الهام گرفته‌است و طرز بیان پ، پختگی سخن، انسجام و استحكام جملات، تعبیرات و اشاراتی که بطرز افکار فلسفی آن عصر دارد، نشان می‌دهد که گوینده به معارف زبان خود احاطه داشته‌است. با چگونه تصورات سخیف و تعليلات ابلهانه مخلوط میشود!.

محققاً حافظ بر تمام معلومات عصر خود احاطه داشته‌است. اینکه می‌گویند قرآن را از حفظ میدانسته و خود او نیز بدان اشاره می‌کند « بقرآنی که اندر سینه داری » تنها عبارت قرآن نبوده‌است، حقیقت قرآن با تمام تفاسیری که تا آن تاریخ دماغ‌های فعال و متبحر علمای دین نوشته و بر حقایق آن روشنائی پاشیده‌بودند می‌دانسته، از فقه و حدیث و حکمت مخصوصاً حکمت اشراق بهره وافر داشته‌است. بر علوم ادبی زبان عرب مسلط و بزبان فارسی و گنجینه‌های بی مانند آن مستولی بوده تمام اساتید بزرگ را بطور تفصیل خوانده است. در تصوف قدم زده و به کنه معارف آنها رسیده و شایدمدتی هم سالک طریقه‌ای بوده ولی فکر آزاد او که از هر قالبی می‌گریخته از حوزه رسمی آنها کنار گرفته‌است. این حافظی که در دست ماست همه « بیت الغزل معرفت است » و آن با معتکف شدن در بابا کوهی و سه روز متوالی روزه گرفتن حاصل نمیشود . فقط دماغ افسانه‌باف ما است که معلول را بدون علت جستجو و هر کاری را بی‌رنج و تهیه اسباب آرزو می‌کند: بی‌سوادی با یک در آب ماندن عربی یاد می‌گیرد و حافظ با سه روز روزه ناگهان حافظ می‌شود و برابر استاد استادان سخن ظاهر می‌گردد.

زبان حافظ سحر است سحری که با معجزه پهلو می‌زند در انتخاب کلمه و در بستن جمله شیوه‌ای بکار برده‌است که باو تشخص بی‌مانندی می‌دهد، و سرّ این شیوه را هنوز کسی نتوانسته است کشف کند و بمانشان دهد.
در سراسر دیوان حافظ شاید بیش از پنج - شش کلمه نامأنوس یا ثقیل مانند: تهتگ ، معامل و عتبت یافت نشود و جز کلمه عرقچین در دیوان خواجه کلمه‌ای بخاطر ندارم که زبان متشخص او را بسطح زبان عادی فرواندازد...


#حافظ
#علی_دشتی
#نقشی_از_حافظ


@vir486
👍5❤1
چون چرخ بکام یک خردمند نگشت
خواهی تو فلک هفت شُمُر خواهی هشت

چون باید مُرد و آرزوها همه هَشت
چه مور خورد بگور و چه گرگ بدشت



#خیام

@vir486
👍5❤2
بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم
فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم

اگر غم لشکر انگیزد که خون عاشقان ریزد
من و ساقی به هم تازیم و بنیادش براندازیم

شراب ارغوانی را گلاب اندر قدح ریزیم
نسیم عطرگردان را شِکَر در مجمر اندازیم

چو در دست‌است رودی خوش بزن مطرب سرودی خوش
که دست‌افشان غزل‌خوانیم و پاکوبان سر اندازیم

صبا خاک وجود ما بدان عالی جناب انداز
بود کان شاه خوبان را نظر بر منظر اندازیم

یکی از عقل می‌لافد یکی طامات می‌بافد
بیا کاین داوری‌ها را به پیش داور اندازیم

بهشت عدن اگر خواهی بیا با ما به میخانه
که از پای خمت روزی به حوض کوثر اندازیم


سخندانیّ و خوشخوانی نمی‌ورزند در شیراز
بیا حافظ که تا خود را به ملکی دیگر اندازیم
 


نوروز باستانی خجسته باد.

#حافظ

@vir486
❤4👍2💯1🍾1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔸دکتر اصغر دادبه: حکیم نظامی، دینداری وطن‌پرست ...

▪️
بعضی به رغم حدیث صحیح « حب‌الوطن من‌الایمان: میهن‌دوستی جزئی از ایمان است» وطن‌پرستی(= میهن‌دوستی) را با دینداری ناسازگار می‌بینند و از «وطن» صرفا تفسیری عرفانی و باطنی به‌دست می‌دهند. بعضی هم برآنند هر باطنی را ظاهری و هر ظاهری را باطنی است. وطن نیز مشمول همین قاعده است. حکیم نظامی از گروه دوم است و دینداری است…

#نظامی
#اصغر_دادبه


@vir486
👍5❤1
حالیا مصلحتِ وقت در آن می‌بینم
که کشم رَخت به میخانه و خوش بنشینم

جامِ مِی گیرم و از اهلِ ریا دور شَوَم
یعنی از اهلِ جهان پاکدلی بُگزینم

جز صُراحی و کتابم نَبُوَد یار و ندیم
تا حریفانِ دَغا را به جهان کم بینم

سر به آزادگی از خَلق برآرم چون سَرو
گر دهد دست که دامن ز جهان دَرچینم

بس که در خرقهٔ آلوده زدم لافِ صَلاح
شرمسار از رخِ ساقی و مِیِ رنگینم

سینهٔ تَنگِ من و بارِ غمِ او، هیهات
مردِ این بارِ گران نیست دلِ مسکینم

من اگر رندِ خراباتم و گر زاهدِ شهر
این مَتاعم که همی‌بینی و کمتر زینم

بندهٔ آصفِ عهدم دلم از راه مَبَر
که اگر دَم زَنَم از چرخ بخواهد کینم

بر دلم گَرد ستم‌هاست خدایا مپسند
که مکدر شود آیینه مهرآیینم

#حافظ

@vir486
🕊5❤1
شجریان آیینه مهرآیین(شور و ابوعطا)حالیا مصلحت
@Jane_oshaagh
ساز و آواز خصوصی
آیینه مهرآیین
ابوعطا
استاد #محمدرضاشجریان
استاد
#حسن_کسایی
یکم #مهر ماه ١٣۵٨

حالیا مصلحت وقت در آن می‌بینم
که کشم رخت به میخانه و خوش بنشینم




@vir486
❤4
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
گفت‌وگوی عنایت فانی با استاد جلال خالقی مطلق درباره کار تصحیح شاهنامه فردوسی

#شاهنامه
#فردوسی
#جلال_خالقی_مطلق

@vir486
👍7❤1
در اندرونِ منِ خسته دل، ندانم کیست

که من خموشم و او در فغان و در غوغاست



#حافظ


@vir486
👍3❤2🔥2
واگردانی‌ها در آثار مولوی:

واگردانی وزنی:
گاه در هنگام خوانش یک شعر با تغییر ناگهانی وزن روبرو می‌شویم، به‌گونه‌ای که شاعر سرودۀ خویش را با یک وزن خاص آغاز می‌کند، ناگهان در اثنای کلام و به طرز غیر منتظره وزن را تغییر داده و با وزنی جدید کلام خود را ادامه می‌دهد. «این تغییر وزن به اقتضای تغییر مضمون امری ضروری است، اما نه چندان آسان. به‌ویژه که خلاف سنّت است» (وحیدیان کامیار؛ وزن و قافیه شعر فارسی)
مولانا در غزلیّات شمس از این نوع واگردانی فراوان بهره برده است. در اینجا به ذکر نمونه‌ای از آن اکتفا می‌کنیم:

زهی عشق زهی عشق که ما راست خدایا
چه نغز است و چه خوب است و چه زیباست خدایا
از آن آب حیات است که ما چرخ‌زنانیم
نه از کف و نه از نای نه دف‌هاست خدایا...
نی تن را همه سوراخ چنان کرد کف تو
که شب و روز در این ناله و غوغاست خدایا

که شاعر از وزن «مفاعیل مفاعیل مفاعیل مفاعی» به «فعلاتن ۴ بار» تغییر وزن داده است.

واگردانی روایی:
«مثنوی مولوی را شیوۀ بیانی خاصی در آوردن داستان‌ها و اندیشه‌هاست، که با حدیقۀ سنایی و مثنوی‌های عطّار که سرمشق‌های مقدّم بر آن‌اند تفاوت بسیار دارد. در مثنوی آنچه در نگاه نخستین چشمگیر می‌نماید، امواج قصّه‌ها و اندیشه‌هایی است که در پس یکدیگر می‌آیند و در هم فرو می‌روند و از هم می‌گریزند و دیدار رفتاری دریاوار به مثنوی می‌بخشند که تحلیل دقیق منطق حاکم بر آن را دشوار می‌کند» (پورنامداریان؛ در سایۀ آفتاب)
به عنوان مثال مولوی در دفتر اوّل به دنبال بیان اندیشه‌ها و داستان‌های متعدّد، به داستان «شیر و نخجیران» می‌رسد، که اصل آن برگرفته از کلیله و دمنه است. نقل داستان که بهانه‌ای برای شرح و تفسیر جهد و توکّل است، از پیش سنجیده و در ارتباط معنایی با موضوع ابیات پیشین نیست، بلکه ناگهانی و به بهانه‌ای نه چندان قابل توجّه و شبیه به طرح بی‌مقدّمۀ داستان‌ها در قرآن است. آنچه مایۀ برقراری پیوند میان این داستان و زمینه معنایی پیش از آن شده، رشته‌ای باریک و نامرئی است که سبب می‌شود مثنوی از صورت مجموعه‌ای از معارف پراکنده در کنار یکدیگر بیرون آید و در عین حال که حاوی داستانی جامع نیست یک پارچه و پیوسته به نظر رسد.

▪️مقاله: بازنگری معنایی در التفات بلاغی و اقسام و کارکرد‌های آن-نگارنده: هما رحمانی- عبدالله رادمرد

#مولوی


@vir486
👍8👏1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔸انسان ایرانی ادبیات خود را چگونه فهمیده است؟

▪️سیامک مهاجری از «خِرد ادبیات» می‌گوید.


@vir486
👍5
از آمدن  بهار   و از   رفتن  دی
اوراق وجود ما همی گردد طی

می خور! مخور اندوه که فرمود حکیم
غمهای جهان  چو زهر و  تریاکش  می

#خیام


@vir486
👍5❤1
ترجیع‌بند شماره ۸


بگذشت و نگه کرد با من
در پاي‌کشان، ز کبر دامن

دو نرگس مست نيم خوابش
در پيش و به حسرت از قفا من

اي قبله دوستان مشتاق
گر با همه آن کني که با من

بسيار کسان که جان شيرين
در پاي تو ريزد اولا من

گفتم که شکايتي بخوانم
از دست تو پيش پادشا من

کاين سخت‌دلي و سست‌مهري
جرم از طرف تو بود يا من؟

ديدم که نه شرط مهربانيست
گر بانگ برآرم از جفا من

گر سر برود فداي پايت
دست از تو نمي‌کُنم رها من

جز وصل توام حرام بادا
حاجت که بخواهم از خدا من

گويندم ازو نظر بپرهيز
پرهيز ندانم از قضا من

هرگز نشنيده‌اي که ياري
بي‌يار صبور بود تا من

بنشينم و صبر پيش گيرم
دنباله‌ی کار خويش گيرم


#سعدی
#ترجیعات
#غلامحسین_یوسفی

@vir486
👍7
دیشب به سرِ زلفش، گفتم دلِ من اینجاست
گفتا همه شب این‌جا، جمعند پریشان‌ها
...

#مفتون_همدانی

@vir486
❤6👍2🔥2👏1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔸میرزا شکورزاده: ترک و تاجیک از نگاه‌ سعدی و ديگر عارفان‌ پارسی گوی/ نشست علمی یادروز سعدی سال ۱۳۷۸ خورشیدی

▪️از سخنان ایشان: «ما در اقيانوس‌ بی‌كرانه‌‌ی ادب‌ فارسی در اكثر موارد اصطلاح‌ ترک و تاجيك‌ را در كنار هم‌ می‌بينيم‌.
در زمان‌ تاخت‌ و تازهای بی‌رحمانه‌‌ی لشكر مغول‌ اگر ترکو تاجیک در تضاد دائمی و نبردهای خونين‌ قرار داشتند، بعدتر بر اثر يگانگی دين‌ و آيين‌ و حسن‌ همجواری و تأثير فرهنگ‌ خرد آفرين‌ ايرانی كه‌ بر مبناي‌ «بنی آدم‌ اعضای یک ديگرند» استوار گرديده‌است‌، آنها چه‌ در ايران‌ و چه‌ در توران‌ دوستانه‌ و برادرانه‌ عمر به‌ سر برده‌اند.
سعدی بيش‌ از هر سخنور روز شمار خويش‌ به‌ واژه‌‌ی تاجیک و شهرها و استان‌ها و عمومن مكان‌ِ بود و باش‌ اين‌ قوم‌ توجه‌ ظاهر كرده‌ است‌. در بسياری از موارد قهرمانان‌ داستان‌های نغز و نمكين‌ بوستان‌ و گلستان‌ او سمرقنديان‌ و و خشائيان‌ و يا تاجر و جهان‌گردانی از غزنين‌ و فارياب‌ و بلخ‌ و فرغانه‌ می‌باشند كه‌ ساكنان‌ اين‌ شهرهای باستانی امروز هم‌ اساسن تاجيكان‌اند.»

#سعدی
#میرزا_شکورزاده


@vir486
👍6
برداشت فردوسی از تاریخ صورت حماسی دارد در شکل حماسهٔ یک ملت:
جهان پهنهٔ تاخت و تازِ دلبران و گردنکشانِ یک ملت است. این ملت در مرکز و قلبِ عالم جای دارد و اقوام و ملل دیگر در حاشیه و کنار آن قرار دارند. ایران، محسودِ اقوام و مللِ دیگر است و همه به آن به نظرِ احترام و بزرگی می‌نگرند. تاریخ اساساً با کیومرث که نخستین شاه ایران و همه جهان است آغاز می‌شود. شکوه و عظمت تاریخِ جهان همان شکوه و عظمت تاریخ ایران است و این تاریخ با همهٔ شکوه و عظمتِ آن، با افولِ عظمت ایران و برهم خوردن نظام شاهنشاهی در ایران افول می‌پذیرد و پایان می‌یابد. شاهنشاهی و جهانداری با تاج و تخت و دیهیم و گوهر و اختر کاویان و زرینه‌کفش است و چون این همه از میان برود و منبر جای تخت را بگیرد، تاریخ در حقیقت پایان یافته است و نشیبی دراز در پایان آن‌همه فراز پیدا می‌شود که دیگر تاریخ نیست و سزاوار گفتن و به سخن در آوردن و پیوستن و نظم نیست و به همین جهت است که فردوسی در همین‌جا زبان می‌بندد.
    اگر مقصود فردوسی از تاریخ، حماسهٔ ملت ایران نبود و تاریخ در نظر او وسعت و دامنه‌ای را که در نظر طبری داشت دارا می‌بود، فردوسی تاریخ بعد از اسلام را نیز به نظم می‌کشید. اما برداشت او از تاریخ فقط حماسهٔ ملت ایران است و حماسه مانند تاریخ نمی‌تواند مستمر باشد. ‌.         فرهنگی در سرزمینی به نام ایران با بیدار شدن کیومرث و هوشنگ و طهمورث و جمشید آغاز می‌شود. این دوران کودکی آن است. پس از گذراندن يک سن دورهٔ بحرانی به مرحله نوجوانی می‌رسد و فریدون و ایرج و منوچهر ظاهر می‌شوند. پیلی از آن دوران جوانی و غرور و افتخار است که روزگار کاووس و کیخسرو و رستم است.
    ظهور زرتشت و گشتاسب دورهٔ بلوغ عقلانی و کهولت و خردمندی فرا می‌رسد و این دوره در عصر ساسانیان و مخصوصاً دورهٔ انوشیروان به اوج خود می‌رسد و بعدِ دورهٔ خسرو پرویز دورهٔ ضعف و انحطاط و پیری به سرعت فرا می‌رسد و با جنگ قادسيه و مرگ یزدگرد این فرهنگ نیز می‌میرد.
    پس شاهنامه نیز در حقیقت تاریخ نیست بلکه بیان سرنوشت و تقدیر است. اما پیش‌بینی این سرنوشت نه بر پایهٔ علمی است، بلکه از روی اطلاع از سرنوشت ازلی است که از روی حرکات افلاک و ستارگان به دست می‌آید و بر پایهٔ این عقیده است که همهٔ اعمال بشری یکباره در لوح محفوظ و در حرکات پیچ در پیچ ثوابت و سیارات محفوظ و مضبوط است و تخلف از آن محال.

▪️شطِّ شیرینِ پرشوکت، منتخبی از آثار زنده‌یاد استاد عباس زریاب خویی- به اهتمام دکتر میلاد عظیمی، صص ۴۳۵-۴۳۴

#شاهنامه
#فردوسی
#عباس_زریاب_خویی


@vir486
👍5
رندی  دیدم  نشسته   بر  خنگ  زمین
نه کفر و نه اسلام و نه دنیا و نه دین

نه حق نه حقیقت نه شریعت نه یقین
اندر  دو   جهان  کرا  بود  زهره   این

#خیام


@vir486
❤8🔥1🕊1