#خیام_فیلسوف
بخش پنجم
نزد هيچيك از شعرا و نویسندگان اسلام لحن صريح نفی خدا و برهم زدن اساس افسانههای مذهبی سامی مانند خیام دیده نمیشود. شاید بتوانیم خیام را از جمله ایرانیان ضد تازی مانند: ابن مقفع، بهآفرید، ابو مسلم، بابك و غيره بدانیم. خیام با لحن تأسفانگیزی به پادشاهان پیشین ایران یاد میکند. ممکن است از خواندن شاهنامه فردوسی این تأثر در او پیدا شده در ترانههای خودش پیوسته فرّ و شکوه و بزرگی پایمال شدهی آنان را گوشزد مینماید که با خاک یکسان شدهاند و در کاخهای ویران آنها روباه لانه کرده و جغد آشیانه نموده. قهقهههای عصبانی او، کنایات و اشاراتی که به ایران گذشته مینماید پیداست که از ته قلب از راهزنان تازی و افکار پست آنها متنفر است، و سمپاتی او بطرف ایرانی میرود که در دهن این اژدهای هفتاد سر فرو شده بوده و با تشنج دست و پا میزده.
نباید تند برویم، آیا مقصود خیام از یادآوری شکوه گذشته ساسانی مقایسه بیثباتی و کوچکی تمدنها و زندگی انسان نبوده است و فقط يك تصویر مجازی و کنایهای بیش نیست؟ ولی با حرارتی که بیان میکند جای شک و شبهه باقی نمیگذارد. مثلا صدای فاخته که شب مهتاب روی ویرانه تیسفون کو کو میگوید مو را بتن خواننده راست میکند:
آن قصر که بر چرخ همی زد پهلو
بر درگه او شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگرهاش فاختهای
بنشسته همی گفت که: «کو کو کو کو؟»
آن قصر که بهرام درو جام گرفت
آهو بچه کرد و شیر آرام گرفت؛
بهرام که گور میگرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت؟
چنانکه سابقاً ذکر شد خیام جز روش دهر خدائی نمیشناخته و خدائی را که مذاهب سامی تصور میکردهاند منکر بوده است. ولی بعد قیافه جدی تر بخود میگیرد و راه حل علمی و منطقی برای مسائل ماوراءطبیعی جستجو میکند. چون راه عقلی پیدا نمیکند به تعبیر شاعرانه این الفاظ قناعت مینماید. صانع را تشبیه بکوزهگر میکند و انسان را به کوزه و میگوید:
این کوزه گر دهر چنین جام لطیف
میسازد و باز بر زمین میزندش
بحقیقت مطلب کاری نداریم ولی مجلس این کوزهگر دیوانه را با قیافهی احمق و خونخوارش که همۀ همّ خود را صرف صنایع ظریف میکند ولی از روی جنون آن کوزهها را میشکند فقط قلم آقای درویش نقاش توانسته روی پردهی خودش مجسم بکند.
بهشت و دوزخ را در نهاد اشخاص دانسته:
دوزخ شرری از رنج بیهوده ماست
فردوس دمی از وقت آسوده ماست
گلهای خندان، بلبلان نالان، کشتزارهای خرم، نسیم بامداد، مهتاب روی مهتابی، مهرویان پریوش، آهنگ چنگ، شراب گلگون، اینها بهشت ماست. چیزی بهتر از اینها روی زمین پیدا نمیشود، با این حقایقی که درین دنیای بیثبات پر از درد و زجر برایمان مانده استفاده بکنیم. همین بهشت ماست بهشت موعودی که مردم را به امیدش گول میزنند! چرا به امید موهوم از آسایش خودمان چشم بپوشیم؟
کس خلد و جحیم را ندیده است ای دل
گوئی که از آنجهان رسیده است؟ ای دل ...
يك بازيگر خانهی غریبی است. مثل خیمه شببازی یا بازی شطرنج، همه کائنات روی صفحه گمان میکنند که آزادند. ولی يك دست نامرئی که گوئی متعلق بيك بچه است مدتی با ما تفریح میکند. ما را جابجا میکند بعد دلش را میزند دوباره این عروسکها یا مهرهها را در صندوق فراموشی و نیستی میاندازد:
ما لعبتگانیم و فلك لعبت باز
از روی حقیقتی نه از روی مجاز ...
خیام میخواسته این دنیای مسخره، پست غم انگیز و مضحک را از هم بپاشد و يك دنیای منطقیتری روی خرابهی آن بنا بکند:
گر بر فلکم دست بدی چون یزدان
برداشتمی من این فلک را از میان...
برای اینکه بدانیم تا چه اندازه فلسفه خیام در نزد پیروان او طرف توجه بوده و مقلد پیدا کرده این نکته را میگوئیم که مؤلف دبستان مذاهب در چند جا مثل از رباعیات خیام میآورد و يك جا رباعی غریبی باو نسبت میدهد (ص ۶۳) ... سمراد در لغت وهم و پندار را گویند... فرهمند شاگرد فرایرج گفته: اگر کسی موجود باشد داند که عناصر و افلاك و انجم وعقول و نفوس حق است. و واجب الوجودی که میگوید هستی پذیر نشد و ما از وهم گمان بریم که او هست و یقین که او هم نیست. منالاستشهاد حكيم عمرخیام بیت:
صانع به جهان کهنه همچون ظرفی است.
آبیست بمعنی و بظاهر برفی است؛
بازیچه کفر و دین بطفلان بسپار
بگذر از مقامی که خدا هم حرفی است!»
در جای دیگر (ص۱۵۹) راجع به عقاید چارواك ميگويد: «...عاقل باید از لذات بهره گیرد و از مشتهیات احتراز ننماید. از آنکه چون بخاك پيوست باز آمدن نیست:
باز آمدنت نیست چو رفتی رفتی
روشنتر گوئیم، عقیده چارواک آنست که ایشان گویند: چون صانع پدیدار نیست و ادراک بشری به اثبات آن محیط نیارد شد، ما را چرا بندگی امری مظنون موهوم، بل معدوم کرد؟... و بهر نوید جنت و راحت آن از کثرت حرص ابلهانه دست از نعمتها و راحتها بازداشت؟ عاقل نقد را به نسیه ندهد...
#خیام
#ترانههای_خیام
@vir486
بخش پنجم
نزد هيچيك از شعرا و نویسندگان اسلام لحن صريح نفی خدا و برهم زدن اساس افسانههای مذهبی سامی مانند خیام دیده نمیشود. شاید بتوانیم خیام را از جمله ایرانیان ضد تازی مانند: ابن مقفع، بهآفرید، ابو مسلم، بابك و غيره بدانیم. خیام با لحن تأسفانگیزی به پادشاهان پیشین ایران یاد میکند. ممکن است از خواندن شاهنامه فردوسی این تأثر در او پیدا شده در ترانههای خودش پیوسته فرّ و شکوه و بزرگی پایمال شدهی آنان را گوشزد مینماید که با خاک یکسان شدهاند و در کاخهای ویران آنها روباه لانه کرده و جغد آشیانه نموده. قهقهههای عصبانی او، کنایات و اشاراتی که به ایران گذشته مینماید پیداست که از ته قلب از راهزنان تازی و افکار پست آنها متنفر است، و سمپاتی او بطرف ایرانی میرود که در دهن این اژدهای هفتاد سر فرو شده بوده و با تشنج دست و پا میزده.
نباید تند برویم، آیا مقصود خیام از یادآوری شکوه گذشته ساسانی مقایسه بیثباتی و کوچکی تمدنها و زندگی انسان نبوده است و فقط يك تصویر مجازی و کنایهای بیش نیست؟ ولی با حرارتی که بیان میکند جای شک و شبهه باقی نمیگذارد. مثلا صدای فاخته که شب مهتاب روی ویرانه تیسفون کو کو میگوید مو را بتن خواننده راست میکند:
آن قصر که بر چرخ همی زد پهلو
بر درگه او شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگرهاش فاختهای
بنشسته همی گفت که: «کو کو کو کو؟»
آن قصر که بهرام درو جام گرفت
آهو بچه کرد و شیر آرام گرفت؛
بهرام که گور میگرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت؟
چنانکه سابقاً ذکر شد خیام جز روش دهر خدائی نمیشناخته و خدائی را که مذاهب سامی تصور میکردهاند منکر بوده است. ولی بعد قیافه جدی تر بخود میگیرد و راه حل علمی و منطقی برای مسائل ماوراءطبیعی جستجو میکند. چون راه عقلی پیدا نمیکند به تعبیر شاعرانه این الفاظ قناعت مینماید. صانع را تشبیه بکوزهگر میکند و انسان را به کوزه و میگوید:
این کوزه گر دهر چنین جام لطیف
میسازد و باز بر زمین میزندش
بحقیقت مطلب کاری نداریم ولی مجلس این کوزهگر دیوانه را با قیافهی احمق و خونخوارش که همۀ همّ خود را صرف صنایع ظریف میکند ولی از روی جنون آن کوزهها را میشکند فقط قلم آقای درویش نقاش توانسته روی پردهی خودش مجسم بکند.
بهشت و دوزخ را در نهاد اشخاص دانسته:
دوزخ شرری از رنج بیهوده ماست
فردوس دمی از وقت آسوده ماست
گلهای خندان، بلبلان نالان، کشتزارهای خرم، نسیم بامداد، مهتاب روی مهتابی، مهرویان پریوش، آهنگ چنگ، شراب گلگون، اینها بهشت ماست. چیزی بهتر از اینها روی زمین پیدا نمیشود، با این حقایقی که درین دنیای بیثبات پر از درد و زجر برایمان مانده استفاده بکنیم. همین بهشت ماست بهشت موعودی که مردم را به امیدش گول میزنند! چرا به امید موهوم از آسایش خودمان چشم بپوشیم؟
کس خلد و جحیم را ندیده است ای دل
گوئی که از آنجهان رسیده است؟ ای دل ...
يك بازيگر خانهی غریبی است. مثل خیمه شببازی یا بازی شطرنج، همه کائنات روی صفحه گمان میکنند که آزادند. ولی يك دست نامرئی که گوئی متعلق بيك بچه است مدتی با ما تفریح میکند. ما را جابجا میکند بعد دلش را میزند دوباره این عروسکها یا مهرهها را در صندوق فراموشی و نیستی میاندازد:
ما لعبتگانیم و فلك لعبت باز
از روی حقیقتی نه از روی مجاز ...
خیام میخواسته این دنیای مسخره، پست غم انگیز و مضحک را از هم بپاشد و يك دنیای منطقیتری روی خرابهی آن بنا بکند:
گر بر فلکم دست بدی چون یزدان
برداشتمی من این فلک را از میان...
برای اینکه بدانیم تا چه اندازه فلسفه خیام در نزد پیروان او طرف توجه بوده و مقلد پیدا کرده این نکته را میگوئیم که مؤلف دبستان مذاهب در چند جا مثل از رباعیات خیام میآورد و يك جا رباعی غریبی باو نسبت میدهد (ص ۶۳) ... سمراد در لغت وهم و پندار را گویند... فرهمند شاگرد فرایرج گفته: اگر کسی موجود باشد داند که عناصر و افلاك و انجم وعقول و نفوس حق است. و واجب الوجودی که میگوید هستی پذیر نشد و ما از وهم گمان بریم که او هست و یقین که او هم نیست. منالاستشهاد حكيم عمرخیام بیت:
صانع به جهان کهنه همچون ظرفی است.
آبیست بمعنی و بظاهر برفی است؛
بازیچه کفر و دین بطفلان بسپار
بگذر از مقامی که خدا هم حرفی است!»
در جای دیگر (ص۱۵۹) راجع به عقاید چارواك ميگويد: «...عاقل باید از لذات بهره گیرد و از مشتهیات احتراز ننماید. از آنکه چون بخاك پيوست باز آمدن نیست:
باز آمدنت نیست چو رفتی رفتی
روشنتر گوئیم، عقیده چارواک آنست که ایشان گویند: چون صانع پدیدار نیست و ادراک بشری به اثبات آن محیط نیارد شد، ما را چرا بندگی امری مظنون موهوم، بل معدوم کرد؟... و بهر نوید جنت و راحت آن از کثرت حرص ابلهانه دست از نعمتها و راحتها بازداشت؟ عاقل نقد را به نسیه ندهد...
#خیام
#ترانههای_خیام
@vir486
👍9🔥2👏1
حکایت
باب هفتم
توانگرزادهای را دیدم بر سر گور پدر نشسته و با درویش بچهای مناظره در پیوسته که: صندوق تربت ما سنگین است و کتابه رنگین و فرش رخام انداخته و خشت پیروزه در او به کار برده. به گور پدرت چه ماند خشتی دو فراهم آورده و مشتی دو خاک بر آن پاشیده؟!
درویش پسر این بشنید و گفت: تا پدرت زیر آن سنگهای گران بر خود بجنبیده باشد، پدر من به بهشت رسیده بود.
خر که کمتر نهند بر وی بار
بیشک آسودهتر کند رفتار
مرد درویش که بار ستم فاقه کشید
به در مرگ همانا که سبکبار آید
وآن که در نعمت و آسایش و آسانی زیست
مردنش زین همه شک نیست که دشخوار آید
به همه حال اسیری که ز بندی برهد
بهتر از حال امیری که گرفتار آید
#سعدی
#گلستان
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
باب هفتم
توانگرزادهای را دیدم بر سر گور پدر نشسته و با درویش بچهای مناظره در پیوسته که: صندوق تربت ما سنگین است و کتابه رنگین و فرش رخام انداخته و خشت پیروزه در او به کار برده. به گور پدرت چه ماند خشتی دو فراهم آورده و مشتی دو خاک بر آن پاشیده؟!
درویش پسر این بشنید و گفت: تا پدرت زیر آن سنگهای گران بر خود بجنبیده باشد، پدر من به بهشت رسیده بود.
خر که کمتر نهند بر وی بار
بیشک آسودهتر کند رفتار
مرد درویش که بار ستم فاقه کشید
به در مرگ همانا که سبکبار آید
وآن که در نعمت و آسایش و آسانی زیست
مردنش زین همه شک نیست که دشخوار آید
به همه حال اسیری که ز بندی برهد
بهتر از حال امیری که گرفتار آید
#سعدی
#گلستان
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
👍6🔥3❤2😁2
🔥6👍2👏1
@Khosousi-1.Nobate Asheghi
Shajarian & Aref Ensemble
از هر چه میرود سخن دوست خوشترست
#سعدی
#شجریان.
یک زمانی فردوسیپور گفتهبود: چقدر خوب در دورهای زندگی میکنیم که رونالدو و مسی فوتبال بازی میکنند.
و باید گفت چقدر خوبه که ما هموطن فردوسی و سعدی و شجریان و اخوان و فروغ و خانلری و چوبک هستیم.
@vir486
#سعدی
#شجریان.
یک زمانی فردوسیپور گفتهبود: چقدر خوب در دورهای زندگی میکنیم که رونالدو و مسی فوتبال بازی میکنند.
و باید گفت چقدر خوبه که ما هموطن فردوسی و سعدی و شجریان و اخوان و فروغ و خانلری و چوبک هستیم.
@vir486
💯10👍5❤2🔥2
«من اگر باد بودم بیش از این برچنین جهان بدکاره و تیرهبختی نمیوزیدم.»
موبیدیک
هرمان ملویل
پرویز داریوش
@vir486
موبیدیک
هرمان ملویل
پرویز داریوش
@vir486
👍4👏1
ای عشق!
بیآنکه ببینمت
بیآنکه نگاهت را بشناسم
بیآنکه درکت کنم
دوستت میداشتم.
شاید تو را دیدهام پیش از این
در حالی که لیوان شرابی را بلند میکردی
شاید تو همان گیتاری بودی که درست نمینواختمت.
دوستت میداشتم بیآنکه درکت کنم
دوستت میداشتم بیآنکه هرگز تو را دیده باشم
و ناگهان تو با من- تنها
در تنگ من
در آنجا بودی.
لمست کردم
بر تو دست کشیدم
و در قلمرو تو زیستم
چون آذرخشی بر یکی شعله
که آتش قلمرو توست
ای فرمانروای من!
▫ شعری از پابلو نرودا
▫ برگردان به پارسی: نفیسه نواب پور
▫ نقاشی: لیون ویسولکوفسکی
@vir486
بیآنکه ببینمت
بیآنکه نگاهت را بشناسم
بیآنکه درکت کنم
دوستت میداشتم.
شاید تو را دیدهام پیش از این
در حالی که لیوان شرابی را بلند میکردی
شاید تو همان گیتاری بودی که درست نمینواختمت.
دوستت میداشتم بیآنکه درکت کنم
دوستت میداشتم بیآنکه هرگز تو را دیده باشم
و ناگهان تو با من- تنها
در تنگ من
در آنجا بودی.
لمست کردم
بر تو دست کشیدم
و در قلمرو تو زیستم
چون آذرخشی بر یکی شعله
که آتش قلمرو توست
ای فرمانروای من!
▫ شعری از پابلو نرودا
▫ برگردان به پارسی: نفیسه نواب پور
▫ نقاشی: لیون ویسولکوفسکی
@vir486
🔥3❤2👍2
ای که مایوس از همه سوئی، به سوی عشق رو کن
قبله دلهاست اینجا، هر چه خواهی آرزو کن
تا دلی آتش نگیرد، حرف جانسوزی نگوید
حال ما خواهی اگر، در گفتهی ما جستجو کن
زرد روئی در میان گلرخان، عیب است بر من
روی زردم را، به خون، ای دیده گاهی شستشو کن
چرخ، کجرو نیست، تو کج بینی، ای دور از حقیقت
گر همه کس را نکو خواهی، برو خود را نکو کن
چون خیال دوست، من چیزی، نشاط آور ندیدم
هر زمان افسرده دل گشتی، نظاما ، یاد او کن
#نظام_وفا
@vir486
قبله دلهاست اینجا، هر چه خواهی آرزو کن
تا دلی آتش نگیرد، حرف جانسوزی نگوید
حال ما خواهی اگر، در گفتهی ما جستجو کن
زرد روئی در میان گلرخان، عیب است بر من
روی زردم را، به خون، ای دیده گاهی شستشو کن
چرخ، کجرو نیست، تو کج بینی، ای دور از حقیقت
گر همه کس را نکو خواهی، برو خود را نکو کن
چون خیال دوست، من چیزی، نشاط آور ندیدم
هر زمان افسرده دل گشتی، نظاما ، یاد او کن
#نظام_وفا
@vir486
❤14🕊2🔥1🥰1👏1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
نقد استاد بهرام بیضایی بر جریان روشنفکری چپ ایران با اشارهای به شاهنامه فردوسی
#بهرام_بیضایی
#شاهنامه
#فردوسی
@vir486
#بهرام_بیضایی
#شاهنامه
#فردوسی
@vir486
👍10❤1
«امروزه دروغ و ریا را پند و ذکر پندارند و حرامزادگی و سخنچینی را دلیری و شهامت نام کنند. زبان و ایغوری(خط مغولان) را هنر و دانش بزرگ دانند. اکنون هر تبهکاری امیر، هر مزدوری صدرنشین، هر ریاکاری وزیر، هر اِدباری دبیر، هر فاسدی مستوفی، هر ولخرجی ناظر هزینه، هر ابلیسی معاون دیوان، هر... خری صدر، هر شاگردآخوری صاحب حرمت و جاه، هر فرّاشی صاحبمنصب. هر ستمگری پیشکار، هر خَسی کَسی، هر خسیسی رئیسی، هر خیانتپیشهای قدرتمند و… .»
منبع: تاریخ جهانگشای جوینی، عطاملک جوینی، ص ۱۱۰، با تلخیص و بازگردانی
@vir486
منبع: تاریخ جهانگشای جوینی، عطاملک جوینی، ص ۱۱۰، با تلخیص و بازگردانی
@vir486
👍16👏2
حکایت
باب هفتم
پادشاهی پسری را به ادیبی داد و گفت: این فرزند توست، تربیتش همچنان کن که یکی از فرزندان خویش.
ادیب خدمت کرد و متقبل شد و سالی چند بر او سعی کرد و به جایی نرسید و پسران ادیب در فضل و بلاغت منتهی شدند.
ملک دانشمند را مؤاخذت کرد و معاتبت فرمود که وعده خلاف کردی و وفا به جا نیاوردی.
گفت: بر رای خداوند روی زمین پوشیده نماند که تربیت یکسان است و طباع مختلف.
گرچه سیم و زر ز سنگ آید همی
در همه سنگی نباشد زر و سیم
بر همه عالم همیتابد سهیل
جایی انبان میکند جایی ادیم
#سعدی
#گلستان
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
باب هفتم
پادشاهی پسری را به ادیبی داد و گفت: این فرزند توست، تربیتش همچنان کن که یکی از فرزندان خویش.
ادیب خدمت کرد و متقبل شد و سالی چند بر او سعی کرد و به جایی نرسید و پسران ادیب در فضل و بلاغت منتهی شدند.
ملک دانشمند را مؤاخذت کرد و معاتبت فرمود که وعده خلاف کردی و وفا به جا نیاوردی.
گفت: بر رای خداوند روی زمین پوشیده نماند که تربیت یکسان است و طباع مختلف.
گرچه سیم و زر ز سنگ آید همی
در همه سنگی نباشد زر و سیم
بر همه عالم همیتابد سهیل
جایی انبان میکند جایی ادیم
#سعدی
#گلستان
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
👏9❤5
خیابان شهید قاسم جهانیان 64
شخصیتهایی در منند که در گوشهای نشستهاند
و مانند مرگ با کسی حرف نمیزنند.
شعر از گروس عبدالملکیان
خوانش حسین سواری
@vir486
و مانند مرگ با کسی حرف نمیزنند.
شعر از گروس عبدالملکیان
خوانش حسین سواری
@vir486
👍7❤1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
آوازی در سهگاه از بانو #هایده
شعر از عراقی
دانشگاه لس آنجلس در سال 1984 میلادی
با احترام به کانال خصوصی و زحمتهایی که در راه معرفی موسیقی این سرزمین میکشند.
@vir486
شعر از عراقی
دانشگاه لس آنجلس در سال 1984 میلادی
با احترام به کانال خصوصی و زحمتهایی که در راه معرفی موسیقی این سرزمین میکشند.
@vir486
❤10👍1
#خیام_فیلسوف
بخش ششم
در اینجا شراب او با همه کنایات و تشبیهات شاعرانهای که در ترانههایش میآورد يك صورت عمیق و مرموز بخود میگیرد. شراب در عین حال که تولید مستی و فراموشی میکند، در کوزه حکم روح را در تن دارد. آیا اسم همه قسمتهای کوزه تصغیر همان اعضای بدن انسان نیست مثل: دهنه، لبه، گردنه، دسته، شکم... و شراب میان کوزه روح پر کیف آن نمیباشد؟ همان کوزه که سابق بر این یک نفر ماهرو بوده! این روح پرغلیان زندگی دردناک گذشته کوزه را روی زمین یادآوری میکند! از اینقرار کوزه يك زندگی مستقل پیدا میکند که شراب بمنزلهی روح آنست:
لب بر لب کوزه بردم از غایت آز .
این دسته که بر گردن او می بینی
دستی است که بر گردن یاری بوده است.
از مطالب فوق بدست میآید که خیام در خصوص ماهیت و ارزش زندگي يك عقيده و فلسفه مهمی دارد. آیا او در مقابل اینهمه بدبختی و این فلسفه چه خطمشی و رویهای را پیش میگیرد؟
در صورتیکه نمیشود به چگونگی اشیاء پی برد، در صورتیکه کسی ندانسته و نخواهد دانست که از کجا میآئیم و به کجا میرویم و گفتههای دیگران مزخرف و تلهی خربگیری است، در صورتی که طبیعت آرام و بیاعتنا وظیفه خودش را انجام میدهد و همه کوششهای ما در مقابل او بیهوده است. و تحقیقات فلسفی غیر ممکن میباشد، در صورتیکه اندوه و شادی ما نزد طبیعت یکسان است و دنیائی که در آن مسکن داریم پر از درد و شر همیشگی است و زندگی هراسناك ما يك رشته خواب، خیال، فریب و موهوم میباشد، در صورتیکه پادشاهان با فرّ و شکوه گذشته با خاک نیستی همآغوش شدهاند و پریرویان ناکامی که به سینهی خاك تاريك فرو رفتهاند ذرات تن آنها در تنگنای گور از هم جدا میشود و در نباتات و اشیاء زندگی دردناکی را دنبال میکند. همه اینها بزبان بیزبانی سستی و شکنندگی چیزهای روی زمین را بما نمیگویند؟ گذشته بجز یادگار درهم و رؤیائی بیش نیست، آینده مجهول است، پس همین دم را که زندهایم، این دم گذرنده كه بيك چشم بهمزدن در گذشته فرو میرود همین دم را دریابیم و خوش باشیم. این دم که رفت دیگر چیزی در دست ما نمیماند، ولی اگر بدانیم که دم را چگونه بگذرانیم! مقصود از زندگی کیف و لذت است. تا میتوانیم باید غم و غصّه را از خودمان دور بکنیم، معلوم را به مجهول نفروشیم و نقد را فدای نسیه نکنیم. انتقام خودمان را از زندگی بستانیم پیش از آنکه در چنگال او خُرد بشویم!
برُبای نصیب خویش کَت بربایند.
باید دانست هر چند خیام از ته دل معتقد به شادی بوده ولی شادی او همیشه با فکر عدم و نیستی توام است. ازین رو همواره معانی فلسفه خیام در ظاهر دعوت به خوشگذرانی میکند امّا در حقیقت همهی گل و بلبل، جامهای شراب، کشتزار و تصویرهای شهوتانگیز او جز تزیینی بیش نیست مثل کسی که بخواهد خودش را بکشد و قبل از مرگ به تجمل و تزیین اطاق خودش بپردازد. ازین جهت خوشی او بیشتر تأثرآور است. خوش باشیم و فراموش بکنیم تا خون، این مایع زندگی، که از هزاران زخم ما جاری است نه بینیم !
چون خیام از جوانی بدبین و در شک بوده و فلسفه کیف و خوشی را در هنگام پیری انتخاب کرده بهمین مناسبت خوشی او آغشته با فکر یاس و حرمان است:
پیمانهی عمر من به هفتاد رسید
این دم نکنم نشاط کی خواهم کرد؟
این ترانه که ظاهراً لحن یکنفر رندِ کارکُشته و عیاش را دارد که از همه چیز بیزار و زده شده و زندگی را میپرستد و نفرین میکند. در حقیقت شتاب و رغبت به باده گساری در سن هفتاد سالگی این رباعی را بیش از رباعیات بدبینی او غمانگیز میکند و کاملا فکر یکنفر فیلسوف مادی را نشان میدهد که آخرین دقایق عمر خود را در مقابل فنای محض دریابد!
روی ترانههای خیام بوی غلیظ شراب سنگینی میکند و مرگ از لای دندانهای کلید شدهاش میگوید: «خوش باشیم!»
موضوع شراب در رباعیات خیام مقام خاصی دارد. اگرچه خیام مانند ابنسینا در خوردن شراب زیاده روی نمیکرده ولی در مدح آنان تا اندازهای اغراق میگوید. شاید بیشتر مقصودش مدح منهیات مذهبی است. ولی در «نوروزنامه» یک فصل كتاب مخصوص منافع شراب است و نویسنده از روی تجربیات دیگران و آزمایش شخصی، منافع شراب را شرح میدهد و در آنجا اسم بوعلیسینا و محمد زکریای رازی را ذکر میکند، (ص ۶۰) میگوید: هیچ چیز در تن مردم نافع تر از شراب نیست خاصه شراب انگوری تلخ و صافی و خاصیتش آنست که غم را ببرد و دل را خرم کند.» (ص۷۰) ... همه دانایان متفق گشتند که هیچ نعمتی بهتر و از شراب نیست.» (ص ۶۱) ... و در بهشت نعمت بسیار است و شراب بهترین نعمتهاء بهشت است. آیا میتوانیم باور کنیم که نویسنده این جمله را از روی ایمان نوشته در صورتیکه با تمسخر میگوید:
گویند: بهشت و حوض کوثر باشد
#ترانههای_خیام
#صادق_هدایت
@vir486
بخش ششم
در اینجا شراب او با همه کنایات و تشبیهات شاعرانهای که در ترانههایش میآورد يك صورت عمیق و مرموز بخود میگیرد. شراب در عین حال که تولید مستی و فراموشی میکند، در کوزه حکم روح را در تن دارد. آیا اسم همه قسمتهای کوزه تصغیر همان اعضای بدن انسان نیست مثل: دهنه، لبه، گردنه، دسته، شکم... و شراب میان کوزه روح پر کیف آن نمیباشد؟ همان کوزه که سابق بر این یک نفر ماهرو بوده! این روح پرغلیان زندگی دردناک گذشته کوزه را روی زمین یادآوری میکند! از اینقرار کوزه يك زندگی مستقل پیدا میکند که شراب بمنزلهی روح آنست:
لب بر لب کوزه بردم از غایت آز .
این دسته که بر گردن او می بینی
دستی است که بر گردن یاری بوده است.
از مطالب فوق بدست میآید که خیام در خصوص ماهیت و ارزش زندگي يك عقيده و فلسفه مهمی دارد. آیا او در مقابل اینهمه بدبختی و این فلسفه چه خطمشی و رویهای را پیش میگیرد؟
در صورتیکه نمیشود به چگونگی اشیاء پی برد، در صورتیکه کسی ندانسته و نخواهد دانست که از کجا میآئیم و به کجا میرویم و گفتههای دیگران مزخرف و تلهی خربگیری است، در صورتی که طبیعت آرام و بیاعتنا وظیفه خودش را انجام میدهد و همه کوششهای ما در مقابل او بیهوده است. و تحقیقات فلسفی غیر ممکن میباشد، در صورتیکه اندوه و شادی ما نزد طبیعت یکسان است و دنیائی که در آن مسکن داریم پر از درد و شر همیشگی است و زندگی هراسناك ما يك رشته خواب، خیال، فریب و موهوم میباشد، در صورتیکه پادشاهان با فرّ و شکوه گذشته با خاک نیستی همآغوش شدهاند و پریرویان ناکامی که به سینهی خاك تاريك فرو رفتهاند ذرات تن آنها در تنگنای گور از هم جدا میشود و در نباتات و اشیاء زندگی دردناکی را دنبال میکند. همه اینها بزبان بیزبانی سستی و شکنندگی چیزهای روی زمین را بما نمیگویند؟ گذشته بجز یادگار درهم و رؤیائی بیش نیست، آینده مجهول است، پس همین دم را که زندهایم، این دم گذرنده كه بيك چشم بهمزدن در گذشته فرو میرود همین دم را دریابیم و خوش باشیم. این دم که رفت دیگر چیزی در دست ما نمیماند، ولی اگر بدانیم که دم را چگونه بگذرانیم! مقصود از زندگی کیف و لذت است. تا میتوانیم باید غم و غصّه را از خودمان دور بکنیم، معلوم را به مجهول نفروشیم و نقد را فدای نسیه نکنیم. انتقام خودمان را از زندگی بستانیم پیش از آنکه در چنگال او خُرد بشویم!
برُبای نصیب خویش کَت بربایند.
باید دانست هر چند خیام از ته دل معتقد به شادی بوده ولی شادی او همیشه با فکر عدم و نیستی توام است. ازین رو همواره معانی فلسفه خیام در ظاهر دعوت به خوشگذرانی میکند امّا در حقیقت همهی گل و بلبل، جامهای شراب، کشتزار و تصویرهای شهوتانگیز او جز تزیینی بیش نیست مثل کسی که بخواهد خودش را بکشد و قبل از مرگ به تجمل و تزیین اطاق خودش بپردازد. ازین جهت خوشی او بیشتر تأثرآور است. خوش باشیم و فراموش بکنیم تا خون، این مایع زندگی، که از هزاران زخم ما جاری است نه بینیم !
چون خیام از جوانی بدبین و در شک بوده و فلسفه کیف و خوشی را در هنگام پیری انتخاب کرده بهمین مناسبت خوشی او آغشته با فکر یاس و حرمان است:
پیمانهی عمر من به هفتاد رسید
این دم نکنم نشاط کی خواهم کرد؟
این ترانه که ظاهراً لحن یکنفر رندِ کارکُشته و عیاش را دارد که از همه چیز بیزار و زده شده و زندگی را میپرستد و نفرین میکند. در حقیقت شتاب و رغبت به باده گساری در سن هفتاد سالگی این رباعی را بیش از رباعیات بدبینی او غمانگیز میکند و کاملا فکر یکنفر فیلسوف مادی را نشان میدهد که آخرین دقایق عمر خود را در مقابل فنای محض دریابد!
روی ترانههای خیام بوی غلیظ شراب سنگینی میکند و مرگ از لای دندانهای کلید شدهاش میگوید: «خوش باشیم!»
موضوع شراب در رباعیات خیام مقام خاصی دارد. اگرچه خیام مانند ابنسینا در خوردن شراب زیاده روی نمیکرده ولی در مدح آنان تا اندازهای اغراق میگوید. شاید بیشتر مقصودش مدح منهیات مذهبی است. ولی در «نوروزنامه» یک فصل كتاب مخصوص منافع شراب است و نویسنده از روی تجربیات دیگران و آزمایش شخصی، منافع شراب را شرح میدهد و در آنجا اسم بوعلیسینا و محمد زکریای رازی را ذکر میکند، (ص ۶۰) میگوید: هیچ چیز در تن مردم نافع تر از شراب نیست خاصه شراب انگوری تلخ و صافی و خاصیتش آنست که غم را ببرد و دل را خرم کند.» (ص۷۰) ... همه دانایان متفق گشتند که هیچ نعمتی بهتر و از شراب نیست.» (ص ۶۱) ... و در بهشت نعمت بسیار است و شراب بهترین نعمتهاء بهشت است. آیا میتوانیم باور کنیم که نویسنده این جمله را از روی ایمان نوشته در صورتیکه با تمسخر میگوید:
گویند: بهشت و حوض کوثر باشد
#ترانههای_خیام
#صادق_هدایت
@vir486
❤5👍3🔥1
روزگاریست که سودایِ بتان دینِ من است
غمِ این کار نشاطِ دلِ غمگینِ من است
دیدنِ رویِ تو را دیدهٔ جان بین باید
وین کجا مرتبهٔ چشمِ جهان بینِ من است؟
یارِ من باش که زیبِ فلک و زینتِ دهر
از مه روی تو و اشکِ چو پروینِ من است
تا مرا عشقِ تو تعلیمِ سخن گفتن کرد
خلق را وردِ زبان، مدحت و تحسینِ من است
دولت فقر خدایا به من ارزانی دار
کاین کرامت سببِ حشمت و تمکینِ من است
واعظِ شَحنه شناس این عظمت گو مفروش
زان که منزلگهِ سلطان، دلِ مسکینِ من است
یا رب این کعبهٔ مقصود تماشاگه کیست؟
که مغیلانِ طریقش گل و نسرینِ من است
حافظ از حشمتِ پرویز دگر قصه مخوان
که لبش جرعه کش خسرو شیرین من است
#حافظ
@vir486
غمِ این کار نشاطِ دلِ غمگینِ من است
دیدنِ رویِ تو را دیدهٔ جان بین باید
وین کجا مرتبهٔ چشمِ جهان بینِ من است؟
یارِ من باش که زیبِ فلک و زینتِ دهر
از مه روی تو و اشکِ چو پروینِ من است
تا مرا عشقِ تو تعلیمِ سخن گفتن کرد
خلق را وردِ زبان، مدحت و تحسینِ من است
دولت فقر خدایا به من ارزانی دار
کاین کرامت سببِ حشمت و تمکینِ من است
واعظِ شَحنه شناس این عظمت گو مفروش
زان که منزلگهِ سلطان، دلِ مسکینِ من است
یا رب این کعبهٔ مقصود تماشاگه کیست؟
که مغیلانِ طریقش گل و نسرینِ من است
حافظ از حشمتِ پرویز دگر قصه مخوان
که لبش جرعه کش خسرو شیرین من است
#حافظ
@vir486
👍9🔥3💯2
تفاوت گلچین با نیما
زبان شعر گلچین یکی از طبیعی پترین زبانهای شعر در نسل اول نوپردازان است. یعنی اگر بخواهیم او را با خانلری مقایسه کنیم باید بگوییم تقیدی که خانلری به هنجاریهای زبان استادان کهن به ویژه فرخی از جهاتی و سعدی از جهاتی دیگر دارد در شعر گلچین به هیچ وجه دیده نمیشود. اگر او را با نیما مقایسه کنیم درست است که هر دو تن از زبان استادان کهن بیش و کم فاصله دارند و به سرمشقهای شناخته شده فصحای متقدم کمتر علاقهای نشان میدهند. امّا زبان نیما زبانی است پر از پیچ و خمهای نحوی ویژه خویش و ترکیبات غیر مأنوسی از برساختههای او که فهم شعرش را دشوار میکند و در مقابل شعر گلچین، زبانی دارد مثل زبان کوچه و بازار، طبیعی و ساده و بیهیچ پیرایهای و بیهیچ تأثری از سرمشقهای زبان کهن اگر بخواهیم به مقایسه کارهای گلچین و نیما بپردازیم با اطمینان میتوانیم بگوییم شعرهای گلچین در اسلوب قدما، ورزیدگی بیشتری دارد و نشاندهنده این است که او درین قلمرو ممارستهایی داشته است و احتمالاً شعرش در جوانی از صافی تصحیح و نقد استادانی از نوع وحید دستگردی میگذشته و بسیاری از معیارهای شعر کهن را آموخته بوده است. اما شعر کلاسیک نیما تا همان اواخر عمرش جوری بود که اگر لقی و سستی را بر آن اطلاق کنیم اهانت به آن بزرگ است و باید تعبیری مؤدبانه تر برای آن یافت و مثلاً گفت: دور از هنجار قدم است. با اینکه او تا آخر عمر از تجربه در قلمرو قالبهای کلاسیک هرگز دست برنداشت؛ حتی در اواخر عمر بیشتر به رباعی و بعضی قوالب دیگر شعر سنتی توجه پیدا کرده بود. طبیعت شعر گلچین که از فضای گیلان برخاسته، روشن است با چشم اندازهای پر طراوت و شاد و طبیعت، شعر نیما که از قلمرو مازندران مایه گرفته است اغلب مه آلود است و ابری و اندوهگین. در مقایسه روان شناسی این دو شاعر بزرگ شمال ایران میتوان گفت که شعر گلچین ناظر بر جنبههای روشن زندگی و طبیعت است و شعر نیما نگران آفاق مهآلود و تاریک طبیعت و زندگی است و هر دو به جای خود مکمل یکدیگرند.
از سوی دیگر شعر گلچین محصول یک «من» شخصی است و شعر نیما محصول یک «من» اجتماعی و انسانی و ما به هر دو گونه شعر این دو شاعر نیاز داریم. «من» شخصی گلچین چندان گسترده است که «ما» ها را در خود به راحتی جا میدهد و از آن «من»های کوچک غیر هنری نیست؛ به همین دلیل تأثیر عاطفی شعر او در لحظههایی از شعر نیما بیشتر است یا چنین مینماید که بیشتر است. نیز یکی از عناصر چشم گیر شعر گلچین حرکتی است که در شعر فارسی عصر رضاشاهی آغاز شده بود و دنباله آن به عنوان جریانی جمعی تا اندکی پس از کودتای ۱۳۳۲، در شعر بعضی از شاعران ادامه یافت و ما آن نوع از شعر را از سر ناچاری رمانتیسم در ادب فارسی مینامیم؛ شعری سرشار از تأثر و طبیعت گرایی و گریز به دنیای خیال.
برای گلچین مانند نیما تمام آفاق زندگی و گوشه و کنار طبیعت موضوع شعر بود و او غالباً این لحظهها را در نخستین نگاه خویش صید میکرد و غالباً با اوزانی بسیار متناسب. شعر «باران» او به لحاظ تناسب موسیقی با موضوع، یکی از شعرهای موفق عصر ماست و همچنین شعر جنگل آخرین شعری که از گلچین خواندم و آخرین سروده او بود، غزل مانندی بود که در بیمارستان لندن سروده بود؛ به هنگامی که براثر ابتلا به نوعی بیماری خونی مجبور شده بودند چند بار خونش را عوض کنند و این گونه آغاز میشد.
شیشهای چند از خون دگرانم دادند
چند روز دگری بیهده جانم دادند
#شفیعی_کدکنی
#با_چراغ_و_آینه
@vir486
زبان شعر گلچین یکی از طبیعی پترین زبانهای شعر در نسل اول نوپردازان است. یعنی اگر بخواهیم او را با خانلری مقایسه کنیم باید بگوییم تقیدی که خانلری به هنجاریهای زبان استادان کهن به ویژه فرخی از جهاتی و سعدی از جهاتی دیگر دارد در شعر گلچین به هیچ وجه دیده نمیشود. اگر او را با نیما مقایسه کنیم درست است که هر دو تن از زبان استادان کهن بیش و کم فاصله دارند و به سرمشقهای شناخته شده فصحای متقدم کمتر علاقهای نشان میدهند. امّا زبان نیما زبانی است پر از پیچ و خمهای نحوی ویژه خویش و ترکیبات غیر مأنوسی از برساختههای او که فهم شعرش را دشوار میکند و در مقابل شعر گلچین، زبانی دارد مثل زبان کوچه و بازار، طبیعی و ساده و بیهیچ پیرایهای و بیهیچ تأثری از سرمشقهای زبان کهن اگر بخواهیم به مقایسه کارهای گلچین و نیما بپردازیم با اطمینان میتوانیم بگوییم شعرهای گلچین در اسلوب قدما، ورزیدگی بیشتری دارد و نشاندهنده این است که او درین قلمرو ممارستهایی داشته است و احتمالاً شعرش در جوانی از صافی تصحیح و نقد استادانی از نوع وحید دستگردی میگذشته و بسیاری از معیارهای شعر کهن را آموخته بوده است. اما شعر کلاسیک نیما تا همان اواخر عمرش جوری بود که اگر لقی و سستی را بر آن اطلاق کنیم اهانت به آن بزرگ است و باید تعبیری مؤدبانه تر برای آن یافت و مثلاً گفت: دور از هنجار قدم است. با اینکه او تا آخر عمر از تجربه در قلمرو قالبهای کلاسیک هرگز دست برنداشت؛ حتی در اواخر عمر بیشتر به رباعی و بعضی قوالب دیگر شعر سنتی توجه پیدا کرده بود. طبیعت شعر گلچین که از فضای گیلان برخاسته، روشن است با چشم اندازهای پر طراوت و شاد و طبیعت، شعر نیما که از قلمرو مازندران مایه گرفته است اغلب مه آلود است و ابری و اندوهگین. در مقایسه روان شناسی این دو شاعر بزرگ شمال ایران میتوان گفت که شعر گلچین ناظر بر جنبههای روشن زندگی و طبیعت است و شعر نیما نگران آفاق مهآلود و تاریک طبیعت و زندگی است و هر دو به جای خود مکمل یکدیگرند.
از سوی دیگر شعر گلچین محصول یک «من» شخصی است و شعر نیما محصول یک «من» اجتماعی و انسانی و ما به هر دو گونه شعر این دو شاعر نیاز داریم. «من» شخصی گلچین چندان گسترده است که «ما» ها را در خود به راحتی جا میدهد و از آن «من»های کوچک غیر هنری نیست؛ به همین دلیل تأثیر عاطفی شعر او در لحظههایی از شعر نیما بیشتر است یا چنین مینماید که بیشتر است. نیز یکی از عناصر چشم گیر شعر گلچین حرکتی است که در شعر فارسی عصر رضاشاهی آغاز شده بود و دنباله آن به عنوان جریانی جمعی تا اندکی پس از کودتای ۱۳۳۲، در شعر بعضی از شاعران ادامه یافت و ما آن نوع از شعر را از سر ناچاری رمانتیسم در ادب فارسی مینامیم؛ شعری سرشار از تأثر و طبیعت گرایی و گریز به دنیای خیال.
برای گلچین مانند نیما تمام آفاق زندگی و گوشه و کنار طبیعت موضوع شعر بود و او غالباً این لحظهها را در نخستین نگاه خویش صید میکرد و غالباً با اوزانی بسیار متناسب. شعر «باران» او به لحاظ تناسب موسیقی با موضوع، یکی از شعرهای موفق عصر ماست و همچنین شعر جنگل آخرین شعری که از گلچین خواندم و آخرین سروده او بود، غزل مانندی بود که در بیمارستان لندن سروده بود؛ به هنگامی که براثر ابتلا به نوعی بیماری خونی مجبور شده بودند چند بار خونش را عوض کنند و این گونه آغاز میشد.
شیشهای چند از خون دگرانم دادند
چند روز دگری بیهده جانم دادند
#شفیعی_کدکنی
#با_چراغ_و_آینه
@vir486
👍10
❤12👏4💯2