👍7❤3🔥2👏1
زندگی، مرگ و شراب از نگاه خیام
در دوگانهی بنیادینِ «مرگ» و «زندگی»، خیّام همیشه «راه سومی» را برمیگزیند و آن «شراب» است! شراب اگر زندگی است، طعمِ تلخ و گزنده و تیزِ مرگ را میدهد و اگر مرگ است، نشئهی زندگی را داراست. برزخی است میانِ دو جهان! جهنمی که عدم است و نیستی، بهشتی که جهانِ ملموس و دلانگیزِ بهاری است و لبِ کِشت: هستی! در این تز و آنتیتزی که خیّام میان مرگ و حیات و بالعکس برقرار میکند، تنها سنتزی که پاسخگوی پرسشهای هستیشناسانهاش است، شراب است و بس. بلافاصله باید افزود که هرگز نباید شرابِ خیّامی را در این خوانشی که ما اکنون از رباعیّاتِ او در دست داریم، اینجهانی یا آنجهانی دانست، تعبیر من از «میِ خیام»، چیزی در حدودِ تعبیرِ دریداییِ «تعویق» و «دیفرانس» است! در شرابِ خیام همانگونه که زندگی به تعویق میافتد مرگ نیز معوّق است! در تحلیلهای دمِ دستی، شرابِ او را از نوع همین مایع سُکرآورِ معمولی میدانند و خودشان را خلاص میکنند که درین معنی، در آن هر چه باشد «تعویق» نیست. در شرابِ انگوری، «پایانبندی» و «نتیجهگیری» است، آنچنانکه در «میِ» مولانا «اعتقاد و ایمان» موج میزند. آنکسی که به «آغاز» ایمان دارد به «پایان» نیز معتقد است. اگر خیّام شرابش از نوعِ شرابِ لذتبخشِ مادّی بود، یقیناً از پایان و نیستی و مرگ، پرسش نمیکرد! و از آنسو اگر پوچگرا و نهیلیست و عدمگرا هم بود، دغدغهاش مسألهی «آغاز» نمیبود:
«جامی است که عقل آفرین میزندش
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزهگر دهر چنین جام لطیف
میسازد و باز بر زمین میزندش».
درین آغاز و پایان آنچه مهم است، نه «جامِ عقلآفرینزده است و نه هم بر زمین خوردنِ آن». سؤال بغرنجی که هیچگاه برایِ او «معنا» نمیگردد و آن خود نیست مگر نشانهی «شراب». در این راه میتوان از خودِ رباعیّات هم کمک گرفت آنجا که میگوید:
«قومی متفکّرند اندر ره دین
قومی به گمان فتاده در راه یقین
میترسم از آن که بانگ آید روزی
کای بیخبران راه نه آنست و نه این».
اگر «راه نه آن است و نه این»، «دیفرانس» نیست، پس چیست؟! خواستم بگویم پروبلماتیکِ بنیادینِ خیّام، «تأخیر» و در آینده بودنِ معناست، آیندهای که هیچگاه نمیرسد امّا از آنسو هم نمیشود که انتظارش را نکشید. از این روست که «اضطراب» و «دلهره» خاصیّت ذاتیِ شعر خیّام اوست. شما هیچگاه «دلهره»ای از این جنس را در فردوسی و مولانا تجربه نمیکنید، آنها به هیچ وجه مباحثِ خیّام دغدغهشان نیست و کلاًّ تکلیفشان با هستی و انسان و خدا روشن و یکسره است. در حافظ چرا.. حافظ هم همانندِ خیّام «زادهی اضطرابِ جهان است»، بقولِ نیما یوشیج. یکی از «اضطرابیاتِ خیّام» را در این رباعی مسلّمالصدور از او میتوان سراغ گرفت:
«این قافلهٔ عمر عجب میگذرد
دریاب دمی که با طرب میگذرد
ساقی غم فردای حریفان چه خوری
پیش آر پیاله را که شب میگذرد».
این چه شرابنوشی و عیشوعشرتی است که در آن وجهِ غالب با ردیفِ «گذشتن، غم خوردنِ فردایِ حریفان و تعجیلِ قافلهی عمر» است. میبینیم که آنچه به جایی نمیرسد، منتهاالیه چپ و راست است، جایی که آزادی بشر رقم میخورد. مفهومِ آزادی خود بیانی اجتماعی-سیاسی است از تعویقِ دریدایی، جایی که «شرابِ خیامی» هم در طلبِ معنا، بیمعنا میگردد..
«اسد آبشیرینی»
@vir486
در دوگانهی بنیادینِ «مرگ» و «زندگی»، خیّام همیشه «راه سومی» را برمیگزیند و آن «شراب» است! شراب اگر زندگی است، طعمِ تلخ و گزنده و تیزِ مرگ را میدهد و اگر مرگ است، نشئهی زندگی را داراست. برزخی است میانِ دو جهان! جهنمی که عدم است و نیستی، بهشتی که جهانِ ملموس و دلانگیزِ بهاری است و لبِ کِشت: هستی! در این تز و آنتیتزی که خیّام میان مرگ و حیات و بالعکس برقرار میکند، تنها سنتزی که پاسخگوی پرسشهای هستیشناسانهاش است، شراب است و بس. بلافاصله باید افزود که هرگز نباید شرابِ خیّامی را در این خوانشی که ما اکنون از رباعیّاتِ او در دست داریم، اینجهانی یا آنجهانی دانست، تعبیر من از «میِ خیام»، چیزی در حدودِ تعبیرِ دریداییِ «تعویق» و «دیفرانس» است! در شرابِ خیام همانگونه که زندگی به تعویق میافتد مرگ نیز معوّق است! در تحلیلهای دمِ دستی، شرابِ او را از نوع همین مایع سُکرآورِ معمولی میدانند و خودشان را خلاص میکنند که درین معنی، در آن هر چه باشد «تعویق» نیست. در شرابِ انگوری، «پایانبندی» و «نتیجهگیری» است، آنچنانکه در «میِ» مولانا «اعتقاد و ایمان» موج میزند. آنکسی که به «آغاز» ایمان دارد به «پایان» نیز معتقد است. اگر خیّام شرابش از نوعِ شرابِ لذتبخشِ مادّی بود، یقیناً از پایان و نیستی و مرگ، پرسش نمیکرد! و از آنسو اگر پوچگرا و نهیلیست و عدمگرا هم بود، دغدغهاش مسألهی «آغاز» نمیبود:
«جامی است که عقل آفرین میزندش
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزهگر دهر چنین جام لطیف
میسازد و باز بر زمین میزندش».
درین آغاز و پایان آنچه مهم است، نه «جامِ عقلآفرینزده است و نه هم بر زمین خوردنِ آن». سؤال بغرنجی که هیچگاه برایِ او «معنا» نمیگردد و آن خود نیست مگر نشانهی «شراب». در این راه میتوان از خودِ رباعیّات هم کمک گرفت آنجا که میگوید:
«قومی متفکّرند اندر ره دین
قومی به گمان فتاده در راه یقین
میترسم از آن که بانگ آید روزی
کای بیخبران راه نه آنست و نه این».
اگر «راه نه آن است و نه این»، «دیفرانس» نیست، پس چیست؟! خواستم بگویم پروبلماتیکِ بنیادینِ خیّام، «تأخیر» و در آینده بودنِ معناست، آیندهای که هیچگاه نمیرسد امّا از آنسو هم نمیشود که انتظارش را نکشید. از این روست که «اضطراب» و «دلهره» خاصیّت ذاتیِ شعر خیّام اوست. شما هیچگاه «دلهره»ای از این جنس را در فردوسی و مولانا تجربه نمیکنید، آنها به هیچ وجه مباحثِ خیّام دغدغهشان نیست و کلاًّ تکلیفشان با هستی و انسان و خدا روشن و یکسره است. در حافظ چرا.. حافظ هم همانندِ خیّام «زادهی اضطرابِ جهان است»، بقولِ نیما یوشیج. یکی از «اضطرابیاتِ خیّام» را در این رباعی مسلّمالصدور از او میتوان سراغ گرفت:
«این قافلهٔ عمر عجب میگذرد
دریاب دمی که با طرب میگذرد
ساقی غم فردای حریفان چه خوری
پیش آر پیاله را که شب میگذرد».
این چه شرابنوشی و عیشوعشرتی است که در آن وجهِ غالب با ردیفِ «گذشتن، غم خوردنِ فردایِ حریفان و تعجیلِ قافلهی عمر» است. میبینیم که آنچه به جایی نمیرسد، منتهاالیه چپ و راست است، جایی که آزادی بشر رقم میخورد. مفهومِ آزادی خود بیانی اجتماعی-سیاسی است از تعویقِ دریدایی، جایی که «شرابِ خیامی» هم در طلبِ معنا، بیمعنا میگردد..
«اسد آبشیرینی»
@vir486
👍6👏2🔥1🕊1
حکایت
باب ششم
وقتی به جهل جوانی بانگ بر مادر زدم، دل آزرده به کنجی نشست و گریان همیگفت: مگر خُردی فراموش کردی که درشتی میکنی؟
چه خوش گفت زالی به فرزند خویش
چو دیدش پلنگافکن و پیلتن
گر از عهد خُردیت یاد آمدی
که بیچاره بودی در آغوش من
نکردی در این روز بر من جفا
که تو شیرمردی و من پیرزن
#سعدی
#گلستان
#غلامحسین_یوسفی
تصویر: آرامگاه سعدی حدود یک قرن پیش.
@vir486
باب ششم
وقتی به جهل جوانی بانگ بر مادر زدم، دل آزرده به کنجی نشست و گریان همیگفت: مگر خُردی فراموش کردی که درشتی میکنی؟
چه خوش گفت زالی به فرزند خویش
چو دیدش پلنگافکن و پیلتن
گر از عهد خُردیت یاد آمدی
که بیچاره بودی در آغوش من
نکردی در این روز بر من جفا
که تو شیرمردی و من پیرزن
#سعدی
#گلستان
#غلامحسین_یوسفی
تصویر: آرامگاه سعدی حدود یک قرن پیش.
@vir486
👍10❤3
Forwarded from قاسمی
#خیام_شاعر
بخش دوم
حافظ و مولوی و بعضی از شعرای متفکر دیگر اگرچه این شورش و رشادت فکر خیام را حس کردهاند و گاهی شلتاق آوردهاند، ولی بقدری مطالب خودشان را زیر جملات و تشبیهات و كنايات اغراقآمیز پوشانیدهاند که ممکن است آنرا بصد گونه تعبیر و تفسیر کرد. مخصوصاً حافظ که خیلی از افکار خیام الهام یافته و تشبیهات او را گرفته است، میتوان گفت او یکی از بهترین و متفکرترین پیروان خیام است. اگرچه حافظ خیلی بیشتر از خیام رؤيا، قوه تصور و الهام شاعرانه داشته که مربوط به شهوت تند او میباشد ولی افکار او بپای فلسفه مادی و منطقی خیام نمیرسد و شراب را بصورت اسرارآمیز صوفیان در آورده در همین قسمت حافظ از خیام جدا میشود. مثلا شراب حافظ اگر چه در بعضی جاها بطور واضح همان آب انگور است ولی بقدری زیر اصطلاحات صوفیانه پوشیده شده که اجازه تعبیر را میدهد و یکنوع تصوف میشود از آن استنباط کرد. ولی خیام احتیاج به پردهپوشی و رمز و اشاره ندارد افکارش را صاف و پوست کنده میگوید. همین لحن سادهی بیپروا و صراحت لهجه، او را از سایر شعرای آزاد فکر متمایز میکند.
مثلا این اشعار حافظ بخوبی جنبه صوفی و رؤیای شدید او را میرساند:
اینهمه عکس می و نقش و نگارین که نمود؟
يك فروغ رخ ساقی است که در جام افتاد
ما در پیاله عکس رخ یار دیدهایم
ای بیخبر ز لذت شرب مدام ما
حافظ نیز به زُهاد حمله میکند ولی چقدر با حمله خیام فرق دارد:
راز درون پرده از رندان مست پرس
کاین حال نیست زاهد عالی مقام را
خیلی با نزاکتتر و ترسوتر از خیام به بهشت اشاره میکند:
باغ فردوس لطيف است ولیکن زنهار
تو غنیمت شمر این سایه بیدو لب کشت
چقدر با احتیاط و محافظهکار بجنگ صانع میرود:
پیرما گفت خطا بر قلم صنع نرفت
آفرین بر نظر پاک خطا پوشش باد!
شعرای دیگر نیز از خیام تبعیت کردهاند و حتی در اشعار صوفی کنایات خیام دیده میشود؛ مثلا این شعر عطار:
گرچو رستم شوکت و زورت بود
جای چون بهرام در گورت بود.
غزالی نیز مضمون خیام را استعمال میکند:
چرخ فانوس خیالی عالمی حیران در او
مردمان چون صورت فانوس سرگردان در او
بر طبق روايت اخبار العلماء خیام را تکفیر میکنند به مکه میرود و شاید سر راه خود خرابه تیسفون را دیده و این رباعی را گفته:
آن قصر که بر چرخ همی زد پهلو ...
آیا خاقانی تمام قصیده معروف خود ایوان مدائن را از همین رباعی خیام الهام نشده؟!
از همهی تأثیرات و نفوذ خیام در ادبیات فارسی چیزیکه مهمتر است، رشادت فکری و آزادی است که ابداع کرده و گویا بقدرت قلم خودش آگاه بوده. چون در نوروزنامه(ص (۴۸) در فصل اندر یاد کردن قلم حکایتی میآورد که قلم را از تیغ برهنه مؤثرتر میداند و اینطور نتیجه میگیرد: ... و تأثير قلم صلاح و فساد مملکت را کاری بزرگست، و خداوندان قلم را که معتمد باشند عزیز باید داشت. تأثیر خیام در ادبیات انگلیس و آمریکا، تأثیر او در دنیای متمدن امروزه همه اینها نشان میدهد که گفتههای خیام با دیگران تا چه اندازه فرق دارد.
خیام اگرچه سروکار با ریاضیات و نجوم داشته ولی این پیشهی خشك مانع از تظاهر احساسات رقیق و لذت بردن از طبیعت و ذوق سرشار شعری او نشده و اغلب هنگام فراغت را به تفریح و ادبیات میگذرانیده. اگر چه ما بین منجمین مانند خواجهنصیر طوسی و غیره شاعر دیده شده و به آنها منسوب است ولی گفتههای آنها با خیام زمین تا آسمان فرق دارد. آنان تنها در الهیات و تصوف با عشق و اخلاق و یا مسائل اجتماعی رباعی گفتهاند. یعنی همان گفتههای دیگران را تکرار کردهاند و ذوق شاعری در اشعار و قیافه پردازی آنها تقریباً وجود ندارد.
#ترانههای_خیام
#صادق_هدایت
@vir486
بخش دوم
حافظ و مولوی و بعضی از شعرای متفکر دیگر اگرچه این شورش و رشادت فکر خیام را حس کردهاند و گاهی شلتاق آوردهاند، ولی بقدری مطالب خودشان را زیر جملات و تشبیهات و كنايات اغراقآمیز پوشانیدهاند که ممکن است آنرا بصد گونه تعبیر و تفسیر کرد. مخصوصاً حافظ که خیلی از افکار خیام الهام یافته و تشبیهات او را گرفته است، میتوان گفت او یکی از بهترین و متفکرترین پیروان خیام است. اگرچه حافظ خیلی بیشتر از خیام رؤيا، قوه تصور و الهام شاعرانه داشته که مربوط به شهوت تند او میباشد ولی افکار او بپای فلسفه مادی و منطقی خیام نمیرسد و شراب را بصورت اسرارآمیز صوفیان در آورده در همین قسمت حافظ از خیام جدا میشود. مثلا شراب حافظ اگر چه در بعضی جاها بطور واضح همان آب انگور است ولی بقدری زیر اصطلاحات صوفیانه پوشیده شده که اجازه تعبیر را میدهد و یکنوع تصوف میشود از آن استنباط کرد. ولی خیام احتیاج به پردهپوشی و رمز و اشاره ندارد افکارش را صاف و پوست کنده میگوید. همین لحن سادهی بیپروا و صراحت لهجه، او را از سایر شعرای آزاد فکر متمایز میکند.
مثلا این اشعار حافظ بخوبی جنبه صوفی و رؤیای شدید او را میرساند:
اینهمه عکس می و نقش و نگارین که نمود؟
يك فروغ رخ ساقی است که در جام افتاد
ما در پیاله عکس رخ یار دیدهایم
ای بیخبر ز لذت شرب مدام ما
حافظ نیز به زُهاد حمله میکند ولی چقدر با حمله خیام فرق دارد:
راز درون پرده از رندان مست پرس
کاین حال نیست زاهد عالی مقام را
خیلی با نزاکتتر و ترسوتر از خیام به بهشت اشاره میکند:
باغ فردوس لطيف است ولیکن زنهار
تو غنیمت شمر این سایه بیدو لب کشت
چقدر با احتیاط و محافظهکار بجنگ صانع میرود:
پیرما گفت خطا بر قلم صنع نرفت
آفرین بر نظر پاک خطا پوشش باد!
شعرای دیگر نیز از خیام تبعیت کردهاند و حتی در اشعار صوفی کنایات خیام دیده میشود؛ مثلا این شعر عطار:
گرچو رستم شوکت و زورت بود
جای چون بهرام در گورت بود.
غزالی نیز مضمون خیام را استعمال میکند:
چرخ فانوس خیالی عالمی حیران در او
مردمان چون صورت فانوس سرگردان در او
بر طبق روايت اخبار العلماء خیام را تکفیر میکنند به مکه میرود و شاید سر راه خود خرابه تیسفون را دیده و این رباعی را گفته:
آن قصر که بر چرخ همی زد پهلو ...
آیا خاقانی تمام قصیده معروف خود ایوان مدائن را از همین رباعی خیام الهام نشده؟!
از همهی تأثیرات و نفوذ خیام در ادبیات فارسی چیزیکه مهمتر است، رشادت فکری و آزادی است که ابداع کرده و گویا بقدرت قلم خودش آگاه بوده. چون در نوروزنامه(ص (۴۸) در فصل اندر یاد کردن قلم حکایتی میآورد که قلم را از تیغ برهنه مؤثرتر میداند و اینطور نتیجه میگیرد: ... و تأثير قلم صلاح و فساد مملکت را کاری بزرگست، و خداوندان قلم را که معتمد باشند عزیز باید داشت. تأثیر خیام در ادبیات انگلیس و آمریکا، تأثیر او در دنیای متمدن امروزه همه اینها نشان میدهد که گفتههای خیام با دیگران تا چه اندازه فرق دارد.
خیام اگرچه سروکار با ریاضیات و نجوم داشته ولی این پیشهی خشك مانع از تظاهر احساسات رقیق و لذت بردن از طبیعت و ذوق سرشار شعری او نشده و اغلب هنگام فراغت را به تفریح و ادبیات میگذرانیده. اگر چه ما بین منجمین مانند خواجهنصیر طوسی و غیره شاعر دیده شده و به آنها منسوب است ولی گفتههای آنها با خیام زمین تا آسمان فرق دارد. آنان تنها در الهیات و تصوف با عشق و اخلاق و یا مسائل اجتماعی رباعی گفتهاند. یعنی همان گفتههای دیگران را تکرار کردهاند و ذوق شاعری در اشعار و قیافه پردازی آنها تقریباً وجود ندارد.
#ترانههای_خیام
#صادق_هدایت
@vir486
👍7❤4👏2
باب چهاردهم
جهد کن ای پسر که تا عاشق نشوی، خواه به پیری و خواه به جوانی، پس اگر اتفاق افتد یقین دل مباش و پیوسته دل در لعب مدار بر عشق، که متابع شهوت بودن نه کار خردمندان است. از عشق تا توانی پرهیز کن، که عاشقی کار با بلاست، خاصه پیری و هنگام مفلسی، که یکساله راحت وصال به یک روزه رنج فراق نه ارزد، که سرتاسر عاشقی رنج است و درد دل و مِحّنت، هر چند که دردی خوش است، اگر در فراق باشی در عذاب باشی و اگر در وصال باشی و معشوق بدخوی بود، از رنج ناز و خوی بد او راحت وصال ندانی و اگر مثل معشوقهٔ تو فریشتهٔ مقرب است که بههیچ وقت از ملامت خلقان رسته نباشی و مردم همیشه در مساوی تو باشند و در نکوهش معشوق تو، از آنکه عادت خلق چنین است. پس خویشتن را نگاه دار و از عاشقی پرهیز کن، که خردمندان از چنین کار پرهیز توانند کرد، از آنچه ممکن نگردد که بهیک دیدار کسی بر کسی عاشق شود، اول چشم بیند، آنگه دل پسندد؛ چون دل پسند کرد طبع بدو مایل شود، آنگاه متقاضی دیدار او کند؛ اگر تو شهوت خویش را در امر دل کنی و دل را متابع شهوت گردانی تدبیر آن کنی که یکبار دیگر او را به بینی، چون دیدار دوباره شود و طبع بدو مضاعف گردد و هوای دل غالبتر شود پس قصد دیدار سیوم کنی، چون سیم بار دیدی و در حدیث آمد و سخن گفت و جواب شنید، خر رفت و رسن برد و دریغا چنبر.
#عنصرالمعالی
#قابوسنامه
@vir486
جهد کن ای پسر که تا عاشق نشوی، خواه به پیری و خواه به جوانی، پس اگر اتفاق افتد یقین دل مباش و پیوسته دل در لعب مدار بر عشق، که متابع شهوت بودن نه کار خردمندان است. از عشق تا توانی پرهیز کن، که عاشقی کار با بلاست، خاصه پیری و هنگام مفلسی، که یکساله راحت وصال به یک روزه رنج فراق نه ارزد، که سرتاسر عاشقی رنج است و درد دل و مِحّنت، هر چند که دردی خوش است، اگر در فراق باشی در عذاب باشی و اگر در وصال باشی و معشوق بدخوی بود، از رنج ناز و خوی بد او راحت وصال ندانی و اگر مثل معشوقهٔ تو فریشتهٔ مقرب است که بههیچ وقت از ملامت خلقان رسته نباشی و مردم همیشه در مساوی تو باشند و در نکوهش معشوق تو، از آنکه عادت خلق چنین است. پس خویشتن را نگاه دار و از عاشقی پرهیز کن، که خردمندان از چنین کار پرهیز توانند کرد، از آنچه ممکن نگردد که بهیک دیدار کسی بر کسی عاشق شود، اول چشم بیند، آنگه دل پسندد؛ چون دل پسند کرد طبع بدو مایل شود، آنگاه متقاضی دیدار او کند؛ اگر تو شهوت خویش را در امر دل کنی و دل را متابع شهوت گردانی تدبیر آن کنی که یکبار دیگر او را به بینی، چون دیدار دوباره شود و طبع بدو مضاعف گردد و هوای دل غالبتر شود پس قصد دیدار سیوم کنی، چون سیم بار دیدی و در حدیث آمد و سخن گفت و جواب شنید، خر رفت و رسن برد و دریغا چنبر.
#عنصرالمعالی
#قابوسنامه
@vir486
👏6👍3😁1👌1
آنها میخواهند ما تنها باشیم، آقای مونترو!
چون به ما میگویند
انزوا تنها راه رسیدن به قداست است.
فراموش میکنند که وسوسه در انزوا
خیلی قویتر میشود…
꥟ آئورا
#کارلوس_فوئنتس
@vir486
آنها میخواهند ما تنها باشیم، آقای مونترو!
چون به ما میگویند
انزوا تنها راه رسیدن به قداست است.
فراموش میکنند که وسوسه در انزوا
خیلی قویتر میشود…
꥟ آئورا
#کارلوس_فوئنتس
@vir486
👍9
شراب از چند نگاه متفاوت
بدون اینکه استقصای تامی کرده باشم، در این مجالِ کوتاه میخواهم دو کارکردِ متفاوت «می» را در دیوانِ خواجه و خیام با هم برّرسم و زود بگذرم. دو شاعری که از حال و هوای باده و شادخواریِ آن بسیار در هنرشان سود بردهاند. از حافظ شروع میکنم:
«ساقی بیار باده که ماه صیام رفت
درده قدح که موسم ناموس و نام رفت».
میبینید که «جفتِ متقابلِ» شراب در دیوانِ خواجه غالباً یکی از عناصرِ دینی و مذهبِ روزگارِ اوست (نمیگویم همه، بلکه اکثراً!). این چه را برایِ ما نشان میدهد؟ اینکه حافظ و عصرش مابهالابتلائشان بیشتر دغدغهی دین و بقولِ خودش همان «زُهدِ ریایی» بوده است، نه آنچنان که مشهور است: اشتیاقِ خواجه به بادهخواری و مستیِ حاصل از آن. در تقابل ببینیم که خیّام که نمایندهی نگاهِ عصرش هم هست چه در بابِ شرابِ و مستی میگوید. از درِ نمونه یکی از مهمّترین رباعیاتش را میآورم:
«جامی است که عقل آفرین میزندش
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزهگر دهر چنین جام لطیف
میسازد و باز بر زمین میزندش».
تفاوتِ راه را متوجّه شدید؟ دغدغهی خیّام یکی از بنیادیترین مفاهیمِ حضورِ انسان است: مرگ و وجود، نیستی و هستی! این کجا و نِکونالهای خواجه از «ماهِ صیام» و اینکه: «زاهد غرور داشت سلامت نبرد راه / رند از رهِ نیاز به دارالسلام رفت» کجا؟! فاصلهی خیّام تا حافظ شراب نیست، پاردایم زندگی ایرانی است! شراب که همان است تا به امروز هم تغییری نکرده است، آنچه که در تقلّبِ احوال تغییر کرده، خودْ انسانِ ایرانی است: انسانِ فلسفی و خردگرای عصرِ فردوسی و خیّام تا انسانِ دینی و صوفیگرای عصرِ حافظ. همین شراب در شاهنامه هم هست، امّا دقیقاً با کارکردی نزدیک به جهانِ خیام. در ابتدای داستانِ حیاتیِ شاهنامه، روایتِ «رستم و اسفندیار»:
«هوا پرخروش و زمین پر ز جوش
خُنُک آنکه دل شاد دارد به نوش
دَرَم دارد و نُقْل و جامِ نبید
سرِ گوسفندی تواند برید
مرا نیست، خُنُک مر آنرا که هست
ببخشای بر مردمِ تنگدست»!
نگاهِ «سرمایهداریِ» فردوسی را دیدید؟! کسی که اکنون از «فاصلهی طبقاتیِ مارکسیستی»، شکواییه دارد! بگذریم..، خواستم بگویم: ما همیشه در تقابلهای دوگانه، باید جفتِ متقابل را از جفتِ بیانشده بیشتر وزن بدهیم. اینکه تو در برابر شراب، دینِ زاهدِ مراعی را بگذاری یا فلسفهی وجود و یا فاصلهی طبقاتی را مهم است، بسیار مهم است. و این جریان تا روزگارِ معاصر هم ادامه دارد و مدام functionًهای شراب تغییر کرده، از هدایت در بوفِ کور بگیرید با آن «بغلیِ شرابِ کُهنه در پستویِ خانهاش» تا فروغ در «ایمان بیاوریم به آغاز فصلِ سرد»! که گفت:
«من سردم است و انگار هیچوقت گرم نخواهم شد
ای یار ای یگانهترین یار آن شراب مگر چند ساله بود؟
نگاه کن که در اینجا زمان چه وزنی دارد
و ماهیان چگونه گوشتهای مرا میجوند
چرا مرا همیشه در ته دریا نگاه میداری؟»
«اسد آبشیرینی».
@vir486
بدون اینکه استقصای تامی کرده باشم، در این مجالِ کوتاه میخواهم دو کارکردِ متفاوت «می» را در دیوانِ خواجه و خیام با هم برّرسم و زود بگذرم. دو شاعری که از حال و هوای باده و شادخواریِ آن بسیار در هنرشان سود بردهاند. از حافظ شروع میکنم:
«ساقی بیار باده که ماه صیام رفت
درده قدح که موسم ناموس و نام رفت».
میبینید که «جفتِ متقابلِ» شراب در دیوانِ خواجه غالباً یکی از عناصرِ دینی و مذهبِ روزگارِ اوست (نمیگویم همه، بلکه اکثراً!). این چه را برایِ ما نشان میدهد؟ اینکه حافظ و عصرش مابهالابتلائشان بیشتر دغدغهی دین و بقولِ خودش همان «زُهدِ ریایی» بوده است، نه آنچنان که مشهور است: اشتیاقِ خواجه به بادهخواری و مستیِ حاصل از آن. در تقابل ببینیم که خیّام که نمایندهی نگاهِ عصرش هم هست چه در بابِ شرابِ و مستی میگوید. از درِ نمونه یکی از مهمّترین رباعیاتش را میآورم:
«جامی است که عقل آفرین میزندش
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزهگر دهر چنین جام لطیف
میسازد و باز بر زمین میزندش».
تفاوتِ راه را متوجّه شدید؟ دغدغهی خیّام یکی از بنیادیترین مفاهیمِ حضورِ انسان است: مرگ و وجود، نیستی و هستی! این کجا و نِکونالهای خواجه از «ماهِ صیام» و اینکه: «زاهد غرور داشت سلامت نبرد راه / رند از رهِ نیاز به دارالسلام رفت» کجا؟! فاصلهی خیّام تا حافظ شراب نیست، پاردایم زندگی ایرانی است! شراب که همان است تا به امروز هم تغییری نکرده است، آنچه که در تقلّبِ احوال تغییر کرده، خودْ انسانِ ایرانی است: انسانِ فلسفی و خردگرای عصرِ فردوسی و خیّام تا انسانِ دینی و صوفیگرای عصرِ حافظ. همین شراب در شاهنامه هم هست، امّا دقیقاً با کارکردی نزدیک به جهانِ خیام. در ابتدای داستانِ حیاتیِ شاهنامه، روایتِ «رستم و اسفندیار»:
«هوا پرخروش و زمین پر ز جوش
خُنُک آنکه دل شاد دارد به نوش
دَرَم دارد و نُقْل و جامِ نبید
سرِ گوسفندی تواند برید
مرا نیست، خُنُک مر آنرا که هست
ببخشای بر مردمِ تنگدست»!
نگاهِ «سرمایهداریِ» فردوسی را دیدید؟! کسی که اکنون از «فاصلهی طبقاتیِ مارکسیستی»، شکواییه دارد! بگذریم..، خواستم بگویم: ما همیشه در تقابلهای دوگانه، باید جفتِ متقابل را از جفتِ بیانشده بیشتر وزن بدهیم. اینکه تو در برابر شراب، دینِ زاهدِ مراعی را بگذاری یا فلسفهی وجود و یا فاصلهی طبقاتی را مهم است، بسیار مهم است. و این جریان تا روزگارِ معاصر هم ادامه دارد و مدام functionًهای شراب تغییر کرده، از هدایت در بوفِ کور بگیرید با آن «بغلیِ شرابِ کُهنه در پستویِ خانهاش» تا فروغ در «ایمان بیاوریم به آغاز فصلِ سرد»! که گفت:
«من سردم است و انگار هیچوقت گرم نخواهم شد
ای یار ای یگانهترین یار آن شراب مگر چند ساله بود؟
نگاه کن که در اینجا زمان چه وزنی دارد
و ماهیان چگونه گوشتهای مرا میجوند
چرا مرا همیشه در ته دریا نگاه میداری؟»
«اسد آبشیرینی».
@vir486
👍8👏1
حکایت
باب اول
در سیرت پادشاهان
هارونالرشید را چون مُلک دیار مصر مسلم شد گفت: به خلاف آن طاغی که به غرورِ مُلکِ مصر دعوی خدایی کرد، نبخشم این مملکت را مگر به خسیسترین بندگان.
سیاهی داشت نام او خصیب در غایت جهل. مُلک مصر به وی ارزانی داشت و گویند عقل و درایت او تا به جایی بود که طایفهای حرّاث مصر شکایت آوردندش که پنبه کاشته بودیم باران بیوقت آمد و تلف شد. گفت: پشم بایستی کاشتن!
اگر روزی به دانش در فزودی
ز نادان تنگ روزی تر نبودی
به نادانان چنان روزی رساند
که دانا اندر آن عاجز بماند
بخت و دولت به کاردانی نیست
جز به تائید آسمانی نیست
اوفتادهست در جهان بسیار
بیتمیز ارجمند و عاقل خوار
کیمیاگر به غصه مرده و رنج
ابله اندر خرابه یافته گنج
#سعدی
#گلستان
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
باب اول
در سیرت پادشاهان
هارونالرشید را چون مُلک دیار مصر مسلم شد گفت: به خلاف آن طاغی که به غرورِ مُلکِ مصر دعوی خدایی کرد، نبخشم این مملکت را مگر به خسیسترین بندگان.
سیاهی داشت نام او خصیب در غایت جهل. مُلک مصر به وی ارزانی داشت و گویند عقل و درایت او تا به جایی بود که طایفهای حرّاث مصر شکایت آوردندش که پنبه کاشته بودیم باران بیوقت آمد و تلف شد. گفت: پشم بایستی کاشتن!
اگر روزی به دانش در فزودی
ز نادان تنگ روزی تر نبودی
به نادانان چنان روزی رساند
که دانا اندر آن عاجز بماند
بخت و دولت به کاردانی نیست
جز به تائید آسمانی نیست
اوفتادهست در جهان بسیار
بیتمیز ارجمند و عاقل خوار
کیمیاگر به غصه مرده و رنج
ابله اندر خرابه یافته گنج
#سعدی
#گلستان
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
👍8👏3
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
#معرفی_نویسندگان_و_شاعران_بزرگ
#ادگار_آلن_پو
زندگی هدیهایست پرُ ارزش و از آنهایی که زندگی را سرزنش میکنند بترس چرا که غالب آنها یا قدیسانند و یا مفتیهایی با چشمهای پر از خون که هرگز یکبار زنی زیبا را و یا تصویری زیبا را و یا خندههای عمیق کودکی را به تماشا ننشستهاند. در تصورات آنها تنها مارها و آتشها و شلاقها شیهه میکشند تو اما زندگی کن بگذار آنها در مرداب خودشان فرو روند.
@vir486
#ادگار_آلن_پو
زندگی هدیهایست پرُ ارزش و از آنهایی که زندگی را سرزنش میکنند بترس چرا که غالب آنها یا قدیسانند و یا مفتیهایی با چشمهای پر از خون که هرگز یکبار زنی زیبا را و یا تصویری زیبا را و یا خندههای عمیق کودکی را به تماشا ننشستهاند. در تصورات آنها تنها مارها و آتشها و شلاقها شیهه میکشند تو اما زندگی کن بگذار آنها در مرداب خودشان فرو روند.
@vir486
❤4👍4👏1
❤11👏1
ایران برای من تداعیگرِ "شهر یادگار" است..
بدین معنی که چون به عمقِ آن نگاه میکنم
و به چند هزار سال حوادثی که بر سرِ این
سرزمین گذشته، دنیای پُر ولولهای میبینم،
که حکمِ سرنوشت این بود که ما درآن به دنیا
بیاییم و چندی در آن زندگی کنیم..
ایران برای من علاوه بر خاکی که میان
سه آب گسترده است (ارس، دریای مازندران
و خلیج فارس)عمقِ تاریخی دارد که بسیار
پُر معناست ..زیرا حدیثِ زندگی و مرگ
از آن بیرون میآید..
چون نامِ دیگری نیست میتوانم آن را
"فرّهی نگهبانِ" یک قوم بخوانم؛ و آن
مجموعِ استعدادها و چارہگریهایی است
که حیاتِ ملّیِ ملّتی را از فرو افتادن باز
میدارد...
#دکتر_محمدعلی_ندوشن
#دیروز_امروز_فردا
#مرزهای_ناپیدا
@vir486
بدین معنی که چون به عمقِ آن نگاه میکنم
و به چند هزار سال حوادثی که بر سرِ این
سرزمین گذشته، دنیای پُر ولولهای میبینم،
که حکمِ سرنوشت این بود که ما درآن به دنیا
بیاییم و چندی در آن زندگی کنیم..
ایران برای من علاوه بر خاکی که میان
سه آب گسترده است (ارس، دریای مازندران
و خلیج فارس)عمقِ تاریخی دارد که بسیار
پُر معناست ..زیرا حدیثِ زندگی و مرگ
از آن بیرون میآید..
چون نامِ دیگری نیست میتوانم آن را
"فرّهی نگهبانِ" یک قوم بخوانم؛ و آن
مجموعِ استعدادها و چارہگریهایی است
که حیاتِ ملّیِ ملّتی را از فرو افتادن باز
میدارد...
#دکتر_محمدعلی_ندوشن
#دیروز_امروز_فردا
#مرزهای_ناپیدا
@vir486
❤8👍2👏1
اندر خفتن و خوابیدن
بدان و آگاه باش ای پسر که رسم حکیمان روم آنست که: از گرمابه بیرون آیند تا زمانی در مسلخ گرمابه نخسپند بیرون نیایند و هیچ قوم دیگر را این رسم نیست، اما حکما خواب را موت الاصغر خوانند، از بهر آنک چه خفته و چه مرده هیچ دو را از عالم آگاهی نیست، که این مردهای است با نفَس و آن مردهای است بی نفس و بسیار خفتن عادت ناستوده است، تن را کاهل کند و طبع را شوریده کند و صورت روی را از حال به بیحالی برد، که پنج چیز است که چون به مردم رسد در حال صورت روی را متغیر کند: یکی نشاط ناگهان و یکی غم مفاجا و یکی خشم و یکی خواب و یکی مستی و ششم پیریست. که چون مردم پیر شود از صورت خویش بگردد و آن نوع دیگرست، اما مردم تا خفته باشد نه در حکم زندگان بود و نه در حکم مردگان، چنان که بر مرده قلم نیست بر خفته نیز قلم نیست، چنانک گفتم،بیت:
هر چند به جفا پشت مرا دادی خم
من مهر تو در دلم نگردانم کم
از تو به جفا نبرم ای شهره صنم
تو خفته و بر خفته نرانند قلم
همچنان که خفتن بسیار زیان کارست ناخفتن هم زیان دارد، که اگر آدمی هفتاد و دو ساعت، یعنی سه شباروز، به قصد بگذارد و نخسبد یا به ستم بیدار دارند آن کس را بیم مرگ باشد.
اما هر کاری را اندازهای است، حکما چنین گفتهاند که: شباروزی بیست و چهار ساعت باشد، دو بهر بیدار باشی و یک بهر بخسبی.
#قابوسنامه
#عنصرالمعالی
@vir486
بدان و آگاه باش ای پسر که رسم حکیمان روم آنست که: از گرمابه بیرون آیند تا زمانی در مسلخ گرمابه نخسپند بیرون نیایند و هیچ قوم دیگر را این رسم نیست، اما حکما خواب را موت الاصغر خوانند، از بهر آنک چه خفته و چه مرده هیچ دو را از عالم آگاهی نیست، که این مردهای است با نفَس و آن مردهای است بی نفس و بسیار خفتن عادت ناستوده است، تن را کاهل کند و طبع را شوریده کند و صورت روی را از حال به بیحالی برد، که پنج چیز است که چون به مردم رسد در حال صورت روی را متغیر کند: یکی نشاط ناگهان و یکی غم مفاجا و یکی خشم و یکی خواب و یکی مستی و ششم پیریست. که چون مردم پیر شود از صورت خویش بگردد و آن نوع دیگرست، اما مردم تا خفته باشد نه در حکم زندگان بود و نه در حکم مردگان، چنان که بر مرده قلم نیست بر خفته نیز قلم نیست، چنانک گفتم،بیت:
هر چند به جفا پشت مرا دادی خم
من مهر تو در دلم نگردانم کم
از تو به جفا نبرم ای شهره صنم
تو خفته و بر خفته نرانند قلم
همچنان که خفتن بسیار زیان کارست ناخفتن هم زیان دارد، که اگر آدمی هفتاد و دو ساعت، یعنی سه شباروز، به قصد بگذارد و نخسبد یا به ستم بیدار دارند آن کس را بیم مرگ باشد.
اما هر کاری را اندازهای است، حکما چنین گفتهاند که: شباروزی بیست و چهار ساعت باشد، دو بهر بیدار باشی و یک بهر بخسبی.
#قابوسنامه
#عنصرالمعالی
@vir486
👍9❤3