شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
13K subscribers
300 photos
427 videos
7 files
80 links
Download Telegram
Forwarded from قاسمی
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
این شبیخون بلا باز چه بود ای ساقی

#شجریان
#ابتهاج
@vir486
❤7👍3
▫️


شرمم کشد که بی تو نفس میکشم هنوز

تا زنده ام بس است همین شرمساریم


#شهریار

@vir486
❤4👍4🕊2
این «مال من، مال من» و «من، من» زندان دوستم بود؛ سیاهچالی بی در و پنجره.

در تلاش برای آرام کردن او پرسیدم: می‌دانی قوی‌ترین قله‌ای که انسان می‌تواند به آن برسد چیست؟ فتح خویشتن، فتح «من».
ص ۲۱۰


#گزارش_به_خاک_یونان
#نیکوس_کازانتزاکیس
#مترجم_صالح_حسینی
#نشر_نیلوفر

@vir486
👍6💯4
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
گفتگو زرتشت اخوان با ابراهیم گلستان درباره‌ی مهدی اخوان

@vir486
👍4❤2💯2
#خیام_شاعر
بخش دوم


حافظ و مولوی و بعضی از شعرای متفکر دیگر اگرچه این شورش و رشادت فکر خیام را حس کرده‌اند و گاهی شلتاق آورده‌اند، ولی بقدری مطالب خودشان را زیر جملات و تشبیهات و كنايات اغراق‌آمیز پوشانیده‌اند که ممکن است آنرا بصد گونه تعبیر و تفسیر کرد. مخصوصاً حافظ که خیلی از افکار خیام الهام یافته و تشبیهات او را گرفته است، می‌توان گفت او یکی از بهترین و متفکرترین پیروان خیام است. اگرچه حافظ خیلی بیشتر از خیام رؤيا، قوه تصور و الهام شاعرانه داشته که مربوط به شهوت تند او می‌باشد ولی افکار او بپای فلسفه مادی و منطقی خیام نمی‌رسد و شراب را بصورت اسرار‌آمیز صوفیان در آورده در همین قسمت حافظ از خیام جدا میشود. مثلا شراب حافظ اگر چه در بعضی جاها بطور واضح همان آب انگور است ولی بقدری زیر اصطلاحات صوفیانه پوشیده شده که اجازه تعبیر را می‌دهد و یکنوع تصوف می‌شود از آن استنباط کرد. ولی خیام احتیاج به پرده‌پوشی و رمز و اشاره ندارد افکارش را صاف و پوست کنده می‌گوید. همین لحن ساده‌ی بی‌پروا و صراحت لهجه، او را از سایر شعرای آزاد فکر متمایز می‌کند.

مثلا این اشعار حافظ بخوبی جنبه صوفی و رؤیای شدید او را می‌رساند:

اینهمه عکس می و نقش و نگارین که نمود؟
يك فروغ رخ ساقی است که در جام افتاد


ما در پیاله عکس رخ یار دیده‌ایم
ای بیخبر ز لذت شرب مدام ما


حافظ نیز به زُهاد حمله می‌کند ولی چقدر با حمله خیام فرق دارد:

راز درون پرده از رندان مست پرس
کاین حال نیست زاهد عالی مقام را


خیلی با نزاکت‌تر و ترسوتر از خیام به بهشت اشاره می‌کند:

باغ فردوس لطيف است ولیکن زنهار
تو غنیمت شمر این سایه بیدو لب کشت


چقدر با احتیاط و محافظه‌کار بجنگ صانع می‌رود:
پیرما گفت خطا بر قلم صنع نرفت
آفرین بر نظر پاک خطا پوشش باد
!

شعرای دیگر نیز از خیام تبعیت کرده‌اند و حتی در اشعار صوفی کنایات خیام دیده می‌شود؛ مثلا این شعر عطار:
گرچو رستم شوکت و زورت بود
جای چون بهرام در گورت بود.

غزالی نیز مضمون خیام را استعمال می‌کند:
چرخ فانوس خیالی عالمی حیران در او
مردمان چون صورت فانوس سرگردان در او

بر طبق روايت اخبار العلماء خیام را تکفیر می‌کنند به مکه می‌رود و شاید سر راه خود خرابه تیسفون را دیده و این رباعی را گفته:

آن قصر که بر چرخ همی زد پهلو ...

آیا خاقانی تمام قصیده معروف خود ایوان مدائن را از همین رباعی خیام الهام نشده؟!

    از همه‌ی تأثیرات و نفوذ خیام در ادبیات فارسی چیزی‌که مهمتر است، رشادت فکری و آزادی است که ابداع کرده و گویا بقدرت قلم خودش آگاه بوده. چون در نوروزنامه(ص (۴۸) در فصل اندر یاد کردن قلم حکایتی می‌آورد که قلم را از تیغ برهنه مؤثرتر میداند و اینطور نتیجه می‌گیرد: ... و تأثير قلم صلاح و فساد مملکت را کاری بزرگست، و خداوندان قلم را که معتمد باشند عزیز باید داشت. تأثیر خیام در ادبیات انگلیس و آمریکا، تأثیر او در دنیای متمدن امروزه همه اینها نشان می‌دهد که گفته‌های خیام با دیگران تا چه اندازه فرق دارد.

    خیام اگرچه سروکار با ریاضیات و نجوم داشته ولی این پیشه‌ی خشك مانع از تظاهر احساسات رقیق و لذت بردن از طبیعت و ذوق سرشار شعری او نشده و اغلب هنگام فراغت را به تفریح و ادبیات می‌گذرانیده. اگر چه ما بین منجمین مانند خواجه‌نصیر طوسی و غیره شاعر دیده شده و به آنها منسوب است ولی گفته‌های آنها با خیام زمین تا آسمان فرق دارد. آنان تنها در الهیات و تصوف با عشق و اخلاق و یا مسائل اجتماعی رباعی گفته‌اند. یعنی همان گفته‌های دیگران را تکرار کرده‌اند و ذوق شاعری در اشعار و قیافه پردازی آنها تقریباً وجود ندارد.


#ترانه‌های_خیام
#صادق_هدایت

@vir486
👍5💯2❤1
 

مژدهٔ وصل توام ساخته بیتاب امشب

نیست از شادی دیدار مرا خواب امشب


#وحشی‌بافقی

@vir486
❤11👍1
پادشاهی پارسایی را دید.

گفت: هیچت از ما یاد آید؟

گفت: بلی! وقتی که خدا را فراموش می‌کنم.

هر سو دود آن کش ز بر خویش براند
وآن را که بخواند به در کس ندواند

#گلستان
#سعدی
#غلامحسین_یوسفی
 

@vir486
👍5👏1👌1
 

رقیبان صد سخن گویند و یک یک را کنی تحسین

چو من یک حرف گویم، گویی‌ام بسیار می‌گویی!

#وحشی_بافقی


@vir486
👍8😁3❤2🔥1👌1
چرا ادبیات خصلت انقلابی ندارد

داروین صبوری ، جامعه شناس



ادبیات در یک نمای کلی، تبدیل «جهان» به «کلمه» است. کار ادیبان از دیرباز عبوردادن جهان و متعلقات آن از صافی ذهن و پرتاب دوباره‌ی آن به جهان توسط کلمه بود. الک‌های ذهنی این قابلیت را دارند که چیزی از جهان کم، یا بدان اضافه کنند. جهانِ از صافی‌گذشته دیگر «جهان» با همان خصوصیات اولیه نیست؛ جهانی‌ست که توصیف شده، با تمام خصوصیاتی که «وصف» بر چیزها عارض می‌کند. ما برخلاف موجودات دیگر این سیاره، جهان را نه تنها به واسطه‌ی عصب‌های بینایی یا تجربه، که به واسطه‌ی زبان دریافت می‌کنیم. اختلاف‌های معرفتی در میان فیلسوفان و تنازعات ایده در مکتب‌های جامعه‌شناسی، در سطحی از خود تنها تفاوت در اطلاق کلمه و کاربرد زبان است. تفاوت در نامیدن و بازنمایی چیزها. این‌که «جهان را چگونه به کلمه دعوت کنید»، این اصلی اساسی در اندیشه‌ی علوم انسانی است. همچنین این مقدمه‌ای کوتاه اما ضروری برای این متن است. 

شاعران، نویسندگان و مترجمان ایران معاصر در دوران پیشاانقلاب، از مهم‌ترین ارکان بازی‌های سیاسی بودند. «شعر» به عنوان قسمی دلربا و مستور از ادبیات پارسی، با آن پیشینه‌ی عشوه‌های تاریخی و فرهنگی خویش، از ظرفیت‌های اجتماعی بالایی برای جذب و مسحورساختن شنوندگان خود سود می‌برد. هفته‌نامه‌های ادبی، جراید و انجمن‌های شعر و سخن در ایران قبل از انقلاب، کارشان داغ بود و بارشان سکه. آنهایی که به هرشکل اهل قلم بودند، در یک فراموشی و تخفیف تاریخی از جانب توده به صفت روشنفکر نیز مزین می‌شدند و ستوده. ادبیات در ایران پیشاانقلاب، خود را در نسبت با سیاست می‌دید، در نسبت با امر سیاسی. شعر، داستان، ترجمه و هر شکل دیگری از ژانر ادبی، «پروسه‌ی زبان» را بدل به «پروژه‌ی زبان» کرد. میدان پولادین ادبیات معاصر بی‌آنکه در پروسه‌ی تاریخ و فرهنگ خویش صیقل خورده و جلا یابد، در پروژه‌ی نفی سیاستِ نوین آب‌دیده و بُرنده گشت. روح حاکم بر ترجمه‌های دهه چهل و پنجاه این مملکت را بنگرید، یک تحلیل محتوای کیفی از شب‌های شعر گوته به دست دهید، چه چیز می‌بینید غیر از کاربرد زبان در وارونگی تاریخ و قلب واقعیت اجتماعی؟ 
دوران پهلوی را باید به مثابه ایده درک کرد. ایده‌ی امر مدرن و سوژه‌ای که تلاش می‌کند جهان اجتماعی را بر مبنای آن ایده شکل دهد. توجه کنید؛ «تلاش می‌کند». با تمام خصوصیاتی که بر تلاش‌های انسانی عارض است. تنها در این صورت است که می‌توان به پاسخ این پرسش‌ نزدیک شد؛ چرا ادبیات در ایران امروز خصلت انقلابی ندارد؟
پهلوی اول موسس نهادهای نوین اجتماعی‌ست. «نهاد» وجود دارد اما فرسوده‌ست، قرون وسطی‌ست و نمی‌تواند در نظم نوین به نیازهای جدید پاسخ دهد. شما در این «نَهَستِ تاریخی» راهی ندارید مگر اینکه تاسیس کنید، حتا اگر شده با زور چکمه. میان زور چکمه در تاسیس و زور نعلین در تخریب، تفاوت‌های بنیادین است. این حکم احمقانه را «تَکرار» نکنید که دیکتاتوری، دیکتاتوری‌ست. کمی جدی باشید تا تاریخ شما را جدی بگیرد. تا بفهمد که می‌فهمید.

پس از تاسیسِ عینیت نوبت به «ایجاد» می‌رسد، ایجاد ذهنیت. این دشوارترین راه پهلوی دوم بود. شما خانه‌ای نو بنا کرده‌اید اما اگر ذهنیت زیستن در آن را به ساکنانش ندهید، ممکن است ایستاده بر فرش‌های دست‌باف و بر در و دیوارش بشاشند. برای پهلوی دوم، ذهنیت‌های زیستن است که دغدغه می‌شود، و این‌را روشنفکر ادیب! انقلابی می‌فهمد. آنان مجبور شدند برای خلاصی‌یافتن از چنگ امر مدرن، آن را زشت و کریه بیارایند و بازنمایی کنند. رتوریک انقلابی یعنی همین. یعنی من نمی‌توانم جهان جدید را در عینیت خویش تاب بیاورم، پس در بدل‌کردن آن به کلمه‌های خبیث و پرتاب دوباره‌اش به جهان می‌کوشم و دوباره می‌کوشم.

روح حاکم بر ادبیات آن دوره از همین دست است. شاعران و نویسندگان ما بزرگ‌ترین مقلبان امر اجتماعی و شیک‌ترین مبلغان ارتجاع بودند. آنها فهمیده بودند که نظم جدید خود را بر ایده استوار کرده و ایده را نشانه گرفتند. به طبقه کارگر گفتند که تو الینه شده‌ای، مسخ شده‌ای و خود نیز خبر نداری. اراده‌ی سیاسی در ایرانِ آن روزها راهی نداشت مگر اینکه با مقلبان امر اجتماعی به جرم بازنمایی‌های خبیث مقابله کند. ممنوعیت کتاب، ممنوعیت ایده نبود. ممنوعیت «مادر» ماکسیم گورکی بود که می‌خواست لالایی جهنم را در گوش مملکت زمزمه کند، که کرد. در همین سطح از تحلیل است که می‌توان ایرانِ این روزها را فهمید. جمهوری اسلامی به مثابه ایده، شان اجتماعی خود را از کف داده است. آنچه که امروز بدل به بزرگ‌ترین چالش نظم سیاسی حاکم گشته، نه بازنمایی‌های ادبی از وضع موجود، که دقیقا خودِ عینیت موجود است. از همین‌روست که راویان عینیت و ابزارهای آنها در راه روایت، همواره مورد خشم و غضب سیاستمداران این سرزمین‌اند. در همین‌جاست که فضای مجازی در ادبیات سیاستمداران، دشمن است.
👏4👍2😁1
چون نمایش عینیتی‌ست که نباید به نمایش درآید. مستندسازان اجتماعی در هر لباسی که باشند، برای نظم سیاسی حاکم بر مملکت، دشمن به حساب می‌روند. ادبیات در شکل و شمایل تاریخی خویش ناتوان است. امروز حقیقت اجتماعی به شعر پهلو می‌زند. کلمات در برابر واقعیت اجتماعی، ناچیز و فقیر گشته‌اند. هیچ‌چیز شاعرانه‌تر از خود واقعیت نیست.
@vir486
👏5👍2
هیچ کس نمی تواند مدت درازی ماسکی که بر چهره دارد به نمایش بگذارد. سرشت آدمی هر آن چه را که به طور تصنعی کسب شده است، در هم می شکند ...

#آرتور_شوپنهاور



@vir486
👍13❤2
غافلی از حالِ دل، ترسم که این ویرانه را
دیگران بی صاحب انگارند و تعمیرش کنند               ‌                 ‌               ‌   ‌‌                                                              
#صائب_تبریزی
@vir486
❤6😁3
سحر ز هاتفِ غیبم رسید مژده به گوش
که دورِ شاه شجاع است، مِی دلیر بنوش

شد آن که اهلِ نظر بر کناره می‌رفتند
هزار گونه سخن در دهان و لب خاموش

به صوتِ چنگ بگوییم آن حکایت‌ها
که از نهفتنِ آن دیگِ سینه می‌زد جوش

شرابِ خانگیِ ترسِ محتسب خورده
به رویِ یار بنوشیم و بانگِ نوشانوش

ز کویِ میکده دوشش به دوش می‌بُردند
امامِ شهر که سجاده می‌کشید به دوش


دلا دلالتِ خیرت کنم به راهِ نجات
مکن به فسق مباهات و زهد هم مَفُروش

محلِ نورِ تَجَلّیست رایِ انور شاه
چو قربِ او طلبی در صفایِ نیّت کوش

به جز ثنایِ جلالش مساز وِردِ ضمیر
که هست گوشِ دلش محرمِ پیامِ سروش

رموزِ مصلحتِ مُلک خسروان دانند
گدایِ گوشه نشینی تو حافظا مَخروش



#حافظ

@vir486
👍7❤5
تو دو تن هستی.
يكی بيدار در ظلمت،
و ديگری خفته در نور!

#شمس_تبریزی

@vir486
❤5👍4💯3🕊1
در دنیای شعر
زن پادشاه است
و مرد گدا ..

#شیرکو_بیکس

@vir486
❤14👍4🔥1👏1😁1
#خیام_شاعر
بخش سوم



شب مهتاب، ویرانه، مرغ حق، قبرستان، هوای نمناک بهاری در خیام خیلی مؤثر بوده. ولی بنظر می‌آید که شکوه و طراوت بهار، رنگ‌ها و بوی گل، چمن زار، جویبار، نسیم ملایم و طبیعتِ افسونگر، با آهنگ چنگ ساقیان ماهرو و بوسه‌های پرحرارت آنها که فصل بهار و نوروز را تکمیل می‌کرده در روح خیام تأثیر فوق العاده داشته. خیام با لطافت و ظرافت مخصوصی که در نزد شعرای دیگر کمیاب است طبیعت را حس می‌کرده و با يك دنيا استادی وصف آن را میکند.

روزی است خوش و هوا نه گرم است و نه سرد..

بنگر از صبا دامن گل چاک شده..

ابرآمد و زار بر سر سبزه گریست..

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست...

مهتاب بنور دامن شب بشكافت
...

خیام در وصف طبیعت تا همان اندازه که احتیاج دارد با چند کلمه محیط و وضع را مجسم و محسوس می‌کند. آنهم در زمانی که شعر فارسی در زیر تأثیر تسلط عرب یکنوع لغت بازی و اظهار فضل و تملق‌گوئی خشک و بی‌معنی شده بوده و شاعران کمیابی که ذوق طبیعی داشته‌اند برای یک برگ و يا يك قطره ژاله بقدری اغراق می‌گفته‌اند که انسان را از طبیعت بیزار می‌کرده‌اند. این سادگی زبان خیام بر بزرگی مقام او می‌افزاید. نه تنها خیام به الفاظ ساده اکتفا کرده بلکه در ترانه‌های خود استادی‌های دیگری نیز بکار برده که نظیر آن در نزد هیچیک از شعرای ایران دیده نمی‌شود. او با کنایه و تمسخر لغات قلنبه آخوندی را گرفته و بخودشان پس داده مثلا درین رباعی:

گویند: بهشت و حور خواهد بود
آنجا می ناب و انگبین خواهد بود


اول نقل قول کرده و اصطلاحات آخوندی را در وصف جنت بزبان خودشان شرح داده، بعد جواب می‌دهد:
گر ما می و معشوقه گزیدیم چه باك؟
چون عاقبت کار همین خواهد بود

درین رباعي القاب ادبا و فضلا را به اصطلاح خودشان می‌گوید:

آنانکه محیط فضل و آداب شدند
در جمع کمال شمع اصحاب شدند

بزبان خودش القاب و ادعای آنها را خراب می‌کند:

ره زین شب تاريك نبردند بروز
گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند


در جای دیگر لفظ پرده صوفیان را می‌آورد و بعد به تمسخر می‌گوید که پشت پرده اسرار عدم است.

هست از پس پرده گفتگوی من و تو
چون «پرده» برافتد، نه تو مانی و نه من

گاهی با لغات بازی می‌کند ولی صنعت او چقدر با صنایع لوس و ساختگی بدیع فرق دارد. مثلا لغاتی که دو معنی را می‌رساند:

بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت؟


تقلید آواز فاخته که در ضمن بمعنی کجا رفتند؟ هم باشد يك شاهکار زیرکی، تسلط بزبان و ذوق را می‌رساند:

دیدیم که بر کنگره‌اش فاخته‌ای
بنشسته همی گفت که «کوکو کوکو


در آخر بعضی از رباعیات قافیه تکرار شده، شاید بنظر بعضی فقر لغت و قافیه را برساند مثل:

دنیا دیدی و هر چه دیدی هیچ است

بنگر از جهان چه طرف بریستم؟ هیچ


ولی تمام تراژدی موضوع در همین تکرار هیچ جمع شده.

#ترانه‌های_خیام
#صادق_هدایت

@vir486
👍7❤2
Audio
ای شاهد قدسی، کِه کَشَد بند نقابت؟
وی مرغ بهشتی، که دهد دانه و آبت؟

خوابم بشد از دیده در این فکر جگرسوز
کآغوشِ که شد منزل آسایش و خوابت؟


درویش نمی‌پرسی و ترسم که نباشد
اندیشهٔ آمرزش و پروای ثوابت

راه دل عشاق زد آن چشم خماری
پیداست از این شیوه که مست است شرابت

تیری که زدی بر دلم از غمزه خطا رفت
تا باز چه اندیشه کند رای صوابت

هر ناله و فریاد که کردم نشنیدی
پیداست نگارا که بلند است جَنابت

دور است سر آب از این بادیه، هش دار
تا غول بیابان نفریبد به سرابت

تا در ره پیری به چه آیین رَوی ای دل
باری به غلط صرف شد ایامِ شبابت

ای قصرِ دل افروز که منزلگهِ انسی
یا رب مَکُناد آفتِ ایام، خرابت

حافظ نه غلامیست که از خواجه گریزد
صلحی کن و بازآ که خرابم ز عِتابت

#حافظ
#فرح‌اندوز

@vir486
👍3❤2👏2😁1