شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
13K subscribers
300 photos
426 videos
7 files
80 links
Download Telegram
آرمانِ فردوسی

در زندگی‌نامه‌های معمول و مرسوم فردوسی گفته شده است که او کار سرودن شاهنامه را به سفارش محمود شروع کرد و برای آن قرار و مدار مالی گذاشت (مثلا یک سکۀ طلا برای هر بیت)، اما این ذهنیتِ رایج افسانه‌ای بیش نیست. بدون شک امید به اینکه شاهنامه از طرف سلطان به شایستگی پذیرفته شود و پاداش درخوری یابد در بعضی از قسمتهای شاهنامه اظهار شده است، ولی این بخشها تماما مربوط به سالهای بعدتر زندگی شاعر است، زمانی که او تقریبا کار سرودن شاهنامه را به پایان برده و از تمام منابع مالی خود استفاده کرده و در سالخوردگی تنگدست و بیمار مانده بود. هدف اصلی فردوسی از تقدیم شاهنامه به سلطان محمود این بود که نسخه‌های ارزشمند شاهنامه در کتابخانه‌های سلطنتی محفوظ بماند: 

"گرت گفته آید به شاهان سپار"

و نسخه‌نویسی از آن ممکن و آسان شود. در دورۀ حکومت‌های ملوک‌الطوایفی و جنگهای ویرانگر، این تدبیری موجّه بود. تقریبا تمامی شاهکارهای ادبی فارسی بقای خود را مدیون شرایط مشابهی هستند و بسیاری آثار مذهبی، علمی، منظوم و عاشقانه که حامی مناسبی نداشتند در طول زمان نابود شدند.

هدف واقعی فردوسی در شاهنامه بازتاب یافته است. فردوسی امید داشت که ملّی‌گرایی ایرانیان را از نو زنده و مستحکم کند و نام خود را با مضبوط کردن یاد و خاطرۀ کسانی که تاریخ ایران را شکل دادند و میراث ایرانی را پاس داشتند، با موثرترین و آهنگین‌ترین سبک شعر حماسی جاودان کند. او بنا داشت نام آنان را از اتهاماتی که خود ایرانیان نودین بر آنان وارد می‌کردند مبرا سازد. قصد داشت زیبایی و جذابیت فرهنگ و زبان فارسی را، در دوره‌ای که به نظر بعضی از ایرانیان تنها زبان شایسته برای دانشمندان و شعرا زبان اعراب فاتح بود، به نمایش بگذارد. به طور خلاصه، قصد داشت رویاهای ایرانیان را دوباره زنده کند و به آرمان‌های خود جامۀ عمل بپوشاند.

▪️زندگینامۀ تحلیلی فردوسی: زنده‌یاد دکتر علیرضا شاپور شهبازی، ترجمۀ هایده مشایخ، انتشارات هرمس، ص 151.

@vir486
👍7👏2
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔸سعدی، متجدد معتدل- گفتاری از دکتر سیروس شمیسا

▪️️دکتر سیروس شمیسا، سخنران نشست علمی یاد روز سعدی در سال ۱۳۹۳ بود؛ وی در گفتار خود سعدی را «متجدد معتدل» خواند.
سعدی را باید متجددی دانست که با حفظ اعتدال بیشتر در زمینه معنی و گاهی البته به فرم دست به نوآوری‌هایی زده است؛ در نظم به جای اینکه راه فضلای قبل خود که متکلف بودند را ادامه دهد در گلستان، نثری معتدل را ابداع کرد.
سادگي شعر سعدی در آن زمان كه همگي به دنبال اظهار فضل و تصنع بودند، مورد توجه قرار گرفت
نبايد پنداشت كه عظمت سعدی در آن دسته ابتكارات و نوآوريی‌های اوست كه پيش از او سابقه نداشته است؛ بلكه بخش بزرگی از عظمت او در همان زمينه‌ای است كه ادبا در آن داد سخن داده‌اند.

#سعدی
#سیروس_شمیسا

@vir486
👍6❤2🔥2
۱۹ مُرداد سالمرگ هوشنگ ابتهاج.

بسترم
صدف خالی یک تنهاییست
و تو همچون مروارید
گردن‌آویزِ کسان دگری.

@vir486
❤8👍2👏2
من و تو یکی دهانیم
که با همه آوازش
به زیبا سرودی خواناست.
 
من و تو یکی دیدگانیم
که دنیا را هردم
در منظر خویش
تازه تر می‌سازد.
نفرتی
از هر آنچه بازمان دارد
از هر آنچه محصورمان کند
از هر آنچه وادارد ِمان
که به دنبال بگردیم، ـ
 
دستی
که خطی گستاخ به باطل می‌کشد.
 
من و تو یکی شوریم
 از هر شعله‌ای برتر
که هیچ‌گاه شکست را بر ما چیرگی نیست
چرا که از عشق روئینه‌تنیم
 
و پرستویی که در سر پناه ما آشیان کرده‌است
با آمدشدنی تابناک
خانه را
از خدایی گم شده
لبریز می‌کند

#احمد_شاملو
 
@vir486
💋3❤2👍2🔥1
وطن در خطر است

مهرگان آمد و دشت و دمن اندر خطر است
مرغکان نوحه برآرید چمن درخطر است
چمن از غلغلهٔ زاغ و زغن در خطر است
سنبل وسوسن و ریحان وسمن درخطر است

بلبل شیفتهٔ خوب‌سخن در خطر است
ای وطن‌خواهان زنهار وطن در خطر است


خانه‌ات یکسره ویرانه شد ای ایرانی
مسکن لشکر بیگانه شد ای ایرانی
عهد و پیمان تو ایفا نشد ای ایرانی
عهد بشکستنت افسانه شد ای ایرانی

عهد غیرت مشکن عهد شکن در خطراست
ای وطن خواهان زنهار وطن در خطر است


وزرا باز نهادند زکف کار وطن
وکلا مهر نهادند به کام و به دهن
علما را شبهه نمودند و فتادند به ظن
چیره شد کشور ایران را انبوه فِتَن

کشور ایران ز انبوه فتن در خطر است
ای وطن‌خواهان زنهار وطن در خطر است


کاردانان را بیرون ز سخن کاری نیست
غیر لفاظی در سر و علن کاری نیست
علما به جز از حیله و فن کاری نیست
جهلا را به جز افغان و حزن کاری نیست

ملک از این ناله وافغان و حزن در خطر است
ای وطن‌خواهان زنهار وطن در خطر است


کار بیچاره وطن زار شد افسوس افسوس
جهل ما باعث این کار شد افسوس‌افسوس
یار ما همبر اغیار شد افسوس افسوس
باز ایران کهن خوار شد افسوس افسوس

که چنین کشور دیرین کهن در خطر است
ای وطن‌خواهان زنهار وطن در خطر است


خرس صحرا شده همدست نهنگ دریا
کشتی ما را رانده است به گرداب بلا
آه ازپن رنج ومحن آوخ ازبن جورو جفا
هان به جز جرئت وغیرت نبود چارهٔ ما

زانکه ناموس وطن زین دو محن در خطر است
ای وطن‌خواهان زنهار وطن در خطر است


#دیوان_ملک‌الشعرا
به‌کوشش مهرداد بهار
جلد یک


@vir486
👍6❤3🔥2
ابداع سعدی

در اوراق سعدی نگنجد ملال
که دارد پس پرده چندین جمال

خصوصیت زبان سعدی در دائره نظم محصور نماند و به نثر هم پرتوی افکند. سعدی که در نظم توانا و مکمل استادان پیشین است در نثر مبدع و مبتکرش توان گفت: زیرا زبان فارسی که در شعر ورزیده شده و طی چهار قرن نشو و نما یافته بود در نثر، برعکس، بسوی ضعف و تباهی می‌رفت.

نخست باید این مطلب اساسی را در نظر گرفت که دانشمندان ایران و ارباب فکر همه بزبان عربی می‌نوشتند، زبان عربی زبان دیانت و سیاست، زبان رسمی خلافت اموی و عباسی و همچنین زبان مادری امرائی بود که بنواحی مختلف ایران آمده و حکومت می‌کردند. بالطبيعه وسیله تقرب و پیشرفت مردمانی بشمار می‌رفت که می‌خواستند در دستگاه حکومت مصدر کار و امرونهی شوند.

علاوه برین نقل علوم و فلسفه بزبان عربی در دوره اول خلافت عباسی بدان اعتبار بیشتر داد و تقریباً آنرا زبان علمی تمام کشورهای اسلامی گردانید و ناچار دانشمندان ایرانی آثار خود را به لغتی تألیف می‌کردند که در آن زمان اشرف لغات گفته می‌شد و برای اصطلاحات علمی و فلسفی آماده‌تر بود و تمام اقوام مختلف اسلامی بدان آشنائی داشتند، پس طبعاً در آن خواننده بیشتر پیدا می‌شد و از همین روست که سهم بزرگ تمدن اسلامی را مرهون فکر و کوشش ایرانیان دانسته اند.

#قلمرو_سعدی
#علی_دشتی
ص۶۳

@vir486
👍7👏3
مُحتَسب در نیم‌شب جایی رسید  
در بُنِ دیوار مردی خُفته دید
گفت: هی مستی چه خوردستی بگو        
گفت: ازین خوردم که هست اندر سَبو
گفت: آخر در سبو وا گو که چیست
گفت: از آنکه خورده‌ام گفت این خفیست
گفت: آنچه خورده‌یی آن چیست آن         
گفت آنکه در سبو مخفی است آن 
دور می‌شد این سوال این جواب    
ماند چون خر، محتسب اندر خَلاب
گفت او را محتسب هین آه کن      
مست هو هو کرد هنگام سَخُن
 گفت گفتم آه کن هو می‌کنی          
گفت من شاد تو از غم منحنی
آه از درد و غم  و بی‌دادی است      
هوی هویِ مِی‌خواران از شادی است
محتسب گفت این ندانم خیز خیز  
معرفت متراش و بگذار این ستیز
گفت رو تو از کجا من از کجا       
گفت مستی خیز تا زندان بیا
گفت مست ای محتسب  بگذار و رو
 از برهنه کی توان بردن گرو
گر مرا خود قوت رفتن بُدی            
خانه خود رفتمی وین کی شدی
من اگر با عقل و با امکانمی              
همچو شیخان بر سر دکانمی


#مولانا

@vir486
❤10🔥2👏2👌1
درویشی مستجاب‌الدّعوه در بغداد پدید آمد. حجّاج یوسف را خبر کردند، بخواندش و گفت: دعای خیری بر من بکن. گفت: خدایا جانش بستان. گفت: از بهر خدای این چه دعاست؟ گفت: این دعای خیرست تو را و جمله مسلمانان را. 

اى زبردستِ زیردست‌آزار 
گرم تا کى بماند این بازار؟ 

به چه کار آیدت جهاندارى 
مُردنت به که مردم آزارى 

گلستان سعدی

@vir486
👏12💯3
سعدی از زبان مَجد

از سعدی مشهورسخن، شعر روان جوی

کو کعبه فضل است و دلش چشمه زمزم

#مجد_همگر

@vir486
👍5🔥2❤1💋1
اینك این دروغ مثل خنجر خشك تابستان مثل ظلم و امید بیحاصل در برابرمان ایستاده‌است، ایستادنی چون کابوس در خیال و شکنجه در روح و علف هرز در قلب و زهری در جام و گلوله‌ای در دهان و فحشی بر پیشانی اینگونه همچنان ایستاده‌است و حضور خود را در ما به رخ ما می‌کشد و ما با آنکه می‌دانیم دروغگو دشمن خداست، همچنان در دشمنی با خدا، خود و جهان را سیاه می‌کنیم. آن پیر گلرنگ می‌گوید همچنانکه از نفس راستان روشنی می‌دَمد از این دروغ نیز تاریکی می‌زاید یکی نور به آفتاب می‌دهد و دیگری صبح را سیاه و ای بسا جهان را خراب می‌کند. اخلاقی که اثر آن از آدمی و اجتماع او فراتر رود و اینگونه در طبیعت و جهان راه یابد فقط پدیده‌ای اجتماعی نیست بلکه حقیقتی کلی و جهانی است.


#در_کوی_دوست
#شاهرخ_مسکوب
ص۲۰۲و۲۰۳

@vir486
👍4👏1🕊1
بگذار هرچه نمی‌خواهند،
بگوییم.
بگذار هرچه نمی‌خواهیم،
بگویند.
باران که بیاید،
از دست چترها،
کاری برنمی‌آید؛
ما اتّفاقی هستیم که افتاده‌ایم!


#نصرت_رحمانی

@vir486
❤12👍1🔥1
که می‌برد ز من خسته دل به یار پیام
که می‌رساندش از لفظ من درود و سلام

کرا مجال بود کز ملال خاطر او
درافکند سخن من علی الخصوص پیام

کراست زَهره که با آن نگار زهره جبین
حدیث من کند آغاز از سر اکرام

ز ماجرای من او را که می‌کند آگاه
ز واقعات من او را که می‌کند اعلام

به گوش او که رساند فغان و ناله من
که بوئی آورد از زلف او مرا به مشام

که می‌رود که بگوید که در فراق رخت
جداشد از دل من صبر وز تنم آرام

که می‌رود که مرا پیش یار یاد کند
که می‌رود که مرا نزد او برد پیغام

که می‌رود که بگوید که خون مات حلال
ولیک بی‌منت این عیش و کام باد حرام


که می.دهد خبر آن نگار مهر گسل
که نیم مرده عشقت تمام گشت تمام

ز حال زار من او را خبر دهد کسی
که سوختم ز غم آخر چه می‌خوری می خام

مرا دلیست به صد پاره بی تو صبر چه سود
که هیچ می‌نپذیرد به صبر و جهد انجام

به لب رسید مرا جان در آرزوی لبت
چه وقت آنکه تو برلب نهاده.ای لب جام

چه روز آنکه تو در صبحدم خوری باده
که روز عمرم من خسته دل رسید به شام

من از غم تو خود و دوستان نشسته به غم
تو پیش دشمن و بدگوی من نشسته به کام

من از فراق تو سرگشته‌ام به کوه و کمر
تو همچو کوه کمر بسته‌ای به کینه مدام

ز بس که از غم هجرت فسرده گشت دلم
گهی به کوه کنم جای و گه به باغ مقام

شدند شیفته از آه من وحوش و طیور
بسوخت بر من مسکین دل سوام و هوام

به خواب در سحری این غزل ز پرده راست
سماع کرده‌ام از بلبلی فصیح کلام


#مجد_همگر

@vir486
👍6💋2❤1
یکی بر سر راهی مست خفته بود و زمام اختیار از دست رفته عابدی بر وی گذر کرد و در آن حالت مستقبح او نظر کرد جوان از خواب مستی سر بر آورد و گفت:

اذا مَرّوا بِاللغو مَرّوا کراماً . .

اگر من ناجوانمردم به کردار
تو بر من چون جوانمردان گذر کن

دریای فراوان نشود تیره به سنگ
عارف که برنجد تنک آب است هنوز

ای برادر چو خاک خواهی شد
خاک شو پیش از آن که خاک شوی


#سعدی
#گلستان باب دوم

@vir486
👍5👏3❤2
سرود کبوتر

بهار از ابتدای جوانی علاقه مفرطی به نگاهداری کبوتر داشت و از خرامیدن آنها در روی زمین و بازی و معلق‌زدنشان در آسمان لذت می‌برد این علاقه تا اواخر عمر باقی بود و در باغچه او همیشه عده‌ای کبوتران الوان و زیبا وجود داشت و در مواقع فراغت و تفریح، لحظه‌هایی از وقت خود را به نوازش کبوتران می‌گذرانید. این سرود را که دارای سبکی جدید است، در سال ۱۳۰۱ خورشیدی برای کبوتران خود ساخته است.

فرود آئید ای یاران از آن بام
کف اندر کف زنان و رقص رقصان
نشینید از برِ این سطحِ آرام
که اینجا نیست جز من هیچ انسان


بیائید ای رفیقان وفادار
من اینجا بهرتان افشانم ارزن
که دیدار شما بهرِ من زار
به است از دیدن مردان برزن


#دیوان_ملک‌الشعرا
به کوشش مهرداد بهار

@vir486
👍8👏3
دوستان را در دل رنج‌ها باشد
که آن به هیچ داروی خوش نشود
نه به خفتن، نه به گشتن و نه به خوردن
الّا به دیدار دوست !

فیه ما فیه
#مولانا


@vir486
❤9👍6👏2
در مذمت کاهلی و تنبلی


ای بسا تیزطبع کاهل‌کوش
که شد از کاهلی سفال‌فروش
و ای بسا کوردل که از تعلیم
گشته قاضی‌القضات هفت‌اقلیم
سگ به دانش چو راست رشته شود
آدم شاید ار فرشته شود


#هفت‌پیکر
#نظامی_گنجه‌ای

@vir486
👍5👏3
در ادبیات گذشته‌ی فارسی ما حیوان به معنایِ مدرنِ آن نداریم، آنچه به عنوان حیوان می‌شناسیم و در داستان‌های کلیله‌دمنه و مرزبان‌نامه و امثالهم آمده است، حیوان نیستند. نماینده، نماد و استعاره از انسان و خوی و خصلت‌های اویند. در حقیقت آن‌ها انسانند که نامِ حیوان را به عاریت گرفته‌اند: حیوانِ ابزاری! هیچ‌کدام استقلالِ حیوانیّت را بماهو حیوان ندارند. همه در بند و قیود ایدئولوژی‌های اخلاقی، تعلیمی و عرفانی‌اند و البته در ادبیّات دیگر ملل هم این نوع بی‌سابقه نیست و این ژانر را «فابل» می‌گویند. اوّلین کسی که حیوان را به معنایِ غربیِ آن به ادبیّاتِ فارسی ایران معرفی کرد، صادقِ هدایت بود با داستانِ «سگِ ولگرد»ش، که آن هم باید تحت تأثیر «مسخِ» کافکا باشد. البتّه هدایت خودش علاقه‌اش را به امر حیوانی قبل‌تر از این در رساله‌ی «انسان و حیوان» نشان داده بود. در داستانِ سگِ ولگرد، ما با سگی که استعاره و نماد از خُلق‌وخوی انسانی یا بر دوش‌کشنده‌ی ایدئولوژی‌های خاصی یا تمثیل از کسی یا مرامی باشد، مواجه نیستیم. اگرچه تحلیل‌های نمادپردازانه و تمثیلی هم از آن زیاد به‌دست داده‌اند. در حقیقت پات سگِ ولگرد، زیستِ حیوانی یک انسان را به نمایش می‌گذارد. ما در این داستان، جهان را از منظرِ یک سگ تجربه می‌کنیم. هدایت از پرداختِ یک سگ در این داستان به دنبال اِلقای یک ایده و درسِ اخلاقی و پیامِ انسان‌سازی نبوده است. او خواسته است که ما انسان‌ها «حیوانیّت» را تجربه کنیم نه این‌که دوباره حیوان را در قلاّده‌ی اندیشه‌های انسانیِ خود -هر چه که باشد- به بند کشیم. آن‌هایی که سعی می‌کنند سگِ ولگرد را نماینده‌ی روشنفکر تنهایی که از جامعه‌اش بُریده و در کوچه ‌و‌ خیابان سنگ می‌خورد و زجر می‌کشد بفهمند، همچنان بر مَنهج حیواناتِ ناحیوانِ ادبیّاتِ سنتی است که گام بر‌ می‌دارند. در دنیایِ تمثیلیِ ادبیّاتِ گذشته، هر فقره‌ای از طبیعت نماینده‌ی انسان یا خدا است، جایی دیگر برای استقلالِ طبیعت و دیالکتیکِ منفی آدورنویی نیست. در آنجا این طبیعت است که با تشبیه و تشخیص برکشیده و به عالمِ انسانی راه می‌جوید. در تقابل امّا در ادبیّات هدایت و نیما، حیوان و درخت به آن‌چنان منزلتی دست می‌یابند که انسان از جایگاه از هم‌پاشیده‌ی انسانی خود چنان گریزان است که به عوالمِ سگِ ولگرد و قورباغه‌ی درختی -داروگ- و کَک‌کی -گاوِ شمالی-پناه می‌برد. مرگ‌باوری هدایت را در پایان این داستان و دیگر داستان‌هایِ مرگ‌آلودش، نباید از سرِ مرگ‌پرستیِ مألوفی فهمید که این و آن بدو نسبت می‌دهند. او، مرگ را بر زنده‌گی‌ای که هرگز زندگی نیست ترجیح می‌دهد. در مرگ به دنبالِ نوعی زندگیِ حیات‌بخش است که دیگر حیاتِ مرگ‌آلود نیست! بگذریم.. خواستم بگویم که: حیوانیّت، جهان را از دریچه‌ی جهانِ غیرِ انسانی دیدن است، نه اسنادِ عالمِ انسانی به حیوانات!

«اسدِ آبشیرینی»


@vir486
👍9👏3
تا می نخورم زان کف مستانه نخواهم شد
تا او نزند راهم دیوانه نخواهم شد

تا تن نکنم لاغر جانم نشود فربه
تا جان ندهم از کف جانانه نخواهم شد

از خویش تهی گشتم تا پر شدم از عشقش
دیگر ز چنین یاری بیگانه نخواهم شد

ناصح تو منه بندم بیهوده مده پندم
صد سال اگر گوئی فرزانه نخواهم شد

گفتی که مشو عاشق دیوانه کند عشقت
گر توندهی پندم دیوانه نخواهم شد

عقلست گر آبادی ویرانگیم خوش تر
ور عقل شود ویرانه نخواهم شد

آن قطرهٔ بارانم کاندر صدفی افند
بی پرورش دریا دردانه نخواهم شد

معشوق مجازی را هنگامهٔ بازی را
گر شمع شود پیشم پروانه نخواهم شد

دل را بخدا بندم تا خانهٔ حق باشم
دل را به بتان ندهم بت‌خانه نخواهم شد

در عشق بتان کس افسانهٔ عالم شد
من لیک بدین افسان افسانه نخواهم شد

دیوار کندم جادو در عشق پری رویان
دل می ندهم از کف دیوانه نخواهم شد

فیض است وره مردان شوریدگی و افغان
با مردم فرزانه همخانه نخواهم شد

#فیض_کاشانی
- دیوان اشعار
- غزلیات
- غزل شمارهٔ ۳۱۲

@vir486
❤4👍4🔥1👏1🕊1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
شعر آلبوم
شاعر باستانی‌پاریزی
تار فرهنگ‌شریف
گوینده‌ بانو آذر پژوهش.


@vir486
❤4🔥1👏1