شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
12.9K subscribers
300 photos
426 videos
7 files
79 links
Download Telegram
انتقاد از اوضاع خراسان

در سال ۱۲۸۹ شمسی که اوایل مشروطیت ایران بود و اعضاء پرشور و فعال حزب دموکرات مشهد مراقب اعمال و رفتار مأمورین دولت بودند و کوچکترین غفلت و تسامح آنان را در اصلاح امور ملت با شدیدترین انتقاد دنبال می‌کردند این مربع ترکیب‌بند به مناسبت عدم رضایت مردم از نایب‌الحکومه مشهد و رئیس کابینه او که در آن ایام با يك خانم اسرائیلی معاشقه داشتند گفته شده و در روزنامه نوبهار خراسان انتشار یافت.

اندرین شهر پدید آمده مادامی چند
بسته بر پایِ دلِ خستهِ ما دامی چند

گشته ایام به کام دل ناکامی چند
بعد از این ما و سرِ زلفِ گل‌اندامی چند


فتنه در شهر فزونست به ما کاری نیست
رایت امن نگونست به ما کاری نیست

#دیوان_ملک‌الشعرا
به کوشش مهرداد بهار

@vir486
👍8👏2
از باغ جهان رَخت ببستیم و گذشتیم
شاخی ز درختی نشکستیم و گذشتیم

دامن‌کشِ ما بود فریبِ غم ناموس
زین کشمکش بیهُده رَستیم و گذشتیم

هر گه که به ما راحتیان راه گرفتند
لختی دل آن طایفه جُستیم و گذشتیم

پا بست در آتش زدن و رفتن از این دشت
خود را به دل سوخته بستیم و گذشتیم

گفتند که از کعبه گذشتن نه ز هوش است
گفتیم که ما مردم مستیم و گذشتیم


صد جا به کمند آمده بودیم در این راه
چون برق ز بند همه جَستیم و گذشتیم

هر گاه که چشم من و عرفی به هم افتاد
در هم نگرستیم و گِرستیم و گذشتیم



#عرفی_ شیرازی
@vir486
❤10🥰3🔥2
به یقین بدان که مسافرانیم
و احوالِ عالم هم مسافر است.
اگر دولت است می‌گذرد
و اگر محنت است می‌گذرد.

پس اگر دولت داری، اعتماد بر دولت مکن
که معلوم نیست که ساعت دیگر چون باشد.
و اگر محنت داری دلتنگ مشو
که معلوم نیست که ساعت دیگر چون باشد.

#عزیزالدین_نسفی

@vir486
👏9👍4🕊3
آورده‌اند که نوشیروانِ عادل را در شکارگاهی صید کباب کردند و نمک نبود. غلامی به روستا رفت تا نمک آرَد. نوشیروان گفت: نمک به قیمت بستان تا رسمی نشود و ده خراب نگردد. گفتند: از این‌قدر چه خلل آید؟ گفت: بنیادِ ظلم در جهان اوّل اندکی بوده‌است، هرکه آمد بر او مَزیدی کرده¹ تا بدین غایت رسیده.

اگر ز باغِ رعیّت مَلِک خورَد سیبی
برآورند غلامانِ او درخت از بیخ

به پنج بیضه² که سلطان ستم روا دارد
زنند لشکریانش هزار مرغ به سیخ

#گلستان
#سعدی

۱) اضافه کرده
۲)‌ تخم مرغ

@vir486
👍12❤1
کاغذ سوم را باز کردم. می‌نویسد: هنوز بیکارم و از زندگی بیزار، به قول قائم‌مقام مرحوم، عهدِ مردان گذشته‌، دوره‌ی امردان است.

از کتاب مسالک‌المحسنین

@vir486
👍13
نعره زد عشق دین ما بگریخت
کفر نیز از کمین ما بگریخت

بسکه شد ابر گریه آتشبار
تخم عیش از زمین ما بگریخت

باز کردیم دیده بر رخ دوست
نگه شرمگین ما بگریخت

زآتش دل چراغ بَر کردیم
سایه از همنشین ما بگریخت

شوق دیدار حمله‌ای آورد
ادب از آستین ما بگریخت

دستی از آستین برون کردیم
نام آز از نگین ما بگریخت

دست عرفی نقاب راز گشود
خرد تیزبین ما بگریخت


#عرفی_شیرازی

@vir486
👍4❤3
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
بازتاب سرگذشت انسان در #داستانهای_شاهنامه

سخنی از استاد #فریدون_جنیدی

تاجیکستان 2004

(بخش نخست)



#فریدون_جنیدی

@vir486
👍5👏3
هیچ جای دنیا مثل اینجا شتر گاو پلنگ نیست:
از یک طرف دسته‌‌ی انگشت‌ شماری، قصرهای آسمان‌خراش با آخرین وسایل آسایش دارند و حتی کاغذ استنجای خودشان را از نیویورک وارد می‌کنند - از طرف دیگر، اکثریت مردم بی‌چیز و ناخوش و گرسنه‌اند و با شرایط ماقبل تاریخی کار می‌کنند و می‌خزند.

#حاجی_آقا
#صادق_هدایت
@vir486
👍6
اندیشه و مشرب حافظ

چنانکه گفتیم حافظ صوفیِ مکتبی و خانقاهی نیست ولی او را بطور مشروط صوفیی حقیقی و عارفی روشن‌بین و روشندل و وسیع‌المشرب می‌توان دانست. منظور از مشروط بودن این تشخیص و تسمیه اینست که اگر چه تصوف و عرفان در حقیقت براساس قید‌شکنی و رهایی از حدود متناهی و ناقصِ عقل و استدلال و جمود و محدودیت سنن و افکار تعقب‌آمیز و خشك اهل ظاهر، بوجود آمده ولی بعلت اتکاء و استظهار مصلحتی و اجباری بسنن عقاید اهل ظاهر دارای اصول و رسوم و مبانی خاصی شده که خود متضمن نوعی جمود و محدودیت است و بعبارت دیگر تصوف مکتبی و خانقاهی بتدریج از هدف و غرض و علت وجودی خود فاصله گرفته و بنوعی دگماتیسم ( Dogmatisme ) که آنرا دگماتیسم عرفانی باید خواند منجر شده است و ظاهراً ظهور « عرفان عاشقانه » عکس‌العمل طبیعی همین انحراف از هدف و جمود تصوف است.

حافظ نه تنها دلق‌پوش ریائی و صوفی شکم‌پرست خانقاهی و شیخ ریاکار مسندنشین نیست، بلکه وسعت مشرب و ذوق رندانه خاصی که دارد او را از صوفیان واقعی و عارفان حقیقی نیز که شرح احوالشان در تذکره‌ها و کتب صوفیه آمده است ممتاز می‌کند و ذوق فلسفی عمیق و اندیشه متموّج و جوالش که گاهی تا مرزهای انکار و تردد و یأس و بدبینی پیش می‌رود، حتی قالب عرفان عاشقانه را نیز برای در بر گرفتن تمام جهات و جوانب اندیشه و مشرب و ذوق خاص او تنگ و نارسا می‌نماید و مشرب ملامتی او نیز چنانکه در مباحث دیگر گفته‌ایم متمایز از روش و مشرب صوفیه ملامتی است و هدف و انگیزه ملامتی بودن حافظ با هدف ملامتیه اختلاف دارد.
در هر حال اگر بخواهیم نام مناسبی برای مشرب و مکتب حافظ که امتزاجی بدیع از افکار فلسفی عمیق و بدبینانه و تجلیات عرفانی عاشقانه و روح ملامتی و آزادمنشی قلندرانه و ذوق شاعرانه است برگزینیم نام و عنوانی شایسته تر از مکتب رندی نخواهیم یافت.

#حافظ
#منوچهر_مرتضوی
#مکتب_حافظ
@vir486
👍6👏2
«می‌کند یادش دل بیتاب و از خود می‌رود»

#صائب‌تبریزی

@vir486
👏4
پادشاهی با غلامی عَجَمی در کشتی نشست و غلام، دیگر دریا را ندیده بود و محنتِ کشتی نیازموده. گریه و زاری درنهاد و لرزه بر اندامش اوفتاد. چندانکه ملاطفت کردند آرام نمی‌گرفت و عیشِ مَلِک از او مُنَغَّص¹ بود. چاره ندانستند. حکیمی در آن کشتی بود، ملک را گفت: اگر فرمان دهی، من او را به طریقی خامُش گردانم. گفت: غایتِ لطف و کرم باشد.
بفرمود تا غلام به دریا انداختند. باری چند غوطه خورد، مویَش گرفتند و پیشِ کشتی آوردند. به دو دست در سُکّانِ کشتی آویخت. چون برآمد به گوشه‌ای بنشست و قرار یافت. ملک را عجب آمد؛ پرسید: در این چه حکمت بود؟ گفت: از اوّل محنتِ غرقه شدن ناچشیده بود و قدرِ سلامتِ کشتی نمی‌دانست. همچنین قدرِ عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید.

ای سیر تو را نانِ جُوین خوش ننماید
معشوقِ من است آنکه به نزدیکِ تو زشت است

حورانِ بهشتی را دوزخ بوَد اَعراف
از دوزخیان پُرس که اَعراف بهشت است

فرق است میانِ آن که یارش در بر
تا آن که دو چشمِ انتظارش بر در

#گلستان
#سعدی


@vir486
👍6👏3❤2
Audio
«برنامه فرزانگان فرهنگ: افتتاحیه گرامی داشت دکتر پرویز ناتل خانلری» را از مجموعه چراغداران فکر و فرهنگ و هنر ایران با تهیه و تالیف محمدحسینی باغسنگانی با صدای بهروز رضوی بشنوید.

با احترام به مجموعه‌ی چراغداران.

@vir486
👏5👍1
گوش شنوا کو؟

تا چند زنی نعره که قانون خدا کو؟   
گوش شنوا کو؟
کو انکه دهد گوش به عرض فقرا کو؟
گوش شنوا کو؟

مردم همگی مست و ملنگ‌اند به بازار،
از دین شده بیزار
انصاف و حیا و صفت و شرم و حیا کو؟
  گوش شنوا کو؟

در علم و ترقی همه آفاق عوض شد
  اخلاق عوض شد
ما را به سوی علم و یقین راهنما کو؟
  گوش شنوا کو؟

عالم همه از خلعت نور ای مُشعشع
 گردیده مُخلع
در پیکر ما خلعت موزون و رسا کو؟
گوش شنوا کو؟

در خانه‌ی همسایه عروسی است آمُلا
 به به!بارک الله
آن شاخ نباتی که شود قسمت ما کو؟  
گوش شنوا کو؟

این دوره مگر دوره‌ی “رباب حجال”است؟   
یا قحط رجال است؟
مردان هنرپیشه‌ی انگشت‌نما کو؟   
گوش شنوا کو؟

امروز جمیع علما خانه نشینند  
در ماتم دینند
بر گردنِ ما از غم دین شال عزا کو؟
 گوش شنوا کو؟

افکنده دو صد غلغله بر گنبد گردون
صوت گرامافون
جوش علما و فقها و فضلا کو؟
گوش شنوا کو؟

آن “سِِرتُ من البصره الی الکوفه”چطو شد؟  
موقوفه چطو شد؟
آن دهکده‌ی وقف عموم غربا کو؟
 گوش شنوا کو؟

هر گوشه بساطی ز شراب است و قمار است
دیگی سرِ بار است
ای مسجدیان امر به معروف شما کو؟  
 گوش شنوا کو؟

پرسید یکی رحم و مروت به کجا رفت؟   
گفتم به هوا رفت
مرغی که بَرَد کاغذ ما را به هوا کو؟ 
 گوش شنوا کو؟

یک نیمه‌ی ایران ز معارف همه دورند
 نیمی شَل و کورند
اندر کف کوران ستمدیده عصا کو؟
 گوش شنوا کو؟

دیدم باغی فقرا دسته به دسته  
بر سبزه نشسته
فریاد کشیدند همه:”اشرف ما کو”؟  
 گوش شنوا کو؟



#سید_اشرف_حسینی
معروف به نسیم شمال
@vir486
👍8❤2💯2
تو پری‌زاده ندانم ز کجا می‌آیی
کآدمیزاده نباشد به چنین زیبایی

راست خواهی نه حلال است که پنهان‌ دارند
مثل این روی و نشاید که به کس بنمایی

سرو با قامت زیبای تو در مجلسِ باغ
نتواند که کند دعوی هم‌بالایی

در سراپای وجودت هنری نیست که نیست
عیبت آن است که بر بنده نمی‌بخشایی

به خدا بر تو که خون من بیچاره مریز
که من آن قدر ندارم که تو دست‌آلایی

بی‌رخت چشم ندارم که جهانی بینم
به دو چشمت که ز چشمم مرو ای بینایی

بر من از دست تو چندان که جفا می‌آید
خوشتر و خوبتر اندر نظرم می‌آیی

دیگری نیست که مهر تو در او شاید بست
چاره بعد از تو ندانیم به جز تنهایی

ور به خواری ز در خویش برانی ما را
همچنان شکر کُنیمت که عزیز مایی

من از این در به جفا روی نخواهم پیچید
گر ببندی تو به روی من و گر بگشایی

چه کند داعی دولت که قبولش نکنند
ما حریصیم به خدمت تو نمی‌فرمایی

سعدیا دختر انفاس تو بس دل ببرد
به چنین زیور معنی که تو می‌آرایی

باد نوروز که بوی گل و سنبل دارد
لطف این باد ندارد که تو می‌پیمایی


#سعدی
#غزلیات
@vir486
👍8❤2💋1
ایران [که در نوشته‌هایم] از آن حرف زیاد به میان می‌آید نباید موردِ سوء تعبیر قرار گیرد، به هیچ وجه معنی‌اَش وطن‌خواهیِ ابلهانه، رمانتیک، تعصّب‌آمیز یا تو‌خالی نیست. اگر بخواهم در یک کلمه‌ی ساده بگویم که منظور از آن چیست، خواهم گفت: «شهرِ یادگار»، «خزانه‌ی اُنس و دلبستگی‌ها». ایران به ظاهر همين هامون و بیابان و کوهسار و خرابه‌ها و کوچه باغ‌ها و بناهاست (از ویرانه‌های شوش تا مسجد سپهسالار)، ولی از سوی دیگر یک عمقِ طولی در آن است که می‌رود به دورِ دور؛ بیابانی که لشکرِ سَلْم و تور در آن گم شد، و کوهی که ضحّاک در آن به بند کشیده گشت.
آری «شهرِ یادگار»، ولی باروَرترین یادگارها، یعنی آنچه از صافیِ قرون گذشته و دست ما را می‌گیرد و به گردشِ روزگارها می‌برد، که بعضی جاهایش به قول مولوی «باغِ سبزِ عشق» است و جاهای دیگر به گفته‌ی حافظ: «دشتِ مُشوّش»، ولی در هر حال وجودِ ما را می‌آکَند و عمری به درازیِ عمرِ تاریخ می‌بخشد.

           
#ایران_را_از_یاد_نبریم

#اسلامی_ندوشن


@vir486
👍7👏4
Audio
سعدی و رمز و رازش
از کتاب جام جهان‌بین
(با صدای سرکار خانم دکتر اطلس اثنی‌ٰعشری)

بخش اول
@vir486
👏5👌2
ای لولیان ای لولیان
یک لولی‌یی دیوانه شد

تشتش فتاد از بام ما‌،
نک سوی مجنون‌خانه شد

می‌گشت گِرد حوض او‌،
چون تشنگان در جست و جو

چون خشک نانه ناگهان
در حوض ما ترنانه شد

#مولانا

@vir486
👍7❤4🔥3
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
ریشه‌های تاریخی #داستانهای_شاهنامه

سخنی از استاد
#فریدون_جنیدی

تاجیکستان 2004

(بخش دویُم)


@vir486
👍5
در نقدِ سنّتی، حرکت از متن شروع می‌شود و به مولّف ختم می‌گردد، یعنی این‌که وقتی ما شعر خاقانی یا نظامی را دُرُست خواندیم، سعی می‌کنیم از رویِ کنایات، اشارات، اصطلاحات و آرایه‌های ادبیِ آن بفهمیم که شاعر چه گفته است. از متن شروع و در متن هم تمام می‌شود! در نظریه‌ی ادبی جدید و نقدِ مدرن، به عکس حرکت از خواننده شروع و به متن منتهی می‌گردد. یعنی برایِ مثال، منتقد منطبق با نظریه‌ی لاکان به سراغِ یک متنِ مرتبطی می‌رود و بر اساس مصطلحاتِ آن نظریه‌پردازِ بخصوص، دست به تحلیل و نقدِ متنِ موردِ نظر می‌زند. اینجا دیگر قدرت به دست مؤلّفِ متن نیست، در عوض این خواننده است که در موردِ متن قضاوت می‌کند. چیزی که پیش از این حقش را نداشت. یعنی ما نمی‌توانستیم در موردِ شعر حافظ تصمیم بگیریم، برعکس این حافظ بود که تنها در موردِ من و شما بلکه در موردِ یک تاریخ هم تصمیم می‌گرفت و قضاوت می‌کرد. ببینید در تاریخِ ما چقدر دست مولانا و عرفان را می‌بیند؟.. داشتم می‌گفتم، در نقد سنّتی خواننده هیچ‌کاره بود، سوادِ بزرگانی چون علّامه‌ی قزوینی، مینوی، فروزانفر و تا همین نزدیکی‌ها زرینکوب و شفیعی کدکنی همه و همه در دُرُست‌خوانی و تسلّط بر زوایا و خبایای یک متن بود. امری که اساسِ هر نقد مدرنی نیز هست و با مخاطبانِ اینستاگرام‌باز روز به‌روز روی در افولِ بیشتر دارد. خواننده در نقدِ سنّتی بیشتر «شنونده» است! یعنی سعی دارد تا آنجا که امکانش هست، پیامِ متن و مولّفِ آن را به گوشِ جان بشنود و به‌کار گیرد. خلافِ نقدِ مدرن که خواننده مانندِ قبل، مصلوب‌الاختیار و در برابرِ متن تسلیم و منفعل نیست. منتقدِ جدید، بجای «شنوندگی» بیشتر «گویندگی» می‌کند، یعنی نسبت‌هایی را که حتّی ناخودآگاهِ‌ِ مولّفِ متن هم از آن بی‌خبر بود، به آن نسبت می‌دهد. این‌که چه اندازه این نسبت‌ها و قضاوت‌ها درست یا غلط باشد،  به روش و شیوه‌ای که منتقد در نظریه‌اش به‌کار می‌گیرد، بستگی دارد. پس نقدِ مدرن، معطوف به اراده‌ی خواننده‌ی متن است نه نویسنده‌ی آن! به عبارتی دیگر در نقد قدیم، خواننده مُرده بود و مؤلّف زنده و در نقدِ جدید، مؤلّف بقول بارت مرده است و خواننده زنده. این حرکتِ نوپدید در نقدِ امروز خود منبعث از نگاهِ انسان مدرن به انسان و هستی است. در شعرِ نیما جهانِ بیرونی ساخته و پرداخته‌ی نیروی خاصّی نیست. منظومه‌ی هنریِ شاعران گذشته، استعاره‌ای از معنای نهانی جهان بودند. یعنی مولانا در شعرش قرار است که اسرارِ نهانی هستی را با ما در میان بگذارد. نظامی با داستان‌های عاشقانه‌اش می‌خواهد رمزی از رموز عشق‌بازی و مستی را به ما یادآور شود. به همین دلیل است که اساسا ادبِ تعلیمی در ادبیّاتِ کلاسیک جا خوش کرده و به قدو‌بالای شعر و رمانِ نو نمی‌خورد! حال آنکه جهان در شعر فروغ برساخته‌ی نظرِ شخصِ شاعر است ولاغیر. این اوست که عشق، انسان، طبیعت و.. را تعریف می‌کند. شعرِ شاملو تجلّی‌گاهِ مفهوم و مضمون از پیش تعیین‌شده‌ی خاصّی نیست که شاعر بخواهد آن را بر مخاطبش مکشوف کند. این شاملو است که جهان را قرائتی دگرگونه می‌کند:

«من بی‌نوا بند‌گکی سربراه
نبودم
و راهِ بهشتِ مینوی من
بُز روِ طوع و خاکساری
نبود:
مرا دیگرگونه خدایی می‌بایست
شایسته‌ی آفرینه‌یی
که نواله‌ی ناگزیر را
گردن
کج نمی‌کند.
و خدایی
دیگرگونه
آفریدم».


می‌بینیم که شاملو خدایش را نیز در یک حرکت اگزیستانسیالیستی خودش برای خودش می‌آفریند. بگذارید مثال دیگری بزنم، به این شعرِ مشهورِ خواجه توجّه کنید:

«عاشق شو ار نه روزی کارِ جهان سرآید
ناخوانده نقشِ مقصود از کارگاهِ هستی
».

حافظ، معنای نهایی کارگاهِ هستی را چیزی جز عشق نمی‌داند و ما اگر بخواهیم چیزی از زندگی و جهان حالیمان بشود، ناگزیریم که حتماً عاشق بشویم! در حقیقت حافظ قائل به یک مؤلّفِ زنده‌ی معنامند است پشتِ متنِ حیات! و این‌که ما باید به عنوانِ «سخن نیوش»! با گوش‌های تیز، صدای قدرتمندِ مولف را بشنویم! این را مقایسه کنید با این شعر شاملو آنجا که می‌گوید:

«روزگارِ غریبی‌ست، نازنین
و عشق را
کنارِ تیرکِ راهبند
تازیانه می‌زنند».


شما «عشق» را بردارید و به‌جایش «مخالفِ سیاسی» بگذارید که دارد تازیانه می‌خورد. می‌بینید که عشق در اینجا کاملاً متأثر از ایدئولوژی سیاسی و اجتماعیِ شاعر است و فاصله‌اش از آنِ حافظ، فاصله‌ی نقدِ ادبی و انسانِ مدرن است تا نقدِ سنّتی و انسانِ کلاسیک!

«اسد آبشیرینی»

@vir486
👌5👍4💯1
تو را با غیر می‌بینم، صدایم در نمی‌آید
دلم می‌سوزد و کاری ز دستم بر نمی‌آید

نشستم، باده خوردم، خون گریستم، کنجی افتادم
تحمل می‌رود اما شب غم سر نمی‌آید

توانم وصف جور مرگ و صد دشوارتر زان لیک
چه گویم جور هجرت چون به گفتن در نمی‌آید

چه سود از شرح این دیوانگی‌ها، بی قراری‌ها؟
تو مه، بی‌مهری و حرف منت باور نمی آید

ز دست و پای دل برگیر این زنجیر جور ای زلف
که این دیوانه گر عاقل شود، دیگر نمی‌آید

دلم در دوری‌ات خون شد، بیا در اشک چشمم بین
خدا را از چه بر من رحمت ای کافر نمی‌آید


اخوان ثالث
@vir486
👍12❤8🥰1