شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
12.9K subscribers
299 photos
426 videos
7 files
78 links
Download Telegram
قابوسنامه
عنصرالمعالی
غلامحسین یوسفی

همه چيز همگان‏ دانند و همگان‏ هنوز از مادر نزاده‏اند.


به روزگار خسرو اندر، وقت وزارت بُزُرجُمِهر، رسولى آمد از روم. خسرو بنشست چنان‌كه رسم ملوك عجم بود و رسول را بار داد. وی را با رسول بارنامه همى‌بايست كند به بُزُرجُمِهر؛ يعنى كه مرا چنين‏ وزيري است. پيش رسول با وزير گفت: «اى فلان همه چيز در عالم تو دانى‏؟» بُزُرجُمِهر گفت: «نه اى خدايگان‏». خسرو از آن طيره شد و ز رسول خجل گشت. پرسيد كه «همه چيز پس كه داند؟» بُزُرجُمِهر گفت: «همه چيز همگان‏ دانند و همگان‏ هنوز از مادر نزاده‏اند.

پس تو خويشتن را از جمع داناترين كس‏ مدان كه چون‏ خود را نادان دانستى، دانا گشتى و سخت دانا كسى باشد كه بداند كه نادانست و عاجز كه سقراط با بزرگى او همى‏گويد كه «اگر من نترسيدمى كه بعد از من بزرگان اهل خِرَد بر من عيب‏ كنند و گويند: «سقراط همۀ دانش جهان را به‌يك‌بار دعوى كرد، مطلق بگفتمى كه: هيچ چيز ندانم و عاجزم. و ليكن نتوانم گفتن‏ كه اين از من دعوى بزرگ باشد و بوشكور بلخى گويد و خويشتن را به دانش بزرگ در بيتى بستايد و آن بيت اين است:
تا بدانجا رسيد دانش من‏
كه بدانم همى‏ كه نادانم‏

پس به دانش خويش غِرّه مشو اگرچه دانا باشى.



_کانال ادبی ویر
@vir486
👍14👏4❤1
همه گنج‌ها زیر دامن نهند
بمیرند و کوشش به دشمن دهند

#فردوسی

@vir486
👍5❤3😁1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
هر آن کو که گردد به گرد دروغ
ستم کاره خوانیمش و بی فروغ

شاهنامه‌خوانی جناب میلاد صادقی از دبیران ادبیات استان چهارمحالِ بختیاری در کلاس درس

بیش باد چنین معلمان فرزانه‌ای

- کانال ادبی
ویـر


@vir486
❤17👏7👍1
رفت آنکه نبود کس به خوبی یارش
بی‌آنکه دلم سیر شد از دیدارش

او رفت و نماند در دلم تیمارش
آری برود گل و بماند خارش


#مولانا
@vir486
👍15
‌جواد طباطبایی

شاهنامه نوشتن، مستلزم ملت داشتن است / ما ملتِ غیبیم و حافظ لسان الغیب است، چون لسانِ یک ملت است


اگر شاهنامۀ‌ حکیم ابوالقاسم فردوسی را بتوان همچون نظریه‌ای برای ملّت در ایران توضیح داد، می‌توان گفت که سرشت و شأنِ ملّی ایرانی هیچ نسبتی با هیچ ایدئولوژی ناسیونالیستی ندارد و نمی‌تواند با مقولات چنین ایدئولوژی‌هایی توضیح داده شود.

عرب‌ها جایی عنوان کرده‌اند که عرب، نمی‌تواند شاهنامه داشته باشد. می‌بایست بیان کرد که، شاهنامه نوشتن، مستلزمِ ملت داشتن است و اگر ملّت به اُمت مبدل شود؛ آن زمان دیگر نمی‌شود؛ شاهنامه داشت. اعراب نه تنها نمی‌توانند شاهنامه داشته باشند، بلکه حافظ و سعدی هم نخواهند داشت. حافظ، بیانِ اسطوره‌ ملی ما است. ما ملت غیبیم و حافظ لسان‌الغیب است، چون لسانِ یک ملت است.

مفهوم ایرانشهری و اندیشه‌‌ی ایرانشهری، در واقع کوششی است برای توضیح اینکه ملت ایران، ملت متفاوتی است. منطق ما، متفاوت از منطقِ امت است و ما ملتی هستیم، با تاریخی خاص و تنوع اقوام و گویش‌های متفاوت. ایران همیشه یک کشور بوده است و کشور نیز، یک ملت واحد است.

_کانال ادبی ویر
@vir486
👍15❤6
#گلستان
#سعدی

دوستی را که به عمری فراچنگ آرند، نشايد که به يک دم بيازارند.

سنگی به چند سال شود لعل‌پاره‌ای
زنهار تا به يک نَفَسش نشکنی به سنگ.


_کانال ادبی ویر
@vir486
❤13👍2
موسیقی در شعر حافظ
#شفیعی_کدکنی
این کیمیای هستی



▪️راجع به وجوه موسیقی در شعر حافظ می‌توان گفت که: موسیقی معنوی اهمیت بیشتری از موسیقی ظاهری در شعر او دارد:

عشق تو سرنوشت من، خاک درت بهشت من
مهر رخت سرشت من، راحت من رضای تو


یک‌ نوع ریتم ظاهری وجود دارد که بسیار به گوش خوش‌آیند است و این قطعاً متعلّق به آغاز جوانی شاعر است. حافظ از آغاز جوانی شیفتهٔ موسیقی اصوات بوده است و از تناسب‌ها لذت بسیار می‌برده است. ولی کم‌کم حوزهٔ مفهوم‌ موسیقی را گسترش داده و به غیر از این تناسب‌ها، تناسب‌های دیگری را جستجو کرده است و آن تناسب‌ها عبارت است از گره خوردن اندیشه‌های متضاد.


▪️در واقع می‌توان گفت که تکامل هنری حافظ بیش از آنکه در موسیقی ظاهری باشد در موسیقی معنوی است. مثلاً توجه به بیت زیر صحت این گفتار را تأیید می‌کند:

خرقهٔ زهد و جامِ می گرچه نه درخورِ هم‌اند
اینهمه نقش می‌زنم از جهتِ رضای تو


که شکلِ تکامل‌یافتهٔ هنر حافظ در آن متجلّی است، در این شعر موسیقی معنوی بسیار بیشتر از موسیقی ظاهری دیده می‌شود. خلاقیتش با گره زدن دو عنصر متضادِ «خرقهٔ زهد» و «جامِ می» آشکار می‌گردد، و هنرش آن است که جمع بین دو ضد می‌کند و عناصر متضاد در ساخت یک جامعه را در کنار هم قرار می‌دهد و در واقع یک جامعهٔ متناقض را ارائه می‌دهد و به یک عمل محال منطقی جامهٔ عمل می‌پوشاند و با گره زدن دو امر متضاد شعر خود را جاذب و پر از موسیقی معنوی می‌کند و با قرار دادن تناقض‌ها در کنار یکدیگر موسیقی معنوی را به اوج خود می‌رساند.

از ظاهر شعر حافظ صنعت‌هایش را نمی‌توان تشخیص داد و این در حالی است که دم خروس صنعت از جیب بسیاری از شعرا بیرون است. به همین دلیل است که کسی نمی‌تواند صنعتش را یاد بگیرد. ممکن است بتوان از او تقلید کرد ولی نمی‌توان به خلاقیت او رسید.


_کانال ادبی ویر

@vir486
❤6👏3👍2🕊1
بسم از جمال ساقی و شراب ارغوانی
که به یار تشنه ام من، نه به آب زندگانی

منم و شبی و گشتی چو سگان به گرد کویت
نبرم هوس به شاهی که خوشم به پاسبانی

غمش ار چه کرد پیرم، گله پیش دل نیارم
من و صد هزار چون من به فدای آن جوانی

برش، ای حریف غالب، که خراب کرد و مستم
نه شراب لعل روشن که سرشک ارغوانی

تو ز شهر رفته و من به کمال وجد و حالت
نه زبانگ چنگ و بربط ز داری کاروانی

ز فراق کشته ای و به زبان و جان نوا ده
به عنایتی که داری، به نوازشی که دانی

تن من چو موم ز آتش، بگداخت در فراقت
به دل چو سنگ خارا، تو هنوز همچنانی

چو نوید غم فرستی، دل مرده زنده گردد
که غذای روح باشد غم دوستان جانی

مشو، ای صبا، مشوش ز نفیر دردمندان
چو ز غایبان مجلس خبری به ما رسانی

طمع وصال از تو هوس و خیال باشد
که سگان کوی را کس نبرد به میهمانی

که اگر ز شرح شوقت دل سنگ خون نگرید
ز حدیث عشق باشد سخنی بود زبانی

صفت تو چون توانم، به سخن که هر چه خسرو
به خیال و خاطر آرد، تو به حسن بیش از آنی

امیرخسرو دهلوی
-
vir486
❤7👍3👏1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
فرهنگستان هنر سال ۸۶

ذوقی چنان ندارد بی‌دوست زندگانی

@vir486
👍4👌1
انسانِ خوب در شاهنامه
دکتر محمد علی اسلامی ندوشن


🔹پنجم اغریرث:
اغریرث، برادر افراسیاب، تنها پهلوانِ تورانیِ شاهنامه است که در نیک‌سُگالی و خوبی، با مردانِ خوبِ ایران برابری می‌کند. در حمله‌ای که افراسیاب در زمانِ نوذر به ایران می‌آورد، او با وی همراه است، یکی از فرماندهان است. در این جنگ ایرانیان شکست می‌خورند، نوذر‌شاه اسیر و کشته می‌شود و گروهی از سرانِ ایران نیز به اسارت می‌افتند. چون افراسیاب قصدِ کشتنِ این عدّه می‌کند، اغریرث از او می‌خواهد که از خونشان در گذرد و آنها را به او بسپارد تا در بند نگاهشان دارد، افراسیاب شفاعتِ او را می‌پذیرد. پس از چندی، چون بیمِ هلاکِ این اسیران می‌رفته، اغریرث آنها را آزاد می‌کند. افراسیاب از این عملِ او در خشم می‌شود:

«بدو گفت کاین چیست کانگیختی
  که با شهد، حنظل بیامیختی
  نفرمودمت كان بَدان را بُکش؟
  که جای خِرَد نیست و هنگامِ هُش
  به دانش نباید سر جنگجوی
  بیاید به جنگ اندرون آبروی
  سر مرد جنگی خرد نسپرد
  که هرگز نیامیخت کین با خِرَد»


چنانکه می‌بینیم افراسیاب معتقد است که در جنگ، هر نابکاری‌ای، هر کشتاری، رواست. جنگ باید به پیروزی برسد، از هر راهی شد شده است، اغریرث جواب می‌دهد:

«چنین داد پاسخ به افراسیاب
که لختی بشاید هم از شرم و آب
هر آنگه که آمد به بد دسترس
ز یزدان بترس و مکن بد به کس
که تاج و کمر چون تو بیند بسی
نخواهد شدن رام با هر کسی»


تفاوت بین اغریرث و افراسیاب در این است که یکی طرفدار اعتدال و نیکی و نرمی است، و دیگری نه. لحنِ اغریرث در این جواب، یادآورِ لحنِ ایرج و سیاوش و کیخسرو است. او نیز از همان روحِ مسالمت‌آمیز و مدارا برخوردار است.
فریدون نه، ولی این چهار شاهزاده همه در جوانی نابود می‌شوند. فریدون هم در قسمتِ آخرِ عمرش به چنان مصیبتی گرفتار می‌گردد که مرگش بهتر از زندگی است. آیا این بدان معنا است که در جهان‌بینیِ شاهنامه خوبان همیشه کوته‌زندگی هستند و کسی نمی‌تواند خود را در خدمتِ انسانیّت و نیکی بنهد، مگر آنکه از جانش بگذرد؟
اینان همگی در زندگیِ خود جانبِ صلح و عدالت و مصلحتِ مردم را گرفته‌اند و به آئین و اصولِ انسانیّت پای‌بند بوده‌اند. اگر جنگ هم می‌کردند برای بر کرسی نشاندنِ دادگری و حق بوده است. در اینان، پیروی از آئین و خوبی، بر پیروی از نفس غلبه دارد. همه‌ی اینان بر بی‌اعتباریِ جهان و بی‌ارزشیِ لذّت‌های زودگذر واقف‌اَند، و از این‌رو «شرافت» و «نامِ» خود را فدای هوای نفس نمی‌کنند. می‌دانند که برتر از لذائذِ نفسانی، چیزهای دیگری هم هست که به زندگی معنا و ارزش می‌بخشد. از این‌رو ابائی ندارند که برای نهادنِ این معنا در زندگی، تا پای مرگ جلو بروند. خوبیِ اینان، به‌طور کلّی در ارج نهادن به نیکی و زیبایی، و خیرِ انسانیّت را بر مصلحتِ خود مقدّم شمردن است، به همین سبب توانسته‌اند در طیّ قرونِ متمادی، محبوبِ مردم باشند و نمونه‌ی عالیِ بشریّت شناخته شوند. تمایل به مرگ و تسلیم و خوار شمردنِ دنیا را که در چهار شاهزاده می‌بینیم در شاهنامه به مفهومِ درویش مسلکی به کار نمی‌رود، معنای آن، بی‌اعتنائی به زندگیِ دنیا و نفیِ کوشش نیست، بلکه این «آز» است که چه در اَوِستا و چه در شاهنامه، بزرگترین دشمنِ آدمی شناخته شده است.

_کانال ادبی ویر

@vir486
👍8👏5❤1
لبم از بوسه‌رُبایان بَر و دوشش باد

@vir486
❤8💋1
جسم يك زن،
همانند پيانو است!
و بيشتر مردان؛
نواختن نمی‌دانند!!

پيكرِ زنانه؛
كلمه است..
و بيشتر مردان
در زندگى‌شان،
يك كتاب هم،
نخوانده‌اند!!!

نزار قبانی
@vir486
🔥15❤5👍5😁3
#سعدی
گلستان

حکيمی که با جُهّال دراُفتد توقعِ عزّت ندارد
وگر جاهلی به ‌زبان‌آوری بر حکيمی غالب آيد
عجب نيست که سنگی است که گوهر همی شکند.
نه عجب گر فرو رود نفسش
عندلیبی غُراب هم‌ قفسش



_کانال ادبی ویر

@vir486
❤8👏2👍1
صد شیشه گشت خالی و دل همچنان پُر است

طالب آملی

@vir486
👍13❤2
#رهی_معیری

اشک سحر زداید از لوح دل سیاهی
خرم کند چمن را باران صبحگاهی

عمری ز مهرت ای مه شب تا سحر نخفتم
دعوی ز دیده من و ز اختران گواهی

چون زلف و عارض او چشمی ندیده هرگز
صبحی بدین سپیدی شامی بدان سیاهی

داغم چو لاله ای گل از درد من چه پرسی؟
میردم ز محنت ای غم از جان من چه خواهی؟

ای گریه در هلاکم هم عهد رنج و دردی
وی ناله در عذابم هم‌راز اشک و آهی

چندین رهی چه نالی از داغ بی‌نصیبی؟
در پای لاله‌رویان این بس که خاک راهی

_کانال ادبی ویر

@vir486
❤5👏2👍1🥰1
یکم آبان بزرگداشت ابوالفضل بیهقی و روز ملّی نثر پارسی

فصلی خوانم از دنیای فریبندهٔ به یک دست
شکر‌ پاشنده و به دیگر دست زهرِ کُشنده، گروهی را به محنت آزموده کرده و گروهی را پیراهنِ نعمت پوشانیده، تا خردمندان را مقرّر گردد که دل نهادن بر نعمتِ دنیا مُحال است.

《فصل در معنی دنیا، تاریخ بیهقی》


_کانال ادبی ویر



@vir486
❤16👍3
تاریخ بیهقی

چون بخشندگی كردی، در پيشِ بخششِ تو دريا و باران را قدری نباشد.

دريغ كه به‌جای فضيلت‌ها، خلائق گاه در منجلاب رذائل غوطه می‌خورند و بدتر آن‌كه چشم بسته بر عيوبِ خود، عيب در كارِ ديگران می‌جويند. به قولی: كورِ خود و بينای مردم‌اند.

غريب آن‌كه مردمِ روزگار برتری و تعالی می‌جويند بی‌آن‌كه از بسترِ تفريح و تنبلی پای به راهِ تلاش و تكاپو نهاده باشند.


_کانال ادبی ویر

@vir486
❤12👍2🔥1
تکرار و ابتذال در هنر، چیزی معادلِ مفهومِ «مرگ» است در فلسفه‌ی هایدگری! فهمِ «ابتذال» و به‌قولِ فرمالیست‌ها «اتوماتیزاسیون» یا خودکارشدگیِ زبان، خود انگیزه‌ای است که هنرمندی چون حافظ و تمامِ زبان‌ورزانی که در مغناطیسِ «فُرمِ» و ساخت‌و‌صورتِ هنری می‌گنجند را بر آن می‌دارد تا در جهتِ پویایی و زندگانیِ  میراثِ خویش، دست به «اگزیستانسِ» نوپدید و ماندگاری بزنند. اگزیستانسی از آن دست که تشبیهِ دست‌فرسودی همچون «داسِ مهِ نو» را در شعرِ خواجه، از مرگانگی و هستیِ تودستی، به زندگانی و «اصالتِ هستی» می‌رساند:

«مزرعِ سبزِ فلک دیدم و داسِ مهِ نو
یادم از کِشتِه‌ی خویش آمد و هنگامِ درو».

اضافه‌ی معمولِ تشبیهیِ «داسِ مهِ نو»، پیش از حافظ هم هنرورزانِ دیگری از آن استفاده و سوءِ استفاده‌های فراوانی کرده و شیره‌ی آن را کشیده بودند، امّا در ساختارِ شعر خواجه به چنان «انگیزانندگی» می‌رسد که وجهِ دیگری از «وجودِ ممکنِ» خود را برای خواننده‌ی فارسی‌زبان به نمایش می‌گذارد. وجودی که پیش از این برایِ ما، «پوشیده» بود. در این شعر دیگر «داس» همان داسی نیست که همگان می‌شناسیم، این داسِ «مرگ» است که با طلایع شبِ اوّلِ ماه، مخاطب را به یادِ «کِشتِه»‌‌ها و «درو»‌های خود می‌اندازد. می‌بینم که در نسبتِ جدیدی که این ترکیبِ کهنه با دیگر «هستنده»‌هایِ شعر در مصراعِ دوّم برقرار کرد، کار‌ویژه‌ی «داسِ مَهِ نو»، از بنیاد با آنچه می‌شناختیم به‌قولِ امروزی‌ها «ریسِت» شد. با این «موتیویشن» در این تشبیهِ قدیمی، به‌ناگاهِ عناصرِ دیگرِ بیت نیز «زندگی» می‌یابند: «کِشتِه» دیگر نه تنها معنایِ معمولِ «اَعمالِ» انسان را متبادر می‌کند، بلکه در وضعیّتی جدیدتر و نسبتی تازه‌تر، انبوهِ «ستارگانِ» آسمان را نیز فرایاد می‌خوان چرا که «ماه» با «در-جهان-بودن» با آن‌هاست که ماه «می‌شود». غرض آن‌که در «دازاینِ اصیلِ» هایدگری، حرکت از هر آنچه بوی قدمت و کهنگی می‌دهد، در نسبتی از کارورزیِ جدید، از پوشیدگی به «ناپوشیدگی» و «آلثیا» می‌رسد به‌قولِ هایدگر می‌رسد، آنچنان‌که ترکیبِ از کارافتاده‌ی «داسِ مِهِ نو»، صاحبِ چنان «هستیِ ممکنِ» دیگری گشت که با آن «ستارگانِ» پرفروغِ آسمان هم برای‌مان، چشمک زدند..

«اسدِ آبشیرینی»

@vir486
👍10🔥4
امیرخسرو دهلوی

عمر به پایان رسید در هوس روی دوست
برگ صبوری کراست بی رخ نیکوی دوست

گر همه عالم شوند منکر ما، گو، شوید
دور نخواهیم شد ما ز سر کوی دوست

قبله اسلامیان کعبه بود در جهان
قبله عشاق نیست جز خم ابروی دوست

ای نفس صبحدم، گر نهی آنجا قدم
خسته دلم را بجو در شکنِ مویِ دوست

جان بفشانم ز شوق در ره باد صبا
گر برساند به ما صبحدمی بوی دوست

روز قیامت که خلق روی به هر سو کنند
خسرو مسکین نکرد میل به جز سوی دوست

–کانال ادبـی ویــر

@vir486
❤6👍6