شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
12.9K subscribers
299 photos
426 videos
7 files
78 links
Download Telegram
Audio
▪️غزلی از رهی معیری با صدای خودش

«نه دل مفتون دل‌بندی، نه جان مدهوشِ دل‌خواهی
»

–کانال ادبـی ویــر

#رهی_معیری

@vir486
❤13
بامداد، عالِم برخیزد،
طلب‌ زیادتی علم کند
و زاهد،
طلب‌ زیادتی زهد کند
و ابوالحسن در بند آن بُوَد که سُروری به دل‌ برادری رساند.

ابوالحسن خرقانی


@vir486
🔥7❤5🕊3
تأملات
#مارکوس_اورلیوس


فلانی مرا مسخره می‌کند؟ به خودش مربوط است. آنچه به من ربط دارد این است که هرگز حرفی نزنم یا کاری نکنم که درخور تمسخر باشد.



_کانال ادبی ویر
@vir486
👍17👏5
سیدعلی صالحی

گوش کن دوست من!
او که شمشیرش به ابر می‌رسد
در زندگی
هرگز
گل سرخی را نبوییده است!


_کانال ادبی ویر

@vir486
👍9👏4👌1
سیمرغ

نام این مرغ در اوستا مِرِغوسَئِنَه آمده که مرغی فراخ‌بال است؛ چنانکه در پرواز خود پهنای کوه را فرامی‌گیرد... . نام سیمرغ در سانسکریت سیِنا به‌معنی شاهین است و با شاهین فارسی از یک ریشه است. کلمهٔ سَئِنَه یک بار به‌همراهی مِرِه‌غو در اوستا به کار رفته و بار دیگر تنها استعمال شده‌است. به‌علاوه، سئنه در اوستا نام مردی پاکدین است که صد سال پیش از زرتشت زاییده شد... . در فرهنگ‌های پارسی و اشعار متقدمان گاهی کلمهٔ «سیرنگ» به‌جای سیمرغ به کار رفته. در فرهنگ انجمن‌آرای ناصری، تألیف رضاقلی‌خان هدایت، چنین آمده‌است: «سیرنگ، بر وزن بیرنگ، به‌معنی سیمرغ و نام حکیمی بوده بزرگ...». در زبان پهلوی سیمرغ به‌صورت سین‌موروو (sên-muruv) یا سنه‌موروک، هردو، آمده‌است. در ادبیات اسلامی «عنقا» جای سیمرغ را گرفته و مانند وی باشگاه او در کوه قاف است. عنقا در عربی به‌معنی «درازگردن» است. کلمهٔ عنقا در زبان‌های سامیِ پیش از اسلام نیز آمده‌است؛ چنانکه به‌صورت جمع در عبری قدیم «عناقیم» آمده که به‌معنی گردن‌درازان است.



_کانال_ادبی_ویر
@vir486
👏6👍4❤1
بوستان
#سعدی

یکی از انسانی‌ترین شعرهایی که در تاریخ هنر شعر سروده شده‌است را شیخ اجل در حکایتی به غایت زیبا در بوستان بیان کرده‌است. حکایتی که همیشه می‌تواند چراغ راه انسان قرار بگیرد.
 
"چنان قَحط سالی شد اندر دمشق
که یاران فراموش کردند عشق
چنان آسمان بر زمین شد بَخیل
که لب تَر نکردند، زرع و نَخیل
بخوشید سرچشمه‌های قدیم
نَمانْد آب، جز آبِ چشمِ یتیم
نبودی به‌جز آهِ بیوهْ زنی
اگر بَر شدی دودی از روزَنی
چو درویشِ بی‌رنگْ دیدم درخت
قوی بازوان، سُست و درمانده سخت
نه در کوه سبزی نه در باغ شَخّ
ملخْ بوستان خورده، مَردُمْ ملخ
در آن حال، پیش آمدم دوستی
از او مانده بر استخوان، پوستی
وگرچه به مُکنت، قوی حال بود
خداوندِ جاه و زر و مال بود
بدو گفتم: ای یارِ پاکیزه‌خوی
چه درماندگی پیشت آمد؟ بگوی
بغُرّید بر من، که عقلت کجاست؟
چو دانیّ و پُرسی، سؤالت خطاست
نبینی که سختی به غایت رسید؟
مَشَقَّت به حَدِّ نَهایت رسید؟
نه باران همی آید از آسمان
نه بَر می‌رود، دودِ فریادخوان
بدو گفتم: آخِر تو را باک نیست
کُشَد زَهر، جایی که تریاک نیست
گر از نیستی دیگری شد هلاک
تو را هست، بَط را ز طوفان چه باک؟
نگه کرد رنجیده در منْ فَقیه
نگه کردنِ عالِمْ اندر سَفیه
که مَرد ارچه بر ساحل است، ای رفیق
نیاساید و دوستانش غَریق
من از بینوایی نِیَم رویْ زرد
غمِ بینوایان، رُخَم زرد کرد
نخواهد که بیند خردمند، ریش
نه بر عُضوِ مردم، نه بر عُضوِ خویش
یکی اول از تَندُرُستانْ منم
که ریشی ببینم بلرزد تنم
مُنَغَّص بُوَد عیش آن تندرست
که باشد به پهلوی بیمارِ سست
چو بینم که درویشِ مسکین نخورد
به کامْ اَندَرَم، لُقمه زهر است و درد
یکی را به زندانْ درش دوستان
کجا مانَدَش، عیشِ در بوستان"


_کانال ادبی ویر
@vir486
❤24👍2🥰2
عجالتاً من هم دست و دلم پی کار نمی‌رود. روزها را به‌طور احمقانه‌ای به شب می‌آورم و شب هم احمقانه‌تر از روز می‌گذرد. از احوال بروبچه‌ها خواسته‌باشی، پناه بر خدا همه زنده‌اند و در کثافت خودشان غوطه‌ور می‌باشند.
‌

#صادق هدایت
به
#مجتبی مینوی

@vir486
👍10👏6
من نشستم بروی می بخری برگردی
ترسم این است مسلمان شده باشی جایی
مهدی فرجی

کانال ادبی ویر

@vir486
👍7❤4🥰4
#اسلامی_نُدوشن


‍ زبان فارسی در بیمِ موج
بخش ۱

دو جریان متضاد در کار بوده است: یکی چپ‌رَویِ نا‌اصل، و دیگر کهنه‌گرایی؛
در مورد نخست بر اثر تفکّری که «هر چه هست نباید باشد» به جوانانِ خسته از وضع موجود چنین القاء شد که اگر نوشته‌ای غلط یا بی‌فعل باشد، بهتر از نوشته‌ی صاف و راست است، و در شعر نیز افقی نوشتن نشانه‌ی ارتجاع و کهنگی است و عمودی نوشتن، نشانه‌ی نواندیشی. به این حساب کار به جایی کشید که بدنویسی، ابهام و گِرِه‌دار بودن، هنر شناخته شود. در مقابل در تدریسِ ادب فارسی در مدارس و حتّی دانشگاه‌ها، کهنه‌گرایی پای فشرد، در کتاب‌های درسی به انتخاب‌های نامناسب پرداخته شد، به لغت معنی کردن و احیاناً ذكرِ صنایعِ شعری اکتفا گردید، در حالی که این پوسته‌ی ظاهر است. از آنجا که شعر سنّتی مربوط به چند صد سال پیش است و با جوانِ امروز پیوستگیِ زمانی ندارد، این‌گونه برخورد خواه ناخواه فاصله به میان می‌آورد و موجب بی‌اعتنایی به آن می‌گردد که خود توهینی است به آثار بزرگ ادب فارسی.
فاصله‌ای که در این پنجاه ساله میان جوانان و ادبِ اصیلِ فارسی افتاده، شاید در دنیا کم‌نظیر باشد، کم‌نظیر از آن جهت که ایران واجدِ یکی از غنی‌ترین سرمایه‌های ادبیِ جهان است و همه‌ی اندیشه‌های او و زیر و بمِ تاریخی و اجتماعیِ او در آن خلاصه شده است، و چون جوان ایرانی که باید کشور خود را بشناسد، از آن بیگانه بماند، به معنای آن می‌شود که از شناختِ "منِ تاریخیِ" خویش محروم مانده و گذشته از آن استعدادِ هنر شناختی را در خود معوّق گذارده، و سلیقه‌اش را به بی‌راهه کشانده، و این غبنِ بزرگی است.
روی‌بُردِ گروهی از جوانان به ادبیاتِ روزنامه _که اکثراً صفحه‌ی ادبی دارند_ از این جهت است. ادبیاتِ کلاس را «ادبِ رسمی» می‌خوانند و تصوّر می‌کنند که رو به عقب می‌برد، و ادبِ روزنامه را «پیشرو»، زیرا صرف‌نظر از محتوا، همان ترکیبِ ظاهرِ آن حاکی از درخواستِ دگرگونی است. بنابراین سال‌هاست که به ادبِ کلاس به صورت شیئی موزه‌ای نگاه می‌شود. در دانشگاه حتّی دانشجویانِ رشته‌ی ادبیات به آنچه می‌خوانند دلبستگی نشان نمی‌دهند و از سر سیری با آن روبرو می‌گردند، و چه بسا که در بـرابـر دانشجویانِ رشته‌های دیگر احساسِ کمبود بکنند!
همین احساس در معلّمانِ فارسی نیز هست که خود را متولّیِ بازارِ بی‌رونق می‌بینند، در حالی که علوم و رشته‌های متجدّد برای خود بروبیـا دارند، کلاس‌های ادبی بی‌روح است و کم‌کششیِ دانش‌آموز و دانشجو، معلّم را کِدِر می‌کند:
این سخن شیر است در پستانِ جان
بی‌کَشَنده خوش نمی‌گردد روان
مستمع چون تشنه و جوینده شد
واعظ اَر مُرده بود گوینده شد.
                              «مولوی»

                 
_کانال ادبی ویر

@vir486
👏9👍4❤3
اندر احوال دنیا

#ابوطیب_مصعبی

جهانا همانا فسوسی‌ و بازی‌
که بر کس نپایی و با کس نسازی‌

چو ماه از نمودن‌ چو خار از پَسودن‌
بگاه ربودن چو شاهین و بازی‌

چو زهر از چشیدن چو چنگ از شنیدن‌
چو باد از بزیدن‌ چو الماس گازی‌

چو عود قِماری‌ و چون مشکِ تبّت‌
چو عنبر سرشته یمان‌ و حجازی‌

بظاهر یکی بیت پرنقشِ آزر
بباطن چو خوکِ پلید و گرازی‌

یکی را نعیمی، یکی را جحیمی‌
یکی را نشیبی، یکی را فرازی‌

یکی بوستانی برآگنده نعمت‌
بدین سخت بسته بر آن مهر بازی‌

همه آزمایش همه پر نمایش‌
همه پردرایش‌ چو کرک‌ طرازی‌

هم از بست‌ شه مات شطرنج بازان‌
ترا مهره داده‌ بشطرنج بازی‌

چرا زیَرکانند بس تنگ روزی‌
چرا ابلهانند بس بی‌نیازی‌

چرا عمرِ طاوس و درّاج‌ کوته‌
چرا مار و کرکس زیَد در درازی‌

صد و اند ساله یکی مرد غرچه‌
چرا شصت و سه زیست آن مردِ تازی‌

اگر نه همه کارِ تو باژگونه‌
چرا آنکه ناکس‌تر او را نوازی‌

جهانا همانا ازین بی‌نیازیِ‌
گنهکار مائیم و تو جایِ آزی‌


_کانال ادبی ویر

@vir486
👏9👍1
‍ زبان فارسی از یک جهت در این صد ساله پیشرفت نمایانی کرده، از تعقید و تکلّفِ دوره‌ی قاجار خارج گردیده و نمونه‌های استواری از نثر به دست داده است. بازگشت به نثرِ ساده‌ی قرن پنجم از نوع بیهقی و قابوس‌نامه و سیاست‌نامه، نوشتنِ فارسی را تا حدّی به نثرِ جهانی نزدیک کرد، و آن را با منطق و نظم همراه نمود. قدری از غُلُوها، تعارف‌ها، لفّاظی‌ها و تکلّف‌ها کاست و فاصله‌ی میانِ اندیشه و کلام را نزدیک‌تر کرد. با این حال یک مشکل در نثرِ این صد ساله بر جای بوده است و آن "فقدانِ آزادیِ فکر" است که کلام را از شکفتگی و پویش باز داشته، از آهسته‌رَوی و تمجمج برکنار نداشته و حتّی گاه کار را به پَـر بستگی کشانده. رشدِ زبان که در گروِ اندیشه‌ی بی‌بیم است، نمی‌تواند تأمین گردد، مگر آنکه "تحرّکِ فرهنگی" در کشور، او را به جلو رانَد.
ما در این دوره‌ها، جنب و جوشِ سیاسی و روزنامه‌ای داشته‌ایم، ولی جوششِ عمیقِ فرهنگی کم داشته‌ایم. در هر زمان، مسائلِ روزمرّه‌ی خاصّ خود، ذهن‌های مستعد را به خود مشغول می‌داشته و مانع از آن بوده که به آن سوتر نگاه افکنده شود.

▪️برگرفته از کتاب «هشدار روزگار»- محمدعلی اسلامی ندوشن

#اسلامی_ندوشن

@vir486
👍10
غلامِ همت آنم که زیرِ چرخِ کبود
ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزادست

#حافظ

@vir486
❤10👍3
مرا گه‌گه به دردی یاد می‌کُن
که دردت مرهمِ جان می‌نُماید

فخرالدین عراقی

کانال ادبی ویر

@vir486
❤6👍3
گلستان
#سعدی
#غلامحسین_یوسفی

این صفت گلستان یعنی نمایشی حقیقی و گرم و زنده از دنیا، خود امتیاز و اختصاصی است برای این کتاب. در گلستان انسان با دنیایی سر و کار دارد محسوس و واقعی، نه فقط با عالم نگارین و خیال‌آمیز برخی اخلاق‌نویسان که غالباً لمس نشدنی است و دور از دسترس از این رو خواننده با واقعیات گوناگونان روبرو می‌شود، تلخ و شیرین مطلوب و نامطبوع بخصوص که سعدى بواسطة تجربه‌های فراوان و نکته یا بیت‌های شگفت‌انگیز و غور در احوال و افکار انسان و قدرت قلم خویش در این نگارگری با هنرمندی و استادی خاصی از عهده برآمده است.

کانال ادبی ویر

@vir486
❤9👍2
"ایرج میرزا"
#دکتراحمدرضابهرامپورعمران

ایرج‌میرزا تباری قجری داشت و خوش‌می‌داشت دوستان و آشنایان "شازده" و "حضرت‌والا" خطابش‌کنند. اما او در عالمِ شعر و شاعری، به‌ویژه در دهه‌ی پایانِ زندگی، تیره‌‌و‌تباری دیگرگونه داشت. باآن‌که ایرج در شعر زبانی تیز و گزنده و حتی هرزه‌نگارانه داشت اما به گواهیِ هم‌روزگارانش در مجالس و محافل اهل "نزاکت" و حتی پرهیزکاریِ زبانی بود. زبانِ شعرش روان، و این روانی ادامه‌ی سنتِ زبانیِ جلایرنامه‌ی قائم‌مقام و نیز بازتابی از تعابیرِ زنده‌ی زبانِ روزِ عهدِ مشروطه بود. و ایرج این زبانِ سعدی‌وار و سهل اما ممتنعِ خویش را جز نگاه به زبانِ روز، مرهونِ ممارستِ در سنت‌های شعرِ مکتبِ بازگشت و نیز شاگردی در مکتبِ حامیِ بزرگِ خویش امیرنظامِ گروسی نیز بود. و این امیرنظام بود که نخست استعدادِ این "میرزا شوکلا/ت" را به‌درستی دریافت و در پروراندن و برکشیدن‌‌اش سهمی عمده داشت. امیرنظام جزآن‌که دولتمردی برجسته و فرنگ‌دیده بود، ادیبی طراز اول به‌شمارمی‌رفت. و منشآت‌اش گواهی است بر این‌که او نیز هم‌چون مُصاحبِ دیرین‌اش قائم‌مقام به زبانِ عوام و تعابیر و کنایاتِ روز بی‌توجهی نبوده. گویا ایرج نیز از این جنبه از شخصیتِ او بهره‌هایی برده‌است. حواشی‌ِ امیرنظام بر کلیله و دمنه نیز حکایت از اشراف‌ِ این دولتمردِ ادیب بر متونِ کهن دارد. هم‌چنین او، و بعدها ادیب‌ِ پیشاوری و عین‌السلطنه، در زمره‌ی نخستین ستایندگانِ بیهقی در دوران متاخر اند. اسنادی موجود است مبنی‌بر آن‌که امیرنظام به‌سببِ اهمیت و جایگاهِ تاریخی و ادبیِ تاریخِ بیهقی، حتی چاپِ آن را درسرمی‌پرورانده.

شعرِ ایرج زبانی ساده و روان و درعین‌حال سالم و استوار دارد. و این سادگیِ سرشار از تعابیر و کنایاتِ عامیانه، به‌ویژه در ده‌دوازده سالِ پایانِ شاعری‌اش (از دوره‌ی اقامت در خراسان به بعد) پررنگ‌تر نیز می‌شود. و اساساً ایرجی که ایرج‌میرزا شده برآمده از آثارِ همین ده‌دوازده‌ساله‌ی اخیر است. در دو دهه‌ی نخست، او بیش‌تر شاعری مدحیه‌سرا و مناسبت‌گو و کم‌و‌بیش درباری (بیش‌تر در دارالسلطنه‌ی تبریز) بوده‌است. 
ایرج خود می‌دانست که سعدیِ زمانه‌ی خویش است؛ در شعرش نیز اشاراتی به این نکته دارد. گویا در این اشارات، جز زبان‌ورزی و سخن‌وری، بر پرداختن به مقوله‌ی عشق نظرداشته. ایرج هم‌چنین از سلطه و سیطره‌ی شعرش بر ذهن و زبانِ مردم به‌خوبی آگاه بوده. در بیتی رندانه چنین سروده:

من چه کنم شعرم از شِفاه* بیفتد
بنده تسلّط که بر شِفاه ندارد!


و در همین بیت، او چه استادانه "که" (مفید معنای "ناچاربودن و ناگزیری") را مطابق با نحوِ عامیانه و زبانِ گفتاری سروده!

دریغا که ایرج‌ بخشِ عمده‌ای از عمرش را هباء و هنرش را هدر کرد! در کلیاتش میزانِ اشعارِ ناایرجانه به‌مراتب بر آثارِ ایرجانه می‌چربد. چنان‌که آمد دفتر و دیوانش مطابق‌با سنتِ آن روز و عادتِ آن روزگار، آکنده از قصائدی است که در دورانِ جوانی و میان‌سالی در مدحِ این و آن، و ستایشِ ولی‌نعمتانِ خویش سروده!


* شِفاه: جمعِ مکسرِ "شَفَه" به معنای لب است. و شَفَهات جمعِ مونثِ آن است. حافظ در بیت زیر به این معنای ایهامی "شفا" در "شفاخانه" نظرداشته:

دلِ ما را که ز مارِ سرِ زلفِ تو بخست
از لبِ خود به "شفا"خانه‌ی تریاک انداز

کانال ادبی ویر
@vir486
❤6👏2👍1
خانه‌ی دلِ ما را از کرم عمارت کن
پیش از آنکه این خانه رو نهد به ویرانی

شیخ‌بهایی

کانال ادبی ویر

@vir486
👍8
#محمدتقی_بهار

هر که را مهر وطن در دل نباشد کافر است
معنی حب‌الوطن‌، فرمودهٔ پیغمبر است

هست ایران مادر و تاریخ ایرانت پدر
جنبشی کن‌ گرت ارثی زان‌ پدر وین مادر است

سستی یک روزه را باشد اثر تا رستخیز
دخمهٔ دارا نشان فتنهٔ اسکندر است

مردن اندر شیرمردی بهتر از ننگ فرار
کآدمی را عاقبت شیر اجل در معبر است

چون بباید مُرد باری خیز و در میدان بمیر
مرگ در میدان به از مرگی که اندر بستر است

مردن از هر چیز در عالم بتر باشد ولی
بندۀ بیگانگان بودن ز مردن بدتر است

مُلک را لشکر نگه دارد ز قصد دشمنان
مُلک بی لشکر همانا قصر بی بام و در است

صلح اگر خواهی به ساز و برگ لشکر کوش از آنک
بیش ترسد دشمن از تیغی که بیشش جوهر است


_کانال ادبی ویر

@vir486
👍12🔥3
حالات و مقامات م.امید
#شفیعی_کدکنی


یکی از حرفها همان بود که بر زبانم چنان جاری شد که او در عصر ما بزرگ‌ترین کیمیاگر زبان فارسی بود کسی بود که با کلمات زبان فارسی طلا می‌ساخت و سکه می‌زد؛ سکه‌هایی که هیچ‌گاه از رواج نخواهد‌افتاد. راستی چنین بود زبان شعر اخوان در شاهکارهایی از نوع آنگاه پس از تندر و سبز در عالی‌ترین جلوه‌ای است که ممکن است زبان شعر فارسی در طول تاریخ خود داشته باشد. نه تنها در قیاس با شاعران عصر ما که در قیاس با شاعران تمام ادوار شعر فارسی اوجيات مافوق بشری بزرگانِ قرون و اعصار را به یک سوی نهید. او زبان را در حد کمال مطلوب آزموده بود. به ساحت‌هایی از خلاقیت در زبان دست یافته‌بود که هیچ کدام از معاصران ما بدان دست نیافته‌اند.


_کانال‌ادبی‌ویر
@vir486
🔥5💯3
اگر دادگر باشی و سرفَراز
نمانی و نامت بماند دراز

فردوسی


کانال ادبی ویر

@vir486
👍9❤4🔥3
باز آی و دل تنگ مرا مونسِ جان باش
وین سوخته را محرمِ اسرارِ نهان باش

#حافظ

کانال ادبی ویر


@vir486
❤8