فرم چیست؟
بخش چهارم


نثر فاقد بُعدِعمودی است در نثر مفاهیم روی هم اثر می‌گذارند. آرایش رزمی نثر یک آرایش پراکنده است، آرایش رزمی شعر، يك آرايش منظوم، يك آرايش كاملا نظم یافته است. ولی البته منظور من از نظم مفهوم قراردادی نظم نیست که اکنون عده‌ای دستاویز خود کرده‌اند، بلکه منظورم از نظم نظام شعری است. یعنی هر شعری باید نظام داشته باشد حتی اگر در دوران پراکندگی و آشفتگی سروده شده‌باشد. منتها هر فرمی، بخشی از پراکندگی‌های معاصر خود را به عاریه می‌گیرد، خواه به صورت عکس‌العمل نشان‌دادن علیه پراکندگی و خواه به صورت نماینده تام‌الاختیار پراکندگی‌. فرم باید با زندگی دوران خود معاصر باشد و گرنه اصالتی نخواهد داشت.

ولی فرم مثل هر پدیده تاریخی دیگر هم به صورت افقی به صورت يك سنت، حرکت می‌کند و هم به صورت عمودی دچار تجدد و نوسازی می‌شود. یعنی سنت‌های شکلی مختلف در طول زمان از گذشته بسیار دور به صورت يك خط افقی به ما که در عصر حاضر زندگی می‌کنیم، می‌رسند.



طلا در مس
#رضا_براهنی
جلد نخست


@vir486

واژه‌های دواملایی

《اتـــو    و اطـــو》
《آذوقــه و آزوقــه》
《اتـــــاق و اطـــاق》
《اُتــراق  و اوتــراق》
《اتریش  و اطریش》
《اختــاپوس و اخــطاپوس》و...



@vir486

#عطار


گر در صف دین داران دین دار نخواهم شد
از بهر چه با رندان در کار نخواهم شد

شد عمر و نمی‌بینم از دین اثری در دل
وز کفر نهاد خویش دین‌دار نخواهم شد

کی فانی حق باشم بی قول اناالحق من
کز عشق چو مشتاقان بردار نخواهم شد

دانم که نخواهم یافت از دلبر خود کامی
تا من ز وجود خود بیزار نخواهم شد

ای ساقی جان می‌ده کاندر صف قلاشان
این بار چو هر باری بی‌بار نخواهم شد

از یک می عشق او امروز چنان مستم
کز مستی آن هرگز هشیار نخواهم شد

تا دیده خیال او در خواب همی بیند
از خواب خیال او بیدار نخواهم شد

هرچند که عطارم لیکن به مجاز است این
بی عطر سر زلفش عطار نخواهم شد



@vir486

گلستان
#سعدی


درویشی مُسْتَجاب‌الدَّعوة در بغداد پدید آمد. حَجّاجِ یوسف را خبر کردند. بخواندش و گفت: دعایِ خیری بر من بکن. گفت: خدایا! جانش بِستان. گفت: از بهرِ خدای این چه دعاست؟ گفت: این دعایِ خیر است تو را و جُملهْ مسلمانان را.

ای زِبَردستِ زیردست‌آزار
گَرم تا کِی بماند این بازار؟

به چه کار آیدت جهانداری؟
مُردنت بِهْ که مردم‌آزاری...



@vir486

فرم چیست؟
بخش پنجم

هیچ عصری از نظر فرهنگی نمی‌تواند بطور کامل از اعصار سابق جدایی گیرد.
فرهنگ گذشته در داخل فرم‌های مختلف به ما می‌رسد. از آنجا که ما نمی‌توانیم از فرهنگ گذشته جدا بمانیم، نمی‌توانیم از فرم‌هایی که آن جلوه‌های فرهنگی به خود گرفته‌اند جدا باشیم، ما، جبرا، خواه و ناخواه، تحت تأثیر فرم‌های گذشته هستیم‌. فرهنگ، به معنای واقعی دچار انقلاب نمی‌شود: فرهنگ ادامه می‌یابد در طول ادامه خود، تغییر پیدا می‌کند و دچار تحول می‌شود. ما در هر شرایطی که زندگی بکنیم، سنن گذشته به ما می‌رسند و ما را تحت تأثیر قرار می‌دهند و ما شکل امروزین خود را به آن سنن می‌دهیم، ما آن سنت‌ها را به سود خود تغییر می‌دهیم ولی در عین حال، هنگام تغییر دادن آنها به سود خود و در جهت زنده ماندن آنها نیز قدم بر می‌داریم. اگر سنتی به ما نرسد گناه به گردن خود آن سنت است که نتوانسته است در طول ادامه خود در تاریخ خود را با اعصار مختلف تاریخی معاصر گرداند و یا گناه به گردن کسانی است که در عصری از اعصار تاریخ نتوانسته‌اندآن سنت را طوری به نفع خود و به نفع آن سنت، دچار کنند که آن را زنده و پایدار نگاه دارند. یعنی اگر در عصری که انسان زندگی می‌کند سنن گذشته را مجدداً نسازد و یا در مورد آنها دست بسنت سازی نزند، خود به خود آن سنت از بین خواهد رفت.


طلا در مس
#رضا_براهنی
جلد نخست

@vir486

#مولانا


به جان جمله مستان که مستم
بگیر ای دلبر عیار دستم

به جان جمله جانبازان که جانم
به جان رستگارانش که رستم

عطاردوار دفترباره بودم
زبردست ادیبان می‌نشستم

چو دیدم لوح پیشانی ساقی
شدم مست و قلم‌ها را شکستم

جمال یار شد قبله نمازم
ز اشک رشک او شد آبدستم

ز حسن یوسفی سرمست بودم
که حسنش هر دمی گوید الستم

در آن مستی ترنجی می بریدم
ترنج اینک درست و دست خستم

مبادم سر اگر جز تو سرم هست
بسوزا هستیم گر بی‌تو هستم

توی معبود در کعبه و کنشتم
توی مقصود از بالا و پستم

شکار من بود ماهی و یونس
چو حاصل شد ز جعدت شصت شستم

چو دیدم خوان تو بس چشم سیرم
چو خوردم ز آب تو زین جوی جستم

برای طبع لنگان لنگ رفتم
ز بیم چشم بد سر نیز بستم

همان ارزد کسی کش می پرستد
زهی من که مر او را می پرستم

ببرد از کسی کآخر ببرد
به سوی عدل بگریزید ز استم

چو ری با سین و تی و میم پیوست
بدین پیوند رو بنمود رستم

یقین شد که جماعت رحمت آمد
جماعت را به جان من چاکرستم



@vir486

گلهای تازه برنامه شماره 9
(قول وغزل)
"سه‌گاه"
هنرمندان:
#محمودی_خوانساری
#همایون_خرم
#مجید_نجاحی
#امیرناصر_افتتاح
#محمد_موسوی
اشعار متن برنامه: #حافظ
گوینده: #فخری_نیکزاد

آن کیست کز روی کرم با ما وفاداری کند
بر جای بدکاری چو من یک دم نکوکاری کند
اول به بانگ نای و نی آرد به دل پیغام وی
وان گه به یک پیمانه می با من وفاداری کند...


@vir486

«قطعه‌قطعه شدن‌»، «شکستن» و «تکه‌تکه شدن»، موتیفی بنیادین در تجربه‌های مدرنیستی ادبیّات مدرن است در برابر «وحدت» و «یکپارچگی» سنّت. در شعر و داستان‌های مدرن، تصاویر و رخدادها یکی پس از دیگری انسجام و پایداری خویش را از دست داده، دچار تلاشی و از هم‌واشدگی بی‌وقفه می‌گردند، اصولاً انسان مدرن انسان فروپاشیده‌ای است. از این روست که همیشه او در سوگ از دست‌ دادن آن اتحاد پیشین سوگوار است. انسانیّت یعنی سوگواری! در شعر «مهتاب» نیما، این شکستن‌ها در ردیف «می‌شکند»، در واریاسیون‌های متفاوت خود را تکرار می‌کنند: «خواب» که نماد آرامش و سکون است ابتدا «در چشم تر می‌شکند»:

«غم این خفته چند
خواب در چشم ترم می‌شکند».

«سفر» هم که «امتداد یک راه» است «شکسته» می‌شود:

«نگران با من استاده سحر.
صبح می‌خواهد از من
کز مبارک دم او آورم این قوم به جان باخته را بلکه خبر.
در جگر لیکن خاری
از ره این سفرم می‌شکند».

و در نهایت «نازک‌آرای تن ساقه‌گل» هم که نماد وحدانیّت عشق سنتی در نظر شاعر است و امید کامروایی بسیار ازو می‌رود، «به‌ برش می‌شکند»:

«نازک آرای تن ساق گلی
که به جان اش کشتم
و به جان دادم اش آب.
ای دریغا! به برم می شکند».

در بند پایانی نیز راوی‌ «تنهایی» را می‌بینیم، که «مانده پای‌آبله از راه دراز»، «کوله‌باری» از «شکسته‌ها» را بر دوش خویش حمل می‌کند. اگر بتوان دو «انبان» در تاریخ شعر فارسی را با هم مقایسه کرد، یکی انبان رودکی بود در پایان قصیده‌ی پیری‌اش:

«کنون زمانه دگر گشت و من دگر گشتم
عصا بیار که وقت عصا و انبان بود»،

و دیگری هم همین «کوله‌بارِ» نیما یوشیج در فاصله‌ای هزارساله از او که هر دو نیز اتّفاقاً خبر از «دگر گشتن» زمانه می‌دهند. باید گفت که آن زمانه‌ای که برای رودکی «دگر گشت» خود ناظر به وضعیّت سیاسی و بر روی کار آمدن غزنویان بر جای شکوهِ سامانیان بود که از بخت بد هم مصادف شد با پیری و کوری شاعر. امّا «دگر گشت» نیما، همراه بود با فروریختن تمام ارزش‌های هزارساله‌ی شعر فارسی. این نکته را حتّی می‌توان از فیزیک طولانی قصیده‌ی رودکی با یک فرم کوچک «قطعه» شعر مهتاب نیما هم تشخیص داد که این نیز از اتّفاق در اواخر عمر شاعر رخ می‌دهد.

«اسد آبشیرینی»


@vir486

فریاد از آن نرگس مستی که تو داری
آه از دل بیگانه‌پرستی که تو داری
 
ترســـم که یک از اهل وفـا زنده نماند
در کشتن این طایفه دستی که تو داری
 

استاد ادیب خوانساری



@vir486

　

#مولانا



«بی‌تو نه عیش دارم و نه خواب و نه قرار‌‌»




@vir486

فردوسی در فرجام کردار نیک و بد چنین گوید:

مکــن بد که بینی به فرجام بد
ز بد گردد اندر جهان نام بد

اگر نیک باشی بماندت نام
به تخـــت کئی بر بوی شادکام

وگر بد کنی جز بدی ندروی
شبی در جهان شــادمان نغنوی

جهـــان را نباید سپردن به بد 
که بر بد گمان بی گمان بد رســـد

حکیم ناصر خسرو می‌گوید:

کز بدی‌ها خود بپیچد بد کنــــــش 
این نبشتستند در استا و زند

چند ناگاهان به چاه اندر فتاد
آن که او مر دیگــری راه چاه کند

کشتمند تست عمر و توبه غفلت برزگر
هر چه کشتی بی‌گمان امروز فردا بدروی

خرد بد نفرمایدت کرد از انک
سرانجام بر بدکنش بد رسد

ز نیکی به نیکی رسد مــرد از آن
که هرکس که او گل کنــد گل خورد


@vir486

با هرچه نشینی و با هرچه باشی،
خوی او گیری؛ در کاه نگری در تو پَژمردگی درآید،
در سبزه و گل نگری، تازگی درآید؛

زیرا همنشین، تو را در عالَمِ خویشتن کِشَد.

#مقالات
#شمس_تبریزی

@vir486

#صائب


به خوابم یک نظر بگذر، که سرمستم کند بویت
که من مشتاقم ای سرکش، به قد و قامت و رویت

دلم هر شب به این امید با تقدیر می‌جنگد
که فردا جرعه‌ای نوشد، ز چشم مست و جادویت

لبم خاموش و دل بی تاب و پا لرزان
خدایا بال و پر بگشا، که پر گیرم سر کویت

مرا آموختند از کودکی، "لیلی" صفت باشم
ولی مجنونِ مجنونم، پس از دیدار ابرویت



@vir486

#سعدی


جَهد کردم که دل به کَس ندهم
چه توان کرد با دو دیده باز؟

زینهار از بَلای تیر نظر
که چو رفت از کمان نیاید باز...



@vir486

فرم چیست؟
بخش ششم


      فرم و یا انواع فرم در طول زمان و پس از تحولاتی که در طول تاریخ حیات خود پیدا کرده‌اند، به ما می‌رسند. ولی هیچ عصری فرمی سنتی را همانطور که آن از گذشته وارد عصر حاضر شده‌است، قبول نمی‌کند یا آن را به علت عدم انطباق آن با اوضاع معاصر، به سوی مسلخ نابودی هدایت می‌کند و یا در ماهیت وجودی آن دخالت می‌کند، آن را با اوضاع معاصر سازگار و آشتی پذیر می‌سازد و بدین ترتیب به ادامه حیات آن کمک می‌کند و در عین حال خود نیز درون آن به زندگی خود ادامه می‌دهد.

       ما در برخورد با اعصار گذشته چیزهایی را انتخاب می‌کنیم و در آنها تغییراتی می‌دهیم و در میان آنها به زندگی خود ادامه می‌دهیم و در عین حال اشکال موجود عصر خود را جذب می‌کنیم و اشکال فرهنگی جدید به وجود می‌آوریم تا زندگی جدید خود را نشان دهیم. مجموع اشکال هنری موجود ما در عصر حاضر عبارتند از آن عده اشکالی که با تحول و تغییر در طول زمان از گذشته به ما رسیده‌اند به اضافه اشکالی که زندگی امروز الهام بخش آنان بوده است.

ما همیشه از گذشته می‌گیریم و از حال نیز چیزهایی را می‌گیریم، تا حال واقعیت شکلی خود را به بهترین وضع در برابر معاصران قرار دهد.


طلا در مس
#رضا_براهنی
جلد نخست


@vir486

گفتند: چگونه‌ای؟
گفت: زخمی عظیم خورده‌ام.
گفتند: بر کجا؟
گفت: بر جان.


تذکرة الاولیاء
#عطار



@vir486

#انوری


روبهی می‌دوید از غم جان
روبه دیگرش بدید چنان

گفت خیرست بازگوی خبر
گفت خر گیر می‌کند سلطان

گفت تو خر نیی چه می‌ترسی
گفت آری ولیک آدمیان

می‌ندانند و فرق می‌نکنند
خر و روباهشان بود یکسان

زان همی ترسم ای برادر من
که چو خر برنهندمان پالان

خر ز روباه می‌بنشناسند
اینت کون خران و بی‌خبران


 @vir486