غزل عاشقانه و سبک آن
بخش دوم


غزل‌های کلاسیک شعر فارسی را می‌توان از نظر نوع عشقی که در آن مطرح می‌گردد یعنی عشق زمینی و عشق آسمانی یا عشق انسانی و عشق الهی و یا به طور کلی عشق غیر عرفانی و عشق عرفانی به دو نوع تقسیم کرد که به اختصار به آنها غزل عاشقانه و غزل عارفانه می‌گوییم. در غزل عاشقانه معشوق انسانی است زیبارو و بنابراین اساس عشق جسمانی و مادی است امّا در غزل عارفانه معشوق حق است و بنابراین اساس عشق روحانی و معنوی است. در فرهنگ اسلامی خدا مظهر زیبایی و کمال است و زیبایی حق و احساسات و عواطف عارف نسبت به او در مقام عاشق همانگونه بیان می‌شود که زیبایی معشوق انسانی و احساسات و عواطف و احوال عاشق نسبت به معشوق زمینی. به همین سبب است که غزل عاشقانه و عارفانه از نظر مایه و مضمون معنایی و عاطفی و نیز زبان و بیان در بسیاری موارد مشابه یکدیگرند و بسیاری از غزل‌های عاشقانه را می‌توان غزل عارفانه هم تلقی کرد زیرا برای بیان حسن و زیبایی معشوق و احوال و عواطف عاشق و صفات عشق در سطح عشقی عرفانی ما زبان خاصی نداریم و از همان زبانی استفاده می‌کنیم که مولود تجربه‌های حسی است و برای بیان‌های عمومی و این جهانی و دانش و معرفت ناشی از آن وضع شده است. وقتی زبان که در آن ترکیب و تألیف واژه‌ها یعنی نشانه‌های زبانی بر اساس قواعد صرفی و نحوی بنا شده است برای بیان تجربه‌هایی به کار می‌رود که مشترک و عمومی نیست تا اهل زبان مدلول و معنی تقریباً نزدیک به هم و مشابهی از آن دریابند، خصلت سمبلیک پیدا می‌کند؛ هر چند که به ظاهر همان زبان مشترک می‌نماید. بنابراین آنچه سبب تشخیص غزل عاشقانه از غزل عارفانه می‌گردد زبان به عنوان مجموعه‌ای از نشانه‌ها که قواعدی خاص بر ترکیب و تألیف آنها حاکم است و آن را به صورت یک دستگاه و ساختار در می‌آورد نیست، بلکه خواننده‌ی شعر است.


در سایه‌ی آفتاب( شعر فارسی و ساخت‌شکنی شعر مولوی)
#تقی_پورنامداریان
ص ۶۱

@vir486

ویران باد آنکه آبادت نمی‌خواهد وطن.


@vir486

#بیدل_دهلوی



مکن گردن فـرازی تا نسازد دَهـْر، پامالت
که‌ نِی آخر به جرم سرکشی‌ها بوریا گردد



@vir486

آمد بهار جان‌ها
ای شاخِ تر به رقص‌آ.

موسیقی و رقص محلی کردی.


چو شادی بکاهد" بکاهد روان
خرد گردد اندر میان "ناتوان
از ان روز دشمن به ما چیره گشت
که ما را روان و خرد تیره گشت
به یزدان اگر ما خرد داشتیم
کجا این سر انجام بد داشتیم
                                          فردوسی



@vir486

چون بت رخ تست، بت‌پرستی خوشتر
چون باده ز جام تست ،مستی خوشتر

در هستی عشق تو چنین نیست شدم
کان نیستی از هزار هستی خوشتر


#مولانا


@vir486

‏از دور که سواد شهر پیدا شد، دود و آتش بود که از شهر زبانه همی کشید، به شهر که رسیدم، کشته بود که بر جای جای شهر فتاده بود، زنان و‌ مردان و کودکان.

مهاجمان حتی بر حیوانات رحم نکرده آنهارا نیز کشته بودند. ناگاه از برزنی صدای بربط شنیدیم، به کوی وارد شدیم و مردی را در حال ‏بربط نوازی و رقص دیدیم. گفتیم ای مرد، این چه حال است؟ با چشمانی گریان و حالی پریشان گفت: که سپاهیان مسلمان بر نیمروز تاخته و یزیدابن مهلب دستور کشتار همگان داد و کشتند و سوختند ، من به همراه اندکی بیرون از شهر بودیم و پس از رفتن آنان آمدیم. حیرت زده گفتیم پس این نواختن و رقص از برای چیست؟
گفت: مگر نمی‌دانید که امروز نوروز است؟


تاریخ سیستان
#احمد_کسروی


نوروز را باید در هر حالی پاس داشت.
نوروزتان خجسته باد.

ابرِ آذاری برآمد بادِ نوروزی وزید
وَجهِ مِی می‌خواهم و مُطرب، که می‌گوید رسید؟

شاهدان در جلوه و من شرمسارِ کیسه‌ام
بارِ عشق و مُفلسی صَعب است، می‌باید کشید

قَحطِ جُود است آبروی خود نمی‌باید فروخت
باده و گُل از بهایِ خرقه می‌باید خرید

گوییا خواهد گشود از دولتم کاری که دوش
من همی‌کردم دعا و صبحِ صادق می‌دمید

با لبی و صد هزاران خنده آمد گل به باغ
از کریمی گوییا در گوشه‌ای بویی شنید

دامنی گر چاک شد در عالمِ رندی چه باک
جامه‌ای در نیکنامی نیز می‌باید درید

این لطایف کز لبِ لَعلِ تو من گفتم، که گفت؟
وین تَطاول کز سرِ زلفِ تو من دیدم، که دید؟

عدلِ سلطان گر نپرسد حالِ مظلومانِ عشق
گوشه‌گیران را ز آسایش طمع باید بُرید

تیرِ عاشق‌کُش ندانم بر دلِ حافظ که زد
این قَدَر دانم که از شعرِ تَرَش خون می‌چکید


حافظ

@vir486

ای آنکه به آئین عجم خُرده گرفتی
نوروز همان پاسخ دندان شکن ماست

ما زنده برآنیم که آرام نگیریم
این آیه‌ی کوتاه، تمام سخن ماست

حسن قریبی


@vir486

اما مردمان ِ بيگانه را هر روز مهمان مكن، كه هر روز به‌سزا به حق ِ مهمان نتوانی رسيد.

بنگر تا به يک ماه، چندبار ميزبانى خواهی‌كردن.
آن‌كه سه بار خواهی‌كردن، يک بار كن و نفقاتی كه در آن سه مهمانی خواهی‌كردن، در يک مهمانی كن تا خوان ِ تو از همه عيیی بَری بُوَد و زبان ِ عيب‌جويان به تو بسته بُوَد.

و چون ميهمانان در خانه‌ی تو آيند، هركسی را پيش‌باز همی رو و تقرّبی كن اندر خور ِ ايشان و تيمار ِ هركسی به‌سزا همی دار چنان‌كه بوشكور بلخی گويد:

كه را دوست مهمان بُوَد ور نه دوست
شب و روز، تيمار ِ مهمان بر اوست


قابوس‌نامه
اندر باب مهمان‌كردن و مهمان‌شدن
#عنصرالمعالی


@vir486

قبول نيست ری‌را
بيا قدمهامان را تا يادگاری درخت شماره کنيم
هر که پيشتر از باران به رويای چشمه رسيد
پريچه‌ی بی‌جفت آبها را ببوسد،
برود تا پشتِ بالِ پروانه
هی خواب خدا و سينه‌ريز و ستاره ببيند.

قبول نيست ری‌را!
بيا بی‌خبر به خواب هفت‌سالگی برگرديم،
غصه‌هامان گوشه‌ی گنجه‌ی بی‌کليد،
مشقهامان نوشته،
تقويم تمامِ مدارس در باد،
و عيد ... يعنی هميشه همين فردا!
نه دوش و نه امروز،
تنها باريکه‌ی راهی است که می‌رود ...
می‌رود تا بوسه، تا نُقل و پولکی،
تا سهم گريه از بغض آه،
ها ... ری‌را!
حالا جامه‌هايت را
تا به هفت آب تمام خواهم شُست،
صبح علی‌الطلوع راه خواهيم افتاد
می‌رويم،‌ اما نه دورتر از نرگس و رويای بی‌گذر،
باد اگر آمد
شناسنامه‌هامان برای او،
باران اگر آمد
چشمهامان برای او،
تنها دعا کن کسی لایِ کتابِ کهنه را نگشايد
من از حديث ديو و
دوری از تو می‌ترسم ... ری‌را!

سیدعلی صالحی
نامه‌ها
انتشارات دارینوش/۱۳۷۵
دکلمه: خسرو شکیبایی



@vir486

بهاری دیگر آمده‌است
آری
اما برای آن زمستان‌ها که گذشت
نامی نیست
نامی نیست..



#احمدشاملو

@vir486

به رنج اندر آری تنت را، رواست
که خود رنج بردن به دانش سِزاست


فردوسی


@vir486

مثنوی‌خوانی

شرح دفتر نخست مثنوی، جلسه دوازدهم:

(شرح بیت‌های ۱۱۰←۱۴۴)

شرح دکتر پورمختار


@vir486

مگر زمینِ دگر از غبارِ دل سازیم
وگرنه روی زمین بر جنونِ ما تنگ است

#صائب


@vir486

ناصرخسرو

حاکم به چراغ در بس از مستی
از دبّه‌ی مزگت افکند روغن

دبّه: ظرفی که در آن روغن نگهداری می‌شود.
مزگت: مسجد. هندوشاه نخجوانی در صحاح‌الفرس گوید: این لفظ معجّم عربی است، چنان که عرب تعریب عجمی می‌کند. گفته‌شده که مزگت مخفف مزد+خدا+کت= خانه که جزء اول در کلمه‌ی اورمزد و جزء دوم در کلمه‌ی کدخدا دیده می‌شود.




@vir486

نشانِ اهلِ خدا عاشقی‌ست، با خود دار
که در مشایخِ شهر این نشان نمی‌بینم

#حافظ


@vir486

بهار را دنبال می‌کنم
به دست های تو می‌رسم

#شمس_لنگروردی


@vir486

اشتغال به خواندن و نوشتن را که بهترین سرگرمی‌های ایام بیکاری و انزوا و موجب تصفیه‌ی خاطر و تزكيه‌ی خلق و نجیب‌ترین مشغولیاتست از خان قجری که جز سواری و جنگ از پدرانش نیاموخته است نباید توقع داشت. آقامحمدخان به قدری از این‌ کار به دور بوده که در زمان سلطنتش میرزاها و نویسنده‌ها را به تحقیر و تعبیر "فرنی‌خور" می‌خوانده است.


شرح زندگانی من
عبدالله مستوفی


@vir486

( آبِ داغ از دستش چکه نمی‌کنه)

وز بُخل نیوفتد به صد حیلت
از مشت پُر ارزنش یکی ارزن


ناصرخسرو



@vir486