آدم یکبار که بیشتر عمر نمی‌کند، یکبار هم بیشتر نمی‌میرد. خب، پس مرگ یک بار شیون هم یک بار! جای آنکه بی‌حرف و بی‌صدا مثل خر زیر بار بترکیم، بگذار در حالی که داریم برای حق زندگی‌مان می‌جنگیم بمیریم.

پا برهنه‌ها
زاهاریا  استانکو

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

             رباعی شماره ۳

ماهی که قدش به سرو می‌ماند راست
آیینه به دست و رویِ خود می‌آراست

دستارچه‌ای پیشکشش کردم گفت
وصلم می‌طلبی زهی خیالی که تراست



دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

در ره عشق تو جان می‌بازم
زانکه جان بی تو بها نپذیرد


عطار نیشابوری


@vir486

حافظ و تیمور
بخش دوم


يك بيت دیگر در دیوان حافظ هست که از نظر بیان مناسبات او با تیمور قابل توجّه است. در غزلی به مطلع سحر با باد می‌گفتم حدیث آرزومندی غزل شماره ۲۲۷ در کتاب حاضر در بیت تخلص گفته بوده‌است:

به خوبان دل مده حافظ ببین آن بی‌وفائی‌ها
که با خوارزمیان کردند ترکان سمرقندی

که به نظر علامه قزوینی و طبق نقل مورخ مشهور عبد‌الرزاق سمرقندی صاحب مطلع‌السعدین که با حافظ قریب‌العصر بوده این بیت به همین صورت اشاره به حمله‌ی بی‌محابای تیمور به خوارزم در سال ۷۸۱ ق دارد. علامه قزوینی اشاره دارد که ضبط دیگر این بیت، یعنی‌ همان بیت که در دیوان حافظ مصحح قزوینی مندرج است:

به شعر حافظ شیراز می‌رقصند و می‌نازند
سیه چشمانِ کشمیری و ترکانِ سمرقندی

حاکی از این است که خود حافظ پس از ورود تیمور به فارس بیت قبلی را حذف و این بیت جدید را جانشین آن کرده است. غزل مهم دیگری از حافظ هست که در آن اشاره صریح به تهدید، یا بلکه تجاوز تیمور به فارس و شیراز دارد به مطلع: «دو یار زیرک و از باده کهن دومنی» که آن نیز مانند غزل سینه مالامال در دست... مالامال درد و دریغ است.

ز تندبادِ حوادث نمی‌توان دیدن
در این چمن که گلی بوده است یا سمنی
ببین در آینه‌ی نقشبندی غیب
که کس به یاد ندارد چنین عجب ز منی

از این سموم [ = لشکر و ایلغارهای تیمور که بر طرف بوستان = شیراز و فارس ] بگذشت / و این مصراع تصریح دارد که حمله تیمور رخ داده بوده است ] عجب که بوی گلی هست و رنگ نسترنی یعنی شیراز قتل عام و غارت و تخریب نشده و هنوز امکان ادامه حیات هست به صبر کوش تو ای دل که حق رها نکند [ صبر هم صبعاً پس از نزول بلا معنی و مورد پیدا می‌کند / چنین عزیز نگینی [ شیراز و فارس را به دست اهرمنی [ = تیمور].



حافظ‌نامه
#بهاالدین_خرمشاهی
جلد دوم
ص ۱۲۰۴


@vir486

حُسن اندامت نمی‌گویم به شـرح،
خـــود حکایت مـی‌کـنـد پیراهنت


سعدی


@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

           رباعی شماره ۴

من با کمر تو در میان کردم دست
پنداشتمش که در میان چیزی هست

پیداست که در میان چه بربست کمر
تا من ز میان چه طرف برخواهم بست

دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

ما بدادیم دل اما چه کنیم
اگر آن زلف دوتا نپذیرد


عطار نیشابوری



@vir486

.

گفتی نظر خطاست، تو دل می‌بری رواست؟


سعدی

@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

             رباعی شماره ۵

تو بدری و شمس مر ترا بنده شدست
تا بنده‌ی تو شده‌ست تابنده شدست

زان روی که از شعاع نورِ رخِ تو
خورشید منیر و ماه تابنده شدست



دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

گر من از عشق رخت توبه کنم
هرگز آن توبه خدا نپذیرد


عطار نیشابوری


@vir486

شکل ظاهری شعر نیمایی، شکلی است بی‌نهایت و اگر در قدیم حدود دوازده شکل معین از قبیل قصیده و مثنوی و مسمط داشتیم در این نوع شعر بی‌نهایت شکل داریم. ولی مهم‌تر از این شکل‌های ظاهری شکل درونی یا فرم ذهنی شعر است که در شعر نیمایی مورد توجه بسیار است. نیما شعر فارسی را که قرن‌ها بود از این موهبت برکنار بود و جز در موارد استثنایی هر شعر خواه غزل خواه قصيده يا .... - مجموعه‌ای از تجربه‌های پراکنده بود که فقط شکل ظاهری شعر آنها را وحدت می‌بخشید، بار دیگر احیا کرد. بدین گونه که کوشید عملاً و نظراً نشان دهد که هر شعر باید از درون پیوندی استوار داشته باشد، یعنی در آن سوی وحدت موسیقایی و خصایص ظاهری یک وحدت ارگانیک میان معانی و تجربه‌هایی که اجزای یک شعر را تشکیل می‌دهند برقرار باشد.


ادوار شعر فارسی
#شفیعی_کدکنی
ص ۱۲۰

@vir486

کوه‌ها با‌هم‌اند و تنهایند
همچو ما باهمان تنهایان...

شاملو


@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

           رباعی شماره ۶

هر روز دلم زیر باری دگر است
در دیده‌ی من ز هجر خاری دگر است
من جهد همی کنم قضا گوید
بیرون ز کفایتِ تو کاری دگر است




دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

گر زاهدی ببیند میگونی لب او
تا روز رستخیزش زان می خمار گیرد



عطار نیشابوری



@vir486

چو به خنده لب گشایی دو جهان شکر بگیرد
به نظارهٔ جمالت همه تن شکر بگیرد


عطار نیشابوری


@vir486

اگر به گفته میلتون (۱۶۰۸-۱۶۷۴م) شاعر طراز اول انگلیس که شعر باید ساده، محسوس و پرشور باشد صفت «والا» را هم بیفزاییم تا سروده‌های کم مایه احساساتی را شامل نشود باید گفت که در ادب گذشته ما شعر سعدی مصداق کامل چنین توصیفی است.

می‌توان گفت موضوع شعر هر شاعر آن چیزی است که می‌تواند درباره آن ساده، محسوس و پرشور سخن بگوید. در غزل عاشقانه سعدی این موضوع معشوق انسانی است. البته سعدی غزلهای عارفانه و پندآموز هم دارد، امّا آنچه خاص سعدی است همین غزل عاشقانه‌ی انسانی است که با او شکل یافت و به اوج رسید. سنتی که سعدی در این گونه غزل، که جوهر اصلی شعر غنایی است پایه گذاری کرد نه تنها پس از او در شعر قدیم ما جلوه تازه‌ای نیافت بلکه هر روز کم مایه‌تر و بی‌رمق‌تر گردید. ادامه سالم این سنت عشق انسانی را پس از قرن‌ها تنها در شعر نو، آن هم در شعر دو سه تن از شاعران می‌توان یافت. در واقع هر کدام از شیوه های شعر غنایی از احساساتی تا عرفانی نماینده‌هایی در شعر نو ایران دارد. اما این بحثی است که در اینجا بدان نمی‌توانیم بپردازیم.

شاید تذکر این نکته ضروری باشد که منظور شعر انسانی و جسمانی است نه شعرهای شهوانی و جنسی که به کلی مقوله دیگری است. این گونه شعرها نیز هم در ادب قدیم و هم جدید ما نمونه‌های فراوان دارد و در خبیثات سعدی نیز دیده می‌شود. اما سعدی خود در آغاز خبیثات از سرودن چنین شعرهایی اظهار و طلب عفو کرده است.


سعدی
ضیاء موحد
ص ۱۰۲ و ۱۰۳

@vir486