حُسن اندامت نمی‌گویم به شـرح،
خـــود حکایت مـی‌کـنـد پیراهنت


سعدی


@vir486

حافظ به حقِ قرآن کز شید و زرق بازآی
باشد که گوی عیشی در این جهان توان زد

شید: دوروئی، ریا، نیرنگ


حافظ


@vir486

عصر فرخی دوران رونق سخن پارسی است چه غزنویان بسامانیان اقتدا می‌کردند و در بزرگداشت شاعران و دادن صلات گران مضایقت روا نمی‌داشتند پس براستی عصر غزنوی از لحاظ ادبی دنباله روزگار درخشان فرمانفرمائی امیران سامانی که بنیاد گذاران کاخ ادب پارسی بودند و شگفت نیست که در روزگار غزنویان سبک خراسانی باوج کمال رسد و گویندگانی پدید آیند که درانواع فنون شعر استادانی ماهر و در تمام گفتن وصف و روشنی سخن و آفرینش معانی و خلق مضامین مبدعانی توانا بشمار آیند و آثار فراوانی بیادگار نهند که نمودار کامل شکوه و جلال ممدوحان و آسایش و تنعم ادیبان باشد.

فرخی یکی از این استادان است که با چیرگی در آئین پرداختن سخن رسا و شیوا بلطف ذوق وجودت قریحه بسادگی و روانی شعر می‌سرود و با مایه‌ای که از موسیقی داشت بر ظرافت سخن می‌افزود و پایگاه سخن ساده استوار را بدانجا رسانید که رشیدالدین وطواط در حدائق السحر می‌گوید سهل و ممتنع شعری که آسان نماید اما مثل آن دشوار توان گفت در تازی بوفراس و بحتری را این جنس بسیارست و در پارسی امیر فرخی را.

فرخی در وصف طبیعت و بیان حال عاشق و معشوق و شرح مجلس های بزم و میدان‌های رزم و ستایشگری بسیار تواناست و چنانکه گفته پ‌اند بخوش‌آهنگی و لطف تعبیر و کمال ذوق در میان چکامه سرایان عصر غزنوی چون سعدی است در میان غزل سرایان همزمان خویش.



#فرخی_سیستانی
#خطیب‌_رهبر


@vir486

شرابِ لعل و جایِ امن و یارِ مهربان ساقی
دلا کی بِه شود کارت اگر اکنون نخواهد شد



حافظ


@vir486

حالت مرثیه و نوحه

گویند که: امید و چه نومید! ندانند
من مرثیه‌خوانِ وطن مرده‌‌ی خویشم

و بدین قرار امید شاعر مرثیه است و بیشتر شعرهایش سرشار از این حالت. من در این جا تنها به دو شعر از او و به خصوص نوحه که شعر کاملی در این مایه است اشاره‌ای می‌کنم.

در «نوحه، امید سخن از ماجرای نسل خود می‌گوید: نسلی که در شکست زیست و همه کسانی که بازمانده‌ی آنند نمی‌توانند از اندیشه آن فارغ باشند. چنانکه بسیاری از شعرهای شاملو و به خصوص قسمتی از شبانه‌ی بلند او سخن از این درد می‌کند. رویِ سخنِ امید در این شعر با نسلی است که پس از طوفان به دنیا آمده و به بیان م. آزاد در ماه بی ‌مرگی نزیسته و ناچار بار نعشی را که بر دوش طوفان زدگان سنگینی می‌کند حس نمی‌کند. سخن از شهادت است و شهید و سال بد و باد و لاجرم مرثیه.

نکته دقیق در این شعر وزن آن است که از وزن اشعار نوحه‌ای و به خصوص نوحه‌های سینه‌زنی گرفته شده و از این رو از ریتم و ضرب خاصی برخوردار است که کاملاً متناسب حالت نوحه است. در وزن نیمایی این اولین بار است که به چنین وزنی برمی‌خوریم. تجربه‌ای تازه است که مراعات آن مستلزم تسلط بر عروض است و به خصوص زبانی که در این شعر می‌بینیم زبان شعر شاعران مرثیه‌سرای ایران است که نقدی در کار آنان هنوز صورت نگرفته است. در اینجا نیز تجاوز امید را از این فضا می‌بینیم که اگر شاعران مرثیه‌سرای پیشین بیشتر بر واقعه‌ای دور از زمان خود می‌گریستند، امید بر واقعه‌ی زمان خود می‌گرید و با چه قدرتی از مصالح خاص آنان استفاده می‌کند:

این پیمبر این سالار!
این سپاه را سردار!


شعر و شناخت
#ضیا_موحد
ص۱۱۰و۱۱۱


@vir486

چون چراغ لاله سوزم در خیابان شما
ای جوانان عجم جان من و جان شما

غوطه‌ها زد در ضمیر زندگی اندیشه‌ام
تا بدست آورده‌ام افکار پنهان شما

مهر و مه دیدم نگاهم برتر از پروین گذشت
ریختم طرح حرم در کافرستان شما

تا سنانش تیزتر گردد فرو پیچیدمش
شعله‌ای آشفته بود اندر بیابان شما

فکر رنگینم کند نذر تهی‌دستان شرق
پارهٔ لعلی که دارم از بدخشان شما

می‌رسد مردی که زنجیر غلامان بشکند
دیده‌ام از روزن دیوار زندان شما

حلقه گرد من زنید ای پیکران آب و گل
آتشی در سینه دارم از نیاکان شما



اقبال لاهوری


@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

             رباعی شماره ۱۰

اول به وفا میِ وصالم در داد
چون مست شدم جامِ جفا بر سر داد

پُر آب دو دیده و پُر از آتش دل
خاکِ رهِ او شدم به بادم بر داد



دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

خانه‌ام آتش گرفته‌ست، آتشی جانسوز
هر طرف می‌سوزد این آتش
پرده‌ها و فرش‌ها را، تارشان با پود
من به هر سو می‌دوم گریان
در لهیب آتش پر دود
وز میان خنده‌هایم تلخ
و خروش گریه‌ام، ناشاد
از درون خستهٔ سوزان
می‌کنم فریاد، ای فریاد! ای فریاد
خانه‌ام آتش گرفته‌ست، آتشی بی‌رحم
همچنان می‌سوزد این آتش
نقش‌هایی را که من بستم به خونِ دل
بر سر و چشم، در و دیوار
در شب رسوای بی‌ساحل
وای بر من، سوزد و سوزد
غنچه هایی را که پروردم به دشواری
در دهان گود گلدان‌ها
روزهای سخت بیماری...

مهدی اخوان ثالث



@vir486

دلِ بندر سوخت.

چون خانهٔ ویران‌شده بر رهگذر سیل
در طالع ما رفته که آباد نگردیم
                     (میرزا نظام دستغیب)

می‌دانم که نوشتن "ایران تسلیت!" یا "بندرعباس تسلیت!" یا هر فاجعه‌ی دیگر، اغماض بر چرایی مصیبت است. این را هم می‌دانم که تقلیل "فاجعه" به "سوگ" نه تنها همدلی با قربانی نیست بلکه به نوعی مجوّز بازآفرینی فاجعه است ولی با این وجود دلم برای "ایران" می‌سوزد.


ایران دلسوز ندارد.


@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

            
رباعی شماره ۱۱

هر دوست که دَم زد از وفا دشمن شد
هر پاک‌روی که بود تردامن شد

گویند شب آبستن غیب است عجب
چون مرد ندید از که آبستن شد


دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

حالت غنایی (lyric)

امید در شعرهایش شعرهای غنایی را غزل نامیده که چهار غزل است سه غزل در آخر شاهنامه و چهارمی در از این اوستا. از این چهار غزل غزل ۳ بیش از همه حالت غنایی دارد که با حرکت تازه‌ای در وزن شروع می‌شود و سرشار از تغزل است.

ای تکیه گاه و پناه
زیباترین لحظه‌های
پُر عصمت و پر شکوه
تنهایی و خلوت من است
ای شطِ شیرین پر شوکت من.

با این همه م. امید به این نوع شعر - از آن جا که اندوهش مجالی برای شادی نمی‌گذارد - کم‌تر پرداخته است.

مستی‌های شبانه در این سرزمین همراه با آوازهای دلگیر و شعرهای معمولی اما پُر حالتی است که بسیار دیده و شنیده‌ایم، امید ((در ناگه غروب کدامین ستاره)) توجه دقیقی بدین حالت‌ها کرده است.

یا آن که یک بیت مشهور و بد را
می‌خواند و هی باز می‌خواند

و این پاره که گویا عصاره همه شعرهای شبانی است که تا کنون شنیده‌ایم و چه بغض‌آلود:

می‌گفت:
ای دوست ما را مترسان ز دشمن
ترسی ندارد سری که بریده‌ست
آخر مگر نه، مگر نه،
در کوچه‌ی عاشقان گشته‌ام من.

حالت‌های اصیل در شعر امید کم نیست و از این حالت‌ها نمونه‌های فراوانی می‌توان در آنها یافت در این جا به شعر «طلوع» هم از «آخر شاهنامه» نگاهی می‌کنیم:

در این شعر کبوتر بازی و حالت‌های مرد کبوتر باز توصیف شده که چگونه عشق پرواز کبوتران آن چنانش زود به بام کشانده که خمار خواب هنوز در چشمانش مانده و این حالت حرکت آشنا برای شکستن خواب:

آنک آنک مرد همسایه
سینه‌اش سندان پتک دم به دم خمیازه و چشمانش خواب آلود

و این حالت:

تکیه داده مرد بر دیوار
ناشتا افروخته سیگار

شعر «طلوع» در کارهای اخوان حالت شیفتگی و جذبه ویژه‌ای دارد و با پایانی غیر از پایان همه شعرهای امید پایانی از آنگونه که در پایان تماشای کبوتر بازان است وقتی از بام با شیرین ترین لذات باز می‌گردند و ما با همین «حالت» از شعر امید باز می‌گردیم.


شعر و شناخت
#ضیا_موحد
ص۱۱۲

@vir486

آن شغالی رفت اندر خُم رنگ
اندر آن خُم کرد یک ساعت درنگ

پس بر آمد پوستش رنگین شده
که منم طاووس علیین شده

پشم رنگین رونق خوش یافته
آفتاب آن رنگها بر تافته

دید خود را سبز و سرخ و فور و زرد
خویشتن را بر شغالان عرضه کرد

جمله گفتند ای شغالک حال چیست
که تو را در سر نشاطی ملتویست

از نشاط از ما کرانه کرده‌ای
این تکبر از کجا آورده‌ای

یک شغالی پیش او شد کای فلان
شید کردی یا شدی از خوش‌دلان

شید کردی تا به منبر بر جهی
تا ز لاف این خلق را حسرت دهی

بس بکوشیدی ندیدی گرمیی
پس ز شید آورده‌ای بی‌شرمیی

گرمی آن اولیا و انبیاست
باز بی‌شرمی پناه هر دغاست

که التفات خلق سوی خود کشند
که خوشیم و از درون بس ناخوشند


مولانا


@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

             رباعی شماره ۱۲

شیرین‌دهنان عهد به پایان نبرند
صاحب‌نظران ز عاشقی جان نبرند

معشوقه چو بر مراد و رایِ تو بُوَد
نامِ تو میانِ عشقبازان نبرند



دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

اختیاری هست اگر انسان عاجز را، چرا
نقش خود را هیچ کس دلخواه نتوانست کرد؟

صائب تبریزی

@vir486

مفهوم ملیت و ایران


▪️این مفهوم را در آثار هیچ‌یک از شاعران کهن از جمله مولانا و سعدی و حافظ نمی‌توانیم حس کنیم، فقط شاهنامه است که در آن مفهوم یکپارچگی، قدمت تاریخی، هویت ایرانی و از این قبیل را می‌بینیم. یکی از نمونه‌های درخشان آن وقتی است که رستم می‌خواهد اسبی برای خود برگزیند (رخش)، وقتی بهای آن را از چوپان می‌پرسد، چوپان (رمز نگاهبان ایران) به او می‌گوید قیمت آن تمام ایران است.

ز چوپان بپرسید کاین اژدها
به چندست و این را که خواهد بها؟

چنین داد پاسخ که گر رستمی
برو راست کن روی ایران زمی

مر این را بر و بوم ایران بهاست
بدین بر، تو خواهی جهان کرد راست

حتی در زمان خود فردوسی هم ایران یکپارچه نداشتیم، خراسان در دست محمود بود، ری در دست دیلمیان، اصفهان را بعدها مسعود پسر محمود گرفت. وقتی فردوسی از مازندران و اصفهان و سیستان سخن می‌گفت حس می‌کرد که وقتی همهٔ آنجاها ایران بوده است و دیگر نیست. شاید این‌گونه افکار در نزد شعوبیه رایج بوده است. اما در شاعران و نویسندگان آن دوره و ادوار بعد مرسوم نبود. مثلاً از نظر سعدی ایران ملک فارس است و اتابک شاه فارس شاه ایران است. از نظر مولانا اساساً

این وطن مصر و عراق و شام نیست
این وطن جایی است کان را نام نیست

حافظ ایران را یزد و شیراز و اصفهان و کرمان می‌دانست. اساساً واژهٔ ایران در این متون جز به ندرت به کار نرفته است. تنها فردوسی است که با این وسعت از ایران و ایرانیان و شاه ایران سخن می‌گوید چنان که در مرگ یزدگرد آخرین شاه ایران باستان می‌گوید:

فکنده تن شاه ایران به خاک
پر از خون و پهلو به شمشیر چاک

این اشعار فردوسی هنوز هم مو بر تن ایرانی راست می‌کند مخصوصاً اگر ایرانی - مانند بیشتر ادوار تاریخی _ ایرانی و ایران را در لبهٔ پرتگاه‌های خطرناک ببیند:

دریغ است ایران که ویران شود
کنام پلنگان و شیران شود

همه جای جنگی سواران بدی
نشستنگه شهریان بدی

کنون جای سختی و رنج و بلاست
نشستنگه تیز چنگ اژدهاست

شاهِ نامه‌ها
     #سیروس_شمیسا





@vir486

به‌نام خلیجِ همیشه فارس

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

             رباعی شماره ۱۳

چون غنچه‌ی دل قرابه‌پرداز شود
نرگس به هوایِ می قدح‌ساز شود

فارغ‌دل آن کسی که مانند حباب
هم در سرِ میخانه سرانداز شود



دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486