" بندر عباسی "
#ناصر_عبداللهی

اگر بارِ خرد داری، و گر نی
سپیداری سپیداری سپیدار

سپیدار: مخفف سفیدار است و آن از جمله‌ی درخت‌های بی‌ثمر است و نوعی از بید باشد.
درختی‌است معروف که بواسطه‌ی سپیدی چوبش آن را سپیددار گویند و سپیدار مخفف آن است و در پارسی معمول که چون دو حرف بواسطه‌‌ای بیکدیگر رسند یکی را محذوف نمایند. اسفیدار، اسپیدار، اسپیددار.


ناصرخسرو


@vir486

          بَر درگـَه خلق، بنـدگی مـا را کُشت
          وَندر پی نان، دوندگی ما را کُشت

          فارغ نشویـم یک دم از فکر معاش
          ای مَرگ بیا، که زندگی ما را کُشت


#واعظ_قزوینی


بر هر چه  گران  و هر چه ارزان لعنت
بر هرچه که درد و هرچه درمان لعنت
از صبـح  پـدر،  فقط  غـم  نان  دارد
ای   بـر   پـدر   بی‌‌پـدر   نـان  لعنـت

#مجید_ترکابادی



@vir486

شکر!

قاضی قوم خود را گفت:
- ای مردم خدای را شکر کنید!
شکر کردند و گفتند:
- این سپاس از بهر چه باشد؟
گفت:
- خدای را سپاس دارید که فرشتگان را نجاست مقرر نیست ارنه بر ما می‌ریستند و جامه‌های ما را می‌آلودند.

(کلیات عبید زاکانی/۲۵۴)


@vir486

معلم اولین کسی را که باید تعلیم دهد خودش است، معلمِ تعلیم‌ندیده معلم که نیست، کارمندِ مدرک‌به‌دستی است به دنبالِ «نَک قراضه‌ی چند ابریشم‌بها»! ویلان از این کلاس به آن کلاس. در تعلیم امروز جهان آن‌چه اساسی است، مفهوم «دیالوگ» است. دیالوگ از همان روزگار رسالات افلاطون تا نگاه‌های مدرن میخاییل باختین خود عین دانش است. در تک‌گویی و متکلم وحده بودن معلم نه تنها تعلیم و آموزشی نیست بلکه این ضد فهم، ضد آموزش و اصولا ضد دانایی است و کُشنده‌ی آن. دیالوگ هم در کلاس تدریس فی‌البداهه اتفاق نمی‌افتد جز آن‌که شخصِ معلم در خلوت خویش با خود به پرسش‌و‌پاسخ کشیده شود. این‌که من بیایم هر روز برای مخاطبان ملول‌تر از خودمی سر کلاس سخنرانی کنم که نشد تعلیم و تعلم و معلمی! تنها دیالوگ درونی معلم است که او را آموزش‌دیده و ورزیده می‌کند. آخر طرف دیالوگ معلم کیست؟ او در خلوت باید با چه کسی «گفتگو» کند؟ با «نَفْسِ دانش»! دانش هم چیزی غیر مادی و در آسمان‌ها و اثیری نیست، مکالمه‌ی اول معلم باید با همین کتاب و نوشتن و تحقیق باشد! هیچ معلمی در بطن مادرش دانشمند و معلم زاده نشده و هیچ کسی هم علم لدنی و آسمانی ندارد به‌جز پیامبر. درست است معلمی «شغلِ انبیاست»، اما خودِ نبی‌گری و پیامبری نیست که نعوذ بالله دانش را از جانب حق داشته باشد. آنچه در فرهنگ آموزشی ما دقیقا غایب است و نتیجه‌‌اش هم شکست روشن امر تعلیم و تربیت است، غیاب امر «دیالوگ باختینی» است. در دنیای گوشی هوشمند و ماهواره و لبتاب، جذّابیت معلم باید بسی فراتر از اینترنت و مگابایت و مارک اپل و سامسونگ باشد تا دانش‌آموز و دانشجو امروز بهت گوش فرا دهد! دوره‌ای که ما فکر می‌کردیم معلممان از آسمان آمده و خدای دانایی است و سر کلاس صم‌بکم و با دلهره به او گوش می‌دادیم، این امکانات نبود. مدرسه حتی برای پدرمادرهای ما هم حکم جای مقدس و مدرنی داشت. امروزه در غرب که از ما بسیار غرب‌زده‌تر است، «گفتمان دانش»، تحت تاثیر نیروهای «قدرت» تغییر جهت داده است. آن‌ها همچنان مدرسه‌شان مدرسه است، کلاسشان کلاس امّا به‌حقیقت «معلمشان معلم سابق نیست»! شیوه و ماده‌ی آموزشی آن‌ها مبتنی بر نگاه‌های نظریه‌پردازان و فلاسفه‌ی مدرن آموزش است. به تأکید می‌گوییم که تا معلم تغییر نکند جهان هم تغییر نمی‌کند. اگر آنها هاروارد و سوربون و پرینستون دارند، به این دلیل است که اساتید و بالتبع آن مخاطبانی دارند که در فضای تعلیمی روز هستی نفس می‌کشند. و این خود چیزی جز شکسته‌شدن «حصار معلم» به روی نیروهای جدید دانش نیست!

به بهانه‌ی روز معلم.

« دکتر اسد آبشیرینی»


@vir486

آنچه نایاب است در عالم، وفا و مهرِ ماست
ورنه در گلزار هستی سرو و گل نایاب نیست

گر تو را با ما تعلق نیست ما را شوق هست
ور تو را بی‌ما صبوری هست ما را تاب نیست


رهی‌معیری


@vir486

به اشیایی که یک مجموعه هنری را می‌سازند مثلاً اشیاء زینتی یک اتاق، به دو اعتبار می‌توان ارزش داد. یکی به اعتبار ارزشی که خاص یک تابلو، یک مجسمه و یک قطعه فرش است. دیگر به اعتبار رابطه‌ی آن در این مجموعه با اشیاء دیگ،. اگر در چیدن و آویختن آنها هنری به کار رفته باشد. این ارزش ارزشی ترکیبی است. مجموعه تمام ارزش‌های منفرد و برتر از همه آنها در چنین مجموعه‌ای اشياء هویت تازه‌ای می‌یابند و از حد خود فراتر می‌روند. این مجموعه به هر کدام از عناصر خود بیش از آن می‌دهد که از هر کدام دریافت کرده است و هر کدام از عناصر در این مجموعه چیزی می،یابند که جز در این مجموعه نمی‌توانستند بیابند. حتی گاهی ممکن است اشیاء سازنده یک مجموعه بیرون آن مجموعه قیمتی نداشته باشند هم چنان که ممکنست اشیایی گران بها را عتیقه فروشی عامی مثل خشت روی هم بریزد و ارزش فردی آنها را هم از نظر بپوشاند. اهمیت هر مجموعه در رابطه‌ها و تناسب‌های درونی آنست. و قدرت آفرینندگی هر هنرمند وابسته به ابداع این رابطه‌ها و تناسب‌هاست.

کل یک شعر در حکم مجموعه و تصویرهایی که در آن آمده – هر تصویر ممکنست یک کلمه یا چند سطر باشد - در حکم اشیاء و به اصطلاح دقیق‌تر عناصر آن مجموعه می‌باشند تمامیت و ارزش زیباشناختی هر شعر هم به تصویرها و هم به نوع ارتباط آنها با هم بستگی دارد. از دو شعر سرشار از تصویرهای زیبا و پر خون شعری هنرمندانه‌تر و به اصطلاح ارزش زیباشناختی آن بیشتر است که ارتباط تصویرها در آن کامل‌تر یا بیشتر باشد. این ارتباط میان عناصر شعر یک نوع و دو نوع نیست ( بررسی انواع این ارتباط‌ها در شعر خود بحثی دیگر است و به تعداد شاعران صاحب سبک می‌توان ارتباط‌های متنوع پیدا کرد) برقرار کردن این ارتباط‌ها مرحله عالی کار هر شاعر است. و مرحله‌ایست که اغلب به آن نمی‌رسند. ابهامی که به شعر نسبت می‌دهند اگر ابهام راستینی باشد ابهامی که نشانه عمق شعر است، نتیجه این گونه ارتباط است. در این گونه شعرها تصاویر مانند آینه‌هایی هستند که روی محیط یک دایره چیده شده باشند. در چنین آرایشی بازتاب هر آینه در آینه دیگر فضایی بی‌نهایت می‌آفریند. وقتی تصاویر یک شعر چنان به هم تکیه کرده باشند که رنگ و زنگ یکی در دیگری و این دیگری در آن دیگری تابیده و پیچیده باشد، همیشه چیزی از چشم و گوش پنهان می‌ماند و چنین است که شعرهای بزرگ را بارها می‌توان خواند و خسته نشد مجالی برای خستگی نمی‌ماند. تکرار نیست. در هر خواندن چیز تازه ای کشف می‌شود چیزی با ماهیتی رابطی شعر «باران» شاملو چنین شعریست:

آنگاه بانوی پر غرور عشق خود را دیدم

در آستانه نیلوفرها

که به آسمان بارانی می‌اندیشد

و آنگاه بانوی پر غرور عشق خود را دیدم

در آستانه پر نیلوفر باران

که دامنش دستخوش بادی شوخ بود

و آنگاه بانوی پر غرور باران را دیدم

در آستانه نیلوفرها

که از سفر دشوار آسمان باز می‌آمد تفسیر این شعر کار بیهوده‌ایست. از هر تفسیری می‌گریزد. در مرکز این دایره که قرار بگیری آغاز حیرت است.


شعر و شناخت
#ضیا_موحد
ص۱۲۸و۱۲۹


@vir486

سراغِ عافيت از برگ‌برگِ اين چمن جُستم
کجا آرام؟ کو راحت؟ جهانی می‌تپد در خون

بیدل دهلوی


@vir486

بیداری‌ام چه دانی؟
ای خُفته‌ای که شب‌ها

ننشسته‌ای به حَسرت؛
نشمُرده‌ای سِتاره ...!



فروغی‌بسطامی


@vir486

دلا بیا بشنو از حکیم قاآنی
ز مشکلات جهان درگذر به آسانی

وگرنه بالله مشکل شود هر آسانت
تو تا ز دغدغهٔ نفس خود هراسانی

هر آنچه جز سخت حق بگو ندانستم
که عین معنی دانایی است نادانی

نعیم ملک دو عالم بدان نمی‌ارزد
که جان سوخته‌ای را ز خود برنجانی

من و دل من و زلفِ بتان بهم مانیم
بدین دلیل که جمعیم در پریشانی



قاآنی

@vir486

حالت فولکوریک

حالت داستان‌ها و اشعار فولکوری بیش از آنچه گفتنی باشد، برای ما که در کودکی بسیاری از این گونه در شب‌های بلند و کوتاه از بزرگسالان شنیده‌ایم آشناست. هنر فولکلوری بازتاب همه تلخ و شیرین‌هایی است که معرفی آن در حد این مقاله نیست و سر این رشته به درازای عمر زمین است. در شعر نیمایی برای نخستین بار شعر پریای شاملو را داریم که در مقایسه با دخترای ننه دریای او اصیل‌تر است با این عیب که نتوانسته تصرفی در این فضا کند و از این رو از آن روی برتافته است. اما در قصّه‌ی شهر سنگستان، امید در همان مایه شکلی به آن داده که از آن محدوده تجاوز می‌کند و این خاصیت همه شعرهای موفق امید است که تنها به سنت تسلیم نمی‌شود، به گسترش و تجاوز از آن کمر همّت می‌بندد. در این شعر امید در عین آن که حالت فولکلوری آن را حفظ کرده، از یکسو با فضای وسیعی از محتوی آن را پیوند زده و از سوی دیگر با اساطیر ایرانی آن را آمیخته است.

حالت فولکلوری این شعر از همان آغاز با کبوترها که اغلب در داستان‌های فولکلوری دو تا هستند و در این دوگانگی خود مفهوم فلسفی عمیقی و معانی کلی‌تری دارد و درخت سدر کهنسال و کلمه‌ها و عباراتی که شناختن‌ آنها مستلزم شناخت فرهنگ خاص فولکلور است، القا می‌شود و پرسش و پاسخ‌هایی از این گونه:

خطاب او هست: خواهر جان!
جوابش جان خواهر جان

که خاص زبان فولکلوری است.

جالب آن که در این شعر مصرع‌های بسیاری است که به تنهایی فاقد «حالت» فولکلوری هستند اما امید در زمینه بافت خاص این شعر و با رفت‌و‌برگشت‌ها از این و به این فضا این حالت را به آنها تحمیل کرده و این همان تعمیمی است، که بدان اشاره کردیم. از این گونه‌اند مصرع‌های:

که روییده غریب از همگنان در دامن کوه قوی پیکر
و آن دیگر بسیط زمهریر است و زمستان‌ها

*

جز از راهی که روید زان گُلی، خاری، گیاهی نیست

*

چو روحِ جغدگردان در مزار آجین این شب‌های بی حاصل.....

و بسیاری دیگر و در برابر این کلمه‌ها و مصرع ها که خاص فضای فولکلوری هستند و سرشار از این حالتند.

و

نگفتی جان خواهر اینکه خوابیده است اینجا کیست. نه خواهر جان .....
همان شهزاده از شهر خود رانده

من آن کالام را دریا فرو برده گله م را گرگ ها خورده

هنوز از آشیان دوریم و شب نزدیک.

در این شعر، امید چنان با آگاهی اساطیر ایرانی را وارد کرده که باید آن را اولین نمونه و گام در این نوع کار به خصوص برای آنانی که از عنصر اسطوره در شعر غافل نیستند دانست. در این خصوص امید خود در مؤخره از این اوستا صفحه ۲۱۳ حرف‌هایی دارد که خواندنی است اما چرا امید برای این محتوای خاص فضای فولکلوری را انتخاب کرده است؟ پاسخ را باید در ادبیات فولکلوری یافت که دوره‌های رونق آن اغلب دوره‌های جنگ تحمیلی و قحطی و سختی بوده است.


شعر و شناخت
#ضیا_موحد
ص۱۰۹و۱۱۰

@vir486

علم دریای ژرفِ گوهرزاست
دلِ استاد ظرف آن دریاست



ملک‌الشعرای بهار


@vir486

از بهرِ خدا زلف مَپیرای که ما را
شب نیست که صد عربده با بادِ صبا نیست

بازآی که بی روی تو ای شمعِ دل‌افروز
در بزمِ حریفان، اثرِ نور و صفا نیست

تیمارِ غریبان اثرِ ذکرِ جمیل است
جانا مگر این قاعده در شهرِ شما نیست؟


حافظ


@vir486

#شجریان
#کلهر


خانه‌ام آتش گرفته‌ست ، آتشی جانسوز
هر طرف می‌سوزد این آتش
پرده‌ها و فرش‌ها را، تارشان با پود
من به هر سو می‌دوم گریان
در لهیب آتش پُر دود
وز میان خنده‌هایم تلخ
و خروش گریه‌ام ناشاد
از دورن خسته‌ی سوزان
می‌کنم فریاد، ای فریاد، ای فریاد
خانه‌ام آتش گرفته‌ست، آتشی بی‌رحم
همچنان می‌سوزد این آتش
نقش‌هایی را که من بستم به خون دل
بر سر و چشم در و دیوار
در شب رسوای بی ساحل
وای بر من، سوزد و سوزد
غنچه‌هایی را که پروردم به دشواری
در دهان گود گلدان‌ها
روزهای سخت بیماری
از فراز بام‌هاشان‌، شاد
دشمنانم موذیانه خنده‌های فتحشان بر لب
بر من آتش به جان ناظر
در پناه این مشبک شب
من به هر سو می‌دوم ، گریان ازین بیداد
می‌کنم فریاد، ای فریاد! ای فریاد
وای بر من، همچنان می‌سوزد این آتش
آنچه دارم یادگار و دفتر و دیوان
و آنچه دارد منظر و ایوان...


@vir486

برخیز که چشم‌های مستت
خفته‌است و هزار فتنه بیدار

وقتی صنمی دلی ربودی
تو خلق ربوده‌ای به یک بار

یا خاطر خویشتن به ما ده
یا خاطر ما ز دست بگذار

نه راهِ شدن نه روی ِ بودن
معشوقه ملول و ما گرفتار

هم زخمِ تو بِه، چو می‌خورم زخم
هم بارِ تو بِه، چو می‌کشم بار

من پیش نهاده‌ام که در خون
برگردم و برنگردم از یار


سعدی


@vir486

حیف باشد صفیر بلبل را
که زفیر خر ازدحام کند

کاش بلبل خموش بنشستی
تا خر آواز خود تمام کند


صفیر: صدا
زفیر: اول آواز خر، و آخر آنرا شهیق گویند.


سعدی

@vir486

سال‌ها پیش از این در سرزمین هانتان رسم چنان بود که هر یک از رعایای حاکم در بامداد نخستین روز هر سال قفسی پر از قُمری به آستان برد تا حاکم به دست خویش قمریان را آزاد کند.

حاکم، قمریکان را یکایک پرواز می‌داد و به تقدیم
کننده‌گان آنها هدیه‌یی می‌بخشید.

روزی فرزانه‌یی با حاکم گفت:
رعایای تو از پیشکش کردن قمریان محبوس ناگزیرند؛ و تو آن پرنده‌گان را به هوا پرواز می‌دهی. آیا در این حکمتی نهفته است؟

حاکم گفت:
آری بدین‌گونه رعایای قلمرو من از گذشت و دريا دلي سلطان خویش آگاه می‌شوند.

آنگاه، فرزانه‌ی روشندل با حاکم گفت:
-چندان که زمان تقدیم پرنده‌گان محبوس فرا رسد رعایای تو هر کجا بر جلگه و کوهپایه و دشت دام می‌گسترند تا پرنده‌گان بی‌آزار را فرا چنگ آرند؛ و پیش از آن که ده قمری زنده در قفس کنند و به آستان تو آرند بی‌گمان صد قمری و سار و کبوتر را پر می‌شکنند و به خون می‌کشند ... آیا اگر حاکم دریا دل یکسر قلم منع بر شکار پرنده‌گان کشد و این رسم نادرست از میان بردارد برگذشت و دادگری خویش دلیل روشن‌تر ارایه نکرده‌است؟



افسانه‌های کوچک چینی
ترجمه احمدشاملو



@vir486

آن تُرکِ پری چهره، که مانند فرشتست
یارب، گِل پاکش ز چه ترکیب سرشتست؟

انصاف توان داد که: با لطفِ وجودش
بنیاد وجود دگران از گِل و خشتست

زین بیش مده وعده به فردای بهشتم
کامروز به نقد از رخ او خانه بهشتست

با قامت او هر که نشاند پس ازین سرو
بسیار کند سرزنش آن سرو که کشتست

گفتم که: بگویم به کسی درد دل خویش
از خود به جهان یک دل بی‌درد نهشتست

جان را نبود قیمت و دل چیست بر او؟
کس نام چنین‌ها نتوان برد، که زشتست

ای اوحدی، ار سر بنهی بر خطِ او نه
کامروز کسی بهتر ازین خط ننوشتست

#اوحدی
غزل شمارهٔ ۹۲


@vir486