ایرانیان از حکومت جمشید روی برگرداندند، جمشیدی که آن همه خدمت کرده بود از کشف آهن و ساخت سلاح و زره، ساختن دیوار و خانه، کشف لباس و ابریشم و خز، و حتی نامیرایی که در دوره‌ی جمشید بود و مردم جاودانه بودند روی تافتند و داوطلبانه در پی شاهی دیگر بودند و ضحاک را یافتند..ایرانیان خود ضحاک را بر روی کار آوردند و ضحاک آن‌همه بیداد و ظلم بر آنها رو داشت.

سپه کرده و جنگ را ساخته
دل از مهرِ جمشید پرداخته
یکایک بیامد از ایران سپاه
سوی تازیان برگرفتند راه
شنیدند کانجا یکی مهترست
پر از هول، شاه اژدهاپیکرست
سواران ایران همه شاه‌جوی
نهادند یکسر به ضحاک روی
به شاهی بر او آفرین خواندند
ورا شاه ایران‌زمین خواندند
مر آن اژدهافش بیامد چو باد
بدایران‌زمین تاج بر سر نهاد

شاهنامه فردوسی
تصحیح استاد خالقی‌مطلق
ج‌یک
ص ۲۸


@vir486

بعضی قسمت‌ها شبیه تاریخ معاصره...
تلخ و دردآور...

شیراز حافظ
بخش اول

شیراز معدن لب لعل است و كانِ حُسن
من جوهري مفلسم ايرا مشوّشم

در مجموع می‌بینیم که برای سعدی هوای شیراز و طبیعت زیباست که انگیزه‌ی این‌همه شور و شیدایی است. از مردم و گیرودارهای زندگی مردم چندان خبر نمی‌دهد و از نظر زمینه‌ی انسانی، تنها دلدار است که خاطر او را به خود مشغول می‌دارد و امنیتی که به صورت بسیار مبهم از آن سخن می‌گوید و بیشتر بهانه‌ای است برای مدح اتابک.

حال ببینیم همشهری او آن رند عالم سوز و سرحلقه‌ی عشاق جهان درباره‌ی وطن چگونه اندیشیده‌است. در شعر حافظ نیز وطن همان مفهومی را دارد که در شعر سعدی مشاهده می‌کنیم. گاه از پارس (کمتر) و گاه از شیراز (بیشتر) یاد شده‌است. با اینکه حافظ عاشق شهر خویش است ولی به علت اینکه کمتر اهل سفر بوده و روحیه‌ای درست مقابل روحیه سعدی داشته، احساس نیاز به وطن و ستایش آن در شعرش کمتر از سعدی است با این همه در غزل‌های معروفی مانند:

خوشا شیراز و وضع بی مثالش
خداوندا نگه دار از زوالش
از آب و هوای شیراز و آب رکناباد و نزهتگاههایی مانند جعفرآباد و مصلا که عبیر‌آمیز می‌آید شمالش، یاد می‌کند و فیض روح قدسی را در مردم صاحب کمال شهر می‌بیند و می‌بینیم که در مجموع طبیعت و مردم با هم در شعر او مورد نظرند و جای دیگر از شیراز و آب رکنی و آن باد خوش نسیم به عنوان خال رخ هفت کشور یاد می‌کند. آب آنجا را با آب خضر می‌سنجد و آن شهر را معدن لب لعل و كان حسن می‌داند با این همه او نیز مانند سلف خویش سعدی گاه از وطن ملول می‌شود و از اینکه سخندانی و خوشخوانی نمی‌ورزند در شیراز، آرزوی ملک دیگری در سر می‌پروراند و گاه از سفله‌پروری آب و هوای پارس هم شکایت دارد. یکی دو بار هم که در غربت، یاد وطن کرده به یاد یار و دیار آن چنان زار گریسته که رسم و راه سفر از جهان براندازد. گویا یکی از عوامل دلبستگی او به وطن، وجود میکده‌ها در این شهر بوده؛ چه در همین غزل که در غربت آغاز کرده می‌خوانیم:

خدای را مددی ای رفیق ره تا من
به کوی میکده دیگر علم برافرازم

این‌کیمیای هستی
درباره‌ی حافظ
دکتر شفیعی کدکنی
ج یک
ص ۲۵۹


@vir486

توصیفی دقیق و مو به مو از چهره‌ی زال.
همانند عکسی که زومش کرده باشی و جزئیاتش را بررسی کنی.
همین‌قدر دقیق و هنرمندانه.
بر خودمان ببالیم که بر خاکی هستیم که فردوسی شاعرش بود.
ما ایرانیان هیچ چی کم نداریم، ما باید اعتماد به نفس و عزت‌نفس گذشته‌ی خود را بار دیگر بدست‌آوریم و ایرانی بر بنیاد همان عزت‌نفس حاصل از شناخت گذشته و پیش‌بینی آینده بنیاد نهیم.
ما ملت زیر بته‌ای نبودیم، ما از زیر سنگ بیرون نیامدیم، ما چیزی جعل نکرده‌ایم. ما خود سازنده بودیم، شکست‌ها خوردیم ولی خیزش‌مان دیدن داشت فراوان.
گاهی زمزمه کردن نام این افراد چنان امید در رگ و پی‌ام می‌دود که شادی تمامت وجودم را فرا می‌گیرد.( فردوسی، زکریا، خیام، ابوریحان، بیهقی، عنصرالمعالی، رودکی، خوارزمی، پورسینا، عطار، خاقانی، نظامی......)

سراپای کودک همه بنگرید
همی تاج و تختِ کیی را سَزید

بر و بازوی شیر و خورشید روی
دلِ پهلوان، دستِ شمشیرجوی

سیاهش مژه، دیده‌ها قیرگون
چو بُسَّد لب و رخ همانند خون

دل سام شد چون بهشتِ برین
بر آن پاک‌فرزند کرد آفرین



@vir486

مجتبی‌مینوی

مادرم هر روز برایم نان در دستمال می‌پیچید و دو عباسی پول قاتق هم در جیبم می‌گذاشت.... اما من فقط سه شاهی از این پول را پنیر یا حلوا می‌خریدم و پنج شاهی پس‌انداز می‌کردم، می‌رفتم به مسجد شاه در صحن و حیاط مسجد شاه گُله به گُله بساط کتابفروشی می‌چیدند من با یکی از کتابفروش‌های مسجد شاه با آقارضا، قرار گذاشتهکبودم که روزی پنج شاهی به او بدهم وقتی پس‌اندازم به حد کافی رسید به من بدهد.... کم کم آقارضا به من اعتماد پیدا کرد و کتاب‌هایی را که می‌خواستم به من می‌داد، پولش را با اقساط روزانه پنج شاهی از من می‌گرفت.

از نیما تا روزگار ما
تاریخ ادب فارسی معاصر
یحیی آرین‌پور
ص۱۸۵

@vir486

گفتم: حکایت آن روباه مناسبِ حال توست که دیدندش گریزان و بی‌خویشتن، افتان و خیزان. کسی گفتش: چه آفت است که موجبِ مَخافَت است؟ گفتا: شنیده‌ام که شتر را به سُخْره می‌گیرند.
گفت: ای سَفیه! شتر را با تو چه مناسبت است و تو را بدو چه مشابهت؟ گفت: خاموش که اگر حسودان به غرض گویند شتر است و گرفتار آیم، که را غمِ تخلیصِ من دارد تا تفتیشِ حالِ من کند؟ و تا تِریاق از عِراق آورده شود مارگزیده مرده بُوَد.


مَخافت: ترس
سفیه: پست
تخلیص: رهایی
تریاق: تریاک


گلستان سعدی
تصحیح غلامحسین یوسفی


@vir486

مجتبی مینوی

عشق من و قلب من و جان من همواره مصروف ایران و متوجه ایرانیان و اسیر زبان و ادبیات فارسی است. دلم می‌خواهد به هموطنان خود ادبیات و حکم و زبان خودشان را بشناسانم و ادبیات و حکم عالم را معرفی کنم و آنها را به راه معرفت و حکمت بِکَشم.


از نیما تا روزگار ما
یحیی آرین‌پور
ص۱۸۹


@vir486

حال که تنها شده‌ام می‌روی
واله و رسوا شده‌ام می‌روی
حال که غیر از تو ندارم کسی
این‌همه تنها شده‌ام می‌روی
حال که چون پیکرِ سوزان شمع
شعله سراپا شده‌ام می‌روی
حال که در بزم خراباتیان
همدم صهبا شده‌ام می‌روی
حال که در وادی عشق و جنون
لاله‌ی صحرا شده‌ام می‌روی
حال که نادیده خریدار آن
گوهر یکتا شده‌ام می‌روی!
حال که در بحر تماشای تو
غرق تماشا شده‌ام می‌روی
این‌همه رسوا تو مرا خواستی
حال که رسوا شده‌ام می‌روی



عماد خراسانی



@vir486

از آنچه گذشت روشن می‌گردد که بینش دینی شاهنامه میان دو قطب یکتاپرستی و دهری‌گری از یک سو و دو قطب تسامح و تعصب از سوی دیگر در نوسان است. در حالی که در مورد نخستین ما با نقش مذهب زروانیسم در زیر ساخت تفکر دینی ایرانیان سر و کار داریم، تضاد دوم کاملاً مطابق با واقعیت تاریخی است در زمان پادشاهانی همچون یزدگرد بزهگر قباد انوشروان و هرمزد تسامح دینی بیشتری معمول بود و در زمان برخی پادشاهان دیگر تعصب دینی بر تسامح غلبه داشت.


شاهنامه فردوسی
پیرایش جلال خالقی‌مطلق
ج‌یک
ص۶۰



@vir486

بیهقی آن‌ها را پسریان می‌خواند، و در مُقابل پدریان که در زمان وزارت حسنک و پادشاهی محمود کارها را در دست می‌داشتند.
این پسریان که بیهقی در حق آن‌ها می‌گوید: کاروانی زده شد، کارِ گروهی سره شد، بنا به گواهیِ حوادث دوران مسعود، از نخبه‌ی نابکاران زمان بوده‌اند. و در راس آن‌ها از لحاظ رذالت، بوسهل زوزنی است و احمد میمندی وزیر نیز از همکاری با آن‌ها دریغ ندارد، و همین‌ها هم هستند که سرانجام سلجوقی‌ها را بر ایران مسلط می‌کنند.

سروِ سایه‌فکن
(درباره‌ی فردوسی و شاهنامه )
دکتر محمدعلی اسلامی‌نُدوشن
ص ۵۵


@vir486

به عشقِ هوا بر زمین شد گُوا
به نزدیکِ خورشیدِ فرمانروا

در این پندارِ شاعرانه، بازتابی از اسطوره‌ها و باورهای باستانی را می‌توانیم یافت که بر پایه‌ی آن‌ها، دلباختگی آسمان و زمین به یکدیگر پدیده‌های گونه‌گون هستی را پدید آورده‌است و آفرینش، از این دلباختگی برآمده‌است و مایه گرفته.


نامه‌ی باستان
ویرایش و گزارش شاهنامه
دکتر میرجلال‌الدین کزازی
ج شش
ص۶۴۰


@vir486