در شعر سعدی این است که فاصله زبان با خواننده و شنونده از میان برداشته می‌شود. در شعر شاعران دیگر همیشه فاصله زبان حس می‌شود. معلوم است که شاعر از دور به زبان نگاه می‌کند. اما در شعر سعدی قدرت القایی و شیوایی و روانی کلام به حدی است که ترکیب‌های عربی طبیعی می‌نمایند و اغلب متوجه شگردهای بیانی او نمی‌شویم.

پیدل گمان مکن که نصیحت کند قبول
من گوش استماع ندارم لمن تقول

ای پیک نامه بر که خبر میبری به دوست
یا لیت اگر به جای تو من بودمی رسول


تاملاتی در سبک سعدی
از ضیا موحد
ص ۱۳۴


@vir486

تاریخِ ایران را باید تاریخِ برخوردِ شمشيرها و اندیشه‌ها نامید، زیرا یا جنگ است و یا نهضتِ فکریِ مقاومت؛ این نهضت‌ها از اردشیر دوره‌ی ساسانی هست تا مانی و مزدک و آنگاه بعد از اسلام در شاخه‌های متعدّدِ سفید جامگان و سنبادیان و خرّم‌دینان و زندیكان و نظایر آنها، تا برسیم به اسماعیلیه و اخوان‌الصّفا و سربداران، از کوچک و بزرگ به تعداد ده‌ها.
ایران چون طاس لغزنده‌ای بوده است که مردم آن گاهی با زور و گاهی با چاره می‌کوشیده‌اند تا ادامه‌ی زندگیِ بایسته بدهند و این تلاشِ جان‌فرسا تا به امروز رسیده است.

برگرفته از کانال سروِ سخنگو
  یگانگی در چندگانگی
#اسلامی_ندوشن

@vir486

اگر یک نکته ازین سخنِ سعدی در گلستان بتوان آموخت که:

«مُشک آنست که ببوید، نه آنکه عطّار بگوید..».

ناظر به تطابقِ اثر هنری است با سایرِ دست‌ورزی‌های انسان. اثرِ هنری، به مثابه‌ی اثر، خودش به تنهایی و مستقلاً «تبلیغاتِ» خودش است. اصولاً تبلیغات چیزی فراتر از جوهرِ «اثر» نیست! اثرْ، تبلیغات است و بالعکس! امروزه‌روز با اینهمه تعدّد و فراگیریِ شبکه‌های رسانه‌ای و مجازی، بازارِ تبلیغاتْ گرماگرم ست. امّا در همین روزگارِ «تبلیغ‌زده»‌ هم، انسان سره را از ناسره درست و به وضوح تشخیص می‌دهد. شما اگر اهل ورزش هستی، به یقین فرقِ مارکِ کفشِ «tiempo» و «nike» را از سایر مارک‌های تجاری بازار متوجّه می‌شوی! می‌خواهم بگویم فردوسی، حافظ، مولانا، سعدی، نظامی و دیگر بزرگان ادبیّات و هنرِ ایران نیز از چیزی به نامِ «تبلیغات» بی‌خبر نبوده‌اند! کاری ندارد، تمامِ مفاخره‌های ادبِ فارسی و راحت‌تر بگویم همین تخلّصِ شاعران و رقیب‌جوییِ آنان را جمع بکنی چیزی بجز از «تبلیغات» نیست! از فردوسی بگیر که گفت: «پی افکندم از نظم..» تا حافظ و سعدی که: «من سعدی آخر الزمانم»! حتّی مولاناهم با تمام عرفان‌گرایی‌اش هم بی‌تبلیغ نبود:
«ای بسا ابلیسِ مردم‌روی هست
پس به هر دستی نشاید داد دست»!

یعنی تنها «دستِ الهی»، دستِ من است.! از آن‌سو این مارک‌های تجاری هم بی‌چیزی نیستند، این‌ها پهلو به پهلوی اثر هنری می‌زنند! مگر شِوِرلت، بنز و کولر اُو جنرال و برندهای عطر فرانسوی ساختن شوخی است؟! یادم هست اواخرِ دهه‌ی هفتاد بود فکر کنم جمشید مشایخی با آن سبقه‌ی هنری عظیمی که پشتش بود، این اواخر در بیلبوردهای کولر اُو جنرال در همی اهوازِ خودمان عکس‌های بزرگی از او در میدان‌ها و چهار‌راه‌های شهر نصب کرده بودند. مردی که همه او را با «هزاردستان» و فیلمِ «گاو» به یاد می‌آوردند! و آن‌موقع خیلی مورد طعن و لعن قرار گرفت، امّا امروز بعد از فوتِ ایشان و به یُمنِ نگاه‌های جدید به هنر و رابطه‌اش با تبلیغات و با فاصله که دقیق می‌شویم، می‌شود به او هم حق داد: جمشید مشایخی چه کم از مارک اُ جنرال دارد؟! در دنیای پست‌مدرن، شیء، اثرِ هنری و انسان به اندازه‌ی هم مهم‌اند! با تمامِ دروغگویی تبلیغاتِ زرد، باز هم همچنان حرف سعدی درست است که:

«مشک آن است که ببوید، نه آنکه عطار بگوید».

دکتر اسد آبشیرینی
استاد دانشگاه شهید چمران اهواز


@vir486

دنبال بهانه‌ست که نره....

بلبل ز شاخ سرو به گلبانگ پهلوی
می‌خواند دوش درس مقامات معنوی

مرغان باغ قافیه سنج اند و بذله گوی
تا خواجه می‌خورد به غزل‌های پهلوی

(حافظ ، (۷۹۲ ق (٤٥٨)

حافظ با کاربرد واژه‌ی پهلوی - نام زبان پارسی پیش از اسلام - تبارِ زبان شعرش را به عصر ساسانی می‌رساند و متن خود را با هویتی باستانی پیوند می‌زند. به روشنی می بینیم که ایرانیانی که با دلهره، پارسی سرودن را آغازیدند و در برابر نظام قدرتمند شعر عربی با آن شوکت و شکوه شعر خود را ناچیز می‌دیدند پس از گذشت سه چهار قرن احساس کردند که در پارسی سرودن دست برتر را یافته‌اند. پیش از فرخی سیستانی و عنصری بلخی چنین احساسی در شاعران مشهود نیست، حتی در روزگار ملکشاه سلجوقی و خواجه نظام الملک توسی در خراسان شعر عربی غلبه داشت. شمار زیاد شاعران عربی‌نویس خراسانی در کتاب‌های خراسانیان عرب‌نویس مانند باخرزی و ثعالبی نیشابوری گویای چیرگی زبان عربی بر خراسان است.

مجله‌ی بخارا
علی‌دهباشی
شماره ۱۷۱
ص ۳۰۶



@vir486

منزه‌تر از آب زیستی در زمانه‌ای که کمونیست رایج‌ترین سکه‌ و وطن‌فروشی شیک‌ترین بنگاه بود. زمانه‌ای که از سر و روی روشنفکرش دروغ و رذالت می‌بارید.
تو اما راست‌ترین هوادار راستی، بی‌وطن‌ترین وطن‌خواه.
مرثیه به نامت نمی‌رود
مرثیه به نامت نمی‌رود
چرا که تو زنده‌ترینی.
ما وطن خود را در زبان و نگاه تو می‌یابیم....

نامت جاودان باد....


#بهرام‌بیضایی

در سوگ مرد عرصه‌ی هنر و فرهنگ.
آنچه از بيضايی برجاست و او را جاودانه کرده، بیشتر برخورد راستین و صادق اوست با مخاطب و زندگی.
در زندگی‌ای که او به تصویر کشیده هیچ‌گونه نقاب دروغ و تظاهری موجود نیست، بلکه زیست نزیسته‌ی ما را صادقانه به رخ‌مان کشید.
و این چند بیت چقدر گویای حال‌ و روز ایرانی و فرهنگی‌مرد، در این زمانه‌ی قیل‌و‌قال پرست کلاغان است.

چرا زیرکانند بس تنگ‌روزی
چرا ابلهان راست بس بی‌نیازی

چرا عمر طاووس و درّاج کوته
چرا مار و کرکس زید در درازی

صد و اند ساله یکی مرد غرچه
چرا شصت و سه زیست آن مرد تازی

اگر نه همه کار تو باژگونه
چرا آنکه ناکس‌تر او را نوازی


_(ابو‌طيب مصعبي خراساني)_




@vir486

دوستت دارم و دانم كه تویی دشمن جانم
از چه با دشمن جانم شده‌ام دوست ندانم

غمم اين است كه چون ماه نو انگشت نمايی
ورنه غم نيست كه در عشق تو رسوای جهانم

دم به دم حلقه‌ی اين دام شود تنگ‌تر و من
دست و پایی نزنم خود ز كمندت نرهانم

سرو بودم سر زلف تو بپيچيد سرم را
ياد باد آن همه آزادگی و تاب و توانم

كه تو را ديد كه در حسرت ديدار دگر نيست؟
آری آنجا كه عيان است چه حاجت به بيانم

مرغكان چمنی راست بهاری و خزانی
من كه در دام اسيرم چه بهارم چه خزانم

گريه از مردم هشيار خلايق نپسندند
شده‌ام مست كه تا قطره‌ی اشکی بفشانم

ترسم اندر بر اغيار، برم نام عزيزت
چه كنم بی‌تو چه سازم شده‌ای ورد زبانم



عمادخراسانی


@vir486

حافظ تلفیقی از سعدی و خاقانی

همانطور که اعجاز گفتار سعدی در شیوه‌ی سهل و ممتنع اوست، یعنی بزبان جاری مردم کوچه و بازار می‌ماند ولی حُسن تعبير و انسجام تلفيق و ذوق انتخاب کلمه، انشاء او را پاک و منسجم و در سطحی برتر از سخن متداول مردم قرار می‌دهد و از اینرو غیر قابل تقلید مانده، اعجاز حافظ نیز در ترکیب دو شیوه متخالف خاقانی و سعدی است.

حافظ ظرافت فکری و لفظی خاقانی را با سلاست و روانی سعدی بهم آمیخته و شیوه‌ای آفریده که در ادبیات توانگر ما بی‌مانند بوده و بی‌مانند مانده است. واژه‌های متروك يا نامأنوس، ترکیبات غریب وزننده، تشبیهات دور از ذهن و استعاره‌های تاریک خاقانی را، حتی یک بار در سراسر دیوان حافظ نمی‌یابید. زاویه‌ها و سکته‌های مجاز که در خاقانی بحد و فور دیده می‌شود در زبان حافظ جای خود را بخط منحنی و جریان جویبارسان سعدی داده است و بالنتيجه پیوسته موسیقی ساحرانه‌ای در غزل‌های وی به ترنم آمده‌است که با غریو کوس‌مانند قصاید خاقانی مباینت دارد. با وجود این گاهی در خاقانی غزل‌هائی می‌خوانیم و ابیات بسیاری می‌یابیم که شیوه‌ی حافظ را بخاطر می‌آورد و آن وقتی است که خاقانی هم از وزن‌های سنگین صرف نظر کرده و هم از تعبیرات غریب و تشبیهات دور از ذهن اجتناب ورزیده است.

خاقانی شاعری
علی دشتی
ص۱۱۴و۱۱۵



@vir486