شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
13K subscribers
300 photos
427 videos
7 files
80 links
Download Telegram
کلاس شاهنامه، شاهرخ مسکوب
گفتار سه - تاریخ


شاهنامه چگونه تاریخی است؟ فردوسی چه دریافت و تصوری از تاریخ داشت که شاهنامه را بدین صورت که هست فراهم آورد و سرگذشت پیشینیان را در چنین مسیری انداخت؟ آیا تاریخی که فردوسی به نظم کشید، تاریخ واقعی ایران بود؟ چرا او همه داستان هایی را که در مآخذ خود یعنی شاهنامه ابومنصوری آمده بود، همانطور بی کم و کاست در کتاب خود نیاورد؟ چرا افسانه هایی چون آرش کمانگیرو کارهای گرشاسپ را کنار گذاشت و داستان هایی چون رستم و سهراب، بیژن و منیژه و اکوان دیو را افزود؟ آیا با گزینشی که فردوسی از داستان ها کرد، شاهنامه در نظر خود او تاریخ واقعی ایران بود؟ آیا براستی افسانه اکوان دیو را بخشی از تاریخ ما می دانست؟ آیا براستی باور داشت که ضحاک ماردوش از ریگزار عربستان آمد و هزار سال بر جان ما بیداد کرد و رفت؟

چنین به نظر می آید که در اندیشه فردوسی تفاوتی هست میان تاریخ حماسی-(دوران پهلوانی) و تاریخ «واقعی» (دوران تاریخی)، یکی افزونی و کاستی را برمی تابد اما دیگری را باید بی کم و کاست به نظم آورد. در تصور او ماجراهای دوران حماسی «حقیقت» تاریخ، یعنی نه شرح رویدادها بلکه دستاورد راستین و متعالی رویدادهاست و آنچه در دوره اسکندر و ساسانیان گذشت «واقعیت تاریخی» و همان است که براستی زمانی روی داده بود و برای همین هیچ کم و کاستی را در آنها روا نمی دارد.

برای آشنایی با اندیشه تاریخی فردوسی شاید بیهوده نباشد اشاره ای کنیم به طبری، تاریخ نگاری که نزدیک به زمان فردوسی می زیست و کتابش در همان روزگار شناخته و به فارسی ترجمه شده بود. دو تاریخ نگار از یک تمدن و یک فرهنگ ولی نه به یکسان و با دستمایه و مصالحی همانند! در «تاریخ رسل و ملوک» طبری، پیامبران و پادشاهان اعتباری همسنگ دارند. درستی تاریخ قدسی چون از کتاب های آسمانی رسیده، خودآشکار است، اما در امر عرفی، مورخ نگران صحت و سقم خبر است و آنگاه که نمی تواند یکی را برگزیند، خبرهای گوناگون یک رویداد را می آورد و انتخاب را به خواننده وا می گذارد.

اما شاهنامه تاریخ ملوک است، تاریخ رسل نیست. تاریخ دنیاست، تاریخ دین نیست و در نتیجه با ایمان مؤمنان سروکار ندارد و محل شک و تردید است. شاهنامه تاریخ پیامبران و شاهان نیست که در آن رویدادهای قدسی و عرفی با هم شانه به شانه جریان یابند. از پیامبران، جز یکی (ظهور زرتشت و سروده دقیقی) نمی توانست نشانی باشد که آن هم در میان پادشاهان می آید و می رود. در دوران پهلوانی شاهنامه، به خلاف تاریخ های همزمان، فقط به سرگذشت دنیا و آنها که در ساخت و ساز آن دستی دارند پرداخته می شود.

فردوسی چون طبری مسلمان است با اعتقادی کم و بیش همانند. در جهان بینی طبری، پروردگاری یگانه جهان را آفریده است و آن را از ازل تا ابد بنا به مشیتی مقدر به پیش می راند. کتاب او نشان منزلگاه های این راه است. اما شاهنامه بر سنتی استوار است که زیر ساختی دوگانه دارد. از یکسو «اهوراـ اشه ـ داد» و از سوی دیگر «اهریمن ـ دروغ ـ بیداد». این دوگانگی دیرین، در بن مایه افسانه ها و رویدادها، که در خاطره جمعی ما خفته بود، در ناخودآگاه، در کنه وجود شاعری بزرگ بیدار و در خودآگاهی وی ـ شعرـ هستی پذیرفت.

فردوسی شاعر است نه مورخ، و شاعر به معنای دارنده شعور و آگاهی در ضمیر باطن و کنه وجود، حتی ندانسته و ندیندیشیده، دریافت و بینشی از گوهر و معنای فرهنگی دارد که در آن زاده شده و آن را در جان آزموده است. او بینای آنسوی نادیدنی چیزهاست که ما نگاه می کنیم و نمی بینیم.


@vir486
👍4
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
همه‌ عالم تن است و ایران دل

نیست گوینده زین قیاس خجل


نظامی

@vir486
❤5🔥2
قسمت دوم.
#نصیحت‌های_ایرج_میرزا_به_فرزندش
 

 
دریاب سحر کنارِ جو را
پاکیزه بشوی دست و رو را
 
صابونت اگر بُوَد میسّر
بر شستن دست و رو چه بهتر
 
با هوله پاک خشک کن رو
پس شانه بزن به موی و ابرو
 
کن پاک و تمیز گوش و گردن
کاین کار ضرورت است کردن
 
تا آن که به پهلویت نشینند
چرکِ کَل و گوشِ تو نبینند
 
در پاکیِ دست کوش کز دست
دانند ترا چه مرتبت هست
 
چرکین مگذار بیخِ دندان
کان وقتِ سخن شود نمایان
 
پیراهنِ خویش کن گزیده
هم شسته و هم اطو کشیده
 
کن کفش و کلاه با بروس پاک
نیکو بِستُر ز جامه‌ات خاک
 
در آینه خویش را نظر کن
پاکیزه لباسِ خود به بر کن
 
#ایرج_میرزا


 @vir486
👍3
مولانا بیش از هرکس ولوله و شور در فکرِ ایرانی نهاده و فضای خروشانی بر او عرضه کرده که در این فضا، چون نیروی فَوَران کننده‌ای که در شاخه‌های بهاری است، معنی می‌خواهد لفظ را بشکافد؛
هنگام خواندن "مثنوی" و نیز "غزلیّات" این احساس به ما دست می‌دهد که قالبِ تن، گنجایشِ روحِ برجهنده را ندارد، و این تنها کتابی است که می‌شناسیم که چنین خاصیّتی داشته باشد.

       جام_جهان‌بین
.................................
❇️حضرت مولانا نوبهاری بود که به گلزارِ عواطفِ بشری روح و معنا دمید.


محمّد‌علی اسلامی‌ نُدوشن

@vir486
👍1
محتسب در نیم‌شب جایی رسید
در بُنِ دیوار مستی خفته دید

گفت: هی! مستی چه خوردستی بگو!
گفت: ازین خوردم که هست اندر سبو

گفت: آخر در سبو واگو که چیست؟
گفت: از آنک خورده‌ام، گفت این خفی‌ست

گفت: آنچ خورده‌ای آن چیست آن؟
گفت: آنک در سبو مخفی‌ست آن

دُور می‌شد این سؤال و این جواب
مانْد چون خر محتسب اندر خلاب

گفت او را محتسب: هین، آه کن!
مست هوهو کرد هنگام سخُن

گفت: گفتم آه کن! هـو می‌کنی!؟
گفت: من شاد و تو از غم منحنی

آه از درد و غم و بیدادی‌ست
هوی هوی می‌خوران از شادی‌ست

محتسب گفت: این ندانم خیز خیز
معرفت متراش و بگذار این ستیز !

گفت: رو تو از کجا من از کجا!؟
گفت: مستی خیز تا زندان بیا

گفت مست:ای‌محتسب بگذار و رو!
از برهنه کی توان بردن گرو ؟

گر مرا خود قوّت رفتن بُدی
خانهٔ خود رفتمی وین کی شدی!

من اگر با عقل و با امکانمی
همچو شیخان بر سر دکانمی

مولوی. مثنوی معنوی. دفتر دوم


@vir486
👍3❤1
روزتان به شیوه‌ی غزل پُر از حرکت و شادی و تصویر باد.🌹🌹🌹🌹🌹🪴🪴

بِبُرد از من قرار و طاقت و هوش
بتِ سنگین دلِ سیمین بناگوش

نگاری چابکی شِنگی کُلَه دار
ظریفی مَه وشی تُرکی قباپوش

ز تابِ آتشِ سودایِ عشقش
به سانِ دیگ دایم می‌زنم جوش

چو پیراهن شوَم آسوده خاطر
گَرَش همچون قبا گیرم در آغوش

اگر پوسیده گردد استخوانم
نگردد مِهرت از جانم فراموش

دل و دینم دل و دینم بِبُرده‌ست
بَر و دوشش بَر و دوشش بَر و دوش


دوایِ تو دوایِ توست حافظ
لبِ نوشش لبِ نوشش لبِ نوش

#حافظ


@vir486
🔥2👍1👎1
ابلیس، ای خدای بدی‌ها! تو شاعری
من بارها به شاعری‌ات رشک برده‌ام
شاعر تویی که این همه شعر آفریده‌ای
غافل منم که این همه افسوس خورده‌ام

عشق و قمار، شعر خدا نیست، شعر تست
هرگز کسی به شعر تو بی اعتنا نماند
غیر از خدا که هیچ یک از این دو را نخواست
در عشق و در قمار، کسی پارسا نماند

زن، شعر تست با همه مردم فریبی‌اش
زن، شعر تست با همه شور آفریدنش
آواز و می که زادهٔ طبع خدا نبود
این خوردنش حرام شد آن یک شنیدنش!

در بوسه و نگاه، تو شادی نهفته‌ای
در مستی و گناه، تو لذت نهاده‌ای
بر هر که در بهشتِ خدایی طمع نبست
دروازهٔ بهشت زمین را گشاده‌ای

اما اگر تو شعر فراوان سروده‌ای
شعر خدا یکی است، ولی شاهکار اوست
شعر خدا غم است، غمِ دلنشین و بس
آری، غمی که معجزهٔ آشکار اوست!

دانم چه شعرها که تو‌ گفتی و او نگفت
یا از تو بیش گفت و نهان کرد نام را
اما اگر خدا و ترا پیش هم نهند
آیا تو خود کدام پسندی، کدام را؟

#نادر_نادرپور
( ۲۹ بهمن ماه سالروز درگذشت)

@vir486
👍5
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
شب‌ است و چهره‌ی میهن سیاهه

نشستن در سیاهی‌ها گناهه

@vir486
👍1
((جنگ هفتاد و دو ملّت و فرقه‌ی معذوریّه))

جنگ هفتاد و دو ملّت همه را عذر بنه
چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند


این بیت بسیار بلند حافظ نگرشی است از بالا بر نزاع ارباب فرق و نحل و ملل مختلف که در طول تاریخ با مباحثات دور و دراز خود دفترها و کاغذها را از مرکّب سیاه و زمین را از خون مردم گلگون ساخته‌اند، نگرشی است حکیمانه و خردمندانه و عذرجویانه به اختلاف آرا و عقاید بشر.

عذرنهادن به جنگ اصحاب فرق و ملل و نحل در میان مردان آگاه و حکیم روزگاران پیش از حافظ نیز وجود داشته است. مطهّربن طاهر مقدسی در کتاب البدء و التاریخ ج۵ ص ۱۴۸ در ذکر فرق صوفیّه گوید (( منهم الحسنیّه و الملامتیّه و سوقیّه و المعذوریّه))، یعنی از جمله‌ی فرقه‌های صوفیان حسنیه و ملامتیّه و سوقیّه و معذوریّه هستند؛ و در تعریف معذوریّه گوید: از میان صوفیان کسانی هستند که به عذر قایل باشند و معنی آن چنین است که کافران در نزد ایشان در کفر و ایمان معذور باشند زیرا خداوند به ایشان تجلّی نمی‌کند و از ایشان روی در حجاب نهفته است.
حافظ همین مضمون را در غزل دیگر چنین گفته است.
معشوقه چون حجاب ز رخ برنمی‌کشد
هر کس حکایتی به تصوّر چرا کنند.

#حافظ
#عباس_زریاب_خویی
#آئینه_جام

@vir486
👍1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
بگذارید این وطن دوباره وطن شود.

@vir486
❤3👍1
‌
مرا
  تو
بی‌سببی
           نیستی.

به‌راستی
صلتِ کدام قصیده‌ای
                       ای غزل؟
ستاره‌بارانِ جوابِ کدام سلامی
                                     به آفتاب
از دریچه‌ی تاریک؟

کلام از نگاهِ تو شکل می‌بندد.
خوشا نظربازیا که تو آغاز می‌کنی!

ـ□

پسِ پُشتِ مردمکانت
فریادِ کدام زندانی‌ست
                          که آزادی را
به لبانِ برآماسیده
                     گُلِ سرخی پرتاب می‌کند؟ ــ
ورنه
    این ستاره‌بازی
حاشا
      چیزی بدهکارِ آفتاب نیست.

ـ□

نگاه از صدای تو ایمن می‌شود.
چه مؤمنانه نامِ مرا آواز می‌کنی!

ـ□

و دلت
کبوترِ آشتی‌ست،
در خون تپیده
به بامِ تلخ.

با این همه
چه بالا
چه بلند
پرواز می‌کنی!



#احمد_شاملو
#شبانه
#ابراهیم_در_آتش

@vir486
❤2👍1
□ درباره‌ی سهراب سپهری نظرتان چیست؟

■ باید فرصتی پیدا کنم یک‌بار دیگر شعرهایش را بخوانم شاید نظرم درباره کارهایش تغییر پیدا کند. یعنی شاید بازخوانیش بتواند آن عرفانی را که در شرایط اجتماعی سال‌های پس از کودتای ۳۲ در نظرم نامربوط جلوه می‌کرد امروز به‌صورتی توجیه کند. سر آدم‌های بی‌گناهی را لب جوب می‌بُرند و من دو قدم پایین‌تر بایستم و توصیه کنم که «آب را گل نکنید»! ــ تصورم این بود که یکی‌مان از مرحله پرت بودیم، یا من یا او. شاید با دوباره خوانی‌اش به‌کلّی مجاب بشوم و دست‌های بی‌گناهش را در عالم خیال و خاطره غرق بوسه کنم. آن شعرها گاهی بیش از حد زیباست. فوق‌العاده است. اما گمان نمی‌کنم آب‌مان به یک جو برود. دست‌کم برای من «فقط زیبایی» کافی نیست. چه کنم. اختلاف ما در موضوع کاربرد شعر است. شاید گناه از من است که ترجیح می‌دهم شعر شیپور باشد نه لالایی، یعنی بیدارکننده باشد نه خواب‌آور.


درباره‌ی هنر و ادبیات؛ گفت‌وگوی ناصر حریری با احمد شاملو


@vir486
👍2👏2❤1🔥1
عشوه دادند که بر ما گذری خواهی کرد

دیدی آخر که چنین عشوه خریدیم و برفت؟


#حافظ

عشوه دادن: فریب دادن
عشوه خریدن: فریب را پذیرفتن


@vir486
👍3🔥1
#خیام

شاید کمتر کتابی در دنیا مانند مجموعه‌ی ترانه‌های خیام تحسین شده، مردود شده، منفور شده، تحریف شده، بهتان خورده و محکوم گردیده، حلاجی شده، شهرت عمومی و دنیاگیر پیدا کرده و سرانجام ناشناس مانده. اگر همه‌ی کتاب‌هایی که راجع به خیام و رباعیاتش نوشته شده جمع‌آوری شود، تشکیل کتابخانه‌ی بزرگی را خواهد داد. ولی کتاب رباعیاتی که به اسم خیام معروف است و در دسترس همه می‌باشد، مجموعه‌ایست که از هشتاد الی هزار و دویست رباعی کم و بیش در بر دارد امّا همه آنها به تقریب جنگ مغلوطی از افکار محتلف را تشکیل می‌دهند حالا اگر یکی از این نسخه‌های رباعیات را از روی تفرع ورق بزنیم و بخوانیم در آن به افکار متضاد، به مضمون‌های گوناگون و به موضوع‌های قدیمی و جدیدی بر می‌خوریم، بطوری‌که اگر یک نفر صد سال عمر کرده باشد و روزی دو مرتبه کیش و مسلک و عقیده‌ی خود را عوض کرده باشد، قادر به گفتن چنین افکاری نخواهد بود. مضمون این رباعیات روی فلسفه و عقاید مختلف است، از قبیل: الهی، طبیعی، دهر، صرفی، خوش‌بینی، بدبینی، تناسخ، افیونی، شهوت‌پرستی، مادی، مرتاضی، رندی و قلاشی و خدایی.....

#خیام
#صادق_هدایت

@vir486
👍6🔥1👏1
چند یاد کعبه و زمزم کنی خاقانیا

باده ده کز کعبه آزاد و زمزم فارغیم



#خاقانی


@vir486
👍3❤2🔥1
هر چه در این پرده نشانت دهند

گر نپسندی به از آنت دهند


#نظامی


@vir486
❤3👍3🔥1👏1
هر صبح با غزلی از خواجه شیراز.

همای گو مفکن سایه‌ی شرف هرگز

بر آن دیار که طوطی کم از زغن باشد

#حافظ



@vir486
❤2👍1🔥1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔸شب‌های بخارا ( شب محمّدجواد مشکور)

▪️با سخنرانی: آقایان محمدعلی موحد، حسن انوری، مجدالدین کیوانی، داریوش رحمانیان، مشکان مشکور و علی دهباشی و خانم‌ها هایده لاله و نسیم خلیلی

▫️خانه اندیشمندان علوم انسانی، یکشنبه؛ بیست و نهم بهمن‌ماه ۱۴۰۲

@vir486
👍3🔥2
کوته نظران کنند و حیف است

تشبیه به سروِ بوستانت


#سعدی

@vir486
👍2❤1🔥1