⭕️ عمر خیام؛ مرد اندیشههای متفاوت با زمانه
📌 صادق هدایت نخستین کسی بود که اندیشههای خیام را در رباعیاتش کاوید و منتشر ساخت
♦️روز ۲۸ اردیبهشت به نام روز حکیم عمر خیام نیشابوری نامگذاری شده است و به همین مناسبت و به رغم آنکه بحران کرونا همچنان دامنگیر شهرهای ایران است، اما دستاندرکاران اداره ارشاد نیشابور تصمیم گرفتند برای یکی از مفاخر شهرشان با رعایت فاصلهگذاری اجتماعی مراسم ویژهای را به مدت سه روز(تا سیام اردیبهشت ۱۳۹۹) برگزار کنند.
برگزاری برخی نمایشگاههای مجازی از سفالینهها و آثار صنایع دستی دوره سلجوقی از جمله برنامههای جانبی این بزرگداشت است. بزرگداشت کسی که اندیشههای او با فقه سنتی و کلاسیک تشیع و خداباوری آنها در تضاد و تنافری عجیب قرار دارد.
نیشابور عصر خیام به نوشته استاد محمدرضا شفیعی کدکنی، دوره "شکوفایی تمدن ایران اسلامی است و چشماندازیست متنوع از دانش، فلسفه، هنر و دین و عرفان. نه دین برای دانش مزاحمتی داشته است و نه دانش برای دین (مقدمه دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی بر تذکره الاولیای عطار-۲۳) اگر چه در همین مقدمه دکتر شفیعی دو گمانه را درباره فضای فکری این دوره مطرح میکند. نخست همنشینی مصلحانه دین و دانش در کنار یکدیگر و دیگری توازن این همنیشینی به دلیل آنکه هیچکدام ظرفیت و توانایی بیرون افکندن دیگری از دایره قدرت را نداشتند. بر این اساس است که دربار ملکشاه سلجوقی جولانگاه اهل علم و دانش میگردد و خراسان و نیشابور مهد بزرگانی چون خیام و غزالی و …
♦️جلب توجه صادق هدایت به رباعیات خیام نیز از این منظر جالب توجه است. او نیز همانند فیتزجرالد در خانوادهای متمول بزرگ شده بود و آموزههای نهیلیستی در او از همان سالها بروز و ظهور داشت که در نهایت به خودکشی او در پاریس ختم شد. هدایت در سن ۲۲ سالگی به سراع نسخههای مختلف رباعیات خیام رفت و در سال ۱۳۰۳ رباعیات خیام و ده سال بعد (۱۳۱۳) کتاب ترانههای خیام را منتشر کرد.
او به کار فیتزجرالد و برخی رباعیاتی که به خیام نسبت داده بود نیز ایراداتی وارد ساخت و با بناگذاری شیوهای نو در بررسی منتقدانه این رباعیات، در نهایت خود با انتخاب ۱۴ رباعی کلیدی از متون کهن دست به انتخاب ۱۴۳ ترانه خیام زد.
هدایت در مقدمهای که بر رباعیات خیام نوشته این نظریه را هم مطرح کرده است که دلیل عدم انتشار و مخفیماندن این اثر و این که خیام خود نامی از این اثر نمیبرد به فضای مذهبی قالب آن دوران باز میگردد"ترانههای خیام در زمان حیاتش به واسطهٔ تعصب مردم مخفی بوده و تدوین نشده و تنها بین یک دسته از دوستان همرنگ و صمیمی او شهرت داشته و یا در حاشیهٔ جُنگها و کتب اشخاص باذوق به طور قلمانداز چند رباعی از او ضبط شده، و پس از مرگش منتشر گردیده که داغ لامذهبی و گمراهی رویش گذاشتهاند و بعدها با اضافات مقلدین و دشمنان او جمع آوری شده."(مقدمه هدایت بر ترانههای خیام)
♦️ اما طبیعی است در اصل ماجرا خیام را نمیتوان شاعری همانند شعرای کهن نامید. ماحصل کل اشعار خیام به ۲۰۰ تا ۳۰۰ بیت نمیرسد و آن هم بیشتر فضای ذوقی برهههایی از زندگی او را پوشش میدهد. چگونه میتوان رباعیات او را با کتابی چون شاهنامه و یا مثنوی و دیوان کبیر برابر نهاد؟ رمز توفیق اشعار خیام را نه در قوت یا استحکام ادبی آنها، که در مضمون متفاوتی باید جست که در تاریخ تمدن ایرانی و حتی باورداشتهای کهن سایر ادیان و ملل آن دوران تقریبا کمتر نمونهای و نظیری دارد.
خیام نمونهای انتهایی از آزادی عقل و اندیشه در تاریخ فکر ایرانی است در سالهای بالیدن تمدن ایرانی- اسلامی است. تمدنی که به نوشته دکتر شفیعی کدکنی با قوت گرفتن عرفان و اندیشههای عارفانی چون شیخ عطار نیشابوری( همشهری خیام) عملا مهر خاتمتی بر دوره خردگرایی زده شد.
♦️متن کامل این مطلب را در سایت ایندیپندنت فارسی بخوانید
🖌 حسن امرایی
#عمر_خیام #فرهنگ #هنر #ریاضیدان
#IndependentPersian
#IndyPersian
#ایندیپندنت_فارسی
📌 صادق هدایت نخستین کسی بود که اندیشههای خیام را در رباعیاتش کاوید و منتشر ساخت
♦️روز ۲۸ اردیبهشت به نام روز حکیم عمر خیام نیشابوری نامگذاری شده است و به همین مناسبت و به رغم آنکه بحران کرونا همچنان دامنگیر شهرهای ایران است، اما دستاندرکاران اداره ارشاد نیشابور تصمیم گرفتند برای یکی از مفاخر شهرشان با رعایت فاصلهگذاری اجتماعی مراسم ویژهای را به مدت سه روز(تا سیام اردیبهشت ۱۳۹۹) برگزار کنند.
برگزاری برخی نمایشگاههای مجازی از سفالینهها و آثار صنایع دستی دوره سلجوقی از جمله برنامههای جانبی این بزرگداشت است. بزرگداشت کسی که اندیشههای او با فقه سنتی و کلاسیک تشیع و خداباوری آنها در تضاد و تنافری عجیب قرار دارد.
نیشابور عصر خیام به نوشته استاد محمدرضا شفیعی کدکنی، دوره "شکوفایی تمدن ایران اسلامی است و چشماندازیست متنوع از دانش، فلسفه، هنر و دین و عرفان. نه دین برای دانش مزاحمتی داشته است و نه دانش برای دین (مقدمه دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی بر تذکره الاولیای عطار-۲۳) اگر چه در همین مقدمه دکتر شفیعی دو گمانه را درباره فضای فکری این دوره مطرح میکند. نخست همنشینی مصلحانه دین و دانش در کنار یکدیگر و دیگری توازن این همنیشینی به دلیل آنکه هیچکدام ظرفیت و توانایی بیرون افکندن دیگری از دایره قدرت را نداشتند. بر این اساس است که دربار ملکشاه سلجوقی جولانگاه اهل علم و دانش میگردد و خراسان و نیشابور مهد بزرگانی چون خیام و غزالی و …
♦️جلب توجه صادق هدایت به رباعیات خیام نیز از این منظر جالب توجه است. او نیز همانند فیتزجرالد در خانوادهای متمول بزرگ شده بود و آموزههای نهیلیستی در او از همان سالها بروز و ظهور داشت که در نهایت به خودکشی او در پاریس ختم شد. هدایت در سن ۲۲ سالگی به سراع نسخههای مختلف رباعیات خیام رفت و در سال ۱۳۰۳ رباعیات خیام و ده سال بعد (۱۳۱۳) کتاب ترانههای خیام را منتشر کرد.
او به کار فیتزجرالد و برخی رباعیاتی که به خیام نسبت داده بود نیز ایراداتی وارد ساخت و با بناگذاری شیوهای نو در بررسی منتقدانه این رباعیات، در نهایت خود با انتخاب ۱۴ رباعی کلیدی از متون کهن دست به انتخاب ۱۴۳ ترانه خیام زد.
هدایت در مقدمهای که بر رباعیات خیام نوشته این نظریه را هم مطرح کرده است که دلیل عدم انتشار و مخفیماندن این اثر و این که خیام خود نامی از این اثر نمیبرد به فضای مذهبی قالب آن دوران باز میگردد"ترانههای خیام در زمان حیاتش به واسطهٔ تعصب مردم مخفی بوده و تدوین نشده و تنها بین یک دسته از دوستان همرنگ و صمیمی او شهرت داشته و یا در حاشیهٔ جُنگها و کتب اشخاص باذوق به طور قلمانداز چند رباعی از او ضبط شده، و پس از مرگش منتشر گردیده که داغ لامذهبی و گمراهی رویش گذاشتهاند و بعدها با اضافات مقلدین و دشمنان او جمع آوری شده."(مقدمه هدایت بر ترانههای خیام)
♦️ اما طبیعی است در اصل ماجرا خیام را نمیتوان شاعری همانند شعرای کهن نامید. ماحصل کل اشعار خیام به ۲۰۰ تا ۳۰۰ بیت نمیرسد و آن هم بیشتر فضای ذوقی برهههایی از زندگی او را پوشش میدهد. چگونه میتوان رباعیات او را با کتابی چون شاهنامه و یا مثنوی و دیوان کبیر برابر نهاد؟ رمز توفیق اشعار خیام را نه در قوت یا استحکام ادبی آنها، که در مضمون متفاوتی باید جست که در تاریخ تمدن ایرانی و حتی باورداشتهای کهن سایر ادیان و ملل آن دوران تقریبا کمتر نمونهای و نظیری دارد.
خیام نمونهای انتهایی از آزادی عقل و اندیشه در تاریخ فکر ایرانی است در سالهای بالیدن تمدن ایرانی- اسلامی است. تمدنی که به نوشته دکتر شفیعی کدکنی با قوت گرفتن عرفان و اندیشههای عارفانی چون شیخ عطار نیشابوری( همشهری خیام) عملا مهر خاتمتی بر دوره خردگرایی زده شد.
♦️متن کامل این مطلب را در سایت ایندیپندنت فارسی بخوانید
🖌 حسن امرایی
#عمر_خیام #فرهنگ #هنر #ریاضیدان
#IndependentPersian
#IndyPersian
#ایندیپندنت_فارسی
ایندیپندنت فارسی
بزرگداشت روز ملی عمر خیام؛ مرد اندیشههای متفاوت با زمانه
سایت ایندیپندنت فارسی تازهترین اخبار و گزارش ها درباره ایران و افغانستان و جهان در حوزه سیاست، اقتصاد، جامعه و فرهنگ و همچنین ویدیو، گزارشهای تصویری را به شما ارائه میدهد