تو هرچه بپوشی به تو زیبا گردد
گر خام بود اطلس و دیبا گردد

مندیش که هرکه یک نظر روی تو دید
دیگر همه عمر از تو شکیبا گردد

سعدی / شـــعر پارسی

باب اول (در سیرت پادشاهان)

حکایت ۳

✨ملک زاده ای را شنيدم كه كوتاه بود و حقير و ديگر برادران بلند و خوبروی. باری پدر به كراهت و استحقار در او نظر مي كرد. پسر بفَراست و استبصار بجای آورد و گفت: ای پدر، كوتاه خردمند، به كه نادان بلند. نه هر چه بقامت مِهتر به قيمت بهتر. "اشاة نظيفة و الفيل جيفية. 

اقلُّ جبالِ الارضِ طورٌ و اِنّهُ
لاَعظَمُ عندَ اللهِ قدراً وَ منزلا

آن شنيدى كه لاغرى دانا
گفت باری به ابلهى فربه

اسب تازى وگر ضعيف بود
همچنان از طويله ای خر به
 
پدر بخنديد و اركان دولت بپسنديدند و برادران بجان برنجيدند. 

تا مرد سخن نگفته باشد
عيب و هنرش نهفته باشد

هر پيسه گمان مبر نهالى
باشد كه پلنگِ خفته باشد

(هر بيشه گمان مبر که خالى‌ست
باشد كه پلنگ، خفته باشد)
 
شنيدم كه ملک را در آن قُرب دشمنی صَعب روی نمود. چون لشكر از هر دو طرف روی درهم آوردند، اول كسی كه به ميدان درآمد اين پسر بود. گفت:

آن نه من باشم كه روز جنگ بينی پشت من
آن منم گر در ميان خاک و خون بينی سری

كان كه جنگ آرد به خون خويش بازی می‌كند
روز ميدان وان كه بگريزد به خون لشكری

اين بگفت و بر سپاه دشمن زد و تنی چند مردان كاری بينداخت. چون پيش پدر آمـد زمين خدمت ببوسيد و گفت:

اى كه شخص مَنَت حقير نمود
تا درشتى هنر نپندارى

اسب لاغر ميان به كار آيد
روز ميدان نه گاو پروارى
 
آورده اند كه سپاه دشمن بسيار بود و اينان اندک. جماعتی آهنگ گريز كردند. پسـر نعـره زد و گفت: ای مردان بكوشيد يا جامه زنان بپوشيد. سواران را به گفتن او تهَوُر زيادت گشت و به يكبار حمله آوردند. شنيدم كه هم در آن روز بر دشمن ظَفَر يافتند. ملک سر و چشمش ببوسيد و در كنار گرفت و هر روز نظر بيش كرد تا وليعهد خويش كرد. برادران حسد بردند و زهر در طعامش كردند. خواهر از غرفه بديد، دريچه بر هم زد. پسر دريافت و دست از طعام كشـيد و گفـت: محال است كه هنرمندان بميرند و بی هنران جای ايشان بگيرند. 

كس نياید به زير سايه بوم
ور هماى از جهان شود معدوم

پدر را از اين حال آگهی دادند. برادرانش را بخواند و گوشمالی بواجب بداد. پس هر يكی را از اطراف بِلاد حِصه ای معين كرد تا فتنه بنشست و نزاع برخاست كه ؛ "ده درويش در گليمى بخسبند و دو پادشاه در اقليمى نگنجند".

نيم نانى گر خورد مرد خدای
بذل درويشان كند نيمى دگر

ملک اقلمى بگيرد پادشاه
همچنان در بند اقليمى دگر

گلستان سعدی / شـــعر پارسی

صبر پرید از دلم
عقل گریخت از سرم

تا به کجا کشد مرا
مستی بی امان تو

مولانا / شـــعر پارسی

تو می‌روی و دل ز دست می‌رود
مرو!
که با تو هر چه هست می‌رود ...

هوشنگ ابتهاج / شـــعر پارسی

گفتم از ورطه عشقت به صبوری به‌درآیم
باز می‌بینم و دریا نه پدیدست کرانش

عهد ما با تو نه عهدی که تَغَیُر بپذیرد
بوستانی‌ست که هرگز نزند باد خزانش

سعدی / شـــعر پارسی

زمانه دوخت لبم را به ریسمان سکوت
که قیمتم بشناسد به امتحان سکوت

منی که خاک نشین بودم از تجلی عشق ...
گذشته‌ام از فلک هم  به نردبان سکوت

نهفته باید و بنهفتم آنچه را دیدم
که عهد عهد غم است و زمان زمان سکوت

شهریار / شـــعر پارسی

بیا آب شو مثل یک واژه در سطرِ خاموشی‌ام!
بیا ذوب کن در کفِ دستِ من جرمِ نورانیِ عشق را
مرا گرم کن ...

سهراب سپهری / شـــعر پارسی

نغمه، آرام از من دیوانه می‌سازد جدا
خواب را از دیده این افسانه می‌سازد جدا

جذبه‌ی توفیق می‌خواهی، سبک کن خویش را
کهربا کی کاه را از دانه می سازد جدا؟

صائب تبریزی / شـــعر پارسی

جز نقش تو در نظر نیامد ما را
جز کوی تو رهگذر نیامد ما را

خواب ارچه خوش آمد همه را در عهدت
حقا که به چشم در نیامد ما را

حافظ / شـــعر پارسی

وصف حسن تو چه گویم؟ که ز اسباب جمال
هر چه باید همه در حد کمالست تو را

هلالی‌ جغتایی / شـــعر پارسی

در ره عشق که از سیل بلا نیست گذار
کرده‌ام خاطر خود را به تمنای تو خوش

حافظ / شـــعر پارسی

از مِی عشقت چنان مَستم که نیست
تا قیامت روی هشیاری مَرا ...

عطار نیشابوری / شـــعر پارسی

باب اول (در سیرت پادشاهان)

حکایت ۴

طايفه ای دزدان عرب، بر سر كوهی نشسته بودند و منفذ كاروان بسته و رعيت بُلدان، از مَكايد ايشان مرعوب و لشكر سلطان، مغلوب. بحكم آنكه ملاذی منيع، از قله ی كوهی گرفته بودند و
ملجاء و ماوای خود ساخته. مُدبران ممالك آن طرف در دفع مضرت ايشان مشاورت همی كردند كه اگر اين طايفه هم بر اين نسق روزگاری مداومت نمايند مقاومت ممتنع گردد.

درختى كه اكنون گرفته است پاى
به نيروى مردى برآيد ز جاى

و گر همچنان روزگارى هلى
به گردونش از بيخ بر نگسلى

سر چشمه شايد گرفتن به بيل
چو پر شد نشايد گذشتن به پيل

سخن بر اين مقرر شد كه يكی را به تجسس ايشان برگماشتند و فرصت نگاه می داشتند تا وقتی كـه بر سر قومی رانده بودند و مقام خالی مانده، تنی چند مردان واقعه ديده ی جنگ آزموده را
بفرستادند تا در شعب جبل پنهان شدند. شبانگاه كه دزدان باز آمدند سفر كرده و غارت آورده سلاح از تن بگشادند و رخت و غنيمت بنهادند، نخستين دشمنی كه بر سر ايشان تاختن آورد خواب بود. چندانكه پاسي از شب درگذشت،

قرص خورشيد در سياهى شد
يونس اندر دهان ماهى شد

مردان دلاور از كمين بدر جستند و دست يكان یکان بر كتف بستند و بامدادان به درگـاه ملک حاضر آوردند. همه را به كشتن اشارت فرمود.

اتفاقا در آن ميان جوانی بود ميـوه ی عنفوان شـبابش نورسيده و سبزه ی گلستان عذارش نودميده. يكي از وزرا پای تخت ملک را بوسـه داد و روی شفاعت بر زمين نهاد و گفت: اين پسر هنوز از باغ زندگانی برنخورده و از ريعان جـوانی تمتع نيافته. توقع به كرم و اخلاق خداونديست كه به بخشيدن خون او بربنده منت نهد. ملک روی از اين سخن درهم كشيد و موافق رای بلندش نيامد و گفت:

پرتو نيكان نگيرد هر كه بنيادش بد است
تربيت نااهل را چون گردكان برگنبد است

نسل فساد ایشان منقطع کردن اولی تر است و بیخ تبار ایشان بر آوردن که آتش نشاندن و اخگر گذاشتن و افعی کشتن و بچه نگه داشتن کار خردمندان نیست.

ابر اگر آب زندگى بارد
هرگز از شاخ بيد بر نخورى

با فرومايه روزگار مبر
كز نى بوريا شكر نخورى

وزیر این سخن بشنید طوعاً و کرهاً بپسندید و بر حسن رای ملک آفرین خواند و گفت: آنچه خداوند دام ملکه فرمود عین حقیقت است که اگر در صحبت آن بدان تربیت یافتی طبیعت ایشان گرفتی و یکی از ایشان شدی امّا بنده امیدوارست که در صحبت صالحان تربیت پذیرد و خوی خردمندان گیرد که هنوز طفل است و سیرت بغی و عناد در نهاد او متمکن نشده و در خبرست کلُّ مولود یولدُ علی الفطرةِ فَاَبواهُ یهوّدانه وَ یُنصرانه و یُمجّسانِه

با بدان یار گشت همسر لوت
خاندان نبوتش گم شد

سگ اصحاب كهف روزى چند
پى نيكان گرفت و مردم شد

این بگفت و طایفه ای از ندمای ملک با وی به شفاعت یار شدند تا ملک از سر خون او در گذشت و گفت بخشیدم اگر چه مصلحت ندیدم.

دانى كه چه گفت زال با رستم گرد
دشمن نتوان حقير و بيچاره شمرد

ديديم بسى، كه آب سرچشمه خرد
چون بيشتر آمد شتر و بار ببرد

فی الجمله پسر را به ناز و نعمت بر آوردند و استادان به تربیت او نصب کردند تا حسن خطاب و ردّ جواب و سایر آداب خدمت ملوکش در آموختند و در نظر همگنان پسندیده آمد. باری وزیر از شمایل او در حضرت ملک شمّه ای می‌گفت که تربیت عاقلان در او اثر کرده است و جهل قدیم از جبلت او به در برده. ملک را تبسم آمد و گفت.

عاقبت گرگ زاده گرگ شود
گرچه با آدمى بزرگ شود

سالی دو بر اين برآمد. طايفه ي اوباش محلت بدو پيوستند و عقد موافقت بستند تا به وقت فرصت وزير و هر دو پسرش را بكشت و نعمت بـی قيـاس برداشـت و در مغـازه ی دزدان بجـاي پـدر نشست و عاصی شد. ملك دست تحير به دندان گزيدن گرفت و گفت:

شمشير نيك از آهن بد چون كند كسى ؟
ناكس به تربيت نشود اى حكيم كس

باران كه در لطافت طبعش خلاف نيست
در باغ لاله رويد و در شوره بوم خس

زمين شوره سنبل بر نياورد
در او تخم و عمل ضايع مگردان

نكويى با بدان كردن چنان است
كه بد كردن بجاى نيكمردان

گلستان سعدی / شـــعر پارسی

همه‌کس را تن و اندام و جمالست و جوانی
وین همه لطف ندارد تو مگر سرو روانی

نظر آوردم و بردم که وجودی به تو ماند
همه اسمند و تو جسمی همه جسمند و تو جانی

تو ندانی که چرا در تو کسی خیره بماند
تا کسی همچو تو باشد که در او خیره بمانی

سعدی / شـــعر پارسی

گفتم از ورطه‌ی عشقت به صبوری به درآیم
باز می‌بینم و دریا نه پدید است کرانش

عهد ما با تو نه عهدی که تَغَیُر بپذیرد
بوستانی‌ست که هرگز نزند باد خزانش

سعدی / شـــعر پارسی