آه ويتامين، آه آبرو
http://www.mghaed.com/essays/snaps/88/aah.htm
http://www.mghaed.com/essays/snaps/88/aah.htm
دربارة نهضت مشروطيت و 28 مرداد
http://www.mghaed.com/essays/observation/august_blues.htm
http://www.mghaed.com/essays/observation/august_blues.htm
غم‌آوا و غمنامه‌های امردادی:
بازنگری، خونسردی
بازنگری، خونسردی
ماه مرداد برای روشنفكران ایران تبدیل به نوعی ماه سوگواری شده است. تـقیه طی قرنها بر طرز فكر غیرمؤمنان نیز اثر گذاشته است و مردم غالباً ناچارند بیش از یك عقیده داشته باشند تا از انواع مخمصه ها جان به در برند. و آئین سوگواری برای مردگان، تا حد پرستـش آنها، شكلهایی غیردینی نیز به خود گرفته است. به همین سان، روشنفكران ایرانی برای خودشان ماه غصّه‌خوردن ِ لائیك دارند. نیمۀ اول ماه نیمۀ تابستان وقف حسرتخواری برای نهضت جوانمرگ شدۀ مشروطیت است و نیمۀ دوم آن برای شهادت فجیع جوانی ناكام موسوم به 28 مرداد.
ترجیع بند تمام بحثهاست كه نهضت مشروطیت ناكام ماند و به انحراف كشانده شد، و آنچه در 28 مرداد 1332 اتفاق افتاد حركتی راستین را قیچی كرد. اما كمتر كسی می كوشد روشن كند كامیابی واقعی مشروطیت و ادامۀ حركت پیش از 28 مرداد چه نتایجی می توانست داشته باشد و به كجاها برسد. می توان پنداشت تنها بر سر همین دونكته، یا در واقع یك نكته، اتفاق نظر وجود دارد و هر تلاشی برای ادامۀ داستان در خیال، به گونه ای كه به پایانی خوش از نوع یك بار برای همیشه بینجامد، مخالفت برانگیز خواهد بود. از این رو، امن ترین شیوه آن است كه معتقد باشیم «نشد» و «نبود». اینكه چه می شد و چه می بود البته تاریخ نیست، خیالپردازی است. اما آنچه در این سالها در ایران قلم و به قلم، و در واقع سینه به سینه، می چرخد تا چه اندازه تاریخ است؟
بـِنـِدِتــّو كروچه، اندیشمند ایتالیایی، با نظر روسو موافق بود كه تاریخ یك مشت دروغ است كه از لابه لای آنها ما باید آنچه را به حقیقت نزدیك تر به نظر می رسد برگزینیم. خود كروچه، به عنوان ایده آلیست، در گفتن این حرف مشكلی نداشت، اما ناظران كمتر آیده آلیست و بیشتر شكـَاك ممكن است بپرسند: ببخشید پروفسور، حقیقت را چگونه تعیین می كنید، «به نظر» چه كسی، و تازه اگر عقاید و روحیات شـُمای ناظر به مرور تغییر كند، این « به حقیقت نزدیك تر» هم دستخوش نوسان خواهد شد؟ درهرحال، با حرف دیگر كروچه می توان كمی بیشتر همراه بود كه تاریخْ یكسره تاریخ معاصر است. وضع موجود به درك ما از تاریخ شكل می دهد: «هركه نقش خویشتن بیند در آب.» تاریخ مانند كاتالوگ عقاید است. علایقتان را ــــ یا آنچه به علایقتان نزدیك تر است ــــ در وقایع پیشین بجویید، حتما پیدا می كنید.
یكی از عجیب‌ترین جنبه های سوگواری مردادماه، همنوایی اهل دیانت است كه البته همواره مشتاق عزاداری به هر بهانه‌ای اند. كسانی از این گروه حتی اصرار دارند بیش از صاحب عزا گریه كنند. اگر، آنچنان كه گفته می شود، در نهضت مشروطیت روشنفكران سبب شدند دین در رأس امور قرار نگیرد، و 28 مرداد كودتایی بود علیه پشت كنندگان به دیانت، پس چه جای تأسف، زیرا امروز حقیقت سرانجام پیروز گشته است. در فاصلۀ صبح ازل و شام ابد، و در عمر ملتها پنجاه و صد سال زمانی چندان دراز نیست. اگر این سرزمین ِ اهورایی جاودانه است و سنـّت ِ الهی تبدیل‌ناپذیر، و وقتی دربارۀ هزار و دو هزار سال پیش طوری صحبت می كنند كه انگار همین دیروز بود، قاعدتاً این چند صباح تأخیر را نباید چندان مهم انگاشت.
ظاهرا درد همه، چه روشنفكر و چه اهل دیانت، این است كه فرصتها از دست رفت. فرصت مورد نظر دستۀ اول باید معطوف به ترقی باشد؛ و نزد جناح دوم، فرصت ِ هرچه دینی‌تركردن جامعه. وقتی جملات صادر‌شده طی زمان را كنار هم بچینیم، می بینیم به رغم حالت پدرمرده‌واری كه هر دو دسته در عزای 14 و 28 مرداد به خود می‌گیرند، هر یك غمی كاملا متفاوت دارد: روشنفكران می‌گویند اگر مشروطیت به ثمر رسیده بود در ابتدای هزارۀ سوم همچنان گرفتار هزارۀ اول نبودیم. و اهل دیانت متأسفند كه اگر مشروعه به كرسی قدرت نشسته بود هرآینه افكاری شبهه‌انگیز كه امروز اسباب گمراهی خلق است مجال رشد نمی یافت.
گرچه تكرار تاریخ در عمل ناممكن است، دست كم می‌توان به گمانزنی پرداخت كه اگر یك واقعۀ معین همین امروز اتفاق می افتاد نتیجه تا چه اندازه ممكن بود به آنچه در تاریخ ثبت شده است شبیه باشد. در این جا بحث بر سر تاریخ نیست؛ در این باره است كه اگر جنبش مشروطه پس از صد سال، و ماجرای ملی‌شدن نفت پس از پنجاه سال پیش می آمد نتیجه چه می توانست باشد.
آنچه در پی می‌آید نیم نگاهی است به طرز نگاههای معاصران ما در «برگزیدن آنچه به حقیقت نزدیك‌تر به نظر می رسد» از میان خروارها متن مربوط به نهضت مشروطیت و 28 مرداد. آن وقایع چنان پیچ در پیچ و پر از جزئیات است كه حتی تصویری كلی از هر یك مثنوی هفتادمن كاغذ خواهد شد. غرق‌شدن در جزئیات این خطر را هم در پی دارد كه به داستانپردازی بیفتیم. و در حالی كه هم روشنفكران لائیك و هم دینمداران می‌توانند در یك عزای واحد گریبان چاك كنند، پس لابد متوفی، یا متوفیان، بیش از یك چهره و شخصیت داشته اند یا به مرور پیدا كرده‌اند. اسكار وایلد می گفت«تنها وظیفۀ ما در برابر تاریخ این است كه آن را دوباره
ترجیع بند تمام بحثهاست كه نهضت مشروطیت ناكام ماند و به انحراف كشانده شد، و آنچه در 28 مرداد 1332 اتفاق افتاد حركتی راستین را قیچی كرد. اما كمتر كسی می كوشد روشن كند كامیابی واقعی مشروطیت و ادامۀ حركت پیش از 28 مرداد چه نتایجی می توانست داشته باشد و به كجاها برسد. می توان پنداشت تنها بر سر همین دونكته، یا در واقع یك نكته، اتفاق نظر وجود دارد و هر تلاشی برای ادامۀ داستان در خیال، به گونه ای كه به پایانی خوش از نوع یك بار برای همیشه بینجامد، مخالفت برانگیز خواهد بود. از این رو، امن ترین شیوه آن است كه معتقد باشیم «نشد» و «نبود». اینكه چه می شد و چه می بود البته تاریخ نیست، خیالپردازی است. اما آنچه در این سالها در ایران قلم و به قلم، و در واقع سینه به سینه، می چرخد تا چه اندازه تاریخ است؟
بـِنـِدِتــّو كروچه، اندیشمند ایتالیایی، با نظر روسو موافق بود كه تاریخ یك مشت دروغ است كه از لابه لای آنها ما باید آنچه را به حقیقت نزدیك تر به نظر می رسد برگزینیم. خود كروچه، به عنوان ایده آلیست، در گفتن این حرف مشكلی نداشت، اما ناظران كمتر آیده آلیست و بیشتر شكـَاك ممكن است بپرسند: ببخشید پروفسور، حقیقت را چگونه تعیین می كنید، «به نظر» چه كسی، و تازه اگر عقاید و روحیات شـُمای ناظر به مرور تغییر كند، این « به حقیقت نزدیك تر» هم دستخوش نوسان خواهد شد؟ درهرحال، با حرف دیگر كروچه می توان كمی بیشتر همراه بود كه تاریخْ یكسره تاریخ معاصر است. وضع موجود به درك ما از تاریخ شكل می دهد: «هركه نقش خویشتن بیند در آب.» تاریخ مانند كاتالوگ عقاید است. علایقتان را ــــ یا آنچه به علایقتان نزدیك تر است ــــ در وقایع پیشین بجویید، حتما پیدا می كنید.
یكی از عجیب‌ترین جنبه های سوگواری مردادماه، همنوایی اهل دیانت است كه البته همواره مشتاق عزاداری به هر بهانه‌ای اند. كسانی از این گروه حتی اصرار دارند بیش از صاحب عزا گریه كنند. اگر، آنچنان كه گفته می شود، در نهضت مشروطیت روشنفكران سبب شدند دین در رأس امور قرار نگیرد، و 28 مرداد كودتایی بود علیه پشت كنندگان به دیانت، پس چه جای تأسف، زیرا امروز حقیقت سرانجام پیروز گشته است. در فاصلۀ صبح ازل و شام ابد، و در عمر ملتها پنجاه و صد سال زمانی چندان دراز نیست. اگر این سرزمین ِ اهورایی جاودانه است و سنـّت ِ الهی تبدیل‌ناپذیر، و وقتی دربارۀ هزار و دو هزار سال پیش طوری صحبت می كنند كه انگار همین دیروز بود، قاعدتاً این چند صباح تأخیر را نباید چندان مهم انگاشت.
ظاهرا درد همه، چه روشنفكر و چه اهل دیانت، این است كه فرصتها از دست رفت. فرصت مورد نظر دستۀ اول باید معطوف به ترقی باشد؛ و نزد جناح دوم، فرصت ِ هرچه دینی‌تركردن جامعه. وقتی جملات صادر‌شده طی زمان را كنار هم بچینیم، می بینیم به رغم حالت پدرمرده‌واری كه هر دو دسته در عزای 14 و 28 مرداد به خود می‌گیرند، هر یك غمی كاملا متفاوت دارد: روشنفكران می‌گویند اگر مشروطیت به ثمر رسیده بود در ابتدای هزارۀ سوم همچنان گرفتار هزارۀ اول نبودیم. و اهل دیانت متأسفند كه اگر مشروعه به كرسی قدرت نشسته بود هرآینه افكاری شبهه‌انگیز كه امروز اسباب گمراهی خلق است مجال رشد نمی یافت.
گرچه تكرار تاریخ در عمل ناممكن است، دست كم می‌توان به گمانزنی پرداخت كه اگر یك واقعۀ معین همین امروز اتفاق می افتاد نتیجه تا چه اندازه ممكن بود به آنچه در تاریخ ثبت شده است شبیه باشد. در این جا بحث بر سر تاریخ نیست؛ در این باره است كه اگر جنبش مشروطه پس از صد سال، و ماجرای ملی‌شدن نفت پس از پنجاه سال پیش می آمد نتیجه چه می توانست باشد.
آنچه در پی می‌آید نیم نگاهی است به طرز نگاههای معاصران ما در «برگزیدن آنچه به حقیقت نزدیك‌تر به نظر می رسد» از میان خروارها متن مربوط به نهضت مشروطیت و 28 مرداد. آن وقایع چنان پیچ در پیچ و پر از جزئیات است كه حتی تصویری كلی از هر یك مثنوی هفتادمن كاغذ خواهد شد. غرق‌شدن در جزئیات این خطر را هم در پی دارد كه به داستانپردازی بیفتیم. و در حالی كه هم روشنفكران لائیك و هم دینمداران می‌توانند در یك عزای واحد گریبان چاك كنند، پس لابد متوفی، یا متوفیان، بیش از یك چهره و شخصیت داشته اند یا به مرور پیدا كرده‌اند. اسكار وایلد می گفت«تنها وظیفۀ ما در برابر تاریخ این است كه آن را دوباره
بنویسیم.» اما اگر صد بار هم تاریخ را بنویسیم، نگارشگری صد و یكمی پیدا خواهد شد كه با آنچه پیشتر گفته شده موافق نیست. با این حساب، یك بار كمتر یا بیشتر بازنگری ِ تاریخ شاید علی‌السّـویه باشد.
"در مملکتی که آیندهٔ تابناک فرضی آن پشت سرش است منصفانه به‌نظر نمی‌رسد قلمزن را زیر فشار بگذارند که باید مانند موشک از جوّ زمین خارج شود و به اعلی‌ٰ علییـّن صعود کند."
copyright and dialects.pdf
130.4 KB
copyright and dialects.pdf
با یقینی در حد متخصص فال قهوه پیش بینی ام را تکرار کنم: پیوستن به ٔ معاهده جهانی حقوق مؤلف و مصنف خواست منطقی ایرانیهایی خواهد بود که رفته رفته ایرونی بازی و دستبرد بی محابا به حق خود را قابل تحمل نخواهند دید. ایران با این بساط یاغیگری نمی تواند وارد سازمان تجارت جهانی شود.
ٔ
ٔ
بخشی از گفتگو:
از نوع سفرىِ كه لذت مىبرم رانندگى در جادهاى است كوهستانى در هواى نيمهبارانى. رانندگى در ساعات پس از نيمهشب را بخصوص دوست دارم. رانندگى در جادههاى خشك در روزهاى گرم براى من هم ملالآور است. تصور دلخواهم از سفر، رانندگى با همسفرهاى همدلى است در جادهاى بارانى در حاشيهٔ رودخانه و جنگل.
و دوست داريد آن جادهٔ قشنگ به كجا ختم شود؟
ــــ به هيچجا. به سفر در ميهن آريايىـاسلامىمان علاقهاى ندارم. بهقول مهدىاخوانثالث: ''دست بردار از اين در وطنِ خويش غريب." از سفركردن در ايران لذت نمی‌برم، چون آن قسمتهايى از ايران كه آدميزاد ساخته معمولاً جاهاى زشتى است. در ساختمانها و خيابانها نه ظرافتى هست و نه چيز قشنگى. رستوران، چه در ميان راه و چه در شهرها، غالباً بد و كثيف است. صدها كيلومتر مىرانيد، نه دستشويى تميزى، نه رستوران درست و حسابى ِ دنج و پاکیزه‌ای. فقط چلوكبابى و جوجهكبابى ِ كثيف و گران با برنج مزخرف وارداتى كه نگذاشتهاند بپزد مبادا وا برود، چاى آبزيپو، يك مشت پيشخدمت ژوليده، تعدادى مهتابى و لامپ مدادى ِ چشمآزار و ميزهايى كه رويشان نايلون كشيدهاند اما اين نايلونها را هرگز نشُستهاند.
از نوع سفرىِ كه لذت مىبرم رانندگى در جادهاى است كوهستانى در هواى نيمهبارانى. رانندگى در ساعات پس از نيمهشب را بخصوص دوست دارم. رانندگى در جادههاى خشك در روزهاى گرم براى من هم ملالآور است. تصور دلخواهم از سفر، رانندگى با همسفرهاى همدلى است در جادهاى بارانى در حاشيهٔ رودخانه و جنگل.
و دوست داريد آن جادهٔ قشنگ به كجا ختم شود؟
ــــ به هيچجا. به سفر در ميهن آريايىـاسلامىمان علاقهاى ندارم. بهقول مهدىاخوانثالث: ''دست بردار از اين در وطنِ خويش غريب." از سفركردن در ايران لذت نمی‌برم، چون آن قسمتهايى از ايران كه آدميزاد ساخته معمولاً جاهاى زشتى است. در ساختمانها و خيابانها نه ظرافتى هست و نه چيز قشنگى. رستوران، چه در ميان راه و چه در شهرها، غالباً بد و كثيف است. صدها كيلومتر مىرانيد، نه دستشويى تميزى، نه رستوران درست و حسابى ِ دنج و پاکیزه‌ای. فقط چلوكبابى و جوجهكبابى ِ كثيف و گران با برنج مزخرف وارداتى كه نگذاشتهاند بپزد مبادا وا برود، چاى آبزيپو، يك مشت پيشخدمت ژوليده، تعدادى مهتابى و لامپ مدادى ِ چشمآزار و ميزهايى كه رويشان نايلون كشيدهاند اما اين نايلونها را هرگز نشُستهاند.
👍1
ايران را هرچه كمتر ببينم بيشتر دوست دارم
http://www.mghaed.com/interviews/travellers&travelling.htm
http://www.mghaed.com/interviews/travellers&travelling.htm
انقلاب اسلامی نامی است از نوع بـِرند برای مجمع‌الدستجات قدرتهای خیابانی که سالهاست بر سر شیوهٔ درست و نادرست زندگی با اکثریت عظیم جامعه بگومگو دارند. مهمترین ناسازگاری خرده‌فرهنگ‌های ایران سبک زندگی از نظر جایگاه زنان درس‌خواندهٔ شهری است.
http://www.mghaed.com/essays/observation/sweet-taste-of-white-meat.htm
http://www.mghaed.com/essays/observation/sweet-taste-of-white-meat.htm
قيمه و پرگار وجود
مسافران هواپيمايی از ايران رسيده را در فرودگاه كشور همجوار تا فيهاخالدون تفتيش می‌كنند؛ در ايران ترجيع‌بند هميشگی را سر می‌دهند: اينها يك مشت تازه به دوران رسيده‌اند در اميرنشينی يك‌وجبی. كشوری ديگر در را كلاً به روی ايرانی می‌بندد؛ در ايران صفحۀ سوزن‌خورده را روی گرامافون می‌گذارند: اينها نوكر در ِ خانۀ بابای ما بودند و ولشان كرديم بروند.
در فهرست دراز افراد مظنون و مشكوك و متهم به عمليات تروريستی عليه غرب، تاكنون اسم ايرانی‌‌تبار يا دارندۀ گذرنامۀ ايرانی ديده نشده است. اما شهروندان ايران از نظر سهولت دريافت رواديد در ته فهرست قرار دارند، حتی پس از اتباع يمن، عربستان و پاكستان كه خاستگاههای تروريسم‌اند.
عربها افتخار می‌كنند كه دوستدار شكار با شاهين، مسابقۀ اسبدوانی و شتردوانی و فعاليتهايی‌اند منحصراً مردانه اما دسته‌جمعی و در فضای باز. در حالی كه ايران دارای يك درصد جمعيت دنياست، رئيس پليس اين كشور می‌‌گويد پنج درصد از 25 ميليون معتاد دنيا ايرانی‌اند. ايران احتمالاً تنها كشور دنياست كه مواد مخدر به لايۀ بسيار بالا و بسيار پائين جامعه محدود نمی‌شود و بخشی گسترده از اقشار ميانی هم حال‌كردن را می‌پسندند. ملچ‌ملوچ‌كردن مجری و مصاحبه‌شوندۀ فاضل ايرانی با چشمهايی كه پيلی‌پيلی می‌خورد در تلويزيونهای داخل و خارج نادر نيست.
حتی وقتی قصد سوئی نداريم و شيله‌پيله‌ای در كار نيست، مردم جوامع مجاور از برخی فكرهای ما (و از نوع حال‌كردن‌مان) می‌هراسند. لنترانی‌پراندن به ديگران كمكی به كاهش اين نگرانی نمی‌كند. آدمها معمولاً به خودساخته‌بودن خويش مفتخرند اما كمتر كسی وقتی از بالا و به چشم از زيربوته درآمده به او نگاه كنند بی‌تفاوت می‌ماند. اين يكی از گرفتاريهای مردم ايران اين است كه می‌كوشند كمبود اعتمادبه‌نفس را با پرخاش جبران كنند.
بحرين در دهۀ 1840 در زمان محمدشاه قاجار به دست بريتانيا افتاد (تقريباً همزمان با تصرف هنگ كنگ). صدوسی سال بعد، سازمان ملل استقلال آن كشور را به رسميت شناخت. اينكه دولت ايران موضوع سه جزيره را، كه برای ختم قضيه عملاً با آن تاخت زده شد، روی كاغذ نياورْد، مشكل ايران و رودربايستی بين حكومت و ملت آن است.
اگر قرار بر اعادۀ وضع اوليه باشد بايد به عهد آدم ابوالبشر برگشت. زمان تصرف بحرين از سوی بريتانيا يك قرن پس از لشكركشی نادرشاه افشار به هند بود. انتقال گنجينۀ جواهرات ملت صلح‌جو اما مغلوب به خيابان فردوسی ِ تهران (بعد از قتل عام بيست‌هزار نفر در يك روز در دهلی) هم جزو تحولاتی است كه از عهد دقيانوس تاكنون اتفاق افتاده.
در سال 1300، دولت اتحاد جماهير شوروی روی تعهداتی كه تزارها بر ايران تحميل كرده بودند قلم كشيد به اين شرط كه همسايۀ جنوبی به دشمنان شوروی جای پا ندهد. با شاخ‌وبرگ دادن به اين افسانه كه شوروی درياچۀ خزر را پنجاه‌ـ پنجاه با ايران تقسيم كرد، حالا در ايران می‌گويند كشورهای جديد ساحل آن بروند سهمشان را از روسيه بگيرند. كسانی در ايران معتقدند بايد سازمان ملل نوينی ايجاد كرد. اين طرز استدلال هم لابد جزو اصول سازمان جديد است.
ايران وجودی نبود تا شوروی با آن وارد معامله شود يا درياچه‌ای را كه راه ورودی‌اش فقط ولگاست پنجاه‌ـ پنجاه تقسيم كند. حكومت اسمی ِ طهران به‌زحمت از سعدآباد تا شاه عبدالعظيم را تحت امر داشت، و مجمع‌القبايلی متشكل از يك مشت خان مسلح ساير ولايات را.
ايران نقطۀ پرگار آفرينش نيست كه سر و كلۀ ديگران بعداً در حومۀ آن پيدا شده باشد. چه در زمان محمدشاه قاجار و چه در دهۀ 1920، در سراسر دنيا حكومتهايی محو می‌شدند و حكومتهايی جديد شكل می‌گرفتند. آنچه امروز كشور ايران خوانده می‌شود بخشی از نتايج ادغامها و ايجادها در اين ناحيه است. در آن طوفانهای عظيم، موهبت بزرگ چاههای نفت برای اين مردم باقی ماند. می‌توانست نمانده باشد، همچنان كه برای تركيه نماند.
فكر انسان را شرايط می‌سازد. اما فكر انسان می‌تواند بر محيط زندگی و اجتماعش اثر بگذارد. بدترين نوع فكر، خيالی است كه عين واقعيت فرض شود. ”خليج هميشه فارس“ هم، مانند ”كوی دوست“ و ”رخ جانان“، صرفاً مضمونی ادبی است. درهرحال، بسياری مكانهای جغرافيايی بيش از يك اسم دارند و ملتها پذيرفته‌اند كه نام اين دريا يا خشكی در زبانی ديگر غير از چيزی است كه خودشان به كار می‌برند.
اينكه ايرانيهايی امضا جمع كنند تا اسم يك مكان فقط و فقط همانی باشد كه آنها می‌گويند و می‌خواهند، خبر از غيرت ملی می‌دهد اما شايد بتوان نشانۀ نارس‌بودن هم در آن ديد. خود عناوين باستانی ايرانشهر و پارس از زمان هوخشتره چند بار تغيير كرد و قرنها به فراموشی سپرده شد. و در اسفند سال 57 در ايران كسانی گفتند اسم اين پيشرفتگی آب در خشكی، ”خليج اسلامی“ باشد.
مسافران هواپيمايی از ايران رسيده را در فرودگاه كشور همجوار تا فيهاخالدون تفتيش می‌كنند؛ در ايران ترجيع‌بند هميشگی را سر می‌دهند: اينها يك مشت تازه به دوران رسيده‌اند در اميرنشينی يك‌وجبی. كشوری ديگر در را كلاً به روی ايرانی می‌بندد؛ در ايران صفحۀ سوزن‌خورده را روی گرامافون می‌گذارند: اينها نوكر در ِ خانۀ بابای ما بودند و ولشان كرديم بروند.
در فهرست دراز افراد مظنون و مشكوك و متهم به عمليات تروريستی عليه غرب، تاكنون اسم ايرانی‌‌تبار يا دارندۀ گذرنامۀ ايرانی ديده نشده است. اما شهروندان ايران از نظر سهولت دريافت رواديد در ته فهرست قرار دارند، حتی پس از اتباع يمن، عربستان و پاكستان كه خاستگاههای تروريسم‌اند.
عربها افتخار می‌كنند كه دوستدار شكار با شاهين، مسابقۀ اسبدوانی و شتردوانی و فعاليتهايی‌اند منحصراً مردانه اما دسته‌جمعی و در فضای باز. در حالی كه ايران دارای يك درصد جمعيت دنياست، رئيس پليس اين كشور می‌‌گويد پنج درصد از 25 ميليون معتاد دنيا ايرانی‌اند. ايران احتمالاً تنها كشور دنياست كه مواد مخدر به لايۀ بسيار بالا و بسيار پائين جامعه محدود نمی‌شود و بخشی گسترده از اقشار ميانی هم حال‌كردن را می‌پسندند. ملچ‌ملوچ‌كردن مجری و مصاحبه‌شوندۀ فاضل ايرانی با چشمهايی كه پيلی‌پيلی می‌خورد در تلويزيونهای داخل و خارج نادر نيست.
حتی وقتی قصد سوئی نداريم و شيله‌پيله‌ای در كار نيست، مردم جوامع مجاور از برخی فكرهای ما (و از نوع حال‌كردن‌مان) می‌هراسند. لنترانی‌پراندن به ديگران كمكی به كاهش اين نگرانی نمی‌كند. آدمها معمولاً به خودساخته‌بودن خويش مفتخرند اما كمتر كسی وقتی از بالا و به چشم از زيربوته درآمده به او نگاه كنند بی‌تفاوت می‌ماند. اين يكی از گرفتاريهای مردم ايران اين است كه می‌كوشند كمبود اعتمادبه‌نفس را با پرخاش جبران كنند.
بحرين در دهۀ 1840 در زمان محمدشاه قاجار به دست بريتانيا افتاد (تقريباً همزمان با تصرف هنگ كنگ). صدوسی سال بعد، سازمان ملل استقلال آن كشور را به رسميت شناخت. اينكه دولت ايران موضوع سه جزيره را، كه برای ختم قضيه عملاً با آن تاخت زده شد، روی كاغذ نياورْد، مشكل ايران و رودربايستی بين حكومت و ملت آن است.
اگر قرار بر اعادۀ وضع اوليه باشد بايد به عهد آدم ابوالبشر برگشت. زمان تصرف بحرين از سوی بريتانيا يك قرن پس از لشكركشی نادرشاه افشار به هند بود. انتقال گنجينۀ جواهرات ملت صلح‌جو اما مغلوب به خيابان فردوسی ِ تهران (بعد از قتل عام بيست‌هزار نفر در يك روز در دهلی) هم جزو تحولاتی است كه از عهد دقيانوس تاكنون اتفاق افتاده.
در سال 1300، دولت اتحاد جماهير شوروی روی تعهداتی كه تزارها بر ايران تحميل كرده بودند قلم كشيد به اين شرط كه همسايۀ جنوبی به دشمنان شوروی جای پا ندهد. با شاخ‌وبرگ دادن به اين افسانه كه شوروی درياچۀ خزر را پنجاه‌ـ پنجاه با ايران تقسيم كرد، حالا در ايران می‌گويند كشورهای جديد ساحل آن بروند سهمشان را از روسيه بگيرند. كسانی در ايران معتقدند بايد سازمان ملل نوينی ايجاد كرد. اين طرز استدلال هم لابد جزو اصول سازمان جديد است.
ايران وجودی نبود تا شوروی با آن وارد معامله شود يا درياچه‌ای را كه راه ورودی‌اش فقط ولگاست پنجاه‌ـ پنجاه تقسيم كند. حكومت اسمی ِ طهران به‌زحمت از سعدآباد تا شاه عبدالعظيم را تحت امر داشت، و مجمع‌القبايلی متشكل از يك مشت خان مسلح ساير ولايات را.
ايران نقطۀ پرگار آفرينش نيست كه سر و كلۀ ديگران بعداً در حومۀ آن پيدا شده باشد. چه در زمان محمدشاه قاجار و چه در دهۀ 1920، در سراسر دنيا حكومتهايی محو می‌شدند و حكومتهايی جديد شكل می‌گرفتند. آنچه امروز كشور ايران خوانده می‌شود بخشی از نتايج ادغامها و ايجادها در اين ناحيه است. در آن طوفانهای عظيم، موهبت بزرگ چاههای نفت برای اين مردم باقی ماند. می‌توانست نمانده باشد، همچنان كه برای تركيه نماند.
فكر انسان را شرايط می‌سازد. اما فكر انسان می‌تواند بر محيط زندگی و اجتماعش اثر بگذارد. بدترين نوع فكر، خيالی است كه عين واقعيت فرض شود. ”خليج هميشه فارس“ هم، مانند ”كوی دوست“ و ”رخ جانان“، صرفاً مضمونی ادبی است. درهرحال، بسياری مكانهای جغرافيايی بيش از يك اسم دارند و ملتها پذيرفته‌اند كه نام اين دريا يا خشكی در زبانی ديگر غير از چيزی است كه خودشان به كار می‌برند.
اينكه ايرانيهايی امضا جمع كنند تا اسم يك مكان فقط و فقط همانی باشد كه آنها می‌گويند و می‌خواهند، خبر از غيرت ملی می‌دهد اما شايد بتوان نشانۀ نارس‌بودن هم در آن ديد. خود عناوين باستانی ايرانشهر و پارس از زمان هوخشتره چند بار تغيير كرد و قرنها به فراموشی سپرده شد. و در اسفند سال 57 در ايران كسانی گفتند اسم اين پيشرفتگی آب در خشكی، ”خليج اسلامی“ باشد.
👍2
خيلی خوب است كه هركس نظرش را با صراحت بر زبان بياورد. اما بايد احتياط كرد آدمها به مـُهر لاستيكی تبديل نشوند كه قربة‌الی‌الله برای حال‌دادن به شب يلدا و نوروز، و ضدحال‌زدن عليه اين فيلم هاليوودی و آن شيخ، بيانيه صادر كنند. حريفان هم، كه تعدادشان كمتر از ما نيست، امضا جمع‌كردن بلدند.
مسئله اين است: فاصلۀ آبادان و بندرعباس، از نظر تجدد و مدنیـّت، با كيش، و فاصلۀ كيش با جنوب خليج فارس زيادتر می‌شود و روحيۀ ملی ما از اين بابت خراب است. عربها پروژه‌های سی‌‌سالۀ ما را سه‌ساله به نتيجه می‌‌رسانند زيرا می‌دانند كه نمی‌دانند و يكی را استخدام می‌كنند كه بداند. ما حتی قادر نيستيم تهران را قدری شبيه كيش كنيم زيرا جزيره نيست و بی‌دروپيكر است.
حق آدميزاد است كه از كسانی خوشش نيايد اما مدام طعنه‌زدن به مساحت خاك ديگران خبر از پختگی فكر نمی‌دهد و سعی (بی‌‌حاصل) در تحقير ديگران، آن هم صرفاً از روی رشك، درمان درد ما نيست. نه همسايه‌های معاصر، هرچه هستند يا نيستند، حقمان را خورده‌اند و نه از نظر تغذيه فرقی می‌كند كه قيمه را با غين بنويسيم يا با قاف. ”درگذر از نام و بنگر در صفات.“ قدری لپه و گوشت و همت بايد.
در ايران كسانی، برای به‌رسميت‌نشناختن دعاوی، در نقل صحبت حريفان می‌نويسند: خ ل ی ج ع رب ی. اين بحثی است جدی يا در پارك نشسته‌ايم جدول حل می‌كنيم؟
فصلنامۀ سفر، شمارۀ هفدهم، اسفند 87
مسئله اين است: فاصلۀ آبادان و بندرعباس، از نظر تجدد و مدنیـّت، با كيش، و فاصلۀ كيش با جنوب خليج فارس زيادتر می‌شود و روحيۀ ملی ما از اين بابت خراب است. عربها پروژه‌های سی‌‌سالۀ ما را سه‌ساله به نتيجه می‌‌رسانند زيرا می‌دانند كه نمی‌دانند و يكی را استخدام می‌كنند كه بداند. ما حتی قادر نيستيم تهران را قدری شبيه كيش كنيم زيرا جزيره نيست و بی‌دروپيكر است.
حق آدميزاد است كه از كسانی خوشش نيايد اما مدام طعنه‌زدن به مساحت خاك ديگران خبر از پختگی فكر نمی‌دهد و سعی (بی‌‌حاصل) در تحقير ديگران، آن هم صرفاً از روی رشك، درمان درد ما نيست. نه همسايه‌های معاصر، هرچه هستند يا نيستند، حقمان را خورده‌اند و نه از نظر تغذيه فرقی می‌كند كه قيمه را با غين بنويسيم يا با قاف. ”درگذر از نام و بنگر در صفات.“ قدری لپه و گوشت و همت بايد.
در ايران كسانی، برای به‌رسميت‌نشناختن دعاوی، در نقل صحبت حريفان می‌نويسند: خ ل ی ج ع رب ی. اين بحثی است جدی يا در پارك نشسته‌ايم جدول حل می‌كنيم؟
فصلنامۀ سفر، شمارۀ هفدهم، اسفند 87
بریان می‌دیدم: پرنده پشت پنجره و در قابلمه
http://www.mghaed.com/essays/observation/birdie-nam-nam.htm
http://www.mghaed.com/essays/observation/birdie-nam-nam.htm
Mghaed
بریان می‌دیدم: پرنده پشت پنجره و در قابلمه
چگونه از نگاه گوارشی به پرنده‌ها به شفقت گرایش یافتم
فیلمهای دارای مضمون پرنده یا نام آن، پرنده‌باز آلکاتراز را سالهای دبیرستان دیدم. از نسخهٔ شانزده میلیمتری پرندگان زشت، پرندگان کوچک پازولینی به زبان اصلی چیزی یادم نمانده اما آمارکورد فلینی را ذره‌ذره به خاطر دارم و پس از بارها دیدن همچنان برایم تازگی دارد: همزمان با جهش آدرِنالین در خون راوی نوجوان و توجهش به انحنای اندام لوندترین زن شهر در دامن چسبان، فرود طاووس رنگین‌پر در برف فرا رسیدن بهاری گرمی‌بخش نوید می‌دهد (از فدریکوی جاودانی نقل است که گفت ”زندگی مخلوطی است از شعبده و پاستا“ ــــ بخوانید چشم‌بندی و ترید، یا تیلیت. فرمایشی هم عامیانه و هم عرفونی).
در دنیای امروز که رئیس جمهور (پیشین) آمریکا بوقلمون سفید شکرگزاری را می‌بخشاید تا به چَرا ادامه دهد، بریدن سر طاووس کاری است غیرقابل‌تصور و به مراتب وحشتناک‌تر از پوشیدن پوست پلنگ در ملأ عام، اما اعیان روزگار قدیم طاووس بریان سر سفره می‌گذاشتند. در یک منوی ضیافت کاخ رضا شاه، گرچه شخصاً اهل بریزوبپاش و خوشگذرانی نبود، گمانم کباب طاووس به چشمم خورد، یادم نیست به چه مناسبتی، شاید عروسی ولیعهد. و تنها ترانهٔ ایرانی که داستانی دارای توالی روایت می‌کند "طاووس" است، کار پرویز یاحقی و رحیم معینی‌کرمانشاهی در دستگاه شور با صدای مرضیه.
در فیلم پارتی، صحنهٔ پرنده‌نوازی در اقامتگاه سوپرلوکس تهیه‌کنندهٔ سینما که پتر سلرز، سیاهی لشکر هندی، اشتباهاً به آن دعوت شده و ور رفتنش با طوطی عظیم در قفس عظیم‌تر و حرفی که از سیستم صوتی خانهٔ درندشت پخش می‌شود بامزه است. ”بـِردی نام نام“ در دوبلهٔ فارسی ”خوراک پرنده“ ترجمه شده که رساست. در اصل انگلیسی هم بهتر می‌بود ”نان نان“ باشد (تکرار واژهٔ فارسی با کاربرد گسترده در زبانهای آسیایی). در فرانسه یک گروه موزیک هیپ‌هاپ عبارت پیتر سلرز را تابلو خودش کرده است.
پرندگان آلفرد هیچکاک ماجرایی روایت می‌کند (اقتباس از داستان کوتاه دافنه دو موریه) از هجوم دسته‌جمعی و خصمانهٔ مرغان سپید دریایی و کلاغهای سیاه به شهری کوچک کنار خلیج سانفرانسیسکو. همپروازی ِغریب و بینهایت نامحتمل.
اما شاید نه مطلقاً ناممکن. تازگی چند اهل ورزش در شهری کوچک در ایالت آریزونای آمریکا خبر داده‌اند هنگامی دویدن سحرگاهی، جغدها به سروکله‌شان پریده‌اند. پرندهٔ شب‌شکار نه عادت به خوردن انسان دارد و نه توان این کار، اما در چشم تیزبینش هر جنبنده‌ای در حیطهٔ متعلق به او یا طعمه است یا مزاحم.
در دنیای امروز که رئیس جمهور (پیشین) آمریکا بوقلمون سفید شکرگزاری را می‌بخشاید تا به چَرا ادامه دهد، بریدن سر طاووس کاری است غیرقابل‌تصور و به مراتب وحشتناک‌تر از پوشیدن پوست پلنگ در ملأ عام، اما اعیان روزگار قدیم طاووس بریان سر سفره می‌گذاشتند. در یک منوی ضیافت کاخ رضا شاه، گرچه شخصاً اهل بریزوبپاش و خوشگذرانی نبود، گمانم کباب طاووس به چشمم خورد، یادم نیست به چه مناسبتی، شاید عروسی ولیعهد. و تنها ترانهٔ ایرانی که داستانی دارای توالی روایت می‌کند "طاووس" است، کار پرویز یاحقی و رحیم معینی‌کرمانشاهی در دستگاه شور با صدای مرضیه.
در فیلم پارتی، صحنهٔ پرنده‌نوازی در اقامتگاه سوپرلوکس تهیه‌کنندهٔ سینما که پتر سلرز، سیاهی لشکر هندی، اشتباهاً به آن دعوت شده و ور رفتنش با طوطی عظیم در قفس عظیم‌تر و حرفی که از سیستم صوتی خانهٔ درندشت پخش می‌شود بامزه است. ”بـِردی نام نام“ در دوبلهٔ فارسی ”خوراک پرنده“ ترجمه شده که رساست. در اصل انگلیسی هم بهتر می‌بود ”نان نان“ باشد (تکرار واژهٔ فارسی با کاربرد گسترده در زبانهای آسیایی). در فرانسه یک گروه موزیک هیپ‌هاپ عبارت پیتر سلرز را تابلو خودش کرده است.
پرندگان آلفرد هیچکاک ماجرایی روایت می‌کند (اقتباس از داستان کوتاه دافنه دو موریه) از هجوم دسته‌جمعی و خصمانهٔ مرغان سپید دریایی و کلاغهای سیاه به شهری کوچک کنار خلیج سانفرانسیسکو. همپروازی ِغریب و بینهایت نامحتمل.
اما شاید نه مطلقاً ناممکن. تازگی چند اهل ورزش در شهری کوچک در ایالت آریزونای آمریکا خبر داده‌اند هنگامی دویدن سحرگاهی، جغدها به سروکله‌شان پریده‌اند. پرندهٔ شب‌شکار نه عادت به خوردن انسان دارد و نه توان این کار، اما در چشم تیزبینش هر جنبنده‌ای در حیطهٔ متعلق به او یا طعمه است یا مزاحم.
در فصل (کامل نه این کلیپ) غذاخوری فیلم پرندگان، در نگاه مادر راد تیلور این گمان را می‌بینیم که زن بلوند ِ تازه‌وارد قاپ پسرش را دزدیده است. بانویی دیگر با اطمینان اظهارنظر می‌کند حملهٔ پرنده به انسان امکان ندارد زیرا در کتابهای بسیاری که ایشان دربارهٔ هزارها نوع پرنده خوانده حرفی در این باره نیست. عرقخور گوشهٔ بار آیات انجیل دربارهٔ مرغان هوا که نه می‌کارند و نه می‌درَوَند و نیز نزول فاجعه قرائت می‌کند و یکی جواب می‌دهد صبح اول صبح زغنبوت ریختن به خندق بلا خلاف تعالیم انجیل است. و اندکی پیش از هجوم پرنده‌ها، مرغ بریان سفارش می‌دهند.
در آن طنز سیاه کم‌مانند جا داشت یک نفر از بانوی عالمهٔ فاضلهٔ عاقله استفتا کند پرندهٔ حلال‌گوشت چنانچه به فرض محال به انسان حمله کند به‌‌سیخ‌کشیدنش همچنان مجاز است یا باید آن را پرندهٔ گوشتخوار و لذا حرام تلقی کرد (ظاهراً ذهن این کیبورد هنوز از وسوسهٔ باربکیوکردن پرنده‌ها کاملاً رها نشده است).
طنز در زندگانی بشر کم نیست. ”پرُفسور ماتاهاری“ در کتاب مسئلهٔ حجاب(حالا چرا مسئله؟) می‌‌فرماید آلفرد هیچکاک گفته زن هرچه پوشیده‌تر باشد خواستنی‌تر است. در واقعیت، بعدها نوشتند کارگردان شهیر و حجیم پدر خودش را در آورد تا مگر به وصال خانم بلوند این فیلم (و مارنی) نائل آید اما جز دست ردّ و تحقیر نصیبش نشد.
در آن طنز سیاه کم‌مانند جا داشت یک نفر از بانوی عالمهٔ فاضلهٔ عاقله استفتا کند پرندهٔ حلال‌گوشت چنانچه به فرض محال به انسان حمله کند به‌‌سیخ‌کشیدنش همچنان مجاز است یا باید آن را پرندهٔ گوشتخوار و لذا حرام تلقی کرد (ظاهراً ذهن این کیبورد هنوز از وسوسهٔ باربکیوکردن پرنده‌ها کاملاً رها نشده است).
طنز در زندگانی بشر کم نیست. ”پرُفسور ماتاهاری“ در کتاب مسئلهٔ حجاب(حالا چرا مسئله؟) می‌‌فرماید آلفرد هیچکاک گفته زن هرچه پوشیده‌تر باشد خواستنی‌تر است. در واقعیت، بعدها نوشتند کارگردان شهیر و حجیم پدر خودش را در آورد تا مگر به وصال خانم بلوند این فیلم (و مارنی) نائل آید اما جز دست ردّ و تحقیر نصیبش نشد.
👍1
محمد قائد را برخی در قامت یک مولف، برخی مترجم و کسانی روزنامه‌نگاری برجسته به حساب می‌آورند. اما نام او بیش از هر یک از این عناوین، یادآورِ مهارت در مقاله/جستار نویسی‌ست. بسیار پیش از آن‌که چنین ژانری در میان فارسی‌زبانان محبوبیت یافته (و چه بسا مُد شود)، قائد در این شکل از متن صاحب‌سبک و صاحب‌نظر قمداد شد و مقالات‌اش هویت و تشخصی برجسته یافت و به‌اصلاح "امضای" خود را داشت. در نتیجه، برای طرفدارانِ مقاله/جستار و از میان کتابهای تالیفیِ او، "دفترچه‌ی خاطرات و فراموشی" جایگاه منحصربفردی به دست آورد؛ مجموعه مقالاتی در قالب یک کتاب با پرداختن به موضوعاتی گوناگون از زوایایی متفاوت.
در ادامه‌ی جلسات نقد و بررسیِ کتابهای تالیفیِ محمد قائد، و در آخرین جلسه، به "دفترچه‌ی خاطرات و فراموشی" رسیده‌ایم. حضور تک‌تکِ کسانی که به آن کتاب، بحث‌هایش و سبک و ژانر نوشتارش توجه یا علاقه دارند، به اعتبار و پرباریِ جلسه خواهد افزود. از طریق لینک زیر در کلاب‌هاوس منتظرتان هستیم.
https://www.clubhouse.com/event/P09vBAoL?utm_medium=ch_event&utm_campaign=ON9Mxcv-shLtMi8HhuGx3Q-367339
یک‌شنبه 10 مهرماه 1401 ساعت 21:30 به وقت تهران
2 اکتبر 2022 ساعت:
11:00 صبح به وقت ونکوور | 14:00 به وقت نیویورک | 19:00به وقت لندن
در ادامه‌ی جلسات نقد و بررسیِ کتابهای تالیفیِ محمد قائد، و در آخرین جلسه، به "دفترچه‌ی خاطرات و فراموشی" رسیده‌ایم. حضور تک‌تکِ کسانی که به آن کتاب، بحث‌هایش و سبک و ژانر نوشتارش توجه یا علاقه دارند، به اعتبار و پرباریِ جلسه خواهد افزود. از طریق لینک زیر در کلاب‌هاوس منتظرتان هستیم.
https://www.clubhouse.com/event/P09vBAoL?utm_medium=ch_event&utm_campaign=ON9Mxcv-shLtMi8HhuGx3Q-367339
یک‌شنبه 10 مهرماه 1401 ساعت 21:30 به وقت تهران
2 اکتبر 2022 ساعت:
11:00 صبح به وقت ونکوور | 14:00 به وقت نیویورک | 19:00به وقت لندن
👍1