📃 فتوحات عربی‌‌−‌اسلامی از نگاه دیگران
مروری بر کتاب رابرت هُیلَند

✍ زهیر میرکریمی

درآمد
رابرت هُیلَند (متولد ۱۹۶۶) دانش‌آموختهٔ دانشکدهٔ مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد و استاد تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین در دانشگاه نیویورک است و پژوهش‌هایش بر بررسی دوران اسلامِ آغازین تمرکز دارد. او در کتاب «فی سبیل‌اللّه: فتوحات عربی و تکوینِ حکمرانیِ اسلامی» (۲۰۱۵) به‌دنبال ارائهٔ پاسخی به این پرسش است که چگونه عرب‌ها توانستند در زمانی نسبتاً کوتاه سرزمین‌های گسترده‌ای را فتح کنند. هُیلند، برخلاف روایت‌هایی که در منابع عربی و اسلامی دربارهٔ فتوحات یافت می‌شوند،‌ این مجموعه از پدیده‌های مهم تاریخی را در زمینه و زمانهٔ دوران باستان متأخر تبیین و تفسیر می‌کند. او نقش دین و باورهای اعتقادی را در فتوحات نادیده نمی‌گیرد اما عوامل سیاسی، جمعیتی، اجتماعی، مذهبی، و اقتصادی دیگری را که در فتوحات عربی مؤثر بوده‌اند برجسته می‌کند. هُیلند همچنین برای ارائهٔ گزارشی تاریخی از فتوحات، متون و منابع تاریخی متقدم‌تر را بر منابع متأخر اسلامی و عربی رجحان می‌دهد. دستاورد این رویکرد و روشِ متفاوت در بررسی فتوحاتِ عربی کتابی است که بعضی از باورهای رایج و غالب را دربارهٔ این پدیدهٔ مهم تاریخی به چالش می‌کشد. هُیلند در این کتاب نشان می‌دهد که محمّد و پیروانش با فتوحات جهانی نو خلق نکردند، بلکه جهانی را که در فتوحات یافته بودند بازسازی کردند.

✅ متن کامل و پی‌دی‌اف مقاله در:
بخش خواندنی‌ها در تارنمای دورنما

@doornamaa

🔻 سفر گوساله‌ی زرّین از هارونِ سامری در قرآن تا سامریِ ناشناخته در تفسیرهای اسلامی!
✍ زهیر میرکریمی

📚 در این نوشتار، فصلی از کتاب «نقل‌های گوساله‌ی زرّین در اسلام، مسیحیّت، و یهودیّت آغازین» با عنوان «گوساله‌ای، کالبدی که او را بانگی است: گوساله‌ی زرّین از دوران باستان متأخر تا دوران اسلامِ سنّتی» نوشته‌ی مایکل پِرِجیل معرفی شده است...

📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین

🆔@dinonline

🔍 کوهِ موریا در اورشلیم: از محلی برای معبد یهودیان تا زمینی برای مسجد مسلمانان

✨ چکیده‌ای از تاریخ معبد اورشلیم و تصرّف زمین آن به‌دست عرب‌های مسلمان

بخش ۱ از ۲


🔻 سلیمان، پادشاه اسرائیلیان، در حدود سال ۹۶۰ پیش از میلاد، در بهترین مکان از شهرِ اورشلیم بر فراز تپه‌ی که به عِبری «هَر هَبَیت» (یعنی «کوهِ خانه‌[ی خدا]» یا «کوه معبد») نام گرفت معبد و قربانگاهی بنا کرد که به عِبری «بِیت هَمیقداش» (به عربی «بِیتُ المَقدِس») نامیده می‌شد، و به «هیکل سلیمان» یا «معبد سلیمان» نیز معروف شده است. «کوه معبد» بنا بر باور یهودیان، و چنانچه سِفر پیدایش در بایبل عبری به آن اشاره می‌کند، همان مکانی است که ابراهیم قصد قربانی‌کردن فرزندش اسحاق را داشته است: کوه موریا.

🔻 این معبد در سال ۵۸۸ پیش از میلاد، در حمله‌ی پادشاه بابِل، نَبوکَد نَصَر دوم، تخریب شد و نخبگان یهودی به بابِل تبعید شدند. به این ترتیب، دورانی که بعداً به «دوران معبد اول» موسوم شد به پایان رسید. البته این تبعید برای یهودیان منفعت‌هایی نیز به همراه داشت، زیرا که خطِ آرامی که در بابل و در پادشاهی هخامنشی رایج بود را فراگرفتند و کتاب‌های مقدس‌شان را در دوران تبعید و پس از آن دوباره با آن خط مکتوب کردند.

🔻 ۴۹ سال پس از تخریب معبد سلیمان، در ۵۳۹ پیش از میلاد، کوروش پادشاه هخامنشی بر گستره‌ی وسیعی از غرب آسیا مسلط شد و به یهودیان اجازه داد که به سرزمین‌های خودشان بازگردند و معبد سلیمان را از نو بسازند. بازسازی معبد تا سال ۵۱۶ پیش از میلاد به درازا کشید و در زمان پادشاهی داریوش هخامنشی به پایان رسید.

🔻 نوسازی گسترده‌ی بعدی معبد در سال ۲۰ پیش از میلاد و در زمان هِرُد، که پادشاه منسوبِ رومیان در استان یهودیه بود، اتفاق افتاد. او که به دنبال جلب حمایت یهودیان برای تقویت حکومت محلی خود بود معبد را به‌طرز بسیار باشکوهی نوسازی کرد و مساحت زمینی که معبد در آن بنا شده بود (یعنی صفحه‌ی کوه معبد) را از ۷ هکتار به ۱۴ هکتار افزایش داد. البته این بنای باشکوه چندان نپایید، زیرا یهودیان در سال ۶۶ میلادی علیه رومیانِ حاکم شورش کردند و مهار اورشلیم و بعضی سرزمین‌های اطراف را در دست گرفتند. رومیان در پاسخ به این شورش، در سال ۷۰ میلادی اورشلیم را از شورشیانِ یهودی بازپس گرفتند و معبد اورشلیم را ویران کردند. به این ترتیب، دورانی که با نام «دوران معبد دوم» خوانده می‌شود در ۷۰ میلادی به پایان رسید. متن قرآن در آیه‌های ۵ تا ۷ از سوره‌ی اسراء، به این دو تخریب، یعنی تخریب معبد اول به دست نبوکد نصر و تخریب معبد دوم به دست رومیان، اشاره کرده است.

🔻 خرابه‌های معبد دوم بر فراز کوه معبد برای سالیان متمادی، بی‌آنکه بازسازی بشوند، باقی‌ماندند. اندک‌اندک‌ که مسیحیّت در امپراتوری روم قدرت می‌گرفت اورشلیم نیز به شهری مسیحی تبدیل می‌شد و محل تصلیب عیسی و دفن سه‌روزه‌ی او و سپس عروجش به آسمان برای مسیحیان تقدّس می‌یافت. اما کوه معبد و خرابه‌های معبد سلیمان نیز برای مسیحیان اهمیتی نمادین داشت.

🔻 مسیحیان علاقه‌ای به بازسازی معبد دوم بر روی کوه معبد نداشتند، چون از یک سو تعداد یهودیان در اورشلیم رو به کاهش گذاشته بود و اورشلیم به شهری زیارتی برای مسیحیان تبدیل شده بود و تضادهای دینی و هویتی میان مسیحیان و‌ یهودیان اوج گرفته بود؛ و از سوی دیگر خرابه‌های معبد دوم شاهدی زنده بر صدق سخنانی بود که در انجیل‌ها به عیسی نسبت داده شده‌اند: وعده‌‌ای به یهودیان که این معبد تخریب خواهد شد. بنابراین، هرگونه بازسازی معبد به معنای از میان بردن شاهدِ صدق مدعایِ منسوب به عیسی بود، و بی‌تردید مسیحیان خواستار چنین چیزی نبودند.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼

ادامه از 👆🏼

🔍 کوهِ موریا در اورشلیم: از محلی برای معبد یهودیان تا زمینی برای مسجد مسلمانان

✨ چکیده‌ای از تاریخ معبد اورشلیم و تصرّف زمین آن به‌دست عرب‌های مسلمان

بخش ۲ از ۲


🔻 با فتح اورشلیم به‌دست عرب‌های مسلمان در سال ۱۶ هجری (۶۳۷ میلادی) یهودیان از تغییری که در حاکمیت اورشلیم ایجاد شده بود استفاده کردند و از حاکمان جدید خواستند که اجازه بدهند تا معبد را بازسازی کنند. به نظر می‌آید که حاکمان عرب در ابتدا به یهودیان اجازه‌ی بازسازی معبدشان را بر فراز کوه معبد داده‌اند، اما بعداً از رأی خود بازگشته‌اند و کوه معبد را برای ساخت بنایی مختص به خود استفاده کرده‌اند: احتمالاً برای ساخت نمازخانه‌ای که بعداً به ساخت «مسجد الأقصی» منتهی شده است.

🔻 قدیمی‌ترین نقل برجا مانده از آن زمان منسوب به سِبِئوس ارمنی است و در زمانی حدود سال ۴۰ هجری (۶۶۰ میلادی) نوشته شده است. زمینه‌های تضاد دینی میان مسیحیّت و یهودیّت در این بخش از نوشته‌ی سِبِئوس آشکار است. او این‌گونه آورده است:
📝 فصل ۴۳: در باب قوم یهود و شرارت ذاتی ایشان
"اکنون و در این‌جا از ذات شریر قوم گردنکش یهود خواهم گفت که پس از آن‌که مدت کوتاهی هاگارها [= اعقابِ هاجر، کنیز ابراهیم] را پشتیبان خود دیدند، عزم تجدید بنای هیکل سلیمان کردند. نخست محلی را پیدا کردند که قدسِ مقدسات [= «قدسُ الأقداس» به عربی = «قادِش هَقُداشیم» به عِبری] خوانده می‌شد، و در آن‌جا پِی و بنای هیکل را ریختند تا جایگاه نمازگزاران باشد. اما اسماعیلیان [=عرب‌ها] بر آنان حسد بردند و ایشان را از آن‌جا راندند و آن‌جا را نمازگاه خود کردند."

🔻 همچنین، آناستازیوسِ سینایی، که کشیش دِیرِ کاترینِ مقدّس واقع بر کوهپایه‌ی کوه سینا در شبه‌جزیره‌ی سینا بوده است، در دهه‌ی ۶۶۰ میلادی (۴۰ هجری) خودش در اورشلیم شاهد بوده است که کارگرانی زیر نظر مسلمانان مشغول پاکسازی زمین کوه معبد بوده‌اند.

🔻 زائر مسیحی دیگری به نام آرکالْف، که در دهه‌ی ۶۷۰ میلادی (۵۰ هجری) از اروپا راهی اورشلیم شده است و از آن شهر دیدن کرده است، درباره‌ی نمازخانه‌ای بر فراز کوه معبد، در همان محل معبد سلیمان، مطالبی نقل کرده است که مؤید نقل سِبِئوس است:
📝 "در همان محل معروف که زمانی بنای باشکوه معبد قرار داشت، نزدیک به دیوار شرقی، ساراسِن‌ها [=عرب‌های ساکن صحرا یا نواحی نزدیک به استانِ رومیِ «عربیه»] اکنون به نمازخانه‌ای مستطیل‌شکل رفت‌وآمد دارند که از هرگونه ظرافتی خالی است [=ساده است] و آن را با استفاده از تخته‌چوب‌های برافراشته و تیرهای بزرگ بر بالای بخشی از خرابه‌های باقی‌مانده ساخته‌اند. این خانه، چنانچه گفته می‌شود، بیش از ۳۰۰۰ نفر گنجایش دارد."

🔻 این نقل‌ها مؤید این مطلب‌اند که یهودیان در ابتدای حضور مسلمانانِ عرب در اورشلیم آن‌ها را راضی کرده بوده‌اند که معبد دوم را پس از ۵۵۰ سال بازسازی کنند. اما پس از گذشت زمانِ اندکی، سیاست دینی و حکومتیِ عرب‌های مسلمان تغییر کرده است و ترجیح داده‌اند تا بهترین نقطه در مقدس‌ترین شهر یهودیان و مسیحیان را به نام خود و برای بنای دینی خود استفاده کنند. چنین چرخشی می‌توانسته است در راستای ایجاد هویتی متمایز برای دینی نوپدید (اسلام) در برابر مسیحیّت و یهودیّت باشد.


📗 برای دسترسی به نقل‌قول‌های این یادداشت بنگرید به:
سبئوس. تاریخ سِبِئوس. ترجمه‌ی محمود فاضلی بیرجندی. تهران: ققنوس، ۱۳۹۶، ص ۲۱۶.
Hoyland, Robert. Seeing Islam as Others Saw It: A Survey and Evaluation of Christian, Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam. Princeton: Darwin, 1997, p 101, 221.

#اورشلیم #دوران_معبد_اول #دوران_معبد_دوم #سلیمان #موریا
#Jerusalem #First_Temple_Period #Second_Temple_Period #Solomon #Moriah

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

🔍 حریمِ حَرَم در اورشلیم و مکّه

📌 حدود شرعی برای ورود به بیت المَقدِس در اورشلیم و مسجد‌ الحرام در مکّه


📖 قرآن، سوره‌ی توبه، آیه‌ی ۲۸:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَٰذَا وَ إِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ إِن شَاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
‏اى کسانى كه ايمان آورده‌ايد، به‌تحقیق مشركان ناپاکند، پس نبايد از سال آينده به مسجد الحرام نزديک شوند. و اگر از فقر بيمناکيد، پس در آینده خدا، اگر بخواهد، شما را از فضل خويش بى‌نياز مى‌گرداند، كه خدا داناى حکيم است.

🔻 معبد یهودیان بر فرازِ کوه معبد در اورشلیم بنایی چندلایه بوده است و کارکردهای متعددی داشته است، از جمله، کارکردهای دینی و سیاسی و البته اقتصادی. تعداد زیادی از غیریهودیان برای تجارت به اورشلیم و کوه معبد می‌آمده‌اند و در صحن‌های بیرونی معبد اورشلیم تعاملات تجاری و مالی انجام می‌داده‌اند.

🔻 امروزه از ساختمان معبد چیزی باقی نمانده است، زیرا پس از آنکه معبد دوم در سال ۷۰ میلادی به دست رومیان تخریب شد این بنا دیگر بازسازی نشد، و پس از فتوحات عربی و اسلامی که حاکمانِ مسلمان اجازه‌ی تجدیدِ بنای معبد را به یهودیان داده بودند پس از مدتی از رأی خود بازگشتند، و کوهِ معبد را برای ساختِ بناهایی مذهبی در راستای هویت‌بخشی به دین تازه برگزیدند.

🔻 خوشبختانه شواهد متنی، سکه‌شناختی، و باستان‌شناختی متعددی در دست داریم که بر اساس آن‌ها می‌توان وضعیت ساختمان و صحن‌های معبد دوم را تا حدودی بازسازی کرد. یکی از این شواهد باستان‌شناختی که با شواهد متنی نیز هم‌خوانی دارد و مؤید آن‌ها است دو کتیبه‌اند که یکی در سال ۱۸۷۱ میلادی و دیگری در سال ۱۹۳۶ میلادی در کاوش‌های باستان‌شناختی پیرامون کوه معبد کشف شدند.

🔻 این دو کتیبه دربردارنده‌ی هشدارهایی هستند که ورود غیریهودیان به محوطه‌ی درونی معبد، یا صحن غیرعمومی معبد، را ممنوع اعلام می‌کنند، و برای کسانی که به این هشدار توجه نکنند مجازات مرگ را تعیین کرده‌اند. به بیان دیگر، این کتیبه‌ها حدود حرم را برای معبد اورشلیم مشخص می‌کرده‌اند که گذشتن از آن‌ها برای غیریهودیان [ناپاکان] ممنوع بوده است:

📖 متن کتیبه‌ی «هشدار معبد» به زبان یونانی که در موزه‌ی باستان‌شناسی استانبول نگهداری می‌شود:
"هیچ انسانی از اُمَم دیگر نباید از نرده‌ها بگذرد و به درون محوطه‌ی معبد وارد بشود. و هر آن کس که در چنین حالی دستگیر بشود برای مرگش که در پی می‌آید فقط باید خودش را ملامت کند."

🔻 شواهد متنی، از جمله نوشته‌های یوسف فلاوی (فلاویوس یوسیفوس)، مورّخ یهودی سده‌ی یکم میلادی که در محاصره و سقوط اورشلیم و تخریب معبد دوم شخصاً حضور داشته است، مؤید وجود چنین کتیبه‌هایی در ورودیِ حریمِ معبد اورشلیم است:

📖 کتاب «جنگ‌ یهودی» (نوشته شده حدوداً میان سال‌های ۷۵ تا ۸۰ میلادی)، جلد پنجم، بندهای ۱۹۳ و ۱۹۴ از متن یونانی:
"با گذر از این صحن [یعنی صحن عمومی و باز] به سوی صحن دوم معبد، شخص می‌دید که آن صحن با نرده‌هایی سنگی به ارتفاع سه ذراع [حدوداً یک‌و‌نیم متر]، که به‌طور ماهرانه‌ای ساخته شده بودند، احاطه شده است. در میان این نرده‌های سنگی در فواصلی معیّن تخته‌سنگ‌هایی کار گذاشته شده بودند که بعضی به الفبای یونانی و بعضی به الفبای لاتین درباره‌ی [رعایت] شرعیات طهارت هشدار می‌دادند؛ زیرا هیچ خارجی‌ای [یعنی غیریهودی] اجازه‌ی ورود به «مکان مقدس» را نداشت، و به همین دلیل محوطه‌ی دوم معبد این‌گونه نام‌گذاری شده بود."

🔻 همانند یهودیان که غیریهودیان را ناپاک می‌دانستند و مانع حضورشان در معبد اورشلیم می‌شدند، قرآن در سوره‌ی توبه، که احتمالاً در سال نهم هجری پس از فتح مکّه و تسلّط پیامبر اسلام بر آن شهر صادر شده است، مشرکان را «پلید یا ناپاک» می‌خواند، حضور مشرکان در مسجد الحرام را از سال آینده ممنوع اعلام می‌کند، و حضورشان برای عایدات مالی پیروان پیامبر را غیرلازم می‌داند.


📗 برای دسترسی به کتاب «جنگ یهودی» نوشته‌ی یوسف فلاوی بنگرید به:
Thackeray, H. St. J, and Josephus. The Jewish War. Harvard University Press, 1928.

#یهودیت #معبد_دوم #اورشلیم #ناپاکی #اسلام #مسجد_الحرام #مکه #نجس

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

🔍 اندر مصائب نام‌گذاری و معاصرانگی

✨ نقدونظری بر نام‌گذاری ترجمه‌ی فارسیِ کتاب The Study Quran

🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی


🔻 عنوان «تفسیر معاصرانه‌ی قرآن کریم» شاید غریب‌ترین انتخاب در ترجمه‌ی «قرآن‌شناخت» سید حسین نصر بوده است. کم و بیش خلاف آن است، چون بیابان را مفازه گفتنی... تفسیری که تماماً و به عمد مبتنی بر تفاسیر کهن است، به چه معنی معاصرانه است؟

🔻 مترجم فاضل، انشاءالله رحمتی، که انصافا ترجمه‌ی پاکیزه‌ای دارد، از قضا در توضیح همین عنوان آورده است که «تفکر مدرن آمیزه‌ای از حقیقت‌ها و خطاهاست. بسیاری از آنچه در دنیای مدرن در جامه‌ی حقیقت جلوه می‌فروشد، عن‌قریب طشت رسوایی‌شان از بام می‌افتد. بنابراین شرط خرد نیست که آن حقایقی را که از جانب خداوند به بشر وحی شده است به عیار این خطاها سنجید و به پای این خطاها قربانی کرد». از این معاصرانه‌تر می‌توان اندیشید؟ یک سو حقایق ازلی است، که احتمالا فقط اندکی تفسیر و صیقل‌گری او را بس است، و از سوی دیگر آنچه خطایش بعدها آشکار می‌شود.

🔻 خود کتاب قرآن‌شناخت به واقع ادّعای معاصرانگی ندارد. سید حسین نصر در مقدمه می‌گوید که «این اثر می‌باید مبتنی می‌بود بر سنت اسلامی کلاسیک...» و بنابراین «تفسیرهای مدرنیستی یا بنیادگرایانه‌ای را که در طی سده‌ی گذشته در جهان اسلام انتشار یافته است را در آن جایی نبود».

🔻 کتاب مقدّمه‌ی جالبی دارد در خصوص علم جَفر و ارزش‌ها و رمزهای عددی حروفِ عربی و این نکته که ارزش عددی «الله» برابر است با «آدم و حوّا» و این نکته‌ی ژرف را به کمک علم جفر می‌توان دریافت! این نکته که الف عمودی است و ب افقی و نقطه‌ی زیرِ ب تلاقی‌گاه این دو محور و بنابراین ذات همه‌ی حروفِ عربی و در نتیجه ذاتِ قرآن.

🔻 جز موارد بسیار معدودی به تحقیقات قرآن‌پژوهی معاصر ارجاعی ندارد و از مطالعات تطببیقی بین ادیان در آن نشانی نیست. گاه البته تاریخ به خدمت الهیات می‌آید به مثال آنجا که نویسندگان می‌گویند «زبان عربی آخرین زبان سامی بود که وارد صحنه تاریخ شد و خداوند این زبان را برای واپسین وحی برگزید.»

🔻 آوردیم که عموم تفاسیر موردِ ارجاع سنتی هستند و نویسندگان هم در متن به آن نگرش و اصول آن وفادار مانده‌اند. می‌خوانیم که «به لطف عضویت در امت اسلام، آدمی از پاره‌ای حقوق و حمایت‌های اجتماعی و قانونی برخوردار می‌شود». سخن از بهره‌های معنوی نیست، حقوق اجتماعی و قانونی که از آن سو نامسلمانان ندارند. جای دیگر از حکم بردگی کافر و مسلمان و شرایط آن می‌گوید...

🔻 در روایات تاریخی و اسباب النزول هم در قالب سنت مانده‌اند و غمِ خوانش معاصرانه نداشته‌اند، مثل آن حکایت که عالمان یهودی قصد داشته‌اند حکم ملایمتری در باب زنا اجرا کنند و از منظر مفسّران، قرآن آنان را ملامت می‌کند که چرا رجم را فرو نهاده‌اند. یا آنچه در باب اضربوهنّ آمده است. البته گاه به گاه تلاشی شده است که توجیهی تاریخی برای برخی احکام داده شود، چون بحث احکام جنسیتی، منتهی تا آنجا پیش نمی‌روند که اینک راه تغییر باز است یا نه.

🔻 اشتباه نشود، قرآن‌شناخت کتاب خوبی است، مرتّب و منظّم و در کل هماهنگ با هدفی که تعریف کرده است. خصوصا تفاسیر سنّتی را به خوبی منعکس کرده است که بسیار زحمت بزرگی بوده و زحمت زیادی را هم از دوش خوانندگان برمی‌دارد. چنان که آمد ترجمه و چاپ بسیار خوبی هم دارد منتهی همه‌ی پرسش این بود و پاسخ همین که «تفسیر معاصرانه» نیست، گرچه این هم هست که عصر هر کس جداست.

🖋 مجید سلیمانی


#تفسیر_معاصرانه‌ی_قرآن_کریم #قرآن‌شناخت #سید_حسین_نصر #انشاء‌الله_رحمتی #ترجمه
#The_Study_Quran #Seyyed_Hossein_Nasr #Translation

@anqanotes

📌 برنامۀ زمستانی دورنما

🔹 «خیلی دور، خیلی نزدیک» عنوان مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای زندۀ دورنما در محیط اینستاگرام است که در آخرین‌ ماه‌های سال و سدۀ جاری برگزار خواهد شد. در این مجموعه، سراغ برخی پژوهش‌گران ایرانیِ ساکن اروپا خواهیم رفت و پرسش‌هایی را در باب اسلام و اسلام‌پژوهی با آنها مطرح خواهیم کرد.

🔹 میزبانی گفت‌وگوها را زهیر میرکریمی، دانش‌آموختۀ فلسفه و دین‌پژوه، ساکن ملبورن استرالیا، بر عهده خواهد داشت.

🔹 نخستین جلسۀ این برنامه ۳۰ دی/ ۲۰ ژانویه برگزار می‌شود و سپس پنج‌شنبه‌ها به‌صورت یک‌هفته در میان تا اواخر زمستان ادامه خواهد یافت. زمان برگزاری جلسه ساعت ۲۱ به‌وقت تهران است که برابر است با ۴:۳۰ به‌وقت ملبورن و ۱۸:۳۰ به‌وقت اروپای مرکزی.

✅ برای دریافت اطلاعات تکمیلی و حضور در برنامه صفحۀ اینستاگرام دورنما را دنبال کنید.

#با_دورنما_همراه_باشیم
@doornamaa

🔍 معرفی شبکه‌ی یوتیوبِ «کاوش در قرآن و بایبل» از گابرییِل سعید رِینولدز

✨ معرفی منابع


🔻 گابرییِل سعید رِینولدز نامی شناخته‌شده در اسلام‌پژوهی و قرآن‌پژوهی است. کتاب‌های متعددی درباره‌ی خاستگاه‌های اسلام، قرآن، و نسبت قرآن با متون بایبلی نگاشته است که پیش از این در عنقاء بعضی از آن‌ها را معرفی کرده‌ام. رِینولدز به تازگی با تأسیس شبکه‌ای به نام «کاوش در قرآن و بایبل» در یوتیوب (به گویش بریتانیایی) / یوتوب (به گویش امریکایی) مجموعه‌ای از مصاحبه‌های علمی با دین‌پژوهان را به اشتراک می‌گذارد که به موضوع‌های گوناگونی درباره‌ی اسلام، قرآن، و ادیان سامی پرداخته‌اند. تاکنون ۱۰ مصاحبه در این شبکه منتشر شده است که همگی به زبان انگلیسی است و می‌توانید با این پیوند به آن‌ها دسترسی داشته باشید.

🔻 برای مخاطبانی که دسترسی به یوتیوب / یوتوب برایشان دشوار است، فهرستی از این ۱۰ مصاحبه و ویدئو‌های آن‌ها را در زیر آورده‌ام و همه را در کانال «آشیانه‌ی عنقاء» قرار داده‌ام.

🔗 مصاحبه‌ی یکم | ۲۰۲۱/۰۹/۱۳
گابرییِل سعید رِینولدز | پاسخ‌گویی به چند پرسش درباره‌ی قرآن و بایبل (بخش یکم)

🔗 مصاحبه‌ی دوم | ۲۰۲۱/۰۹/۱۳
گابرییِل سعید رِینولدز | پاسخ‌گویی به چند پرسش درباره‌ی قرآن و بایبل (بخش دوم)

🔗 مصاحبه‌ی سوم | ۲۰۲۱/۰۹/۱۳
هیثم صِدقی | بومی‌بودنِ مصاحف قرآنی

🔗 مصاحبه‌ی چهارم | ۲۰۲۱/۰۹/۲۷
جَک تَنوس | سُریانی، باورمندانِ ساده، و خاورمیانه در سده‌های میانه

🔗 مصاحبه‌ی پنجم | ۲۰۲۱/۱۰/۱۱
عِمران البدَوی | قرآن و سنّت انجیل‌های آرامی

🔗 مصاحبه‌ی ششم | ۲۰۲۱/۱۰/۲۵
ثاقب حسین | توجّه قرآن به بایبل

🔗 مصاحبه‌ی هفتم | ۲۰۲۱/۱۱/۰۹
احمد الجلّاد | کتیبه‌های عربی و برآمدنِ اسلام

🔗 مصاحبه‌ی هشتم | ۲۰۲۱/۱۱/۲۳
گَری اَندِرسُن | معرفیِ بایبلِ عِبری

🔗 مصاحبه‌ی نهم | ۲۰۲۱/۱۲/۰۷
اَهاب بَداوی | مطالعه‌ی تشیّع در اسلام‌پژوهی، «مُشرکون» در قرآن، و الحادِ عربی

🔗 مصاحبه‌ی دهم | ۲۰۲۲/۰۱/۱۱
رابِرت هُیلَند | دوران باستان متأخر و خاستگاه‌های اسلام


🔻 با همکاری مترجمانِ خبره و آشنا به این حوزه‌ی مطالعاتی، این مصاحبه‌ها به فارسی ترجمه خواهند شد و در دسترس علاقه‌مندان قرار خواهند گرفت. خبرهای بیشتر درباره‌ی زمان انتشار مصاحبه‌های ترجمه‌شده را در آینده به اطلاع خواهم رساند.


#قرآن‌پژوهی #اسلام‌پژوهی #اسلام #قرآن #بایبل #گابرییل_سعید_رینولدز
#Exploring_the_Quran_and_the_Bible #Quranic_Studies #Islamic_Studies #Islam #Quran #Bible #Gabriel_Said_Reynolds

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

📌 خیلی دور، خیلی نزدیک
گفت‌وگو با پژوهشگران ایرانیِ ساکن اروپا
به میزبانیِ زهیر میرکریمی (ملبورن)

🔷 نشست یکم
«قرآن مورخان»: تفسیری تاریخی‌ـ‌‌انتقادی
با حضور مجید سلیمانی (پاریس)

🔹 پنج‌شنبه ۳۰ دی/ ۲۰ ژانویه
ساعت ۲۱ تهران/ ۴:۳۰ ملبورن/ ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی

✅ در صفحۀ اینستاگرام دورنما:
https://www.instagram.com/doornamaaa/

#خیلی_دور_خیلی_نزدیک
#مجید_سلیمانی #قرآن_مورخان
#با_دورنما_همراه_باشیم

@doornamaa

✨ آغاز این نشست تا ۳۰ دقیقه‌ی دیگر (از ساعت ۲۱ به وقت تهران) در صفحه‌ی اینستاگرام دورنما.

https://www.instagram.com/doornamaaa/?hl=en

🔹 نخستين نشست از مجموعۀ «خیلی دور، خیلی نزدیک» در حضور جمعی از علاقه‌مندان و مخاطبان دورنما و به میزبانی زهیر میرکریمی پنج‌شنبه‌شب گذشته (به‌وقت تهران) برگزار شد. در این نشست نود دقیقه‌ای، مجید سلیمانی دربارۀ رویکرد تاریخی‌ـ‌انتقادی در مطالعۀ متون ادبی و دینی توضیحاتی داد و ضمن معرفی اجمالی «قرآن مورخان»، به بیان نمونه‌هایی از پژوهش‌های عرضه‌شده در این اثر پرداخت. بخش پایانی نشست نیز به طرح پرسش‌های مخاطبان اختصاص یافت.

✅ اکنون نسخۀ کامل تصویری این گفت‌وگو در صفحۀ اینستاگرام دورنما قابل مشاهده است. نسخۀ ادیت‌شدۀ این ویدئو به‌زودی در کانال آپارات و یوتوب دورنما بارگذاری خواهد شد.

🌐 ویدئوی کامل گفت‌وگو در اینستاگرام

@doornamaa

🔍 در باب نسبت موعظه‌نامه‌ها و‌ سروده‌های مذهبی سریانی‌زبان با متن قرآن

✨ معرفی مجموعه سخنرانی‌هایی به مناسبت هزاروپانصدمین سال درگذشت یعقوب سروجی


🔻 سال میلادی گذشته، یعنی ۲۰۲۱ میلادی، هزاروپانصدمین سال درگذشت یعقوب سِروجی بود. یعقوب سِروجی، زاده‌ی حدوداً ۴۵۱ میلادی و درگذشته در ۲۹ نوامبر سال ۵۲۱ میلادی، از برترین اسقف‌ها، شاعران، و الهی‌دانانِ مسیحیِ سُریانی‌زبان در دوران باستان متأخر بوده است.

🔻 یعقوب سروجی ۵۰ سال پیش از ولادت پیامبر اسلام (اگر روایت‌های سنّتی اسلامی در این زمینه را بپذیریم) از دنیا رفته است. به نظر می‌آید که این قرابت زمانی و مکانی میان یعقوب و محمد، و شام و عربستان، چندان بی‌تأثیر نبوده است، به‌ویژه اگر نظر بعضی از پژوهشگران را بپذیریم که ادعا می‌کنند سبک سروده‌های مذهبی و مسجع یعقوب سروجی، و محتوای بعضی از نوشته‌های او، در سبک و قالب‌بندی و محتوای بعضی از آیه‌های قرآن بازتاب یافته‌اند. از همین رو، بررسی آثار یعقوب سروجی، و دیگر نویسندگان سُریانی‌زبان همچون اِفرِم سوری و نَرسای، برای شناخت زیرمتن‌های قرآن و نقادی منابع و مصادرِ احتمالیِ این متن اهمیت دارند.

🔻 سیدنی گریفیث، قرآن‌پژوه برجسته، در آغازِ فصل پنجم از کتاب «قرآن در بافتار تاریخیِ آن» با عنوان «معارف مسیحی و قرآن عربی: اصحاب کهف در سوره‌ی کهف و در سنت مسیحی سریانی»، درباره‌ی اهمیتِ توجه به آثار نویسندگان مسیحیِ سُریانی‌زبان برای شناخت بهتر متن قرآن چنین می‌نویسد (ترجمه از نگارنده‌ی این خطوط است):

📖 تَفَوُّه به این مطلب در میان محقّقانِ زبانِ سُریانی توضیحِ واضحات است که هرچه فرد عمیق‌تر با آثار نویسندگانِ بزرگِ دوره‌ی کلاسیکِ زبانِ سُریانی آشنا باشد —به‌ویژه با مؤلفانِ متونِ واعظانه‌ای که از لحاظِ نیایشی قابلِ توجه بوده‌اند، همچون متونِ اِفرِمِ سوری (حدود ۳۰۶−۳۷۳م)، نَرسایْ اهلِ اِدِسا و نُصَیْبین (حدود ۳۹۹−۵۰۲م)، یا یعقوب سِروجی (حدود ۴۵۱−۵۲۱م)— آنگاه آن فرد طنین‌هایِ بیشتری را از بسیاری از درون‌مایه‌های رایج و عبارت‌پردازی‌های خاص آن متون در نقاط گوناگون از مقالِ قرآنِ عربی خواهد شنید.

🔻«عبداله الیاس زیدان»، اسقف کاتولیکِ لس‌آنجلس، به مناسبت هزاروپانصدمین سال درگذشت یعقوب سروجی، در سال ۲۰۲۱ میلادی هر ماه یک سخنرانی (در مجموع ۱۲ سخنرانی) درباره‌ی آثار و اندیشه‌های یعقوب سروجی برگزار کرده است. فهرست عنوان سخنرانی‌ها و سخنرانان را در ادامه می‌آورم، و البته پیوندهایی به سخنرانی‌های ضبط‌شده ارائه کرده‌ام. همچنین، فهرست‌های ارزشمندی از منابع مرتبط با آثار یعقوب سروجی نیز در این پیوندها در دسترس‌اند.


🔅 سخنرانی یکم | سِباستییَن بروک
چرا ما باید یعقوبِ سِروجی را گرامی بداریم؟

🔅 سخنرانی دوم | فیلیپ فُرنِس
واسطه‌ای میان سنت‌های تفسیری: یعقوب سروجی و نامه‌هایش درباره‌ی تفسیرهای بایبلی

🔅 سخنرانی سوم | جِفری ویکس
قدّیس‌های زنده در میمریِ یعقوب (میمری = مواعظ موزون)

🔅 سخنرانی چهارم | مورییِل دبیه
یعقوب سروجی در زمانه‌اش: واعظی در میان‌رودان در دوران باستان متأخر

🔅 سخنرانی پنجم | مَنُلیس پاپُتْساکیس
از یعقوب سروجی تا رومانُسِ ملودی‌ساز

🔅 سخنرانی ششم | اِرِن گَلگی والش
مجرّب در درد: روایت‌های بایبلی از شفا در شعرِ یعقوب سروجی

🔅 سخنرانی هفتم | راجِر (یوسف) أخرَس
رسولان و پیامبرانِ بی‌رحم: نقد صالحان در موعظه‌ی یعقوبِ سروجی در باب «تذکر»

🔅 سخنرانی هشتم | کِلی گیبسُن
دوستِ عیسی: نسخه‌ی یعقوبِ سروجی از افسانه‌ی أبجَر

🔅 سخنرانی نُهم | آرِن باتز
نگاهی نو به ضدیّتِ یعقوبِ سروجی با یهودیّت

🔅 سخنرانی دهُم | تامِس کُلامْپارامْپیل
تعالیمِ مذهبیِ معنویِ یعقوب سروجی

🔅 سخنرانی یازدهم | خلیل عَلوان
آیا یعقوب سروجی، دیونیسیوسِ جعلیِ اهلِ آرئوپاژ، و استفان ابن صودیلی از منبع الهیاتیِ یکسانی استفاده کرده‌اند؟

🔅 سخنرانی دوازدهم | سوزان اَشبُروک هاروی
خلقت، نظم، زیبایی: یعقوب سروجی در بابِ زیبایی‌شناسیِ نیایشی


#یعقوب_سروجی #سریانی #مسیحیت #اسلام #قرآن #زیرمتن #فرامتن #نقادی_منابع #نقادی_مصادر
#Jacob_of_Serugh #Syriac #Christianity #Islam #Quran #Hypotext #Hypertext #Source_Criticism


🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

🎞 شادی و برف‌بازی کودکان و نوجوانان در حرم الشریف / کوه معبد

🔻 این تصاویر را محمد السمیری، روزنامه‌نگار فلسطینی، در جیکستان (توییتر) منتشر کرده است، و برف‌بازیِ دیروزِ کودکان و نوجوانان در محوطه‌ی اطراف قبّة‌ الصخرة در حرم الشریف / کوه معبد را نشان می‌دهد.

🔻 برای بسیاری از ما که همواره تصاویری از اعتراض، تظاهرات، گاز اشک‌آور، نماز جماعت، و تقابل فلسطینیان و اسرائیلیان را در چنان مکانی دیده‌ایم (یا فقط این‌ها را به ما نشان داده‌اند)، دیدن این تصاویر می‌تواند سویه‌ی دیگری از «زندگی» در فلسطین/اسرائیل را نشان بدهد.

#قبة_الصخرة #حرم_الشریف #کوه_معبد

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

📌 خیلی دور، خیلی نزدیک
گفت‌وگو با پژوهشگران ایرانیِ ساکن اروپا
به میزبانیِ زهیر میرکریمی (ملبورن)

🔷 نشست دوم
مدافعه‌جویی‌های آشکار و پنهان در اسلام‌پژوهی
با حضور مجید دانشگر (فرایبورگ)

🔹 پنج‌شنبه ۱۴ بهمن/ ۳ ژانویه
ساعت ۲۱ تهران/ ۴:۳۰ آدینۀ ملبورن/ ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی

✅ در صفحۀ اینستاگرام دورنما:
https://www.instagram.com/doornamaaa/

#خیلی_دور_خیلی_نزدیک
#مجید_دانشگر #اسلام‌_پژوهی_دانشگاهی
#با_دورنما_همراه_باشیم

@doornamaa

📌 یادداشتی از #مجید_دانشگر دربارۀ وضع کنونی و آیندۀ #اسلام‌پژوهی_دانشگاهی

🔹 در کتاب «قرآن‌پژوهی در دانشگاه‌ها و مجامع علمی جهان اسلام»، که آن را بر مبنای دغدغه‌های شخصی و دانشگاهی‌ام در ۲۰۱۹ منتشر کردم، نشان داده‌ام که چگونه اسلام‌پژوهی در کشورهای اسلامی تبدیل به عملی سیاسی و مدافعه‌جویانه شده و رویکرد تاریخی‌ـ‌انتقادی مدرن به قرآن در سراسر جهان در معرض تهدید قرار گرفته است. همچنین از نفوذ محافظه‌کاران با بودجهٔ نفتی در پروژه‌های دین‌پژوهی در غرب بحث کرده‌ام و کوشیده‌ام به درک منابع و فرآیندهای «دفاعیه‌نگاری اسلامی» کمک کنم.

🔹 این دغدغه‌ها و نگرانی‌ها از آن زمان تاکنون نه‌تنها برطرف نشده‌، بلکه جدی‌تر هم شده و من را از آیندهٔ مطالعات اسلام و ادیان ناامیدتر کرده‌ است. در تجربیات شخصی‌ام استادان مسلمانی را در دانشگاه‌های غربی دیده‌ام که می‌گویند «دربارهٔ فلان موضوع به استادان غیرمسلمان اطلاعات ندهید». به این ترتیب و با استفاده از قدرت، نفوذ و ارتباطات خود بر پژوهشگران جوان و تازه‌کار نیز تأثیر می‌گذارند. آنها می‌کوشند مطالعات اسلام را از دست غرب/دیگری نجات دهند، در حالی که خودشان ریشهٔ محکمی در غرب دارند. هنوز به آثاری از استادان مسلمان در غرب برمی‌خوریم که جغرافیای «قلب اسلام» را آنجایی می‌دانند که عرب‌های اهل‌سنت زندگی می‌کنند. برای آنها، بازگشت به هویت عربی و احیای مستقیم یا غیرمستقیم آن در اولویت است. در این شرایط، دشوار بتوان به آیندهٔ مطالعات عمیق فرافرهنگی یا فیلولوژیک دربارهٔ اسلام و فرهنگ اسلامی خوش‌بین بود. ما به کسانی نیاز داریم که تابوها را بشکنند.

🔹این دغدغه‌ها هیچ‌وقت به پایان نمی‌رسند. تنها کاری که من یا دیگران می‌توانیم انجام دهیم این است که به نسل بعدی یادآوری کنیم که رشتۀ تحصیلی و نیز جهان‌بینی‌شان ممکن است از جهت نظری و سیاسی تحت‌تأثیر گرایش‌های بالادستی‌ها، بزرگ‌ترها و سیاست‌گذاران شکل گرفته باشد. معتقدم احیا و اصلاح سنت شرق‌شناسی و رویکردِ «نگاه خُرد به کلان» به گزاره‌ها و آثار اسلامی راه‌حلی مناسب برای پویایی و ادامۀ حیات «اسلام‌پژوهی دانشگاهی» خواهد بود.

🔹 در مجموع، به آیندۀ مطالعات انتقادیِ بنیادین در دین‌پژوهی، اسلام‌پژوهی، و قرآن‌پژوهی خوش‌بین نیستم. بخشی از دیدگاه‌های اخیر من دربارۀ «وضعیت مأیوس‌کنندۀ اسلام‌شناسیِ دانشگاهی در غرب و شرق» در یک گردهمایی پیرامون کتاب «قرآن‌پژوهی در دانشگاه‌ها و مجامع علمی جهان اسلام» در مجلۀ انتشارات بریل منعکس شده است: «شرق‌شناسی را بر "استعمار‌گری" و "استعمارزدایی" ترجیح می‌دهم».

***

✅ گفت‌وگو با مجید دانشگر دربارۀ وضع کنونی اسلام‌پژوهی دانشگاهی پنج‌شنبه چهاردهم بهمن (برابر با سوم فوریه) رأس ساعت ۲۱ تهران (برابر با ۳:۳۰ آدینۀ ملبورن و ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی) در صفحۀ اینستاگرام دورنما برگزار خواهد شد.

🌐 پیوند به صفحۀ اینستاگرام دورنما

@doornamaa

📌 خیلی دور، خیلی نزدیک
گفت‌وگو با پژوهشگران ایرانیِ ساکن اروپا
به میزبانیِ زهیر میرکریمی (ملبورن)

🔷 نشست سوم
عربستان در دوران باستان متأخر
با حضور مجید منتظرمهدی (آکسفورد)

🔹 پنج‌شنبه ۲۸ بهمن/ ۱۷ فوریه
ساعت ۲۱ تهران/ ۴:۳۰ آدینۀ ملبورن/ ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی/ ۱۷:۳۰ لندن

✅ در صفحۀ اینستاگرام دورنما:
https://www.instagram.com/doornamaaa/

#خیلی_دور_خیلی_نزدیک
#مجید_منتظرمهدی #دوران_باستان_متأخر #پیدایی_اسلام
#با_دورنما_همراه_باشیم

@doornamaa

🔍 سرزمینِ پیامبرپرورِ عربستان

✨ معرفی منابع

📌 بریده‌هایی از متنِ مقاله‌ی «عربستان: مستعد برای وحی» نوشته‌ی گوردِن نیوبی، منتشر شده در کتاب همراه راتلج برای قرآن، ۲۰۲۲ میلادی


🔅 گوردن نیوبی در این مقاله به این پرسش بنیادی می‌پردازد که «چرا جنبش محمد، و متعاقباً اسلام، در عربستان ظهور کرد؟» بخش‌هایی از مقاله‌ی او را در زیر می‌آورم.

🔻 دیرزمانی است که مورخان درشگفت‌اند که چرا عربستان زادگاه اسلام بوده است. پاسخِ مسلمانِ مؤمن این است که: "چون خدا خواسته است." اما برای مورّخانِ دین، پاسخ با جغرافیا، اقلیم، سیاست، جنگ‌، تجارت، و دیگر مؤلفه‌هایی سر و کار دارد که با تاریخِ دینیِ دوران باستان متأخر در شرقِ مدیترانه درآمیخته‌اند. و از آن‌جایی که هیچ مؤلفه‌ای به‌تنهایی پاسخی کامل ارائه نخواهد کرد، این وظیفه‌ی مورّخان است که همه‌ی شواهد موجود را گرد هم بیاورند و بهترین فرضیه را از دل شواهد ارائه کنند.

🔻 به نظر می‌آید که انگاره‌ی «دینِ دارای کتاب»، که به معنای «وحی الهی به صورت مکتوب» است، درست پیش از حیات محمّد و در زمانه‌ی حیات او موضوعِ مهم و محبوبی در عربستان بوده است. این مسأله قطعاً با علاقه و مداخله‌ی قدرت‌های بزرگ —رومیان بیزانسی و پارسیان ساسانی— تشدید می‌شده است، زیرا که آن‌ها از درون و پیرامونِ شبه‌جزیره‌ی عربستان یهودیان و مسیحیان را به‌مثابه‌ی عاملانی فعال برای بلندپروازی‌هایشان به کار می‌گرفتند.

🔻 از سوی دیگر، مبلّغان یهودی و مسیحی در عربستان زمینه‌ای مساعد می‌یافتند زیرا که عربستانی‌ها علاقه‌مند بودند که حولِ جماعت‌های مُتِنَسّک و باورمندی ائتلاف کنند که مرجعیت‌شان از سخنان مکتوبِ خدا گرفته می‌شد. عربستان، که به سبب همه‌ی نیروهایی که از پیرامون بر آن وارد می‌شدند، بیش-از-اندازه-دینی شده بود، به اینجا رسید که بخواهد درکی از «عرب‌بودن»، تصوری فراگیر از خدا، و وحی‌ای به زبان خودش (یعنی عربی) داشته باشد.


🔅 همین خط فکری را دِوین استوآرت در مقاله‌ای با عنوان «پیشنهادی فروتنانه برای مطالعات اسلام» آورده است، البته به بیانی دیگر، و مؤیَّد به نقل‌های اسلامی. به گفته‌ی او، سرزمین عربستان محل ظهور جنبش‌های دینی متعددی بوده است که محمّد فقط یکی از آن‌ها است، هرچند جنبش دینیِ محمّد این بخت را یافته است که بر دیگر جنبش‌های دینی عربستان فائق شود. آنچه در نقل‌های اسلامی از نحوه‌ی ظهور و تسلط اسلام می‌خوانیم را شاید بتوان «تاریخ نجات» یا «تبیین و تفسیر گزینشیِ وقایع و منابع در راستای توجیهِ روایتِ مطلوب» نام نهاد. بخشی از مقاله‌‌ی او را در ادامه می‌آورم.

🔻 دینِ مشرکانه‌ی پیشااسلامی نیز دربردارنده‌ی سنّتی برای «پیامبری» (نبوّت) بود، و این مطلبی است که، تا جایی که من اطلاع دارم، در کتاب‌هایی که به معرفی اسلام می‌پردازند منعکس نشده است. محمّد در زمانه‌اش یگانه پیامبرِ عربستان نبود: مَسلَمَه (یا مُسَیلِمَه) ابن حبیب پیامبرِ قبیله‌ی بنوحنیفه بود در یَمامه؛ سَجاح نبیّه‌ی (پیامبرِ زن) قبیله‌ی بنوتمیم در عربستانِ مرکزی بود؛ الأسود العَنسی پیامبرِ قبیله‌ی مذحج در یمن بود؛ و طُلَیحه ابن خُوَیلد پیامبرِ قبیله‌ی بنو أسد بود.

🔻 نوشتارهایی که اسلام را معرفی می‌کنند گزارش نمی‌کنند که در طول سده‌ی هفتم میلادی عربستان خانه‌ی پیامبرانِ متعددی بوده است که هریک جنبش دینی خودش را رهبری می‌کرده است. این نوشتارها ذکر نمی‌کنند که جنبشِ محمّد آنقدر رشد کرد که قوی‌ترین جنبش دینی گشت و بر دیگر جنبش‌های دینی فائق شد و آن‌ها را سرکوب کرد. از جمله‌ی این جنبش‌های سرکوب‌شده دومین جنبش قدرت‌مند دینی، یعنی جنبش مسیلمه بود، که در نقل‌های اسلامی با نام «مسیلمه‌ی کذاب» شناخته می‌شود.


📗 برای دسترسی به مقاله‌ها بنگرید به:
Newby, Gordon D. "Arabia: Ripe for Revelation." in The Routledge Companion to the Quran, ed. George Archer, Maria Dakaka, and Daniel Madigan (London:Routledge, 2022), 13-22.

Stewart, Dewin. “A Modest Proposal for Islamic Studies.” in Identity, Politics and the Study of Islam: Current Dilemmas in the Study of Religions, ed. Matt Sheedy (Sheffield:Equinox Publishing Limited, 2018), 177–178.

Photo Credit: Epic Maps - Topography of the Middle East

#اسلام #اسلام‌پژوهی #محمد #مسیلمه #پیامبری #نبوت #عربستان

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes