✳️ آداب و فنون بحث
🔸 محمدکاظم کاظمی
شایسته دیدم که در این ایّام پر بحث و گفتگو، این یادداشتها را که حاصل تجربههای خودم است و البته شکل اجمالی و خلاصه دارد، منتشر کنم.
🔹 قسمت اول
🔻 ۱. به نظرم مهمترین ضرورت یک بحث این است که در آن به دنبال کشف حقیقت و رسیدن به نتیجۀ درست باشیم. یعنی ما و طرف مقابل ما بکوشیم که از آگاهی و استدلال همدیگر برای روشنشدن حقیقت استفاده کنیم. هیچ چیزی مهمتر از حقیقت نیست.
🔻 ۲. همیشه این آمادگی را داشته باشید که ممکن است همه یا بخشی از حقیقت در طرف مقابل باشد و شما مطلقاً یا به صورت نسبی در خطا باشید. بنابراین هرجا حس کردید حتی در بخشی اندک از بحث، حق با طرف مقابل است، آن را تأیید کنید. یک فایدۀ ضمنی این قضیه این است که رقیب هم برای پذیرش حقیقتی که در جانب شماست، آمادگی بهتری مییابد. فایدۀ دیگر این است که حریف درمییابد که شما منصف هستید و اگر در جایی سخن او را رد کردید، از سر لجاجت نیست. خیلی مهم است که حریف منصفبودن شما را با درک کند.
🔻 ۳. میدانم که برگشتن از موضع خویش قدری سخت است و شجاعت میطلبد. ولی این شجاعت را داشته باشید. نگران نباشید که عقبنشینی شما ممکن است به زیانتان باشد. نه، شما دو بُرد کردهاید. یکی این که به حقیقت رسیدهاید و آن را پذیرفتهاید و دیگر این که عقلانیت، انصاف و شجاعت پذیرش خود را نشان دادهاید و در چشم آدمهای فهیم، این خودش ارزش دارد. به خصوص اگر با آدمهای فهیم طرف هستید راحتتر این حقیقت را پذیرید و مطمئن باشید که آنها شما را اگرنه به خاطر موضع شما در بحث، بلکه به خاطر این اخلاق شما تحسین خواهند کرد.
🔻 ۴. ولی به هر حال با توجه به این که احتمال عقبنشینی از مواضع خود را میدهید، از اول با موضع محکم وارد نشوید. به قول شاعر «در همه جایی که درآیی، نخست / رخنۀ بیرونشدنش کن درست». از اول سخنتان را با قاطعیت و جزمیت و مطلقنگری بیان نکنید. بگویید «به نظر من این طور است ولی باز هم باید بحث کنیم و ببینیم که درست است یا نه.» یا بگویید «اگر این قضیه فلان باشد این طور خواهد بود.» یعنی نظرتان را مشروط و با عدم قطعیت بیان کنید که اگر لازم شد تجدید نظر کنید، برایتان سخت نباشد.
🔻 ۵. و اگر در بحث غلبه با شما بود، عقبنشاندن حریف برایتان مهم نباشد، بلکه این مهم باشد که او چقدر به حقیقتی که منظور شما بود دست یافته است، حتی اگر به ظاهر آن را نپذیرفته باشد و بر موضع خودش باشد. حاصل اصلیای که شما از بحث برمیدارید، تغییر ذهنیت حریف به سمت حقیقتی باشد که شما در پی آن هستید. ولی این که او چقدر این تغییر ذهنیت را نشان میدهد یا اعتراف میکند مهم نیست.
🔻 ۶. گاهی شخص قصد عقبنشینی و پذیرش سخن شما را دارد، ولی برایش سخت است. این قضیه را درک کنید و هر گاه حس کردید که او در دل سخن شما را پذیرفته ولی بیان آن برایش سخت است، راه عقبنشینی را باز کنید. طوری رفتار نکنید که او به لجاجت بیفتد. بالاخره او هم حق دارد که با آبرومندی صحنه را ترک کند و حتی اندکی احساس پیروزی هم با خود داشته باشد.
🔻 ۷. هر جا سخن حریف شما درست است آن را تأیید کنید، هرچند با بقیۀ اجزای سخن او موافق نباشید. حتی اگر بر او غلبه یافتید، سعی کنید این غلبه را از سخنان و مواضع خودش استنتاج کنید. طوری باشد که طرف حس کند خودش به این نتیجه رسیده است، ولو نتیجهاش علیه او باشد.
🔻 ۸. هیچ گاه، هیچ گاه، به خود شخص حمله نکنید، بلکه فقط فکر و موضوع را نشانه بگیرید. گمانهزنی نکنید و درپی اهداف او از طرح بحث نباشید. نگویید که این فکر او حاصل چه خصوصیت اخلاقیای است. مثلاً نگویید که تو لجوج یا حسود یا بهانهجو هستی یا از طرح این بحث اهداف و نیات شخصی داری. ممکن است اشتباه کرده باشید و تهمت زده باشید. شما صرف نظر از هدف و غرض او، به سخنی که میگوید و فکری که بیان میکند توجه کنید.
🔻 ۹. حریف را به خاطر اندک بودن دانش و آگاهیاش تحقیر نکنید. نگویید که تو تحصیلات و دانش کافی نداری؛ نگویید که تو در این موضوع تخصص نداری؛ نگویید که اصلاً چرا وارد این بحث شدهای. به همین صورت، دانش، آگاهی و تجربۀ خود را به رخ او نکشید و به خصوص آن را پشتوانۀ درستی سخن خود نسازید. نگویید حرف من درست است چون من متخصص این موضوع هستم. نگویید من به اندازۀ سن تو یا وزن تو کتاب خواندهام؛ یا وقتی من این چیزها را میخواندم تو بچه بودی. نگویید که شاگرد فلانی یا استاد فلانی هستید. هیچ مهم نیست که شما در آن موضوع چقدر تخصص دارید، چقدر کار کردهاید، چقدر مطلب نوشتهاید، چقدر تألیفات و یا شاگردان و یا موقعیتهای آموزشی دارید یا استاد شما چه کسی بوده است. فقط این مهم است که حرف شما چقدر درست است. ممکن است متخصص یک رشته هم اشتباه کند و سخن یک غیرمتخصص در مواردی درست باشد.
#آداب_بحث
#قسمت_اول
@asarkazemi
🔸 محمدکاظم کاظمی
شایسته دیدم که در این ایّام پر بحث و گفتگو، این یادداشتها را که حاصل تجربههای خودم است و البته شکل اجمالی و خلاصه دارد، منتشر کنم.
🔹 قسمت اول
🔻 ۱. به نظرم مهمترین ضرورت یک بحث این است که در آن به دنبال کشف حقیقت و رسیدن به نتیجۀ درست باشیم. یعنی ما و طرف مقابل ما بکوشیم که از آگاهی و استدلال همدیگر برای روشنشدن حقیقت استفاده کنیم. هیچ چیزی مهمتر از حقیقت نیست.
🔻 ۲. همیشه این آمادگی را داشته باشید که ممکن است همه یا بخشی از حقیقت در طرف مقابل باشد و شما مطلقاً یا به صورت نسبی در خطا باشید. بنابراین هرجا حس کردید حتی در بخشی اندک از بحث، حق با طرف مقابل است، آن را تأیید کنید. یک فایدۀ ضمنی این قضیه این است که رقیب هم برای پذیرش حقیقتی که در جانب شماست، آمادگی بهتری مییابد. فایدۀ دیگر این است که حریف درمییابد که شما منصف هستید و اگر در جایی سخن او را رد کردید، از سر لجاجت نیست. خیلی مهم است که حریف منصفبودن شما را با درک کند.
🔻 ۳. میدانم که برگشتن از موضع خویش قدری سخت است و شجاعت میطلبد. ولی این شجاعت را داشته باشید. نگران نباشید که عقبنشینی شما ممکن است به زیانتان باشد. نه، شما دو بُرد کردهاید. یکی این که به حقیقت رسیدهاید و آن را پذیرفتهاید و دیگر این که عقلانیت، انصاف و شجاعت پذیرش خود را نشان دادهاید و در چشم آدمهای فهیم، این خودش ارزش دارد. به خصوص اگر با آدمهای فهیم طرف هستید راحتتر این حقیقت را پذیرید و مطمئن باشید که آنها شما را اگرنه به خاطر موضع شما در بحث، بلکه به خاطر این اخلاق شما تحسین خواهند کرد.
🔻 ۴. ولی به هر حال با توجه به این که احتمال عقبنشینی از مواضع خود را میدهید، از اول با موضع محکم وارد نشوید. به قول شاعر «در همه جایی که درآیی، نخست / رخنۀ بیرونشدنش کن درست». از اول سخنتان را با قاطعیت و جزمیت و مطلقنگری بیان نکنید. بگویید «به نظر من این طور است ولی باز هم باید بحث کنیم و ببینیم که درست است یا نه.» یا بگویید «اگر این قضیه فلان باشد این طور خواهد بود.» یعنی نظرتان را مشروط و با عدم قطعیت بیان کنید که اگر لازم شد تجدید نظر کنید، برایتان سخت نباشد.
🔻 ۵. و اگر در بحث غلبه با شما بود، عقبنشاندن حریف برایتان مهم نباشد، بلکه این مهم باشد که او چقدر به حقیقتی که منظور شما بود دست یافته است، حتی اگر به ظاهر آن را نپذیرفته باشد و بر موضع خودش باشد. حاصل اصلیای که شما از بحث برمیدارید، تغییر ذهنیت حریف به سمت حقیقتی باشد که شما در پی آن هستید. ولی این که او چقدر این تغییر ذهنیت را نشان میدهد یا اعتراف میکند مهم نیست.
🔻 ۶. گاهی شخص قصد عقبنشینی و پذیرش سخن شما را دارد، ولی برایش سخت است. این قضیه را درک کنید و هر گاه حس کردید که او در دل سخن شما را پذیرفته ولی بیان آن برایش سخت است، راه عقبنشینی را باز کنید. طوری رفتار نکنید که او به لجاجت بیفتد. بالاخره او هم حق دارد که با آبرومندی صحنه را ترک کند و حتی اندکی احساس پیروزی هم با خود داشته باشد.
🔻 ۷. هر جا سخن حریف شما درست است آن را تأیید کنید، هرچند با بقیۀ اجزای سخن او موافق نباشید. حتی اگر بر او غلبه یافتید، سعی کنید این غلبه را از سخنان و مواضع خودش استنتاج کنید. طوری باشد که طرف حس کند خودش به این نتیجه رسیده است، ولو نتیجهاش علیه او باشد.
🔻 ۸. هیچ گاه، هیچ گاه، به خود شخص حمله نکنید، بلکه فقط فکر و موضوع را نشانه بگیرید. گمانهزنی نکنید و درپی اهداف او از طرح بحث نباشید. نگویید که این فکر او حاصل چه خصوصیت اخلاقیای است. مثلاً نگویید که تو لجوج یا حسود یا بهانهجو هستی یا از طرح این بحث اهداف و نیات شخصی داری. ممکن است اشتباه کرده باشید و تهمت زده باشید. شما صرف نظر از هدف و غرض او، به سخنی که میگوید و فکری که بیان میکند توجه کنید.
🔻 ۹. حریف را به خاطر اندک بودن دانش و آگاهیاش تحقیر نکنید. نگویید که تو تحصیلات و دانش کافی نداری؛ نگویید که تو در این موضوع تخصص نداری؛ نگویید که اصلاً چرا وارد این بحث شدهای. به همین صورت، دانش، آگاهی و تجربۀ خود را به رخ او نکشید و به خصوص آن را پشتوانۀ درستی سخن خود نسازید. نگویید حرف من درست است چون من متخصص این موضوع هستم. نگویید من به اندازۀ سن تو یا وزن تو کتاب خواندهام؛ یا وقتی من این چیزها را میخواندم تو بچه بودی. نگویید که شاگرد فلانی یا استاد فلانی هستید. هیچ مهم نیست که شما در آن موضوع چقدر تخصص دارید، چقدر کار کردهاید، چقدر مطلب نوشتهاید، چقدر تألیفات و یا شاگردان و یا موقعیتهای آموزشی دارید یا استاد شما چه کسی بوده است. فقط این مهم است که حرف شما چقدر درست است. ممکن است متخصص یک رشته هم اشتباه کند و سخن یک غیرمتخصص در مواردی درست باشد.
#آداب_بحث
#قسمت_اول
@asarkazemi
👍1