پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکه‌ی 27

ب ـ من در این باب از داماد خودمان پرسیدم می‌گفت : ما نمی‌گوییم كه ائمه خودشان اختیاری در امور كون دارند. آنها مقربین درگاه الهیند. ما وقتی كه حاجت می‌خواهیم واسطه‌شان قرار می‌دهیم.

د ـ باین سخن او ایرادهای بسیار وارد است :

اولاً : این سخن دروغست. چنانكه گفتیم مذهب شیعه رنگ ثابتی ندارد و هر زمان می‌توان آن را برنگ دیگری انداخت. این عادت ملاهاست كه وقتی كه ایرادی گرفتید و پاسخی نتوانستند رنگ مذهب را عوض می‌كنند. ما خوب می‌دانیم كه در مذهب شیعه اختیار جهان را در دست امامان خود می‌دانند. از صبح تا شام می‌شنوید : «حضرت عباس كمرت را بزند» ، «حضرت عباس خانه‌ات را خراب كند» ، «امام بیمار مرضت را شفا دهد» ، «امام رضا دردت را دوا كند».

پارسال یك گدای سید چُلاغی در خیابانهای تهران بود كه پیاپی نام «امامزاده داوود» را بزبان می‌آورد : «امامزاده داوود حاجتت روا گرداند» ، «امامزاده داوود ترا ذلیل نكند» ، «امامزاده داوود قرضت ادا كند». از صبح تا شام اینها ورد زبانش بود.

اینها چیزهاییست كه هر روز هست و كسی هم ایراد نمی‌گیرد. می‌دانم خواهند گفت : اینها عقیده‌ی عوام است. می‌گویم : شیعه هم همین عوامها هستند. ما نیز از همین عوامها گفتگو می‌كنیم. گذشته از اینكه همین مطالب در اساس آن مذهب خوابیده. من اگر بخواهم از كتابها دلیل بیاورم صد دلیل توانم آورد. همان امامان شما مدعی بوده‌اند كه خدا اختیار جهان را بدست ایشان سپارده. مدعی بوده‌اند كه اعمال مردم هر روز صبح و شام بنظر ایشان می‌رسد. مدعی بوده‌اند كه روز قیامت اختیار حساب مردم در دست ایشان خواهد بود. مدعی بوده‌اند كه باید همیشه یكی از ایشان بر روی زمین باشد وگرنه زمین آرام نخواهد گرفت و مردم را فرو خواهد كشید. این سخنان معنایش همانست كه مردم فهمیده‌اند و دوازده امام و بستگان ایشان را اختیاردار جهان می‌شناسند.
🔶 زبان ایرانی - 148
🔸 معنيهاي پنداري (سال چهارم) – 3

يكي از زيانهاي درآميختگي زبان فارسي با كلمه‌هاي بيگانه همين است كه معنيهاي پنداري پديد مي‌آورند. كساني اين را از نيكيها مي‌شمارند كه زبان دسترس بكلمه‌هاي بيگانه داشته و توانگر گردد. ولي بايد گفت بسيار پرت‌اند. در زبان كلمه‌ها بايد جا و اندازه‌ي خود را داشته باشد. روشنتر بگويم هر كلمه بايد چنان باشد كه معنايش روشن و جايش دانسته شود. اين بتازگي رخ داده كه زن جواني به كفشدوز ميگفت : «كفش سستان ميخواهم» كفشدور مي‌پنداشت راستي را «سستان» كلمه‌ي درستي است و او هم بنوبت خود در دل معنايي براي آن از راه پندار درست ميكرد. من كه در آنجا ايستاده و ميخواستم كفش بخرم خواستم درست معناي آن را بدانم جستجو كرده و بيك چيز بس شگفتي برخوردم. بيچاره زن ساده پياپي شنيده : «سيستم جديد» چون معناي آن را نمي‌شناخته در دل خود يك معناي ديگري براي آن پديد آورده و چنين دانسته هر چيز خوب را بايد باين نام خواند.
اگرچه اين از راه بيسوادي او بوده ولي پراكندگي كلمه‌هاي بيگانه اين زيان را هميشه دارد و چنانكه گفتيم باسوادان نيز از آن راه بلغزش مي‌افتند.
از روز نخست كه ما پيراستن زبان فارسي را يكي از كوششهاي خود گرفتيم گذشته از پيراستگي زبان اين نتيجه را هم اميد داشتيم كه از اين راه بر درستي فهمها نيز كمكي كرده شود و از آن روز اين را در دل داشتيم كه روزي اين زمينه را هم پيش آوريم. از يكسو سرحد زبان شكسته و از چهارسو راه بروي كلمه‌هاي بيگانه باز شده ، از سوي ديگر ياوه‌بافاني آن را بازيچه‌ي هوس گرفته نه تنها دسته دسته كلمه‌هاي فارسي را از كار انداخته‌اند بلكه سامان معنيها را بهم زده‌اند. اين نكته بسيار باريك و بسيار دامنه‌دار است كه بايد آن را در جاي ديگري بسيار روشنتر و درازتر بنگاريم ولي در اينجا چون پايش افتاده چند سطري درباره‌اش مي‌نويسم.
ببينيد : اين جمله از يكي از روزنامه‌هاي زمان مظفرالدين‌شاه آورده مي‌شود : «در پيشرفت و ترقي و نجات و حيات ملت و حفظ نوع و جنس عصبيت و حميت و غيرت و همت و قدرداني و جانفشاني و شور و شوق و عشق و ذوق ديگر دارند ...» نويسنده‌ي اين جمله‌ها را يكي از استادان مي‌شمردند ولي درست بينديشيد كه اين جمله‌ها تا چه اندازه پست است. اگر خود آن مرد زنده مي‌بود و ما مي‌پرسيديم چه تفاوت ميانه‌ي «پيشرفت» و «ترقي» ، و «نوع» و «جنس» ، و «عصبيت» و «حميت» و «غيرت» است كه آنها را پشت سرهم انداخته‌اي؟! يا چه معنايي در اينجا از كلمه‌هاي عشق و ذوق ميخواهي؟! يا همت را به چه معنا ميگيري؟!.. در برابر اين پرسشها درمي‌ماند. زيرا در سايه‌ي فراواني كلمه‌ها و رواج بازار سخنبازي معنيها تاريك شده و يك رشته چيزهاي پنداري در دلها پديد آمده و سامان از ميان آنها برخاسته بوده!.. بدبخت جز سخنبافي هنري نداشته و در دلش جز يك رشته چيزهاي تاريك و بهم درآميخته پديدار نبوده.
اين را كسان بسياري گرفتارند كه كلمه‌هايي را بر زبان ميرانند ولي در دل معناي روشني براي آن ندارند و چنانكه گفته‌ايم اين يكي از نتيجه‌هاي درآميختگي زبان بوده كه اكنون بايد چاره شود. و از اينجاست كه بايد دانست پيراستن زبان هم كار هر كس نيست و در اين راه بايد گامهاي خردمندانه برداشت.
ما از ديري اين رشته را رها كرده ديگر نمي‌خواستيم چيزهايي بنگاريم و چشم براه بوديم كه ديگران هم كارهايي بكنند ولي كنون مي‌بينيم بايد دوباره اين زمينه را دنبال نموده راهنماييها بكنيم و يك رشته نكته‌هاي باريك را شرح دهيم و اينست از اين شماره بآن پرداخته‌ايم. ما خرسنديم اين جنبش پيشرفت نموده و امروز از هر گوشه چشمها باين راه باز شده و اميدواريم كم‌كم نتيجه‌هاي روشن پديد خواهد آمد
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکه‌ی 28

ثانیاً : اینكه گفته است : «ما وقتی كه حاجت می‌خواهیم آنها را واسطه قرار می‌دهیم» ، همان واسطه قرار دادن نیز غلطست. خدایی كه از هر رازی آگاهست و هر آوازی را می‌شنود چه نیاز هست كه ما میانه‌ی خود و او واسطه قرار دهیم؟!. آنان خدا را چه اندیشیده‌اند كه چنین سخنی می‌گویند؟!. مگر خدا ناصرالدین‌شاه است كه منیجكی را «عزیز كرده»‌ی خود قرار دهد و مردم اگر كاری داشتند او را واسطه سازند؟!. همین خودش خداناشناسی و نادانیست.

ثالثاً : شما از خدا چه حاجتی می‌خواهید؟!. در همین زمینه‌ی حاجت خواستن ، سخنان بسیاری درمیانست. این مردم چنین می‌پندارند كه خدا در آسمان نشسته و چشم بزمین دوخته ، و مردم نیز هر مطلبی دارند باید پیاپی بخدا رسانند و هر كجا گیر كردند چاره‌اش را از خدا خواهند. چنین می‌پندارند كه خدا همچون یكی از پادشاهان مستبد روی زمینست كه هر زمان كه مردم گناه بسیار كردند بایشان خشم می‌گیرد و بلا می‌فرستد و سپس كه توبه كردند و بالتماس و تضرع پرداختند (و ائمه را واسطه قرار دادند) از سر خشم پایین می‌آید و آن بلا را رفع می‌كند. دو سال پیش 1321خ كه در نتیجه‌ی جنگ در ایران كمیابی رخ داد و مردم از گرسنگی می‌مردند ملایان شما فرصت یافتند و بجان مردم افتادند : «دیدید روضه را ترك كردید و كلاه فرنگی گزاشتید و زنها رویشان باز كردند خدا این بلا را فرستاد!». همان شریعت سنگلجی كه یكی از آقایان نامش را برد یك شب رمضان رو بخانمها گردانیده چنین می‌گفته : «دیدید جوراب بپا نكردید و هر شب بسینما رفتید خدا غضب كرد. پس بیایید در این شب احیاء با خدا صلح كنید. امشب در این مسجد بعبادت پردازید».

ولی اینها همه‌اش غلطست ، همه‌اش عقیده‌های باطلست. حقیقت آنست كه خدا كه ما را باین جهان آورده آنچه ما برای زندگانی و شیرین‌كامیهای خود لازم داریم موادش را در طبیعت (در زمین و آب و هوا و آفتاب) گزارده است و ما باید بكوشیم و خودمان ضروریات زندگی را آماده گردانیم. باید بكاریم و بدرویم و بكوبیم و بپزیم و بریسیم و ببافیم و بسازیم و بنیاد گزاریم. این كارها همه بعهده‌ی خود ماست. شما اگر می‌خواهید این موضوع را نیك بدانید همان كتاب «كار و پیشه و پول» را كه گفتم بخوانید.
شما عقیده‌مندید كه اگر ناخوش شدید باید شفایش را از خدا بخواهید. اگر وام داشتید ادایش را از خدا طلبید. اگر عروسی می‌خواهید خرجش را از خدا چشم دارید. همین عقیده‌هاتان باعث شده كه بكشور خود نپردازید و نگهداری آن را وظیفه‌ی خود ندانسته این را نیز بعهده‌ی خدا واگزارید.

اینها غلط اندر غلطست. كسی كه ناخوش شده باید بپزشك رود و درمان خواهد. كسی كه وامدار گردیده باید بیشتر كوشد و قناعت كند و وام خود دهد. كسی كه عروسی می‌خواهد باید خرجش را تهیه كند. اینها قاعده‌هاییست كه همان خدا گزارده. اینها آیین خداست.

همیشه ملاهای شما به بیماران می‌گویند : «شفایت را از خدا بخواه». آخوندی در قزوین در بالای منبر می‌گفته : شما بیمار می‌شوید اول بدر خانه‌ی طبیب می‌روید و چون از آنجا نومید شدید شفای خود را از خدا می‌خواهید. شما اول بدر خانه‌ی خدا بروید تا ببینید شفا می‌یابید یا نه.

ملای دیگری را می‌شناسم. روزی از «قوت ایمان» موعظه می‌كرده و می‌گفته : «پیره‌زنی در خانه‌ی ما هست. من قوت ایمان غریبی درو دیدم. ناخوش بود هرچه اصرار كردیم به طبیب نرفت. گفت طبیب من خداست».

🔸در جایی كه پیشوایان ، این ملایان تیره‌مغز باشند پیداست كه حال مردم چه خواهد بود. باز می‌گویم : اینها غلطست. آن بیدینی كه می‌گویند همین نادانیهاست ، همین نافهمیهاست. می‌دانید معنی این باورها و این رفتارها چیست؟. این ملایان بخدا می‌گویند : «آن آیینی كه تو گزارده و ما را ملزم گردانیده‌ای كه خودمان بكوشیم و كارهای زندگی را راه اندازیم ، ما آن را نپذیرفته‌ایم و خواهشمندیم تو نیز از آن بازگرد. ما تنبلیم و نخواهیم كوشید و چاره‌ی كارها را از تو خواهیم خواست..». اینست معنی آن نادانیها ، و بیگفتگوست كه خدا از آیین خود نخواهد بازگشت.

🔸نتیجه‌ی همین نادانیهاست كه مردم ایران بهمه‌چیز لااُبالی و بی‌باكند. پیرارسال زمستان كه تیفوس در تهران شدت داشت وزارت بهداری پیاپی دستورها می‌داد و آگاهیها پراكنده می‌كرد. ولی مردم پروایی نداشتند ، بلكه ریشخند كرده می‌گفتند : «با اینها نیست. آدم تا اجلش نرسد نخواهد مرد».
🔶 زبان ایرانی - 149
🔸 درباره‌ي كلمه‌ي «دين» (سال چهارم)

ما چون در نگارشهاي خود كلمه‌ي دين را بسيار مي‌آوريم كساني خرده گرفته‌اند كه اين كلمه فارسي نيست. اين را در پاسخ ايشان مي‌نگاريم كه دين فارسي است. اگرچه در عربي نيز بكار رفته ولي چنين پيداست عرب آن را از فارسي گرفته. در زبان عربي «دين» بمعنيهاي ديگري (سزا دادن و گردن نهادن و مانند آنها) هم آمده ولي باين معني گويا از فارسي گرفته‌اند. كيش در فارسي هست. ولي ما آن را جز از دين مي‌شناسيم و اينست بجاي «مذهب» بكار مي‌بريم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی سی‌‌وهفتم)

🔶 درباره‌ی رضاشاه پهلوی و كارهای زمان آن شاه
(بخش یک از دو)

یكی از كارهای نیكی كه باید در ایران انجام گیرد آنست كه كسی یا كسانی با یك نظر پاك و بیغرضی كارهای رضاشاه پهلوی را بگفتگو و جستجو گزارند و نیك و بد همه را روشن گردانند. مردم درباره‌ی او از حقیقت بسیار دورند و نیكیها و بدیهای او را نمی‌دانند. زیرا آنچه در زمان خودش بود هر كاری می‌كرد چه در روزنامه‌ها و چه در مجلس شورا و چه در جاهای دیگر مورد ستایش می‌گردید و كسی زبان بخرده‌گیری نمی‌توانست گشود و آنچه اكنونست بی‌انصافانه از نیكی او نیز چشم‌پوشی می‌نمایند و پیاپی بشكایت و بدگویی می‌پردازند. بخصوص كسانی كه در زمان او بزندان افتاده یا آسیب دیگری دیده‌اند كه خودداری نمی‌توانند و از شكایت باز‌نمی‌ایستند.
ن
ولی ما آرزومندیم این كسان رنجش و احساسات خود را در موضوع دخالت ندهند و درباره‌ی شاه گذشته چنانكه بدیها را بدیده می‌گیرند از نیكیها هم چشم نپوشند. نویسنده خود از كسانی هستم كه از دیكتاتوری رضاشاه آسیب دیده‌ام. آشنایانم داستان بیرون آمدن مرا از عدلیه می‌دانند [1] و جز خدا كسی نمی‌داند كه آن داستان چه زیانهایی را بزندگانی من زد. گذشته از آنكه در زمان سرشهربانی بودن آیرُم [2] در نتیجه‌ی یك بدگمانی بیجا ، نُه روز مرا در شهربانی نگه داشتند و همه‌ی كتابها و نوشته‌هایم را باداره‌ی آگاهی آورده و صفحه بصفحه جستجو كردند كه بسیاری از آنها از میان رفت. [3]

با اینحال من بخود حق نمی‌دهم در گفتگو از كارهای رضاشاه باین رنجش و آزردگی دخالت دهم. تاكنون چند بار گفته‌ام و در اینجا هم می‌گویم : رضاشاه بایران نیكیهای بسیار كرد. خانخانی را از میان برداشت ، بیست سال كشور را ایمن و آسوده راه برد ، بآبادی تهران و دیگر جاها كوشید ، بانك ملی بنیاد نهاد ، نظام وظیفه اجرا كرد ، بمردم رخت یكسان پوشانید ، زنان را از چادر و پیچه بیرون آورد. اینها هر یكی در حدود خود كارهای بزرگ و سودمندی است كه باید بنام آن پادشاه در تاریخ بماند.

اگر كسانی سمتقو و اقبال‌السلطنه و شیخ‌خزعل و جهانشاه‌خان و امیرعشایر و بسیار امثال اینان را كه بودند و هر یكی در یك گوشه‌ی مملكت فرمانروایی می‌كردند فراموش ننموده‌اند معنی این گفته‌ها را بهتر خواهند فهمید.

ولی از آنسوی رضاشاه مشروطه را از میان برد ، دارالشورا [=پارلمان] را بی‌آبرو گردانید ، در زمان او احساسات آزادیخواهی و ایراندوستی خفه گردید ، بداخلاقی رو بفزونی رفت ، رضاشاه هنگامی بكار برخاست كه می‌توانست احساسات آزادیخواهی و ایراندوستی را در مردم نیرومند گرداند و یك دسته از هوچیان و سودجویان را كه درمیان آزادیخواهان پیدا شده و باعث آشفتگی كشور بودند از میان بردارد ، مشروطه را از راه حقیقت بجریان اندازد. خلاصه آنكه توده را بتكان آورد و یك نیرویی از آنها تولید گردانیده پشتیبان خود سازد. آن اختیاری را كه بدستش افتاد می‌توانست در این راه بكار برد. ولی رضاشاه چون از هوچیان و آزادیخواهانِ دروغی رنجیدگی داشت بكینه‌ی آنها كوشید و مشروطه را از پا انداخت ، و اینبود انتخابات را سفارشی گردانید و از دارالشورا اختیار را گرفته قانونها را تابع اراده‌ی خود ساخت. همچنین در همه‌ی ادارات زور و چیرگی را بكار انداخت. اینها نیز زیانهای كوچكی نیست و من نمی‌دانم این بدبینی و دشمنی با مشروطه و توده در دل آن پادشاه از كجا و به چه انگیزه پدید آمده بود.

این یك داوری‌ایست كه من به اجمال درباره‌ی آن شاه می‌كنم و پیداست كه باین كوتاهی نباید اكتفا كرد و باید بیك داوری بهتر و مفصلتر برخاست. از آنسوی یك رشته جریانهای سیاسی بوده كه مردم از آنها آگاه نشده‌اند و تا آنها بیرون نیاید و دانسته نشود داوری صورت درستی نخواهد داشت.

نویسنده بیك رشته‌ی كمی از آنها آگاهم و نیك می‌دانم كه چه اهمیتی را داراست و چگونه ‌اندیشه‌ها و نظرها را تغییر تواند داد. اینست بسیار آرزومندم كه آن حقایق بیرون آید و مردم آگاه گردند. ایكاش رضاشاه آن حوصله را داشتند كه در آن زیستگاه خود كه دور از ایران روز می‌گزارند حقایق تاریخی بیست ساله‌ی زمان سررشته‌داری خود را یادداشت كنند و یا كسی را بیادداشت كردن وادارند و این كمك را بتاریخ ایران دریغ ندارند.

[1] : نك. «زندگانی من» (ده سال در عدلیه و چرا از عدلیه بیرون آمدم)
[2] : سرتیپ محمدحسین آیرم رئیس شهربانی حكومت رضاشاه از سال 1312 تا 1314. ركن‌الدین مختاری همان جایگاه را تا 1320 داشت. برای آگاهی بیشتر نك. دفتر «دفاعیات كسروی»
[3] : از جمله نوشته‌هایی كه ناپدید شده بخش یكم و دوم (از سه بخش) «دفتر روزگار» یا «تقویم هزاروسیصدوبیست ساله» است.
رضاشاه پهلوی