پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی

🔸 بخش دوم : زیان رمان به تندرستی (تکه‌ی یک از یک)


... علت اینکه جوانان هنوز از هفده و هجده سالگی چشم و گوششان باز شده از دنبال زنان نابکار می‌فتند چیست؟ آیا در سی سال پیش هم جوانان حال امروزی را داشتند؟ آیا نه اینست که رمانها و تأترها و سینماها هر یکی جداگانه معلم عشق است و چشم و گوش جوانان را باز میکند و اینها باعث هستند که بسیاری از جوانان گرفتار این دردهای ناپاک میشوند و هنگام زناشویی یک دختر بیگناهی را نیز گرفتار و آلوده میسازند؟!

آن کسانی که داستان شناسایی مردی را با زنی از آغاز تا انجام و با سراسر گوشه‌ها و رازهای آن می‌نویسند یا نشان میدهند همچون آموزگاری که درس بشاگردان بیاموزد آیا چه مقصودی از این کار خود دارند؟! یا چه نتیجه را منتظر هستند جز اینکه جوانان که آن کتاب را میخوانند یا آن نمایش و بازی را می‌بینند رشته‌ی خودداری را از دست داده و در خیابانها و کوچه‌ها دنبال زنان افتاده و خویشتن را بسرچشمه‌ی سوزاک و سفلیس رسانند.

چه صدها و هزارها جوانانی که از همین راه رشته‌ی شکیبایی را از دست داده و در هنگامی که دیوانه‌وار در کوچه‌ها و خیابانها می‌گردیده ناگهان در چاه چرکینی سرازیر و بدانسان آلوده و پلید گردیده!

آن پدری که در دست پسر زن‌ناگرفته‌ی جوان خود رمان عاشقانه می‌بیند و آن را از دست او نگرفته و در توی بخاری نمی‌اندازد چه شگفت که پس از چند ماهی آن پسر را آلوده‌ی دردهای چرکینی از سوزاک و سفلیس و مانند آنها یافته ناگزیر باشد که مدتها زحمت رنجوری او را بکشد؟!

آن مادری که دختر جوان خود را از رفتن بسینماها و تیاترها جلوگیری نمی‌کند چه شگفت که پس از زمانی خاندان خود را دچار بدنامی یابد و ناگزیر باشد که از آن دختر و از نام او بیزاری جوید؟!

مقصود این است که آقای دکتر تومانیانس [1] و دیگران مردم را گناهکار و ناشایسته ندانند و از نوشتن کتابهای سودمند درباره‌ی تندرستی نومید نباشند. بلکه بدانند که گناه از کسان دیگریست که در راه سود اندک خود از ویران کردن خانه‌های مردم باکی ندارند و ما بیاری خدا امیدواریم که این ناکسان را بر سر جای خود خواهیم نشاند.


[1] : دکتر تومانیانس در مهنامه‌ی پیمان بخش گفتارهای بهداشتی ـ پزشکی را در دست داشت.


.
گفتگو از شعر در پرچم روزانه 4.pdf
239.8 KB
گفتگو از شعر در پرچم روزانه (بخش 4)

احمد کسروی

بیهوده‌گویان را بخود باز‌گزارید
نامه‌ی آقای آگاه
در پاسخ روزنامه‌ی آزاد
داوری توده
خراباتیان که بودند و چه می‌گفتند؟..



.
🔶 چگونه حاجی حسن پس از چهل سال مسلمان شد

🔸 تکه‌ی سه از نه


(حاجی‌حسن کمی فکر می‌کند ولی حرفی نمی‌زند. بعد از قدری خاموشی مشغول گفتگو می‌شود.)


حاجی‌حسن : بسیار خوب. اینکه با همه‌ی دشواریش حرف حسابیست. من هرچه می‌خواهم جواب بدهم می‌بینم نمی‌توانم. حرف حسابی جواب ندارد. ولی روضه‌خوانی چطور؟

منوچهر : روضه اصلاً ببینیم چیست؟ ما می‌نشینیم ، می‌گوییم حضرت امام حسین هزار و سیصد سال پیش کشته شد ، آن وقت می‌افتیم به گریه کردن و توی سر و سینه زدن. این روضه خوانی است. حالا ببینیم این کار چه فایده دارد؟ اینکه ما گریه می‌کنیم آنها زنده می‌شوند؟

حاجی‌حسن : نه ...

منوچهر : مثلاً در روضه می‌گویند که یزید یا معاویه بامامها ظلم و اذیت کردند خیلی خوب ، درست. ولی ما می‌توانیم آنها را برگردانیم و انتقام بگیریم؟

حاجی‌حسن : نه ...

منوچهر : یا اینکه باغ فدک را غصب کردند ، می‌توانیم پس بگیریم.

حاجی‌حسن : نه ...

منوچهر : پس فایده‌ی روضه‌خوانی چیست؟ آدم هر کاری را باید برای نتیجه بکند ، این طور نیست؟

حاجی‌حسن : بله درست است.

منوچهر : پس چیزی که نتیجه ندارد چرا می‌کنیم؟ وانگهی ...

حاجی‌حسن : ولی آخر روضه ضرری هم ندارد.

منوچهر : اولاً چیزی که فایده ندارد ولو هم بی‌ضرر باشد ، چرا بکنیم؟ وانگهی ضرر هم دارد. وقتمان بیخود از بین می‌رود ، خرج بیخودی هم می‌کنیم دل‌مرده هم می‌شویم. تا یک چیزی شد بجای اینکه چاره کنیم می‌نشینیم یک قدری گریه می‌کنیم ، دلمان که ساکت شد خاموش می‌شویم. از طرف دیگر خیال می‌کنیم با گریه کردن گناهان ما آمرزیده می‌شود. آن وقت از هیچ کار بدی هم نمی‌ترسیم برای اینکه با یک دفعه گریه همه‌اش مالیده می‌شود.

حاجی‌حسن : ولی آخر اینها مردهای بزرگی بودند.

منوچهر : من هم می‌دانم اینها مردان بزرگ و باغیرتی بودند ، زیر بار زور و ظلم نمی‌رفتند ، این خودش خیلی مهم است. چیزی که هست همینطور که گفتم گریه برای اینها فایده ندارد. بجای گریه ما هم باید از اینها سرمشق بگیریم ، در مقابل ظلم و ستم بایستیم ، غیرت داشته باشیم مردانگی داشته باشیم اینهاست که برای ما فایده دارد نه گریه. خود آن مردان بزرگ هم مقصودشان این بوده که ما هم مثل آنها باشیم.


.
✴️ پولداران و آزمندان

📖 پرچم نیمه‌ماهه

(تکه‌ی 7 از 8)

برای این صد گواه توان آورد. در زمان كشاكش مشروطه و استبداد یك دسته‌ی بزرگی از درباریان رفتارشان این بود كه هر زمان كه استبداد چیرگی می‌نمود به آنسو می‌گراییدند ، و هر زمان كه مشروطه فیروز درمی‌آمد رو به اینسو می‌آوردند. كار به جایی رسید كه چون در سال 1288 (1327) محمدعلی‌میرزا بیكبار درمانده شده از تاج و تخت دست برداشت ، چند تن از آنان كه در باغشاه [پایگاه فرماندهی محمدعلی‌میرزا] وزیر بودند بی‌هیچ پروایی رو به آزادیخواهان آوردند ، و در اینجا نیز وزیر شدند ، رئیس مجلس شدند ، و كسی به آنها ایراد نگرفت كه شما سیزده ماه بود كه در باغشاه بودید و با توده جنگ می‌كردید. بلكه همان كسان سپس از «وجهای ملت» گردیدند و هنوز یكی از آنها زنده است و با صد بی‌پروایی روز می‌گزارد و كسی هم او را بدكاره نمی‌شناسد.

آنروزها كسانی در باغشاه در دادگاهی كه محمدعلی‌میرزا برای محاكمه‌ی آزادیخواهان برپا گردانیده بود عضو بوده‌اند ، و سپس همان كسان به میان توده آمده‌اند و یكی از آنان اكنون نماینده‌ی مجلس است و سالانه پول گزافی به جیب می‌ریزد و كسی هم او را بدكاره نمی‌شناسد.[1]

چرا دور می‌رویم ، یك دسته‌ی بزرگی در همین تهران و در جاهای دیگری در زمان رضاشاه گرد او را گرفتند و چاپلوسی و پستی با زبان و خامه ، دریغ نگفتند ، و چون آن شاه برافتاد بیكبار بازگشتند و بدگویی آغاز كردند ، و این رفتار بسیار زشتی كه از آنان سرزد مردم نیز چندانكه می‌بایست پروایی ننمودند و به آن كسان ایراد نگرفتند و از آن بیزاری نجستند.[2]

این خود بیماری بزرگ دیگری در این توده است. بیماری بزرگی كه به تنهایی مایه‌ی نابودی یك توده تواند بود. یك مردمی كه بدان را خوار نداشته به آنان با دیده‌ی توهین ننگرند ، و نیكان را بزرگ نداشته به آنان ارج نگزارند در جهان روی رستگاری نخواهند دید.

[1] : ـ یكی از آنان محسن صدر (صدر الاشراف) است كه در دستگاه محمدعلی میرزا در باغشاه حکم به کیفر آزادیخواهان می‌داد و به همین علت به او «قصاب باغشاه» لقب دادند ولی سپس در حكومت مشروطه برای خود جا باز كرد و در دستگاه عدلیه (!) به مقامهای بالا رسید و وزیر گردید و سه دوره نماینده‌ی مجلس(!) بود و سپس وزیر دادگستری (!) گردیده دو سال و اند پس از این نوشته نخست وزیر هم شد! پس از بیرون آمدن کتاب «شیعیگری» ، هنگامی که وزیر دادگستری کابینه‌ی سهیلی بود ، پروانه‌ی وکالت کسروی را «معلق» گردانید و برای کتابهای او آن پرونده‌ی ننگین را پدید آورد. دیگری حاج محتشم‌السلطنه‌ی اسفندیاری است كه سالها رئیس مجلس بود! اینها تنها دو تن نمونه‌ی ده‌ها تن دیگرند.
[2] ماننده‌ی این در پیشامدهای پس از سال 57 تكرار شد. یك مشت بدنهادان در پستی و تیره‌دلی تا آنجا پیش رفتند كه دستشان به خون بیگناهان آلوده گردید لیكن از مردم چندان خواری و بی‌ارجی ندیدند. كسانی از برجستگان و بزرگان كشور به دستبوسی سیاهكاران رفتند و هنر و قلم و سخن خود را به پایشان ریختند ولی از گرامی‌داشتگی در نزد مردم نیفتادند. وارونه‌ی آن نیز بدینسان رخ داد : كسانی كه هرگز دست یاری و همراهی به سیاهكاران ندادند ارجمندی چندانی از مردم ندیدند.



.
محسن صدر (صدرالاشراف)
حسن اسفندیاری (حاجی محتشم‌السلطنه)
سخنانی که باید بیاد سپرد.


احمد کسروی
🔶 در پیرامون رُمان (بخش دوم)

🔸 کارهای اروپا به چه می‌ماند؟ (تکه‌ی یک از یک)


مقاله‌های آقای کسروی را که در جواب خانم سیاح در سه شماره‌ی پیمان می‌نوشتند خوانده نکته‌ای بخاطرم رسید که آرزو کردم برای چاپ در مجله بنگارم.

حکایت دجال و خر او معروف است. نگارنده از کتابها اطلاع ندارم و نمی‌دانم علماء در این موضوع چه نوشته‌اند. ولی در افواه مشهور است که دجال در نواحی اصفهان در یکی از چاهها محبوس است. و چون دائماً آرزوی خروج از چاه را دارد که سوار خر خود گردیده دور جهان را بگردد و آشوب برپا سازد اینست که هر شب زحمت کشیده پالان خر را بازرسی کرده پارگیهای آن را میدوزد باین عزم که بامداد علی‌الطلیعه سوار شده راه مقصود پیش گیرد. ولی بامداد که بیدار میشود پالان را می‌بیند که پاره‌تر از دیروز و پریروز گردیده. از اینجاست که دجال در آن چاه هست تا موقعی که خدا بخواهد.

کارهای دنیا امروز بحال آن پالان می‌ماند. در اروپا هر سالی هزارها بلکه ده‌هزارها رمان اخلاقی چاپ می‌کنند. صدهزارها بلکه ملیونها فیلمهای اخلاقی نشان میدهند. صدها کتاب در فلسفه‌ی اخلاقی و در تربیت تألیف می‌نمایند. در هر مملکتی صدها معلم اخلاق وجود دارد که در مدارس تدریس علم اخلاق می‌کنند. با اینهمه حال فساد اخلاق اروپا آنست که خبرهای آن را هر روز در آژانسها میخوانیم. معلوم است که هرچه زیادتر می‌کوشند اخلاق زیادتر خراب می‌شود. نیز اروپاییان راه‌آهن اختراع کرده‌اند برای اقتصاد در وقت. اتومبیل اختراع کرده‌اند برای سرعت سیر و اقتصاد در وقت. آیروپلان همچنان ، تلگراف و تلفن همچنان ، ماشینهای پارچه‌بافی و ماشینهای زراعت و آبیاری و ماشینهای صناعتی همچنان ـ همه‌ی اینها برای اقتصاد در وقت و برای تقلیل زحمت مردم است. با اینهمه ایشان چندان گرفتار ضیق وقت هستند که بقول خودشان مجال سلام کردن ندارند و انبوه اهالی اروپا برای معاش خود تنها روزانه هفده و هجده ساعت دوندگی و کوشش می‌نمایند. نمی‌دانم برای چیست که از هر کار نتیجه‌ی معکوس برمیدارند.

در اینجا مثل دیگری بخاطرم رسید ناگفته نگزارم : آن حکایت معروف است که لری از دیه بشهر آمده منارهای بلند را دیده بحیرت افتاد و در آن موقع که متحیرانه تماشای مناری می‌کرد رندی حال او را فهمیده بیچاره را فریفته قدری تخم گَزَر[=هویج] باو فروخت باسم اینکه آنها را در دیه بکارد و منار از آنها بروید. لره تخم را کاشته مدتها در انتظار نمو کردن منار گذرانیده چون بیش از چند دسته سبزی نمو نکرد بدست و پا افتاده بکندن اطراف آنها پرداخت و همینکه چشمش بگزرها افتاد که رو بطرف زمین نمو کرده از شادی فریاد زد : «منار روییده اما وارونه روییده».

درباره‌ی کارهای امروزی دنیا هم که سعیها و کوششها نتیجه‌ی معکوس می‌دهد باید گفت : «منار روییده اما وارونه روییده».

خ ـ د


.
گفتگو از شعر در پرچم روزانه 5.pdf
415.7 KB
🔸 گفتگو از شعر در پرچم روزانه (بخش ۵ از ۵)

🖌 احمد کسروی

🔹 باید براستیها گردن گزاشت
🔹 خواهران گرامی
🔹 هواداری از فردوسی
🔹 دفاع از فردوسی
🔹 خواهشمندیم جلو یاوه‌گویان را بگیرید
🔹 پرسش و پاسخ
🔹 بوقلمون‌صفتی در نویسندگی و سیاست


.
🔶 چگونه حاجی حسن پس از چهل سال مسلمان شد

🔸 تکه‌ی چهار از نه


(حاجی‌حسن بفکر فرو می‌رود ، بعد دوباره حرف می‌زند.)

حاجی‌حسن : این یکی هم درست است.

منوچهر : پس مردمی که این چیزها را دارند در حقیقت دشمن خدا هستند چون که کارهای خلافی می‌کنند. از یک طرف هم همانطور که گفتم خدا را مثل یک پادشاه ظالم و بی‌رحمی فرض می‌کنند که هیچ حساب و کتابی یا انصافی در کارش نیست ، اصلاً عقل و عدل و فکر ندارد. همین کتابچه‌ی « گفتگو» را وقتی خواندی می‌فهمی که چقدر اشتباه می‌کنند.

ولی در مقابل همه‌ی اینها آزادگان می‌گویند اینها غلطست ، خدا هست و باور کردنش هم خیلی آسانست.

حسین : چطور؟

منوچهر : اگر شما بروید توی یک بیابان ببینید یک باغ خیلی خوب آماده‌ای هست ، گلهایش خوشبوست ، سبزی همه جور دارد ، میوه هرچه بخواهی هست ، آب روان هست ، همه چیز مرتب است ولی هیچ کس آنجا نیست پیش خود نمی‌گویی حتماً یک آدم خوبی این باغ را درست کرده که مردم از آن استفاده بکنند؟

حسین : بله

منوچهر : بسیار خوب. دنیا هم همین جور است : ما آمده‌ایم توی این دنیا ، می‌بینیم سازنده‌اش معلوم نیست. ولی همه‌ی وسایلش برای ما مرتب است ، ما همه جور قدرتی داریم ، از همه‌ی حیوانات و درختها و چیزهای دیگر قویتریم ، عقل داریم ، همیشه رو به پیشرفتیم. پس میفهمیم ، یک کسی ، یک کس دانا و توانایی این دنیا را خلق کرده ، منظورش هم راحتی ما بوده چون قدرت ما را از همه بیشتر کرده. این همانست که ما می‌گوییم « خدا». بیشتر از این درباره‌ی خدا چیزی نمی‌توانیم بگوییم.

حاجی‌حسن : چرا؟

منوچهر : چون که وسیله‌ای نداریم ، ما نمی‌دانیم خدا چیست ، کجاست ، چه شکلی است ، لازم هم نیست بدانیم چون فایده‌ای ندارد.

حاجی‌حسن : خب ، این هم درست ، دیگر چه می‌گویند؟ اینکه می‌گویند بدین باور ندارند راست است یا نه؟

منوچهر : نه ، این را هم اشتباه شنیده‌اید ، آزادگان خیلی بدین عقیده دارند و بر عکس می‌گویند که همه باید دیندار بشوند.

حسین : خوب ، اینکه کاری ندارد ، مردم همه دین دارند ، فقط این جوانهای مدرسه‌دیده از دین بیرونند. باید براهشان آورد.

منوچهر : حرف سر همین است. تقصیر این جوانها یا این مدرسه‌ها نیست. این چیزهایی را که باسم دین می‌گویند نمی‌شود قبول کرد.

حسین : مثلاً ؟..

منوچهر : مثلاً همین روضه‌خوانی و زیارت بیدینی است. من نشان دادم که اینها هر دو ضرر دارد و مخالف دین است خود حضرت پیغمبر هم فرموده : نفرین باد بر کسانی که گورها را زیارت کنند و بر آنها عبادتگاهها بسازند و چراغها روشن کنند.

حاجی‌حسن : درسته ، فرموده : لعن الله بزائرات القبور و المتخذین علیهما المساجد و السرج. این عربیش است.

منوچهر : این راجع بزیارت بود. راجع بروضه هم فرموده : اثنتان فی الناس هما بهم کفر ، الطعن فی النسب و النیاحه علی المیت.

حاجی‌حسن : یعنی دو چیز در مردم نشان کفر است : یکی بدگویی به نسب مردم و دیگری عزاداری و زاری بر مردگان.

منوچهر : خلاصه‌ این درس‌خوانده‌ها وقتی این چیزها را می‌بینند یک مرتبه وا می‌زنند. خیال می‌کنند دین همین کارهای بی‌معنی است. این است که بیدین می‌شوند. اصلاً از اول کلام شروع می‌کنم. اگر یکی از اینها بپرسد « دین یعنی چه» چه جواب می‌دهند؟ مثلاً من یک بیدین (خدا نکند) ، خوب آقای حاج حسن دین یعنی چه؟

حاجی‌حسن : «یعنی» نمی‌خواهد دیگر. دین یعنی دین.

منوچهر : نه ، نشد. حاجی جواب سئوالم را بدهید. چطور می‌شود دین معنی نداشته باشد ، پس سر یک چیز بی‌معنی گفتگو می‌کنید؟ این همه پیغمبرها و امامها سر یک چیز بی‌معنی حرف می‌زدند و زحمت می‌کشیدند و کشته می‌شدند؟

حاجی‌حسن : (می‌بیند بد حرفی زده ، سعی می‌کند چیزی بگوید ، بالاخره می‌گوید) دین یعنی ... یعنی ... عرض کنم. (بعد از قدری فکر) راستی که من تا حالا این فکر را نکرده‌ام. نمی‌دانم دین معنیش چیست.

منوچهر : ببینید این ملاها اینقدر از مردم پول می‌گیرند ، دم و دستگاهی برای خودشان درست می‌کنند ، اقلاً معنی دین را هم برای شما نگفته‌اند ، حقیقت اینست که خودشان هم نمی‌دانند.

تقی : این را که راست می‌گویید. من می‌بینم این آخوندها و ملاها تا سر منبرند هی وراجی می‌کنند ، آسمان ریسمان بهم می‌بافند ، دم از پاکی و درستکاری و دینداری می‌زنند ، ولی پایین که آمدند هزار کار دیگر می‌کنند بقول شاعر :

واعظان کاین جلوه بر محراب و منبر می‌کنند
چون بخلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند

حسین : حالا آقا خودتان معنی دین را بگویید یاد بگیریم.

منوچهر : خیلی خوب من می‌گویم ولی شما هم از ملاها بپرسید ببینید چه می‌گویند. اما خودتان نگویید تا معلوم شود چه داخل چنته‌شان هست.

حسین : خیلی خوب.


.
✴️ پولداران و آزمندان

📖 پرچم نیمه‌ماهه

(تکه‌ی 8 از 8)

سوم : این مردم از بس گیج و درمانده‌اند شما هرچه دردها را بشمارید و راه چاره را نشان دهید بی‌پروایی می‌نمایند ، بلكه ریشخند و آزار به شما دریغ نمی‌گویند ، ولی چون هنگامی می‌رسد كه میوه‌ی تلخ آن دردها و گرفتاریها را می‌چشند ، در آن زمان است كه به تكان می‌آیند ، و این هنگام نیز یگانه چاره‌ای كه می‌شناسند گله و ناله و فریاد است و می‌خواهند از این راه بلای رسیده را بازگردانند.

یك دسته‌ی انبوهی از این توده چندان گیج و درمانده‌اند كه رابطه‌ی میان پیشامدها را در نمی‌یابند و همچون كودك تنها رُویه‌ی[=صورت] بیرون كارها را می‌بینند و این گرفتاری كه امروز برای ایران پیش آمده و گرانی و گرسنگی سختی رخ داده ، گروه انبوهی انگیزه‌ی آن را نمی‌دانند و هر كس از پیش خود علت دیگری می‌اندیشد. فلان ملای نافهم می‌گوید : زنها چون رو باز كردند خدا این بلا را فرستاد ، فلان حاجی كهنه‌پرست می‌گوید : از روزی كه مشروطه به این كشور آمد بلا از ما كم نیست. فلان جوان بی‌دانش می‌گوید : همه‌ی اینها تقصیر وزراء و نمایندگانست كه بكار نمی‌پردازند. هر یكی یك سخن بیپای دیگری می‌گوید.

یك گروه انبوه دیگری این گرفتاری ایرانیان را یك چیز ساده و سرسری پنداشته چنین می‌دانند كه تنها با گفتن و نوشتن چاره تواند بود. مثلاً در همان زمینه‌ی پولداران و آزمندان كه پیاپی نرخها را بالا می‌برند و خاندانهای بینوا را از پا می‌اندازند كسانی چنین می‌پندارند كه اگر در روزنامه‌ها نكوهش كنند و یا پند و اندرز دهند چاره خواهد بود. و اینست برخی روزنامه‌ها گفتارها می‌نویسند. پاره‌ای نیز به نزد من آمده می‌گویند : شما نیز چیزهایی بنویسید.

برخی نیز چاره‌ی كار را قانون گزاردن می‌دانند و چنین می‌گویند : «باید یك قانون سختی برای اینها گذرانید و اجرا كرد» در این همه سالها این را درنیافته‌اند كه از قانونهایی كه می‌گذرد نتیجه‌ای بدست نمی‌آید.

اینان آن نمی‌دانند كه یك مردمی كه در یكجا می‌زیند نخست برای آنها یك راهی لازم است كه همگی با آن راه زندگی كنند و همگی نیك و بد را از روی یك قاعده بشناسند و دیگر این نباشد كه هر كسی به نیك و بد معنای دیگری دهد. دوم باید آیین یا قانون خردمندانه‌ای درمیان باشد كه جلو بیدادگری آزمندان و بیدادگران را بگیرد. سوم باید همگی آن مردم به كشور و توده علاقه‌مند باشند و فیروزی كشور و آسایش توده را بخواهند. با اینهاست كه یك توده باهم توانند زیست ، وگرنه زندگانی آنان دچار سختیها خواهد گردید.


.
پرچم نیمه‌ماهه
پرچم نیمه‌ماهه
✴️ کتاب دین و جهان بزبان عادی

🔸 کوشاد تلگرام

🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 1 از 3)

موضوعات این کتاب مختلف است. آنها در زمینه‌های دین ، دانش ، گرفتاریهای ایران و جهان و سختی زندگانی فعلی ، جنگ ،‌ مادّیگری ، ماشینیزم ، اقتصاد عادلانه و مانند اینها می‌باشد. خواننده به پاسخ پرسشهای چندی می‌رسد. برخی از آنها را در زیر و باقیمانده را در پیوستی به نام «پرسشهایی که این کتاب به آنها پاسخ می‌دهد» آورده‌ایم :

ـ گمراهیها چگونه از مغزها پاک می‌شود؟!

ـ آیا دانشها به تنهایی می‌تواند راهنمای آدم در زندگی باشد؟!.

ـ آیا آدم همین تن و جان مادّیست یا در او نیروهای دیگری نیز هست؟!

ـ «مبارزه‌ی آدمیان» یا «مبارزه‌ی زندگی» چیست؟!

ـ آیا از دینهای کنونیِ جهان سود بدست می‌آید یا زیان؟!. باید بمانند یا برافتند؟!.

ـ منشاء رنجها و بدبختیهای آدم چیست؟!.

ـ مهمترین کارهایی که در زمینه‌ی اقتصاد باید کرد تا جلو اوضاع ناهنجار فعلی گرفته شود چی‌هاست؟!.

ـ آیا می‌توان مانع جنگها شد؟!.

ـ با آنکه دو سه قرن است دانشها شکستهای سختی به مذاهب وارد آورده‌اند ، چرا اینها همچنان مانده در برابر دانشها مقاومت می‌کنند؟!

ـ آیا پیغمبران مردانی هوس‌باز و سودجو بوده‌اند؟!.

ـ بت‌پرستی چه زیانهایی داشته است؟!

ـ آیا خداپرستی دنباله‌ی بت‌پرستی بوده است؟!.

ـ ارتباط دین و دانش چیست؟!.

ـ آیا قضاوت عقل در میان آدمها متفاوت است؟!

ـ آیا قیام زردشت و بنیادگزاری دین زردشتی چه علتی داشته‌ است؟!

ـ آیا قیام محمد و بنیادگزاری دین اسلام چه علتی داشته است؟!

ـ صوفیگری از کجا آمد؟! و به چه علت رواج بی‌اندازه گرفت؟!

ـ هیاهوی «ادبیات» که در ایران راه انداختند ، تاریخچه‌اش چه می‌باشد؟!.

ـ چرا کشورهای سوسیالیست از جمله شوروی نتوانستند آنطور که آرزو داشتند مذاهب را براندازند؟!..

ـ معنی درست سیاست چیست؟!.

ـ معنی درست انقلاب چیست؟!.

امروز بیچارگیهای کشور چیزهایی نیست که بتوان انکار کرد. هر کسی که ‌کمی فهم و عقل دارد این را از روی پیشامدها و مقایسه‌ی حال ایران با دیگر کشورها بآسانی درمی‌یابد. کار بجایی رسیده که افراد دلسوز و نیکخواه را به تلاش واداشته و پی‌در‌پی کتابها و گفتارهاست که در زمینه‌ی ریشه‌ی بدبختی و عقب‌ماندگی ایرانیان بچاپ می‌رسد.

یک نکته در این کتابها جای خشنودیست و آن اینکه در آنها ریشه‌ی گرفتاریهامان را بیش از هر چیز در خودمان ، در فرهنگمان و در نادانیهامان ، یافته و شناسانیده‌اند. دیگر بر آن تئوری که همه‌ی گرفتاریهامان را از استعمارگران و یا تنها از دولت می‌دانست و همه‌ی گناهان را بگردن ایشان می‌انداخت خط قرمز کشیده شده. این نشان می‌دهد که الان به مبحث درماندگی کشور «واقع‌بینانه‌تر» نگریسته می‌شود.

شناخت که درست نباشد چاره‌جویی نیز نادرست از آب درمی‌آید. بسیاری از کوشندگان سیاسی باآنکه نادانیهای مردم را می‌دیدند و افسوسها می‌خوردند چون منشاء گرفتاریها را استعمار بیگانگان و یا استبداد پادشاهان می‌پنداشتند فرمول کارشان این بود که «اول قوه بدست آورند» و آنگاه «پای استعمارگران را از ایران ببرند» و سرانجام اگر فرصتی ماند بدرد نادانی مردم پردازند. همین یک اشتباه چه کوششهای بسیاری را که هدر نگردانید. تاریخ صد سال اخیر ایران پر است از جنبشهایی که هدف و کوششهاشان مطابق فرمول بالا بود. این را ما «راه میانبر» می‌نامیم و خواهیم دید که چه اندازه زیانمند بوده.

کسروی که از جنبش مشروطه چند بار این اشتباه را در کار سرجنبانان دیده و هر بار بر هدر رفتن کوششها و ریخته شدن خونهاشان تأسف بسیار می‌خورد ، پس از شهریور20 که بار دیگر خیل درسخواندگان بمیدان سیاست درآمدند و می‌دید این بار هم همان اشتباه پرآسیب در حال وقوع می‌باشد ، نتوانست خاموش بنشیند و بروشن گردانیدن زمینه پرداخت. او ‌گفت :

«پيشگامان جنبش مشروطه نيز به اين خاميها دچار ‌بودند و خیال می‌کردند همینكه مشروطه در اين كشور اجرا گرديد و مجلس برپا شد و قانونهايي درميان بود ، به همه‌ي بدبختيهاي ايرانيان چاره خواهد شد و اين مردم رو براه پيشرفت گذارده ، در ‌زمان کوتاهي با مردم کشورهای بزرگ اروپايي همگامي خواهند نمود ، و از خامي اين نمي‌دانستند كه مذهب شيعي و صوفيگري و شعرهاي حافظ و سعدي و رباعيات خيام و بسيار مانند اينها با مشروطه و زندگاني آزاد و دمكراسي ناسازگار است و تا اينها هست و مغزها آلوده‌ي آنهاست ، مشروطه در ايران پيش نتواند رفت و اگرهم اجرا گردد جز يك دستگاه پست و ننگ‌آوري (همچون مشروطه‌ي امروزي [و همچنین جمهوری اسلامی]) نتواند بود».
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)

🔸 بیماری پرگویی (تکه‌ی یک از دو)


در هرکجا خرد کمتر سخن آنجا فراوانتر


از شگفتیهای زمان ما فزونی بی‌اندازه‌ی سخن است. هیچ زمانی مردم باین اندازه پرگو نبوده‌اند.

سخن در زمانهای پیشین ارج سیم و زر را داشت ولی امروز بی‌ارجتر از سفال و سنگ است.

بدانسان که در زندگانی ساده و پیشین ما بزرگترین شماره «هزار» بود و توده‌ی انبوه بالاتر از آن شماری نمی‌شناختند ولی امروز «کرور» و «ملیون» بر زبانها روانست و چه‌بسا که «بلیون» و «ترلیون» هم بکار می‌رود ، بهمین اندازه سخن در جهان فزون گردیده است. می‌توان گفت مردم امروزی ده برابر بلکه صد برابر زمانهای پیشین گفتگو می‌نمایند یا چیزنویسی می‌کنند.

کسانی خواهند گفت : از فزونی سخن چه باک؟.. می‌گوییم فزونی سخن دلیل کمی خرد است. در هر کجا خرد کمتر سخن آنجا فراوانتر و هر کسی هرچه سبکمغزتر زبانش بر گفتگو روانتر می‌باشد.

این فراوانی روزنامه‌ها ، فزونی کتابها ، بیشی انجمنها و کنفرانسها ، همه‌ی اینها گواه کوتاهی خردها می‌باشد.

اگر دو خردمندی در موضوعی باهم گفتگو نمایند هرگز نخواهد بود که بیش از چند جمله سخن برانند. آن کار سبکمغزانست که در هر موضوعی بگفتگوی درازی می‌پردازند و پیاپی گفته‌های خود را تکرار می‌کنند.

می‌گویند : در فلان کشور سالانه سی‌هزار کتاب چاپ می‌شود و روزانه هزاران روزنامه نشر می‌یابد و صدها نطق با رادیو پراکنده می‌شود. شگفتا اینهمه سخن برای چیست؟.. اگر کارها با خرد گزارده می‌شود باینهمه گفتگو چه نیازی هست؟! مگر آن روز که مردم باندازه‌ی ده‌یک امروز سخن نمی‌گفتند کارها پیشرفت نداشت؟!

بهترین نمونه برای پرگویی اروپاییان آن کنفرانسهاست که میانه‌ی دولتها برپا می‌شود و خدا می‌داند که در هر یکی تا چه اندازه گفتگو می‌شود و با اینهمه کمتر نتیجه از آنها بدست می‌آید. در کنفرانس ابزار جنگ (خلع اسلحه) در این چهار سال چه گفتگوهایی که نشده و همه‌ی آنها بیهوده و برای فریب یکدیگر بوده است.

کار پرگویی در اروپا چندان بالا گرفته که در هر کشوری هزاران کسان از راه سخنبافی و سخنفروشی زندگی می‌نمایند و میان مردم جایگاه والایی دارند. آیا نه اینست که همه‌ی رماننویسان و بیشتر روزنامه‌نگاران سخنباف و سخنفروشند و بی‌آنکه مطلبی برای گفتن داشته باشند صدها صفحه را از سخنان خود سیاه ساخته بمردم می‌فروشند؟.. در زندگانی پیشین ما نیز بیشتر شعرا سخنباف بودند که از راه این بافندگی زندگی میکردند. چیزی که هست شعرای ما بفراوانی سخنبافان اروپا نبودند و هیچ کدام از ایشان سخن باین فزونی نمی‌بافتند. وانگاه شعرهای آنان اگرهم مطلبی نداشت باری سخنان سنجیده و آراسته‌ای بود که در بافتن آنها زحمت بکار میرفت. ولی در سخنبافی امروزی اروپا هیچ یک از اینها نیست.

در تبریز کسانی که باغ انگور دارند در تابستان چون انگورها میرسد روزی همه‌ی خویشان و آشنایان خود را بباغ دعوت می‌نمایند و این میهمانی جز برای انگور خوردن نیست که میهمانان هرچه می‌توانند انگور میخورند.

نظیر این کار درمیان اروپاییان آن کنگره‌ها و کنفرانسهاست که در این شهر و آن شهر برپا می‌نمایند و مردمانی از شهرهای دور و نزدیک بانبوهی در آنجا گرد می‌آیند و این گرد آمدن جز برای آن نیست که چند تنی دادِ پرگویی داده گفتگو نمایند و اینست که چون آن پرگوییها کرده می‌شود کنگره یا کنفرانس بهم خورده هر کسی بجای خود بازمی‌گردند بی‌آنکه نتیجه‌ای از آن گرد آمدن در دست داشته باشند.

نمونه‌ی این کار در ایران روی داد که در دو سال پیش بنام کنگره‌ی زنان شرقی هیاهویی برپا کردند و زنانی از سوریا و مصر و افغان و هند و ژاپن در تهران گرد آمدند. ولی نتیجه بیش از آن نبود که زنانی میدان بدست آورده دادِ سخنوری دادند و تا می‌توانستند گفت و شنود نمودند و چون این کارِ منظور را بپرداختند هر کدام بجای خود بازگشتند بی‌آنکه هیچ گونه سودی از آن کار ایشان در دست باشد.


.
احمد کسروی
🔶 چگونه حاجی حسن پس از چهل سال مسلمان شد

🔸 تکه‌ی پنج از نه


(منوچهر آب می‌خواهد. می‌آورند می‌خورد. بعد حرف می‌زند) :

منوچهر : این آدم که می‌بینید خیلی وقت است ، چندین هزار سال است که بوجود آمده. اول مردم بصورت دسته‌های خیلی کوچک توی جنگلها و غارها زندگی می‌کردند و بدسته‌های دیگر کاری نداشتند. ولی کم‌کم همدیگر را دیدند و احتیاج بهم پیدا کردند. آمدند پهلوی هم و ده و شهر و این چیزها را درست کردند. ولی چون از هم غریب بودند و چیزی هم سرشان نمی‌شد با هم بدرفتاری می‌کردند ، هر که زورش می‌رسید ظلم می‌کرد ، قوی ضعیف را از بین می‌برد ، خلاصه درست مثل حیوان بودند.

حاجی‌حسن : حالا هم اینطورند ، هی با هم جنگ می‌کنند ، دنیا را خراب کردند.

منوچهر : بهر حال در آن موقعها یک آدمهای خوبی پیدا شدند ، بمردم گفتند : با هم برادر باشید ، از هم دستگیری بکنید ، ظلم نکنید ، زیردستانتان را از بین نبرید ، مهربان باشید. خلاصه یادشان دادند چطور زندگی بکنند این را اسمش گذاشتند دین ، پس دین بآدم یاد می‌دهد چطور در دنیا با مردم زندگی بکند. دین یعنی راه زندگی ، یعنی راه با هم زیستن.

حاجی‌حسن : شما این معنی را از کجا می‌دانید؟

منوچهر : من از خودم نگفتم ، همیشه دین بهمین معنی بوده ، ولی خیلیها نمی‌دانند. همه‌ی دینها که آمده‌اند و مردم را براه راست هدایت کرده‌اند مقصودشان همین بوده. نیست؟

حسین و تقی و حاجی : بله ، درست است.

منوچهر : خیلی خوب. آزادگان هم همین را می‌گویند. آنها هم دین حقیقی را دارند.

حسین : پس چرا این ملاها اینقدر با آنها مخالفند و می‌گویند بیدین هستند؟

منوچهر : چونکه حرفهای آزادگان ، یعنی دین راست ، بضرر دکانهای آنها است. حالا چون مردم اینها را نمی‌شناسند بآنها پول می‌دهند و احترام می‌کنند ولی وقتی فهمیدند که نه ، ملاها تنها بفکر منفعت شخصی خودشان هستند و مفتخورند ، دیگر بآنها چیزی نمیدهند ، احترامشان هم نمیکنند ، ازشان هم نمی‌ترسند ، آن وقت بازارشان کساد می‌شود. از این جهت از حالا بفکر افتاده‌اند و دشمنی می‌کنند.

حاجی‌حسن : شما که می‌گویید دین حقیقی این چیزها است که گفتید ، مگر اسلام همینها را نگفته ، مگر نگفته با هم برادر باشید ، از هم دستگیری بکنید؟

منوچهر : عجب!! اسلام خیلی چیزها گفته ولی مردم که عمل نمی‌کنند.

حاجی‌حسن : مثلاً چه گفته که ما عمل نمی‌کنیم؟

منوچهر : خیلی چیزها. مثلاً گفته : شراب نخورید ، بیشتر مردم شراب را مثل آب می‌خورند.

حسین : اینش که راستست.

منوچهر : گفته دروغ نگویید ، هر کس صبح تا شب چهل بار بیشتر دروغ می‌گوید.

تقی : این هم راست است.


.
✴️ در پاسخ جوانان دلبسته [1]

🖋 احمد کسروی

(کوتاهشده‌ی گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه‌)

تکه‌ی 1 از 2

... اگر به ایران و مردمش نگریم ، چه گذشته و چه آینده ، جز نومیدی پدیدار نیست. این توده سررشته را گم كرده و صد دردش به هم آمیخته. آن ملایان ، آن روزنامه‌نویسان ، آن بازرگانان ، این مردم انبوه ... با كدام یكی دل شاد توان كرد؟!.. به كدام یكی امیدی توان بست؟!.. ما درباره‌ی این كشور بارها گفته‌ایم و بار دیگر می‌گوییم : «یك مردمی تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید».
...
گاهی برخی از جوانان كه از گفته‌های ما به تكان می‌آیند می‌پرسند : «حالا وظیفه‌ی ما چیست؟..» ، ‌می‌گویم : وظیفه‌ی شما همراهی كردن با ما و كوشیدن به رواج حقایق و نبرد كردن با گمراهیها و پراكندگیهاست. امروز در ایران چهارده كیش هست ، صوفیگری و فلسفه‌ی كهن یونان و خراباتیگری هست ، مادیگری و بی‌همه‌چیزی هست ، ‌اندیشه‌های نارسا و پراكنده‌ی اروپایی هست. باید همه‌ی اینها را براندازیم و به جای آنها معنی درست جهان و زندگانی را بفهمانیم ، حقیقت دین را روشن گردانیم ، یك شاهراه رستگاری باز كرده همگی را به آن بیاوریم. شما نیز در این كوششها با ما همراه و همدست باشید.

می‌گویند : چه كار كنیم و چگونه همراهی نماییم؟...

می‌گویم : نخست خودتان نوشته‌های ما را ـ چه درباره‌ی دین و چه درباره‌ی زندگانی ـ بخوانید و بیندیشید و با خرد خودتان داوری كنید ، و چون نیك فهمیدید و پذیرفتید آنها را بكار بندید ، بدینسان كه در گفتار و كردار راستی كرده گرد دروغ و دغل نگردید. از سوگند خودداری كنید ، زبان به دشنام نیالایید ، رمان ننویسید و نخوانید ، شعر بیهوده نگویید ، دیوانهای شاعران و دیگر كتابهای زیان‌آور را نگه ندارید ، از بیکاری و مفتخوری بپرهیزید ، به كارها و پیشه‌ها كه به زندگانی توده سودی ندارد ـ از روضه‌خوانی و واعظی و رمالی و جنگیری و دعانویسی و دست بدست گردانیدن كالا و مانند اینها ـ نپردازید. آفریدگار راستین را شناخته خود را آفریده و زیردست او شمارید ، از ایستادن برابر این گنبد و آن گنبد و حاجت خواستن دوری گزینید ، بجهان با دیده‌ی بینش نگریسته این بدانید كه هیچ كاری در این جهان بی‌انگیزه و جز از راهش نتواند بود ، به كشور و توده‌ی خود دلبستگی نموده این بدانید كه هر توده‌ای تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید ... اینها و مانند اینهاست كه ما از هر كسی می‌خواهیم.

این گام نخست است ، و گام دوم آنست كه بكوشید و خاندان خود را با حقایق آشنا گردانیده در این راه پاكدینی و پاكدلی همراه خود سازید. این بسیار زیانكاریست كه همسر و مادر و خواهر و برادر شما در گمراهی باشند و شما به رستگاری آنان نكوشید.

در گام سوم به دوستان و آشنایان خود پردازید و هر كه را كه شاینده‌ی حقایق می‌دانید به خواندن كتابها و نوشته‌های ما وادارید.

در گام چهارم با ما همراهی نموده با گمراهیها و پراكندگیها به نبرد پردازید. ما برای آنكه ایران را از این پراكندگیها برهانیم و بنیاد گمراهیها را براندازیم گفتارهای بسیار نوشته بیپایی هر یكی از كیشها و راههای پراكنده را روشن گردانیده‌ایم و به هر یكی ایرادهای بسیار نوشته‌ایم. شما به نوبت خود آنها را دنبال كنید و به نتیجه رسانید. هر كه را از بهائیان و صوفیان و دیگران آشنایید آن ایرادها را به رخشان كشید و بپرسید : چرا پاسخ نمی‌دهند؟!. چرا رو پنهان می‌كنند؟!.. اگر نادانی و گمراهی خود را به گردن می‌گیرند پس چرا برنمی‌گردند؟!.. اگر نمی‌گیرند پس چرا به پاسخ نمی‌پردازند؟!..

بگویید : ای نافهمان زندگانی بازیچه نیست كه هر گروهی با هوس و دلخواه راهی گیرند و دستگاه بازیچه‌ای برپا گردانند. یك مردمی كه گروه گروه و دسته دسته گردند لگدمال دیگران باشند و در زیر پا لگدمال شوند. این بدبختی كه امروز گریبانگیر ایرانیان گردیده نتیجه‌ی همان پراكندگیهاست.

بگویید : شما آزاد نیستید كه هر كیشی را دلتان خواست بگیرید. شما چون در این توده زندگی می‌كنید باید دربند رستگاری این توده باشید. كیش یا مذهب یا دین یا هر نامی كه شما می‌دهید باید از روی دلیل باشد. باید با دانش و خرد راست آید. این كیشها كه شما گرفته‌اید «قاچاق» است. به این دلیل كه ایرادها می‌گیریم خود را به ناشنیدن می‌زنید ، پرسشها می‌كنیم رو پنهان می‌كنید. ای مردان شوم چرا دست از این نادانیها برنمی‌دارید؟!..


[1] : کوشاد تلگرام : عنوان گفتار از ماست.


.
✴️ کتاب دین و جهان بزبان عادی

🔸 کوشاد تلگرام

🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 2 از 3)

ولی فعالان دهه‌ی20 ، دسته‌ای سرمست از پیروزیهای شوروی و دسته‌ای دیگر شیفته‌ی زندگانی اروپایی و فیلسوفان غرب ، باین سخنان نزدیک نمی‌آمدند تا خوب گوش دهند و بفهمند. در آن روزها اروپایی هرچه می‌گفت از نظر ایشان جز راست نبود. از آنسو از هیجان و بيصبری می‌خواستند همان «راه میان‌برِ» یادشده را بپیمایند و هرچه زودتر «قوه بدست آورند». از نظر ایشان بنادانیها و گمراهیها توجه کردن و به کندن ریشه‌ی آنها کوشیدن ، اموری فرهنگی بود و بکوششهای سیاسی ربطی نداشت. آنها «موضوعات فرعی» و «جنبشهایی با جنبه‌ی غیر اساسی» بودند و اینبود می‌پنداشتند «براي اينكه تأثير كنند وقت زيادي را اشغال خواهند نمود». به این ترتیب از پرداختن بنادانیها و آلودگیهای مردم دوری می‌کردند.

همین اندیشه‌های بی‌اساس زمینه را برای سخنان و شعارهای پرآسیبی فراهم کرد. از جمله این شعارها : «همه‌ی گرفتاریها نتیجه‌ی فقر و احتیاجست» ، «بايد وضعيت اقتصادي مردم را اصلاح كرد. ديگر چيزها خود بخود اصلاح خواهد شد».

کسروی در برابر چنین اندیشه‌هایی قد علم کرد و با دلیلهای محکم ، بی‌اساسی آنها را نشان داد ـ چنانکه در این کتاب دیده می‌شود. متأسفانه در کوششهای سیاسی آن سالها ، احساسات بر خردها غلبه می‌کرد. از اینرو سخنان بی‌اساسی بعنوان آنکه پشتوانه‌اش یک تئوری اروپایی است درخشانتر از هر سخن پرمغزی که یک شرقی می‌گفت نشان داده می‌شد. در هر حال این بار هم نتیجه زیانمند افتاد. زیرا آن اشتباه پرآسیب ، آن تئوری بی‌اساس که تا سال 57 از زبان فعالان سیاسی همچنان شنیده می‌شد سی و چند سال کوششهای مردم و رهبران سیاسی را به بیراهه برد و همه را هدر و مردم را سالها از کوشش سیاسی نومید کرد.

تنها پیشامدهای سال 57 و پس از آن بود که بی‌اساسی آن تئوری را چنان روشن کرد که هوادارانش دیگر جای اصرار نیافتند.

راستی آنست که روشنفکران جامعه سخنان کسروی را دست‌کم گرفتند و بفراموشی سپردند. در این میان خفقان زمان محمدرضاشاه ، بازداشت کتابهای او ، و جلوگیری از کوششهای یارانش باین فراموشی کمک بسیار کرد.

آنچه باعث شد پس از دهها سال بار دیگر باندیشه‌های کسروی رو بیاورند نخست از آن بود که در این زمان دراز ، بی‌اساسی اندیشه‌های دیگر آشکار گردید و همگان دیدند که آنها چه اندازه از حقایق پرتند. دوم ، پیشامدهای سال 57 و پس از آن ، هشدارهای او را درباره‌ی ادعای حکومت ملایان بیادها آورد. بیاد آورد ‌مبارزات جانفشانانه‌ی او و یارانش را با نادانیها و بدآموزیها. همچنین چنانکه پیشتر گفتیم بررسیهای سالهای اخیر و کتابهایی که در این زمینه چاپ شده نشان داد که ریشه‌ی بدبختیهای این مردم نه در رفتار کشورهای استعمارگر بلکه در گمراهیها و آلودگیهاییست که خود مردم به آن گرفتارند.

راستی هم استعمارگران برای رسیدن به خواستهاشان وسیله‌ای جز از گمراهیها و آلودگیهای یک مردم ندارند و چنانکه تاریخ شهادت می‌دهد همیشه از آنها استفاده کرده‌اند. اینها تأییدهایی بر سخنان کسروی بود که دهها سال پیش گفته شده بود و چنین تأییدهایی رویها را بسوی اندیشه‌های او برمی‌گردانْد.

«پاکدینی» یا راهی که کسروی باز کرد نه تنها برای ایرانیان بلکه برای همه‌ی مردم جهان است و از اینرو می‌بایست کوششهایی بکار بُرد تا این سخنان بگوش مردمان دیگر نیز برسد. او گامهایی در این راه برداشت ولی جز فرصت اندکی نیافت. چنانکه از این کتاب نیز بنیکی دیده می‌شود از خود ما ایرانیان بیدردانی پیاپی سنگها بر سر راه او ‌غلتانیده یک دم آسوده‌اش نمی‌گذاردند. این کتاب همچنین گوشه‌ای از سختیهایی را که از این بابت می‌کشید نشان می‌دهد.

کسانی با آنکه تعلیمات مذاهب را بیعقلانه و زیانمند می‌دانند از خامی خیال می‌کنند تنها با مسخره کردن یا ملامت می‌توانند آنها را از مغزها بیرون بیاورند. یکی از نکته‌های آموزنده‌ای که در این کتاب شرح داده شده راه مبارزه با گمراهیها و این راز می‌باشد که ملامتِ تنها و مسخره کردن اثر چندانی بر اعتقادات پیروان کیشها ندارد. چنانکه تنها در زمان محمدرضاشاه سی و چند سال کیشها و پیروان ایشان مسخره و ملامت می‌شدند ولی کمترین نتیجه‌ای بدست نیامد.

«با بد گفتن از مذاهب یا تحقیر کردن ، آنها نابود نشوند ... بلكه چيزهاي نيرومندتر از اينها درباره‌ي آنها مؤثر نمی‌تواند باشد».
«بيرون کردن نادانيها از مغزها جز با ياد دادن حقایق نمی‌تواند باشد».
آبان‌ماه 1400
پرچم نیمه‌ماهه