نمونهی کتابها و دفترهایی که «ادبیات دورهی مغول» بشمار میآیند یا آن موضوعات را برشتهی نوشتن کشیدهاند.
تکاپوی ایرانشناسان در فراهم نمودن اینگونه کتابها چشمگیر است.
تکاپوی ایرانشناسان در فراهم نمودن اینگونه کتابها چشمگیر است.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 11 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
با بدآموزیها هیچ سازشی نباید کرد ـ 1
از بدترین گمراهیها یكی اینست كه آنجهان را با اینجهان آخشیج هم میشمارند و چنین میپندارند كه برای خوشی در آن میباید این را خوار داشت. از آنسوی بیك رشته كارهای بسیار بیهودهای برای رستگاری در آنجهان میپردازند.
ما میگوییم : اینها همه نادرست است. آنچه میباید گفت اینست كه روان چون جز از تن و جانِ سَتَرساست با مرگ نابود نگردد. از آنسوی روان و جان كه هر دو باهم در كالبد آدمیست همیشه در كشاكش باشند : این چیزهایی را خواهد كه آن نپسندد و آزرده گردد. كارهای بد بیخردانهای را كه كسی بخواهش جان میكند مثلاً بناتوانی ستم میكند یا زبان بدروغ میآلاید همواره مایهی آزردگی روانست. چیزی كه هست روان تا با جان توأم است آزردگی كمتر دریافته میشود ، ولی چون از جان جدا گردد آن را بیشتر خواهد دریافت. بدانسان كه یك مرد تا جوانست از كارهای ناستودهای كه بهوس جوانی میكند پشیمانی كمتر نماید ، ولی چون پیر گردید و هوسهای جوانی كم شد پشیمانی را بیشتر دریابد ، داستان اینجهان و آنجهان نیز چنین باشد.
اینست میگوییم : اینجهان و آنجهان بهم پیوسته است. میگوییم : باید كوشید و در اینجهان نیك بود و نیكی آنجهان درپی خواهد بود. میگوییم : كارهایی در آنجهان سود خواهد داشت كه در اینجهان سودمند است و مایهی آبادی و آسایش است. از كارهای بیهودهای كه كسانی میكنند چنانكه در اینجهان سودی نمیدارد در آنجهان نیز سودی نخواهد داشت و جز مایهی شرمساری نخواهد بود.
اینهاست آنچه ما دربارهی جهان و زندگی میگوییم و همینهاست كه «دین» مینامیم. اینها همه راستیهاست. ما پیمان را برای رسانیدن اینها مینویسیم و همهی كوششهای ما در پیرامون اینها میباشد. همیشه از یكسو بروشن گردانیدن اینها كوشیدهایم ، و از یكسو برای آنكه اینها در دلها جای گیرد با هرچه آخشیج اینهاست نبرد كردهایم. با فلسفهی یونان ، با صوفیگری ، با خراباتیگری ، با كیشهای پراكندهی گوناگون ، با فلسفهی مادی ، با اندیشههای پراكندهی كهنه و نو ، همه در جنگ بودهایم.
«هنایش یك چیز در نابی آنست». این آموزاكهای ما هنگامی سود خواهد داد كه با چیزهای دیگری آمیخته نگردد و نابی خود را از دست ندهد. خواست ما هنگامی بدست خواهد آمد كه این آموزاكها در همهی دلها جا گیرد و هر آنچه جز از اینهاست از میان برخیزد.
یكی از بدیهای مردم اینست كه یك سخنان تازهای كه میشنوند و آن را با دانستههای خود ناسازگار مییابند نخست از در ایستادگی و كشاكش میآیند ، و سپس كمكم رام شده و آنها را میگیرند و در دلهای خود جا میدهند ، بیآنكه آن دانستههای كهن را بیرون كنند ، و نتیجه آن میشود كه آنها را با اینها درهم میآمیزند ، و یا هر یكی را جداگانه نگه داشته و هر زمان دیگری را بزبان میآورند.
شما هزاران كسان را توانید یافت كه آنچه را كه دربارهی دین در كتابهای پیشین بوده و خوانده و یا شنیده همچنان در دل میدارد ، و از آنسوی بدآموزیهای مادّیان را نیز كه شنیده و فراگرفته در دل جا داده ، و اینست در یك نشست میبینید یك زمان سخن از مادیگری پیش میآورد و بهستی خدا گردن نمیگزارد ، و یك زمان گفتگو از «معجزات موسا و داوود» میكند و میگوید : «اینها از دین ماست ما باید بپذیریم».
این نتیجهی درماندگی فهمها و خردهاست. چون نمیتواند بفهمد و راست از كج بازشناسد هر دو را میگیرد و نگه میدارد. گفتهاند : «برای نهادن چه سنگ و چه زر». اینجا هم میباید گفت : برای نافهمیدن چه راست و چه كج. از آنسوی تا دلها از اینها پاك نگردد بدرماندگی فهمها و خردها چاره نتوان كرد. این دل نیست كه اینان میدارند ، انبانیست كه هرچه میشنوند در آن جا میدهند.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 11 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
با بدآموزیها هیچ سازشی نباید کرد ـ 1
از بدترین گمراهیها یكی اینست كه آنجهان را با اینجهان آخشیج هم میشمارند و چنین میپندارند كه برای خوشی در آن میباید این را خوار داشت. از آنسوی بیك رشته كارهای بسیار بیهودهای برای رستگاری در آنجهان میپردازند.
ما میگوییم : اینها همه نادرست است. آنچه میباید گفت اینست كه روان چون جز از تن و جانِ سَتَرساست با مرگ نابود نگردد. از آنسوی روان و جان كه هر دو باهم در كالبد آدمیست همیشه در كشاكش باشند : این چیزهایی را خواهد كه آن نپسندد و آزرده گردد. كارهای بد بیخردانهای را كه كسی بخواهش جان میكند مثلاً بناتوانی ستم میكند یا زبان بدروغ میآلاید همواره مایهی آزردگی روانست. چیزی كه هست روان تا با جان توأم است آزردگی كمتر دریافته میشود ، ولی چون از جان جدا گردد آن را بیشتر خواهد دریافت. بدانسان كه یك مرد تا جوانست از كارهای ناستودهای كه بهوس جوانی میكند پشیمانی كمتر نماید ، ولی چون پیر گردید و هوسهای جوانی كم شد پشیمانی را بیشتر دریابد ، داستان اینجهان و آنجهان نیز چنین باشد.
اینست میگوییم : اینجهان و آنجهان بهم پیوسته است. میگوییم : باید كوشید و در اینجهان نیك بود و نیكی آنجهان درپی خواهد بود. میگوییم : كارهایی در آنجهان سود خواهد داشت كه در اینجهان سودمند است و مایهی آبادی و آسایش است. از كارهای بیهودهای كه كسانی میكنند چنانكه در اینجهان سودی نمیدارد در آنجهان نیز سودی نخواهد داشت و جز مایهی شرمساری نخواهد بود.
اینهاست آنچه ما دربارهی جهان و زندگی میگوییم و همینهاست كه «دین» مینامیم. اینها همه راستیهاست. ما پیمان را برای رسانیدن اینها مینویسیم و همهی كوششهای ما در پیرامون اینها میباشد. همیشه از یكسو بروشن گردانیدن اینها كوشیدهایم ، و از یكسو برای آنكه اینها در دلها جای گیرد با هرچه آخشیج اینهاست نبرد كردهایم. با فلسفهی یونان ، با صوفیگری ، با خراباتیگری ، با كیشهای پراكندهی گوناگون ، با فلسفهی مادی ، با اندیشههای پراكندهی كهنه و نو ، همه در جنگ بودهایم.
«هنایش یك چیز در نابی آنست». این آموزاكهای ما هنگامی سود خواهد داد كه با چیزهای دیگری آمیخته نگردد و نابی خود را از دست ندهد. خواست ما هنگامی بدست خواهد آمد كه این آموزاكها در همهی دلها جا گیرد و هر آنچه جز از اینهاست از میان برخیزد.
یكی از بدیهای مردم اینست كه یك سخنان تازهای كه میشنوند و آن را با دانستههای خود ناسازگار مییابند نخست از در ایستادگی و كشاكش میآیند ، و سپس كمكم رام شده و آنها را میگیرند و در دلهای خود جا میدهند ، بیآنكه آن دانستههای كهن را بیرون كنند ، و نتیجه آن میشود كه آنها را با اینها درهم میآمیزند ، و یا هر یكی را جداگانه نگه داشته و هر زمان دیگری را بزبان میآورند.
شما هزاران كسان را توانید یافت كه آنچه را كه دربارهی دین در كتابهای پیشین بوده و خوانده و یا شنیده همچنان در دل میدارد ، و از آنسوی بدآموزیهای مادّیان را نیز كه شنیده و فراگرفته در دل جا داده ، و اینست در یك نشست میبینید یك زمان سخن از مادیگری پیش میآورد و بهستی خدا گردن نمیگزارد ، و یك زمان گفتگو از «معجزات موسا و داوود» میكند و میگوید : «اینها از دین ماست ما باید بپذیریم».
این نتیجهی درماندگی فهمها و خردهاست. چون نمیتواند بفهمد و راست از كج بازشناسد هر دو را میگیرد و نگه میدارد. گفتهاند : «برای نهادن چه سنگ و چه زر». اینجا هم میباید گفت : برای نافهمیدن چه راست و چه كج. از آنسوی تا دلها از اینها پاك نگردد بدرماندگی فهمها و خردها چاره نتوان كرد. این دل نیست كه اینان میدارند ، انبانیست كه هرچه میشنوند در آن جا میدهند.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)
🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکهی 4)
در این باره باید بیاد آورد که روزی بوده این دادگاهها و قانونها که برای افراد مردم هست نیز نمیبوده. روزی بوده که افراد مردم مانند دولتهای امروزی تابع قانونی نبوده بسر خود میزیستهاند ، اگر دعوایی باهم میداشتهاند آن را با زد و خورد بپایان میرسانیدهاند. اگر کسی پولی یا کالایی طلبکار میبوده خود او دست به یخهی بدهکار یازیده با زور و فشار حق خود را میطلبیده. عدالتی درمیان نبوده ، هر که زور بیشتر میداشته بدیگران چیرگی مینموده. لیکن سپس خردمندانی برخاسته بدی آن رفتار را بمردم فهمانیده و با کوششهای خود بنیاد حکومت و قضاوت گزارده بمردم راه نمودهاند که در اختلافاتی که پیدا میکنند بقضاوت مراجعه کنند و بسر خود زورورزی ننمایند.
در اینجا نیز تا دیرزمانی مردمان گردن نمیگزاردهاند و دست کشیدن از زورورزی بآنان دشوار میافتاده. ولی چون خردمندان و نیکخواهان پافشاری نموده زشتی آن رفتار را نشان میدادهاند سرانجام خودسری را از میان بردهاند. امروز شما میبینید که اگر طلبکاری در خیابان به یخهی بدهکار چسبید و یا بدر خانهی او رفته هایهو برپا گردانید مردم او را «وحشی» شناسند و زبان باز کرده چنین گویند : «اگر طلبکاری برو بعدلیه ، این وحشیگری چیست میکنی؟!.»
داستان دولتها از هر باره مانندهی اینست. امروز که آغاز کار است گردن گزاردن آنها بقانونها و چشم پوشیدنشان از زورورزی خودسرانه دشوار است. ولی این دشوار آسان تواند بود. اگر در اینجا هم نیکخواهان پافشاری نمایند فیروزی با آنها خواهد بود.
اگر راستش را خواهیم باید در جهان در این زمینه جنبش بزرگی پدید آید و جهانیان گامهای دیگری در راه بلنداندیشی بردارند. باید خردها بتکان آید و بحقایق زندگانی بیش از این قیمت داده شود. خواهید گفت : «کدام حقایق؟..». من اینک برخی را میشمارم :
اینجهان برای همه است ، تودهها همه یکسانند و از دیدهی آفرینش یکی را بدیگری برتری نیست.
تودهها مانندهی خانوادههایند. چنانکه خانوادهها با یکدیگر با آرامش و آسایش میزیند ، تودهها نیز باهم با آرامش و آسایش توانند زیست.
در روی زمین جا برای همگی باز است و نیازی بکشاکش نیست.
روس و ژاپن و عرب و ترک و انگلیس و آلمانی و دیگران همه در زندگی شریکند و همه باید از خوشیهای جهان بهره یابند.
ما بجهان برای آسایش و خوشی آمدهایم ، برای اندوهخواری و سختیکشی نیامدهایم.
آدمی برگزیدهی آفریدگانست. خدا زمین را بدست او سپارده که آباد گرداند و در آن با خوشی زندگی کند.
زندگانی نبرد نیست. این سخن که شهرت یافته غلطست. آن گرگها و پلنگهایند که زندگیشان نبرد است. آدمیان باید بجای نبرد بهم یاوری کنند ، توانایان دست ناتوانان گیرند.
جنگ دیوانگیست. جنگ مردمان با یکدیگر یادگار دورههای وحشیگریست. تمدن روزی بکمال خواهد رسید که جنگ از میان مردمان برافتد.
جنگ را باید با بدیها کرد ، با ستمگریها کرد.
اینها یک رشته حقایق آشکاریست که همه میدانند ولی کمتر پروا مینمایند. در حالی که باید پروا نمایند و قیمت دهند و پایهی زندگانیهای اجتماعی را بروی آنها گزارند.
🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکهی 4)
در این باره باید بیاد آورد که روزی بوده این دادگاهها و قانونها که برای افراد مردم هست نیز نمیبوده. روزی بوده که افراد مردم مانند دولتهای امروزی تابع قانونی نبوده بسر خود میزیستهاند ، اگر دعوایی باهم میداشتهاند آن را با زد و خورد بپایان میرسانیدهاند. اگر کسی پولی یا کالایی طلبکار میبوده خود او دست به یخهی بدهکار یازیده با زور و فشار حق خود را میطلبیده. عدالتی درمیان نبوده ، هر که زور بیشتر میداشته بدیگران چیرگی مینموده. لیکن سپس خردمندانی برخاسته بدی آن رفتار را بمردم فهمانیده و با کوششهای خود بنیاد حکومت و قضاوت گزارده بمردم راه نمودهاند که در اختلافاتی که پیدا میکنند بقضاوت مراجعه کنند و بسر خود زورورزی ننمایند.
در اینجا نیز تا دیرزمانی مردمان گردن نمیگزاردهاند و دست کشیدن از زورورزی بآنان دشوار میافتاده. ولی چون خردمندان و نیکخواهان پافشاری نموده زشتی آن رفتار را نشان میدادهاند سرانجام خودسری را از میان بردهاند. امروز شما میبینید که اگر طلبکاری در خیابان به یخهی بدهکار چسبید و یا بدر خانهی او رفته هایهو برپا گردانید مردم او را «وحشی» شناسند و زبان باز کرده چنین گویند : «اگر طلبکاری برو بعدلیه ، این وحشیگری چیست میکنی؟!.»
داستان دولتها از هر باره مانندهی اینست. امروز که آغاز کار است گردن گزاردن آنها بقانونها و چشم پوشیدنشان از زورورزی خودسرانه دشوار است. ولی این دشوار آسان تواند بود. اگر در اینجا هم نیکخواهان پافشاری نمایند فیروزی با آنها خواهد بود.
اگر راستش را خواهیم باید در جهان در این زمینه جنبش بزرگی پدید آید و جهانیان گامهای دیگری در راه بلنداندیشی بردارند. باید خردها بتکان آید و بحقایق زندگانی بیش از این قیمت داده شود. خواهید گفت : «کدام حقایق؟..». من اینک برخی را میشمارم :
اینجهان برای همه است ، تودهها همه یکسانند و از دیدهی آفرینش یکی را بدیگری برتری نیست.
تودهها مانندهی خانوادههایند. چنانکه خانوادهها با یکدیگر با آرامش و آسایش میزیند ، تودهها نیز باهم با آرامش و آسایش توانند زیست.
در روی زمین جا برای همگی باز است و نیازی بکشاکش نیست.
روس و ژاپن و عرب و ترک و انگلیس و آلمانی و دیگران همه در زندگی شریکند و همه باید از خوشیهای جهان بهره یابند.
ما بجهان برای آسایش و خوشی آمدهایم ، برای اندوهخواری و سختیکشی نیامدهایم.
آدمی برگزیدهی آفریدگانست. خدا زمین را بدست او سپارده که آباد گرداند و در آن با خوشی زندگی کند.
زندگانی نبرد نیست. این سخن که شهرت یافته غلطست. آن گرگها و پلنگهایند که زندگیشان نبرد است. آدمیان باید بجای نبرد بهم یاوری کنند ، توانایان دست ناتوانان گیرند.
جنگ دیوانگیست. جنگ مردمان با یکدیگر یادگار دورههای وحشیگریست. تمدن روزی بکمال خواهد رسید که جنگ از میان مردمان برافتد.
جنگ را باید با بدیها کرد ، با ستمگریها کرد.
اینها یک رشته حقایق آشکاریست که همه میدانند ولی کمتر پروا مینمایند. در حالی که باید پروا نمایند و قیمت دهند و پایهی زندگانیهای اجتماعی را بروی آنها گزارند.
✴️ ریشهی بدبختیها
(تکهی هشتادوسوم)
🔶 بهائیان پاسخ دادهاند
(بخش یک از یک)
آقای كسروی
چندی پیش جوان بهائی (آقای رضوانی) بنزد من آمد گفت اگر اجازه بدهید میخواهم قدری با شما گفتگو نمایم ـ گفتم بسیار خرسندم بفرمایید.
گفت من شما را نیك میشناسم چند سال درمیان ما بودید و میدانم از كیش ما و كتابهای ما اطلاع كافی دارید ولی سه سال است بعلت مجهولی رفتهاید محفل روحانی هم از حقیقت امر ما را مستحضر نكرده بلكه قدغن اكید كرده است با شما معاشرت و گفتگو ننماییم اكنون میبینم در پرچم شرحی نوشته و اظهار داشتهاید كه بگفتهها و نوشتههای پرمغز و باحقیقت كسروی گرویده و از بهائیت برگشتهاید آمدم ببینم آقای كسروی چه گفته و چگونه شما را قانع كرده است. من كتاب «راه رستگاری» را باو دادم گفتم ببرید و با دقت بخوانید و با كتابهای باب و بهاء مقایسه نمائید بعداً تشریف بیاورید مذاكره نمایید.
چند روز پیش آمده بود میگفت واقعاً این كتاب سراسر راستی و درستی است. من تاكنون مانند این كتاب را ندیدهام. هرچه بعقلم فشار آوردم كه مغلوبش كنم نوشتههای آن را نپذیرد دیدم ممكن نیست ولی چیزی كه مرا دربارهی آقای كسروی باشتباه انداخته اینست كه چند نفر از بزرگان و مُبلغین بهائی میگفتند آقای كسروی و یارانش ازلی میباشند هرگز بدور آنها نگردید.
گفتم پیش از اینكه پاسخ این حرف را بدهم داستانی برایت نقل میكنم :
پانزده سال پیش در اردبیل ملایی بود بنام «میرزاعلیاكبر» بسیار خودخواه و جاهطلب ، مسجد بزرگی ساخته و دستگاهی برای خود برپا نموده بود و اردبیلیان هم دلباختهاش بودند او را میپرستیدند و گفتههای خردناپذیرش را حجت پنداشته با دل و جان میپذیرفتند. من غالباً در ایام كودكی با پدرم نزد او میرفتم نیك بخاطر دارم روزی دكتری كه از روسیه آمده و در اردبیل مطب دایر كرده بود در حضور آقا بود و راجع بخدا و دین سئوالاتی میكرد ـ میگفت در كتابها برای اثبات وجود خدا دلیل منطقی دیده نمیشود و این دلایلی هم كه ملایان میگویند آدم را قانع و مذعن [=خَستُوان ، معترف] بوجود خدا نمیكند بنابراین من در بودن خدا تردید دارم. آقا یك سطر عربی خواند و ترجمه كرد كه امام موساكاظم علیهالسلام فرمود : هر كس خدا را نپذیرد بجهنم میرود. پس بترس از آتش جهنم خدا را قبول كن. دكتر گفت این دلیل نشد كه من خدا را بپذیرم.
آقا ناگهان برآشفت پرخاش كرد فریاد زد ای لامذهب بابی معلوم میشود تو به موسیابنجعفر آن امام برحق معتقد نیستی و بفرمایشاتش ایمان نداری. بسیدها و طلبهها كه در اطرافش بودند امر كرد دكتر را كتك زده از مسجد بیرون راندند.
آقایان رؤسا و مبلغین بهائی هم همینطور هستند. بجای آنكه پاسخ ایرادهای ما را بدهند باین عنوانهای خنك و لوس متمسك شده و خود را دلآسوده كرده پی گمراهیهای خود میروند.
اینجا باید روی سخنم را بآن آقایی كه از مشهد نامه نوشته و میگوید پاسخ شما را مركز تهران خواهد داد [گفتار «پاسخ یک بهائی» چند روز پیش] گردانیده بگویم ملاحظه نماید آقایان مركزنشینانشان به چه سخنان كودكانه و پوچی برخاستهاند.
محمدباقر رحیمی
🔸پرچم : یك بدبختیای گریبانگیر ایرانیان گردیده و آن اینست كه كسی كه بیك كیش ـ چه بهائی و چه شیعی و چه صوفی و چه هر كیش دیگری ـ گرویده چنین میپندارد كه باید آن را هیچگاه رها نكند و اگر رها كرد یك گناهی كرده است ، این را بیكبار فراموش كردهاند كه خدا به هر كسی خرد داده كه باید براهنمایی آن نیك و بد و راست و دروغ را بشناسند و در كیش نیز باید آن را با خرد سنجید و راست و كجش را دانست. آری از بدبختی این را فراموش كردهاند و اینست ما چون بیك كیش ایراد میگیریم گروندگان آن كیش بجای اینكه گفتههای ما را با فهم و خرد بسنجند و چون دیدند ایرادهای ما راستست كیش بیپای خود را رها كنند ایرادهای ما را كه میشنوند بدست و پا میافتند كه از یک راهی پردهپوشی نمایند یا از در دشمنی درآیند یا بپاسخهای مغالطهآمیز پردازند. این همان «بیكارگی خرد» است كه همیشه گفتهایم و جای افسوسست كه ایرانیان گرفتار چنین دردی شدهاند. این نشان پستی حال یك توده میباشد. بهائی چه كند كه نگوید : «فلان و فلان ازلیند» چون كیش بهائی بگردنش افتاده و آن توانایی كه دست بردارد و براه راست بیاید درو نمانده؟. از اینسوی بایرادهای ما نیز پاسخی ندارد. پس ناگزیر است كه به همان بهانه برخیزد. و مانندهی همین رفتار را ملایان میكنند ، صوفیان میكنند ، هواداران شعرا میكنند. همگی از آنجاست كه خرد را از دست دادهاند.
(پرچم روزانه شمارهی 254)
(تکهی هشتادوسوم)
🔶 بهائیان پاسخ دادهاند
(بخش یک از یک)
آقای كسروی
چندی پیش جوان بهائی (آقای رضوانی) بنزد من آمد گفت اگر اجازه بدهید میخواهم قدری با شما گفتگو نمایم ـ گفتم بسیار خرسندم بفرمایید.
گفت من شما را نیك میشناسم چند سال درمیان ما بودید و میدانم از كیش ما و كتابهای ما اطلاع كافی دارید ولی سه سال است بعلت مجهولی رفتهاید محفل روحانی هم از حقیقت امر ما را مستحضر نكرده بلكه قدغن اكید كرده است با شما معاشرت و گفتگو ننماییم اكنون میبینم در پرچم شرحی نوشته و اظهار داشتهاید كه بگفتهها و نوشتههای پرمغز و باحقیقت كسروی گرویده و از بهائیت برگشتهاید آمدم ببینم آقای كسروی چه گفته و چگونه شما را قانع كرده است. من كتاب «راه رستگاری» را باو دادم گفتم ببرید و با دقت بخوانید و با كتابهای باب و بهاء مقایسه نمائید بعداً تشریف بیاورید مذاكره نمایید.
چند روز پیش آمده بود میگفت واقعاً این كتاب سراسر راستی و درستی است. من تاكنون مانند این كتاب را ندیدهام. هرچه بعقلم فشار آوردم كه مغلوبش كنم نوشتههای آن را نپذیرد دیدم ممكن نیست ولی چیزی كه مرا دربارهی آقای كسروی باشتباه انداخته اینست كه چند نفر از بزرگان و مُبلغین بهائی میگفتند آقای كسروی و یارانش ازلی میباشند هرگز بدور آنها نگردید.
گفتم پیش از اینكه پاسخ این حرف را بدهم داستانی برایت نقل میكنم :
پانزده سال پیش در اردبیل ملایی بود بنام «میرزاعلیاكبر» بسیار خودخواه و جاهطلب ، مسجد بزرگی ساخته و دستگاهی برای خود برپا نموده بود و اردبیلیان هم دلباختهاش بودند او را میپرستیدند و گفتههای خردناپذیرش را حجت پنداشته با دل و جان میپذیرفتند. من غالباً در ایام كودكی با پدرم نزد او میرفتم نیك بخاطر دارم روزی دكتری كه از روسیه آمده و در اردبیل مطب دایر كرده بود در حضور آقا بود و راجع بخدا و دین سئوالاتی میكرد ـ میگفت در كتابها برای اثبات وجود خدا دلیل منطقی دیده نمیشود و این دلایلی هم كه ملایان میگویند آدم را قانع و مذعن [=خَستُوان ، معترف] بوجود خدا نمیكند بنابراین من در بودن خدا تردید دارم. آقا یك سطر عربی خواند و ترجمه كرد كه امام موساكاظم علیهالسلام فرمود : هر كس خدا را نپذیرد بجهنم میرود. پس بترس از آتش جهنم خدا را قبول كن. دكتر گفت این دلیل نشد كه من خدا را بپذیرم.
آقا ناگهان برآشفت پرخاش كرد فریاد زد ای لامذهب بابی معلوم میشود تو به موسیابنجعفر آن امام برحق معتقد نیستی و بفرمایشاتش ایمان نداری. بسیدها و طلبهها كه در اطرافش بودند امر كرد دكتر را كتك زده از مسجد بیرون راندند.
آقایان رؤسا و مبلغین بهائی هم همینطور هستند. بجای آنكه پاسخ ایرادهای ما را بدهند باین عنوانهای خنك و لوس متمسك شده و خود را دلآسوده كرده پی گمراهیهای خود میروند.
اینجا باید روی سخنم را بآن آقایی كه از مشهد نامه نوشته و میگوید پاسخ شما را مركز تهران خواهد داد [گفتار «پاسخ یک بهائی» چند روز پیش] گردانیده بگویم ملاحظه نماید آقایان مركزنشینانشان به چه سخنان كودكانه و پوچی برخاستهاند.
محمدباقر رحیمی
🔸پرچم : یك بدبختیای گریبانگیر ایرانیان گردیده و آن اینست كه كسی كه بیك كیش ـ چه بهائی و چه شیعی و چه صوفی و چه هر كیش دیگری ـ گرویده چنین میپندارد كه باید آن را هیچگاه رها نكند و اگر رها كرد یك گناهی كرده است ، این را بیكبار فراموش كردهاند كه خدا به هر كسی خرد داده كه باید براهنمایی آن نیك و بد و راست و دروغ را بشناسند و در كیش نیز باید آن را با خرد سنجید و راست و كجش را دانست. آری از بدبختی این را فراموش كردهاند و اینست ما چون بیك كیش ایراد میگیریم گروندگان آن كیش بجای اینكه گفتههای ما را با فهم و خرد بسنجند و چون دیدند ایرادهای ما راستست كیش بیپای خود را رها كنند ایرادهای ما را كه میشنوند بدست و پا میافتند كه از یک راهی پردهپوشی نمایند یا از در دشمنی درآیند یا بپاسخهای مغالطهآمیز پردازند. این همان «بیكارگی خرد» است كه همیشه گفتهایم و جای افسوسست كه ایرانیان گرفتار چنین دردی شدهاند. این نشان پستی حال یك توده میباشد. بهائی چه كند كه نگوید : «فلان و فلان ازلیند» چون كیش بهائی بگردنش افتاده و آن توانایی كه دست بردارد و براه راست بیاید درو نمانده؟. از اینسوی بایرادهای ما نیز پاسخی ندارد. پس ناگزیر است كه به همان بهانه برخیزد. و مانندهی همین رفتار را ملایان میكنند ، صوفیان میكنند ، هواداران شعرا میكنند. همگی از آنجاست كه خرد را از دست دادهاند.
(پرچم روزانه شمارهی 254)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 12 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
با بدآموزیها هیچ سازشی نباید کرد ـ 2
این یكی از كوششهای ماست كه این كهنهآلودگیها را از میان ببریم و دلها را از آنها پاك گردانیم تا فهمها و خردها نیرو گیرد و جا برای گفتههامان باز شود. ما اگر تنها بآن بس كنیم كه راستیهایی را بازنماییم ، هیچ نتیجهای در دست نباشد. زیرا با گفتههای ما آن كنند كه با دیگر شنیدههای خود كردهاند. اینها را نیز گیرند و در پهلوی دیگر دانستههای خود جا دهند و با آنها درهم آمیزند و همهی رنجها هدر گردد.
كسانی این را بسیار میخواهند. فلان مرد عنوان میكند : «اینها همه در اخبار هست» ، یا میگوید : «اینها را ما نیز میدانستیم» ، یا میگوید : «این حرفها قدری زود بود» یا میگوید : «شما قدری تند میروید» اینها همه برای یك نتیجه است ، و آن اینكه بهمین عنوان بگفتههای ما نزدیك آیند و آنها را بگیرند و با آنچه از پیش در دل میداشتند درهم آمیزند ، كه هم بدینسان خود را نشكنند و رشتهی جداسری را از دست نَهِلند و هم آن نادانیهای پیشین را نگه دارند.
اینست میگوییم : این نادانی دیگری از شماست. این دلیل است كه مغزهای تیرهی شما باین زودی پاك نخواهد شد. نیز آشكاره میگوییم : این چیزیست كه ما هرگز خرسندی نخواهیم داد و بخواست خدای بزرگ خواهیم كوشید و همهی این چیزها را از ریشه خواهیم برانداخت. آنهمه گفتارها دربارهی كیشها و دربارهی فلسفه و صوفیگری و خراباتیگری برای اینست.
كسانی خرده میگیرند كه ما سخنانی را چند بار مینویسیم. میگویم : این خرده را بآنان گیرید كه با یك بار شنیدن ، راستیها را نمیپذیرند و بروی نادانیهای خود ایستادگی مینمایند. ما باید بكوشیم و همهی گمراهیها را از میان بریم و تا باین نتیجه نرسیدهایم نباید رشته را رها كنیم.
بگفتار بیش از این دامنه نمیدهم. بدینسان یك بار دیگر فهرستی از خواستهای پیمان پدید آوردیم و این را روشن گردانیدیم كه همهی گفتارهایی كه مینویسیم در یك زمینه است و برای یك خواست میباشد. همهی كوششها نیز در همان زمینه است.
كسانی گاهی پرداختن بزبان و گفتارهایی را كه در آن زمینه مینویسیم بما خرده میگیرند. دیگران این خرده را دربارهی نوشتن تاریخ آذربایجان میگیرند. میگویم : اینها نیز با همان خواست پیوستگی میدارد. گذشته از آنكه پیراستن زبان و نوشتن تاریخ هر یكی خود كار ارجداریست با این كوششهای ما نیز پیوستگی درمیانست.
آنچه زبانست ما آن را برای سخنان خود دربایست میداریم. ما صد «راستی» میداریم كه میباید آنها را بجهانیان بفهمانیم و این كار جز بدستیاری یك زبان درستی نتوانستی بود. آن زبان درهم و آشفته و بیماری كه درمیان میبود و روزنامهها و كتابها با آن نوشته میشد كار ما را انجام نتوانستی داد. از آنسوی ما نیازمندیم كه زبان فارسی هرچه بسامانتر و آسانتر و تواناتر باشد كه ملیونها دیگران آن را بآسانی بیاموزند و با خواستهای ما آشنا گردند ، و برای این كار میبایست و میباید به پیراستن و آراستن زبان بكوشیم و خواهیم كوشید.
دربارهی تاریخ نیز كسانی كه آن را بخوانند خواهند دانست كه ما برای این كوششهای خود نوشتن چنان تاریخی را دربایست میداشتیم ، ما برای آنكه بیماریهای توده را نیك فهمیم و انگیزههایی كه برای این گرفتاریها درمیان بوده بشناسیم بهترین راه نوشتن آن تاریخ میبود. برای خوانندگان نیز خواندن آن دربایست میبوده و میباشد.
پایان
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 12 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
با بدآموزیها هیچ سازشی نباید کرد ـ 2
این یكی از كوششهای ماست كه این كهنهآلودگیها را از میان ببریم و دلها را از آنها پاك گردانیم تا فهمها و خردها نیرو گیرد و جا برای گفتههامان باز شود. ما اگر تنها بآن بس كنیم كه راستیهایی را بازنماییم ، هیچ نتیجهای در دست نباشد. زیرا با گفتههای ما آن كنند كه با دیگر شنیدههای خود كردهاند. اینها را نیز گیرند و در پهلوی دیگر دانستههای خود جا دهند و با آنها درهم آمیزند و همهی رنجها هدر گردد.
كسانی این را بسیار میخواهند. فلان مرد عنوان میكند : «اینها همه در اخبار هست» ، یا میگوید : «اینها را ما نیز میدانستیم» ، یا میگوید : «این حرفها قدری زود بود» یا میگوید : «شما قدری تند میروید» اینها همه برای یك نتیجه است ، و آن اینكه بهمین عنوان بگفتههای ما نزدیك آیند و آنها را بگیرند و با آنچه از پیش در دل میداشتند درهم آمیزند ، كه هم بدینسان خود را نشكنند و رشتهی جداسری را از دست نَهِلند و هم آن نادانیهای پیشین را نگه دارند.
اینست میگوییم : این نادانی دیگری از شماست. این دلیل است كه مغزهای تیرهی شما باین زودی پاك نخواهد شد. نیز آشكاره میگوییم : این چیزیست كه ما هرگز خرسندی نخواهیم داد و بخواست خدای بزرگ خواهیم كوشید و همهی این چیزها را از ریشه خواهیم برانداخت. آنهمه گفتارها دربارهی كیشها و دربارهی فلسفه و صوفیگری و خراباتیگری برای اینست.
كسانی خرده میگیرند كه ما سخنانی را چند بار مینویسیم. میگویم : این خرده را بآنان گیرید كه با یك بار شنیدن ، راستیها را نمیپذیرند و بروی نادانیهای خود ایستادگی مینمایند. ما باید بكوشیم و همهی گمراهیها را از میان بریم و تا باین نتیجه نرسیدهایم نباید رشته را رها كنیم.
بگفتار بیش از این دامنه نمیدهم. بدینسان یك بار دیگر فهرستی از خواستهای پیمان پدید آوردیم و این را روشن گردانیدیم كه همهی گفتارهایی كه مینویسیم در یك زمینه است و برای یك خواست میباشد. همهی كوششها نیز در همان زمینه است.
كسانی گاهی پرداختن بزبان و گفتارهایی را كه در آن زمینه مینویسیم بما خرده میگیرند. دیگران این خرده را دربارهی نوشتن تاریخ آذربایجان میگیرند. میگویم : اینها نیز با همان خواست پیوستگی میدارد. گذشته از آنكه پیراستن زبان و نوشتن تاریخ هر یكی خود كار ارجداریست با این كوششهای ما نیز پیوستگی درمیانست.
آنچه زبانست ما آن را برای سخنان خود دربایست میداریم. ما صد «راستی» میداریم كه میباید آنها را بجهانیان بفهمانیم و این كار جز بدستیاری یك زبان درستی نتوانستی بود. آن زبان درهم و آشفته و بیماری كه درمیان میبود و روزنامهها و كتابها با آن نوشته میشد كار ما را انجام نتوانستی داد. از آنسوی ما نیازمندیم كه زبان فارسی هرچه بسامانتر و آسانتر و تواناتر باشد كه ملیونها دیگران آن را بآسانی بیاموزند و با خواستهای ما آشنا گردند ، و برای این كار میبایست و میباید به پیراستن و آراستن زبان بكوشیم و خواهیم كوشید.
دربارهی تاریخ نیز كسانی كه آن را بخوانند خواهند دانست كه ما برای این كوششهای خود نوشتن چنان تاریخی را دربایست میداشتیم ، ما برای آنكه بیماریهای توده را نیك فهمیم و انگیزههایی كه برای این گرفتاریها درمیان بوده بشناسیم بهترین راه نوشتن آن تاریخ میبود. برای خوانندگان نیز خواندن آن دربایست میبوده و میباشد.
پایان
✴️ سال نو فرامیرسد
(بخش 1 از 3)
کوشاد تلگرام : سال نو 1401 فرامیرسد. همه از خود میپرسند : سال نو چگونه خواهد بود؟.. به دو سال گذشته که مینگریم همه با دشواری و اندوه گذشت. جهان گرفتار بیماری کوید ـ 19 بود و شمار کشتههای این بیماری در کشور ما کم نبود. جای خشنودیست که جهان از بحران دو سالهی کشتار این بیماری تا اندازهای رهایی یافته. اگرچه سازمان بهداشت جهانی گفته پایان این بیماری در جهان هنوز دور است و به واکسن زدنهای گسترده در کشورهای جهان و دیگر عاملها بستگی دارد.
این بیماری به کشته شدن بسیاری بویژه کسانی انجامید که برای تندرستی و نگاهداشت جان مردم در سراسر این دو سال در کوشش و تلاش بودند.
ما هیچگاه کوششهای این دسته از پزشکان و پرستاران و کارکنان بهداشت را فراموش نخواهیم کرد. ایشان با رنجهایی که کشیدند و جانهایی که در راه کشور فدا کردند جایگاه بزرگی در این کشور یافتهاند.
بیماری کوید بکنار ، باید بیماری بسیار جانگزاتر از آن را از دیده دور نداشت : بیماریهای تودهی ایرانی. اگر آن دو سال بدرازا کشیده و در کار فروکش کردنست ، آلودگیها و بیماریهای اندیشهایِ توده هزار سالست در مغزهای این مردم جای گرفته و گریبانشان را رها نکرده است. بیماریهای این توده چندان آشکار نیست ولی مایهی بدبختی توده هم جز آنها نیست. همانهاست که جلوگیر پیشرفت ایرانیانست. چون نشانههایش همچون کوید زود نمایان نمیگردد و از آنسو ، همه به آن آلودهاند و در نتیجه هر کسی که دیگران را همچون خودش بیند ، گمان به آلودگی و بیماری نمیبرد.
هنگامی که ما سستی و درماندگی و نیز بدبختی و پسماندگی توده و کشور را بیادها میآوریم ، بیشتر مردم آن را نه به بیماریهای توده بلکه به حکومت و سران کشور و «سوء مدیریتها» میبندند و هیچ کمی و کاستی در خود نمیبینند.
این آلودگیها را نابود کنندهتر از کوید و کرونا یاد کردیم زیرا ، چنانکه یاد شد ، به آسانی بازشناخته نمیگردد. کسان هوشیاری هم که خود به درماندگیها و بدبختیهای توده آگاه شدهاند چون ریشهی آنها را درونی گمان نداشتهاند ، پیداست با همهی دلسوزی ، در چاره به آنها دچار خطاهای بزرگ هستند. اینست ما تا بتوانیم به نشان دادن بزرگی و بیمناکی آنها میکوشیم.
فسوسا یک دسته باور دارند که باید «مثبت» اندیشید تا به پیرامونمان «انرژیهای مثبت» فرستاده شود و کارها نیک پیش رود. اینست دیگران را از گفتگو دربارهی دشواریها و جلوگیرهای پیشرفت بازمیدارند. ایشان میپندارند سخن از کاستیها و بدبختیها راندن «اندیشهی منفی» است و باید از اینگونه گفتگوها دوری جست.
اینگونه سخنان برای دلخوشی نیک تواند بود. برای تودهای که دست بگریبان همه گونه بدبختی است مانند آنست که کسی بجای آنکه یک بیمار بدحال اورژانسی را هرچه زودتر به بیمارستان برساند ، دمادم خوردن سرشیر و عسل و مهمانی رفتن و آسودن را به او پیشنهاد دهد.
جای شوخی و آسانگیری و دست روی دست گزاردن نیست. کشور همچون قطار ترمز بریدهای که در سراشیبی هر دم شتاب بیشتر میگیرد رو به نابودی میرود. شما ببینید کسانی پستی را به جایی رسانیدهاند که هیچگاه در اندیشهی کشور و آیندهی فرزندانشان نیستند. بلکه بدتر آنکه دیگران را نیز از چنان اندیشههایی پرهیز میدهند.
در همهی کشورهای پیشرفته مردم از هر فرصتی برای بهتر گردانیدن آیندهی خود سود میجویند. همان مردمی که از دیگران فرسنگها پیش افتادهاند باز فرصتها را از دست نداده برای آیندهی خود نقشهها میکشند و برنامهها آماده میسازند. چگونه است که تودهی ایرانی به هیچ برنامه و کوششی نیاز نمیبیند؟! اساساً سخن از آینده و چارهی گرفتاریها راندن به یک دسته از مردم بسیار بیگانه میافتد : به باور یک دسته از آنها «مملکت صاحب دارد و آن صاحب ، امام زمانست و آینده هرچه تیرهتر و بیمناکتر ظهور حضرتش نزدیکتر و عدالت در دسترستر». دیگر اندیشیدن در آن باره چه میخواهد؟!. «خود آقا امام زمان میداند چه کند».
دستهی دیگر راه چارهی هر گرفتاری را در نذر و دعا و صلوات و استخاره و قربانی و صدقه و زیارت میدانند. به باور ایشان اینهاست راه چاره و جلوگیری از هر آسیب و پیشامد ناگواری. کشور بدست کسانی افتاده که آشکاره راه چارههایی از اینگونه نشان میدهند : جلو سیل را با یک مشت تربت امام حسین توان گرفت. چنان کسانی اگر در اندیشهی آینده باشند باید در شگفت بود. آیا در برابر چنین وضعی که کشور یافته سخن از تفکر مثبت و دم را غنیمت شمردن و بخوشی مشغول شدن غیرتمندیست؟!
👇
(بخش 1 از 3)
کوشاد تلگرام : سال نو 1401 فرامیرسد. همه از خود میپرسند : سال نو چگونه خواهد بود؟.. به دو سال گذشته که مینگریم همه با دشواری و اندوه گذشت. جهان گرفتار بیماری کوید ـ 19 بود و شمار کشتههای این بیماری در کشور ما کم نبود. جای خشنودیست که جهان از بحران دو سالهی کشتار این بیماری تا اندازهای رهایی یافته. اگرچه سازمان بهداشت جهانی گفته پایان این بیماری در جهان هنوز دور است و به واکسن زدنهای گسترده در کشورهای جهان و دیگر عاملها بستگی دارد.
این بیماری به کشته شدن بسیاری بویژه کسانی انجامید که برای تندرستی و نگاهداشت جان مردم در سراسر این دو سال در کوشش و تلاش بودند.
ما هیچگاه کوششهای این دسته از پزشکان و پرستاران و کارکنان بهداشت را فراموش نخواهیم کرد. ایشان با رنجهایی که کشیدند و جانهایی که در راه کشور فدا کردند جایگاه بزرگی در این کشور یافتهاند.
بیماری کوید بکنار ، باید بیماری بسیار جانگزاتر از آن را از دیده دور نداشت : بیماریهای تودهی ایرانی. اگر آن دو سال بدرازا کشیده و در کار فروکش کردنست ، آلودگیها و بیماریهای اندیشهایِ توده هزار سالست در مغزهای این مردم جای گرفته و گریبانشان را رها نکرده است. بیماریهای این توده چندان آشکار نیست ولی مایهی بدبختی توده هم جز آنها نیست. همانهاست که جلوگیر پیشرفت ایرانیانست. چون نشانههایش همچون کوید زود نمایان نمیگردد و از آنسو ، همه به آن آلودهاند و در نتیجه هر کسی که دیگران را همچون خودش بیند ، گمان به آلودگی و بیماری نمیبرد.
هنگامی که ما سستی و درماندگی و نیز بدبختی و پسماندگی توده و کشور را بیادها میآوریم ، بیشتر مردم آن را نه به بیماریهای توده بلکه به حکومت و سران کشور و «سوء مدیریتها» میبندند و هیچ کمی و کاستی در خود نمیبینند.
این آلودگیها را نابود کنندهتر از کوید و کرونا یاد کردیم زیرا ، چنانکه یاد شد ، به آسانی بازشناخته نمیگردد. کسان هوشیاری هم که خود به درماندگیها و بدبختیهای توده آگاه شدهاند چون ریشهی آنها را درونی گمان نداشتهاند ، پیداست با همهی دلسوزی ، در چاره به آنها دچار خطاهای بزرگ هستند. اینست ما تا بتوانیم به نشان دادن بزرگی و بیمناکی آنها میکوشیم.
فسوسا یک دسته باور دارند که باید «مثبت» اندیشید تا به پیرامونمان «انرژیهای مثبت» فرستاده شود و کارها نیک پیش رود. اینست دیگران را از گفتگو دربارهی دشواریها و جلوگیرهای پیشرفت بازمیدارند. ایشان میپندارند سخن از کاستیها و بدبختیها راندن «اندیشهی منفی» است و باید از اینگونه گفتگوها دوری جست.
اینگونه سخنان برای دلخوشی نیک تواند بود. برای تودهای که دست بگریبان همه گونه بدبختی است مانند آنست که کسی بجای آنکه یک بیمار بدحال اورژانسی را هرچه زودتر به بیمارستان برساند ، دمادم خوردن سرشیر و عسل و مهمانی رفتن و آسودن را به او پیشنهاد دهد.
جای شوخی و آسانگیری و دست روی دست گزاردن نیست. کشور همچون قطار ترمز بریدهای که در سراشیبی هر دم شتاب بیشتر میگیرد رو به نابودی میرود. شما ببینید کسانی پستی را به جایی رسانیدهاند که هیچگاه در اندیشهی کشور و آیندهی فرزندانشان نیستند. بلکه بدتر آنکه دیگران را نیز از چنان اندیشههایی پرهیز میدهند.
در همهی کشورهای پیشرفته مردم از هر فرصتی برای بهتر گردانیدن آیندهی خود سود میجویند. همان مردمی که از دیگران فرسنگها پیش افتادهاند باز فرصتها را از دست نداده برای آیندهی خود نقشهها میکشند و برنامهها آماده میسازند. چگونه است که تودهی ایرانی به هیچ برنامه و کوششی نیاز نمیبیند؟! اساساً سخن از آینده و چارهی گرفتاریها راندن به یک دسته از مردم بسیار بیگانه میافتد : به باور یک دسته از آنها «مملکت صاحب دارد و آن صاحب ، امام زمانست و آینده هرچه تیرهتر و بیمناکتر ظهور حضرتش نزدیکتر و عدالت در دسترستر». دیگر اندیشیدن در آن باره چه میخواهد؟!. «خود آقا امام زمان میداند چه کند».
دستهی دیگر راه چارهی هر گرفتاری را در نذر و دعا و صلوات و استخاره و قربانی و صدقه و زیارت میدانند. به باور ایشان اینهاست راه چاره و جلوگیری از هر آسیب و پیشامد ناگواری. کشور بدست کسانی افتاده که آشکاره راه چارههایی از اینگونه نشان میدهند : جلو سیل را با یک مشت تربت امام حسین توان گرفت. چنان کسانی اگر در اندیشهی آینده باشند باید در شگفت بود. آیا در برابر چنین وضعی که کشور یافته سخن از تفکر مثبت و دم را غنیمت شمردن و بخوشی مشغول شدن غیرتمندیست؟!
👇
باید چنین اندیشید : سالی که گذشت ایرانیان یک سال دیگر را برای رهایی از آلودگیها و گرفتاریها از دست دادند. کمی به پیرامون خود بنگریم : آیا رشتهای از کارهای زندگانی هست که مایهی خشنودی باشد؟!. کدام یک از اینها جای خشنودی دارد : کشاورزی ، صنعت ، اقتصاد ، آموزش و پرورش ، دادگستری ، آزادی گفتار و نوشتار ، دستگیریها و زندانیها ، ... کدام یک؟! هر کدام را که بنگریم ، آیا جز رسوایی و مایهی اندوه است؟!..
در این راهی که هستیم ، ما همیشه میکوشیم خردها و اندیشهها را بتکان واداریم. ما هر سال را با امید آنکه در خردها و اندیشههای ایرانیان تکان پدید آید آغاز میکنیم. تنها از این راهست که به آینده میتوان امید بست. از این راهست که میتوان امیدمند بود سالی خجسته در پیش داریم. خجستگی روزگار به آرزو کردن نیست.
(دنبالهی این گفتار فردا خواهد آمد)
در این راهی که هستیم ، ما همیشه میکوشیم خردها و اندیشهها را بتکان واداریم. ما هر سال را با امید آنکه در خردها و اندیشههای ایرانیان تکان پدید آید آغاز میکنیم. تنها از این راهست که به آینده میتوان امید بست. از این راهست که میتوان امیدمند بود سالی خجسته در پیش داریم. خجستگی روزگار به آرزو کردن نیست.
(دنبالهی این گفتار فردا خواهد آمد)