🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش چهارم : تاریخچهی گرفتاریهای ایران) ـ نگاهی دیگر بگمراهیها
🔸 14ـ4) صوفیگری و رواج آن (تکهی سه از چهار)
در اینجا چون گفتگو از زمان مغول داریم دو داستانی را از آن زمان مینگاریم : چنانکه گفتهایم یکی از شیوههای صوفیان بوده که هر پیشامدی را بدلخواه بگزارش آورده از آن سود میجستند. در این زمان دو مثالی از اینگونه رخ داده. یکی آنکه چون داستان دلگداز مغول رخ داد و آنهمه خونها ریخته شد و آنهمه خانهها ویران گردید در جایی که صوفیان بایستی بهوش آیند و نتیجهی نادانیهای خود را در برابر چشم دیده دست از آنها بردارند و با مردم دست بهم داده بچارهی آن بدبختی کوشند از پیشامد چنین بهرهبرداری کردند که بگویند آنهمه گرفتاری بپاس جایگاه صوفیان بوده. بدینسان که چون سلطانمحمد خوارزمشاه شیخ مجدالدین نامی را از پیشروان صوفیگری کشته بوده خدا بر مردم خشم گرفت و مغولان را بخواستن خون آن پیر فرستاد. کسانی از آنان این را عنوان نموده و در اینجا و آنجا میسرودند و بخود میبالیدند. این نمونهای از نادانی و پستی ایشانست. این بهترین گواه است که یک دسته چون براه کج افتادند هرچه پیشتر روند گمراهتر گردند. بهترین گواه است که یکمشتی چون سر از پیروی مردان خدا پیچند بیکبار تباه گردند. اینان آن سختیها را بخود میدادند و آن لافها از پیوستن بخدا و مانند آن میزدند و برای خود جایگاهی بالاتر از جایگاه برانگیختگان خدا میشناختند و این نمونهی پستی و نادانی ایشانست.
کسی نمیگفت از کشته شدن شیخ مجدالدین بمردم بیگناه چه؟! مجدالدین را خوارزمشاه کشته و این چگونه میشد که خدا دیگران را بخون او بگیرد؟! وآنگاه در تاخت مغول دستهای از خود صوفیان نیز کشته شدند که یکی از ایشان شیخ عطار بود. پس چگونه میتوان گفت آن داستان خونین از بهر کشته شدن یک صوفی بوده؟! اگر صوفیان را پیش خدا این ارج بوده پس چرا یکی آن نکرد جلو تاخت مغول را از ایران برگرداند؟!
نمیدانم چرا همهی کرامتهای اینان زیانکاری بوده و نیکی از دستشان برنمیآمده؟! یک صوفیِ کشته شده مایهی ویرانی صد شهر میشود ولی صد صوفیِ زنده یک شهری را از تاراج نگاه نمیدارد.
با تنهای درست و دلهای بیدرد در کنجی نشسته این چیزها را میساختند و با اینها بود که چشمها را ترسانیده مردم را زیردست خود میگردانیدند. همین داستان را در چندین کتاب آوردهاند و در یکی از آنها نویسندهی کتاب این عبارت را نیز میافزاید : «آری تا دل صاحبدلی نامد بدرد هیچ قومی را خدا رسوا نکرد».
کسی نمیداند اینان چه میکردند که صاحبدل میشدند؟! وآنگاه این از کجا بوده که خشم خدا تنها بهنگام بدرد آمدن دل صاحبدل بجوش آید و از بهر یک دل ، قومی را رسوا گرداند؟!
کسانی که اینها را میخوانند زیان آن را درنمییابند و شاید چنین میپندارند که گفتههای سودمندی را فرامیگیرند. ولی اینها سراپا زیان و سراپا ننگ است. این بدترین گناهیست که یکمشتی که در زندگانی فزونی و سربار دیگران بودهاند و بهیچ دردی نمیخوردهاند خود را این چنان برگزیدهی آفریدگان گیرند و خدا و جهان و همه چیز را ویژهی خود شمارند. این بدترین پستی است که کسانی بریخته شدن خون هزاران هزار بیگناه و بکنده شدن صدها هزار خانه دلشان نسوزد و درمیان نالههای جانگداز مردم بیچاره جز در اندیشهی کار خود نباشند و بدانسان گفتار شماتتآمیز بمیان آورند. این خدا را خوار گرفتن و مردمی را پایمال کردنست.
این ارج و بهای صوفیانست و شما مردان بیکارهی زمان ما را بینید که ایشان را یک رشته مردان بزرگ میشمارند و بلکه دارای یک رشته رازهای خدایی میستایند و چنین میگویند : کسی را بآن رازها دسترس نیست زیرا آنان که از صوفیان در سایهی سختیکشیها بآن رازها رسیدهاند بیکبار لب بستهاند و کسی را آگاه نساختهاند و آنان که نرسیدهاند آگاهی نداشتهاند تا بدیگران نیز رسانند.
خدا ریشهی نادانی را براندازد. کسی نمیپرسد یک دسته کسانی که راه برازهای خدایی یابند و بجایگاه بلندی نزد خدا برسند آیا کارهای ایشان اینگونه بایستی بود؟! هر چیز را از نشانههای آن میشناسند. آیا چه نشانی از آن جایگاه والای صوفیان پدیدار گردیده؟! برای جهان روز گرفتاری بدتر از زمان مغول کمتر رخ میدهد. در آن روز که صدها پیرِ بنامِ صوفی میانهی مردم بود آیا کدام دستی را از مردم بیچاره گرفتند؟! یک پیر بزرگشان آن بود که بگفتهی خود زنان و فرزندان خود را در ری بدشمن گزارده شبانه با چند درویش بیکاره بگریخت. (1) دیگری آن بود که در نیشابور زار و زبون کشته گردید. دیگران نیز بگریختند یا کشته گردیدند یا دستگیر مغولان شدند. پس چگونه اینان رازهای خدایی داشتند؟!. (2)
اگر شما بخواهید لافهایی را که خود صوفیان زدهاند بیدلیل باور کنید کدام دستهای در جهان از اینگونه لافها ندارند؟!.
👇
🔸 14ـ4) صوفیگری و رواج آن (تکهی سه از چهار)
در اینجا چون گفتگو از زمان مغول داریم دو داستانی را از آن زمان مینگاریم : چنانکه گفتهایم یکی از شیوههای صوفیان بوده که هر پیشامدی را بدلخواه بگزارش آورده از آن سود میجستند. در این زمان دو مثالی از اینگونه رخ داده. یکی آنکه چون داستان دلگداز مغول رخ داد و آنهمه خونها ریخته شد و آنهمه خانهها ویران گردید در جایی که صوفیان بایستی بهوش آیند و نتیجهی نادانیهای خود را در برابر چشم دیده دست از آنها بردارند و با مردم دست بهم داده بچارهی آن بدبختی کوشند از پیشامد چنین بهرهبرداری کردند که بگویند آنهمه گرفتاری بپاس جایگاه صوفیان بوده. بدینسان که چون سلطانمحمد خوارزمشاه شیخ مجدالدین نامی را از پیشروان صوفیگری کشته بوده خدا بر مردم خشم گرفت و مغولان را بخواستن خون آن پیر فرستاد. کسانی از آنان این را عنوان نموده و در اینجا و آنجا میسرودند و بخود میبالیدند. این نمونهای از نادانی و پستی ایشانست. این بهترین گواه است که یک دسته چون براه کج افتادند هرچه پیشتر روند گمراهتر گردند. بهترین گواه است که یکمشتی چون سر از پیروی مردان خدا پیچند بیکبار تباه گردند. اینان آن سختیها را بخود میدادند و آن لافها از پیوستن بخدا و مانند آن میزدند و برای خود جایگاهی بالاتر از جایگاه برانگیختگان خدا میشناختند و این نمونهی پستی و نادانی ایشانست.
کسی نمیگفت از کشته شدن شیخ مجدالدین بمردم بیگناه چه؟! مجدالدین را خوارزمشاه کشته و این چگونه میشد که خدا دیگران را بخون او بگیرد؟! وآنگاه در تاخت مغول دستهای از خود صوفیان نیز کشته شدند که یکی از ایشان شیخ عطار بود. پس چگونه میتوان گفت آن داستان خونین از بهر کشته شدن یک صوفی بوده؟! اگر صوفیان را پیش خدا این ارج بوده پس چرا یکی آن نکرد جلو تاخت مغول را از ایران برگرداند؟!
نمیدانم چرا همهی کرامتهای اینان زیانکاری بوده و نیکی از دستشان برنمیآمده؟! یک صوفیِ کشته شده مایهی ویرانی صد شهر میشود ولی صد صوفیِ زنده یک شهری را از تاراج نگاه نمیدارد.
با تنهای درست و دلهای بیدرد در کنجی نشسته این چیزها را میساختند و با اینها بود که چشمها را ترسانیده مردم را زیردست خود میگردانیدند. همین داستان را در چندین کتاب آوردهاند و در یکی از آنها نویسندهی کتاب این عبارت را نیز میافزاید : «آری تا دل صاحبدلی نامد بدرد هیچ قومی را خدا رسوا نکرد».
کسی نمیداند اینان چه میکردند که صاحبدل میشدند؟! وآنگاه این از کجا بوده که خشم خدا تنها بهنگام بدرد آمدن دل صاحبدل بجوش آید و از بهر یک دل ، قومی را رسوا گرداند؟!
کسانی که اینها را میخوانند زیان آن را درنمییابند و شاید چنین میپندارند که گفتههای سودمندی را فرامیگیرند. ولی اینها سراپا زیان و سراپا ننگ است. این بدترین گناهیست که یکمشتی که در زندگانی فزونی و سربار دیگران بودهاند و بهیچ دردی نمیخوردهاند خود را این چنان برگزیدهی آفریدگان گیرند و خدا و جهان و همه چیز را ویژهی خود شمارند. این بدترین پستی است که کسانی بریخته شدن خون هزاران هزار بیگناه و بکنده شدن صدها هزار خانه دلشان نسوزد و درمیان نالههای جانگداز مردم بیچاره جز در اندیشهی کار خود نباشند و بدانسان گفتار شماتتآمیز بمیان آورند. این خدا را خوار گرفتن و مردمی را پایمال کردنست.
این ارج و بهای صوفیانست و شما مردان بیکارهی زمان ما را بینید که ایشان را یک رشته مردان بزرگ میشمارند و بلکه دارای یک رشته رازهای خدایی میستایند و چنین میگویند : کسی را بآن رازها دسترس نیست زیرا آنان که از صوفیان در سایهی سختیکشیها بآن رازها رسیدهاند بیکبار لب بستهاند و کسی را آگاه نساختهاند و آنان که نرسیدهاند آگاهی نداشتهاند تا بدیگران نیز رسانند.
خدا ریشهی نادانی را براندازد. کسی نمیپرسد یک دسته کسانی که راه برازهای خدایی یابند و بجایگاه بلندی نزد خدا برسند آیا کارهای ایشان اینگونه بایستی بود؟! هر چیز را از نشانههای آن میشناسند. آیا چه نشانی از آن جایگاه والای صوفیان پدیدار گردیده؟! برای جهان روز گرفتاری بدتر از زمان مغول کمتر رخ میدهد. در آن روز که صدها پیرِ بنامِ صوفی میانهی مردم بود آیا کدام دستی را از مردم بیچاره گرفتند؟! یک پیر بزرگشان آن بود که بگفتهی خود زنان و فرزندان خود را در ری بدشمن گزارده شبانه با چند درویش بیکاره بگریخت. (1) دیگری آن بود که در نیشابور زار و زبون کشته گردید. دیگران نیز بگریختند یا کشته گردیدند یا دستگیر مغولان شدند. پس چگونه اینان رازهای خدایی داشتند؟!. (2)
اگر شما بخواهید لافهایی را که خود صوفیان زدهاند بیدلیل باور کنید کدام دستهای در جهان از اینگونه لافها ندارند؟!.
👇
پابرگیها :
1ـ نجمالدین رازی که در مرصادالعباد این داستان ننگآور زندگانیش را با پیشانی باز سروده.
2ـ باید بایشان گفت : شما که اینقدر خوب چریدهاید کو دنبهتان؟!
.
1ـ نجمالدین رازی که در مرصادالعباد این داستان ننگآور زندگانیش را با پیشانی باز سروده.
2ـ باید بایشان گفت : شما که اینقدر خوب چریدهاید کو دنبهتان؟!
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش نهم :
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی دو)
1ـ یک مردمی باید خود نیک باشند تا بتوانند پیش روند (تکهی سه از هفت)
اگر نیک جستجو کنید و با خرد و فهم بداوری پردازید آلودگیهای توده همهی آن رنجها را هدر گردانید و نتیجهها را از میان برد ، و پیشامدهای سالهای آخر نادر و آن ستمگریهای نابجا و ناسزای او بیش از همه میوهی همان آلودگیها میبود.
نخست ، بدی خیمها : در آن روز خیمها بسیار پست گردیده و دستهی انبوهی از سرجنبانان ، بجای آنکه خشنودی نمایند و با نادر همدستی دریغ نگویند باو رشک میبردند و از بدگویی و زباندرازی بازنمیایستادند بلکه کارشکنی هم میکردند. درباریان سلطانحسین که در پیشامد چیرگی افغانان آن ناتوانی و درماندگی را از خود نشان داده بودند ، کنون با نادر همسری و همچشمی مینمودند و بنام و آوازهی او رشک برده در پشت سر دلهای خود را با بدگوییها و نکوهشها خنک میگردانیدند. چون نادر از یک خاندان گمنامی برخاسته بود ، این را که خود مایهی سرفرازی او بود عنوان عیبجویی میگرفتند و از اینکه پدرش شاه نبود بشاهیش خرده میگرفتند. کسی که مایهی رهاییشان شده بود با این بهانهها بآزار او میکوشیدند.
شیخ محمدعلی حزین که در آن زمان میزیسته و بگفتهی خودش در چنان هنگام آشوب و گرفتاری ، با ویلگردی و رفتن از این شهر بآن شهر و سرودن شعر و بافتن چیستان و مانند اینها که همه بیهوده و یاوه میبوده روز میگزارده و کمترین سودی بکشور و مردم از وی نمیرسیده چنین کسی با نادر همچشمی مینموده و ما چون کتابش را میخوانیم ناخشنودی او را از کارهای نادر آشکاره میبینیم. میدانیم کسانی به حزین هوادار خواهند درآمد ، میگوییم :
حزین نباشد دیگران. اینگونه کسان همیشه در ایران هستند که هنرشان جز مفتگویی و مفتخواری نیست و باآنکه جز زیان سودی بتوده و کشور نتوانند رسانید خود را دارای ارجی میشمارند و با کوشندگان همسری و همچشمی مینمایند و چون خود کاری نمیتوانند چنین میخواهند که هیچ کس دیگر هم بکاری برنخیزد. آیا همین مایهی گرفتاری یک توده نتواند بود؟!..
دوم ، پندارپرستیها و نادانیها : بر سر یک گفتگوی پوچی (در آغاز اسلام خلیفه که بایستی بود؟..) دویست سال بیشتر خونها ریخته شده و شهرها ویران گردیده ، و ملیونها زنان و دختران از خاندانهای خود جدا گردیده و در بازارهای صوفیا و بلغراد[بلگراد] بفروش رسیده بودند و در همان زمان که نادر برخاسته و با عثمانیان میجنگید چند صدهزار تن از آن زنان و دختران در بردگی میزیستند و یکی از درخواستهای آن شاه غیرتمند بازگردانیدن آنان میبود ـ از چنین گفتگوی شوم و پوچی دست برداشتن نتوانسته و بر سر همان با نادر دشمنی مینمودند. تیرهدرونی نگرید : از آنهمه گزندها چشم پوشیده و پیشرفت کشور و آسایش مردم و مانند اینها را خوار شمارده تنها این میخواستند که آزاد باشند و بنام علی و عمر کشاکش کنند و بدزبانیها نمایند.
سوم ، سستی خردها و دانسته نبودن معنی زندگانی : خاندان صفوی بیکاره گردیده و آن زمان که پادشاهان توانایی همچون شاهاسماعیل و شاهتهماسب و شاهعباس از آن برمیخاستند گذشته ، و این زمان جز مردان بیکارهای همچون شاهسلیمان و شاهسلطانحسین و تهماسب و مانند اینها برنمیخاستند ، و این نتیجهی بیکارگی و ناتوانی آن خاندان میبود که یک دسته افغانان تا پایتخت پیش آمده و آن داستانها رو داده بود. رفتار شاهسلطانحسین و پسرش تهماسب و پیرامونیان ایشان چندان زشت است که هر کس از شنیدن آن دلگیر گردد. چه زشتی بیشتر از این که هنگامی که اسپهان در فشار افتاده و راه چاره بروی آن بسته شده بود و تهماسب را که ولیعهد گردانیده بودند برای گرد آوردن سپاه به بیرون فرستادند. جوان بیدرد سپاهی گرد آورد و در قزوین آسوده نشست و بخوشگذرانی پرداخت و بلکه گرفتاری مادر و خواهران خود را فراموش کرده بجشن عروسی پرداخت. بگفتهی یکی از تاریخنگاران آن روزی که اسپهان بدست افغانان افتاد و پیداست که چه اندوه و غمی درمیان میبود شب آن در قزوین جشن عروسی بود و آواز شادمانی از هر سو برمیخاست.
👇
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی دو)
1ـ یک مردمی باید خود نیک باشند تا بتوانند پیش روند (تکهی سه از هفت)
اگر نیک جستجو کنید و با خرد و فهم بداوری پردازید آلودگیهای توده همهی آن رنجها را هدر گردانید و نتیجهها را از میان برد ، و پیشامدهای سالهای آخر نادر و آن ستمگریهای نابجا و ناسزای او بیش از همه میوهی همان آلودگیها میبود.
نخست ، بدی خیمها : در آن روز خیمها بسیار پست گردیده و دستهی انبوهی از سرجنبانان ، بجای آنکه خشنودی نمایند و با نادر همدستی دریغ نگویند باو رشک میبردند و از بدگویی و زباندرازی بازنمیایستادند بلکه کارشکنی هم میکردند. درباریان سلطانحسین که در پیشامد چیرگی افغانان آن ناتوانی و درماندگی را از خود نشان داده بودند ، کنون با نادر همسری و همچشمی مینمودند و بنام و آوازهی او رشک برده در پشت سر دلهای خود را با بدگوییها و نکوهشها خنک میگردانیدند. چون نادر از یک خاندان گمنامی برخاسته بود ، این را که خود مایهی سرفرازی او بود عنوان عیبجویی میگرفتند و از اینکه پدرش شاه نبود بشاهیش خرده میگرفتند. کسی که مایهی رهاییشان شده بود با این بهانهها بآزار او میکوشیدند.
شیخ محمدعلی حزین که در آن زمان میزیسته و بگفتهی خودش در چنان هنگام آشوب و گرفتاری ، با ویلگردی و رفتن از این شهر بآن شهر و سرودن شعر و بافتن چیستان و مانند اینها که همه بیهوده و یاوه میبوده روز میگزارده و کمترین سودی بکشور و مردم از وی نمیرسیده چنین کسی با نادر همچشمی مینموده و ما چون کتابش را میخوانیم ناخشنودی او را از کارهای نادر آشکاره میبینیم. میدانیم کسانی به حزین هوادار خواهند درآمد ، میگوییم :
حزین نباشد دیگران. اینگونه کسان همیشه در ایران هستند که هنرشان جز مفتگویی و مفتخواری نیست و باآنکه جز زیان سودی بتوده و کشور نتوانند رسانید خود را دارای ارجی میشمارند و با کوشندگان همسری و همچشمی مینمایند و چون خود کاری نمیتوانند چنین میخواهند که هیچ کس دیگر هم بکاری برنخیزد. آیا همین مایهی گرفتاری یک توده نتواند بود؟!..
دوم ، پندارپرستیها و نادانیها : بر سر یک گفتگوی پوچی (در آغاز اسلام خلیفه که بایستی بود؟..) دویست سال بیشتر خونها ریخته شده و شهرها ویران گردیده ، و ملیونها زنان و دختران از خاندانهای خود جدا گردیده و در بازارهای صوفیا و بلغراد[بلگراد] بفروش رسیده بودند و در همان زمان که نادر برخاسته و با عثمانیان میجنگید چند صدهزار تن از آن زنان و دختران در بردگی میزیستند و یکی از درخواستهای آن شاه غیرتمند بازگردانیدن آنان میبود ـ از چنین گفتگوی شوم و پوچی دست برداشتن نتوانسته و بر سر همان با نادر دشمنی مینمودند. تیرهدرونی نگرید : از آنهمه گزندها چشم پوشیده و پیشرفت کشور و آسایش مردم و مانند اینها را خوار شمارده تنها این میخواستند که آزاد باشند و بنام علی و عمر کشاکش کنند و بدزبانیها نمایند.
سوم ، سستی خردها و دانسته نبودن معنی زندگانی : خاندان صفوی بیکاره گردیده و آن زمان که پادشاهان توانایی همچون شاهاسماعیل و شاهتهماسب و شاهعباس از آن برمیخاستند گذشته ، و این زمان جز مردان بیکارهای همچون شاهسلیمان و شاهسلطانحسین و تهماسب و مانند اینها برنمیخاستند ، و این نتیجهی بیکارگی و ناتوانی آن خاندان میبود که یک دسته افغانان تا پایتخت پیش آمده و آن داستانها رو داده بود. رفتار شاهسلطانحسین و پسرش تهماسب و پیرامونیان ایشان چندان زشت است که هر کس از شنیدن آن دلگیر گردد. چه زشتی بیشتر از این که هنگامی که اسپهان در فشار افتاده و راه چاره بروی آن بسته شده بود و تهماسب را که ولیعهد گردانیده بودند برای گرد آوردن سپاه به بیرون فرستادند. جوان بیدرد سپاهی گرد آورد و در قزوین آسوده نشست و بخوشگذرانی پرداخت و بلکه گرفتاری مادر و خواهران خود را فراموش کرده بجشن عروسی پرداخت. بگفتهی یکی از تاریخنگاران آن روزی که اسپهان بدست افغانان افتاد و پیداست که چه اندوه و غمی درمیان میبود شب آن در قزوین جشن عروسی بود و آواز شادمانی از هر سو برمیخاست.
👇
چنین خاندانی ، باز دستههای انبوهی دلبستگی بایشان مینمودند و بهواخواهی از ایشان با نادر دشمنی مینمودند و از کارشکنی بازنمیایستادند و نادانی را بجایی رسانیدند که بهنگامی که نادر از توپال عثمانپاشا شکست خورده و به ایران بازگشته بود که دوباره سپاه آراید و بجنگ شتابد ، در چنین هنگامی که میبایست مردم از هیچگونه دستگیری باو بازنایستند و جان و داراک [=ثروت] دریغ نگویند یک محمدخان بلوچی که همراه افغانان به ایران آمده و خود یکی از دشمنان آشکار کشور ایران میبود ، سود جسته و بنام آنکه پادشاهی را برای تهماسب میخواهد بیرق نافرمانی افراشت و دستههایی از ایرانیان بسر او گرد آمدند و در کهکیلویه و شوشتر و دزفول و آن پیرامونها کوس دشمنی نادر را کوفتند ، و در نتیجهی این بود که نادر که پس از شکستن عثمانیان گرد بغداد را گرفته بود از آن دست برداشت و برای جنگ با اینان به ایران شتافت ، و پس از یک رشته خونریزیها بود که آشوب را فرونشاند.
در سالهای آخر زندگانی نادر ، که داستان افغان و آن خونریزیها و آن زبونی و بیدردی که از دربار صفوی دیده شده بود کهن گردیده ، و همچنین جانفشانیهای نادر و آن فیروزیهای شگفت که در جنگ با افغانان و عثمانیان رو داده بود ، تازگی خود از دست داده و کمکم از یادها میرفت ، کسان بسیاری بدشمنی با نادر برخاسته و چنین میگفتند : «حالا که مملکت تصفیه شد پس چرا آن را بدست صاحبانش نمیسپارد؟!..» ببینید نادانی و بیخردی را ! اینان پادشاهی را چه میپنداشتند؟!..
تو گویی باغی بوده ازآنِ کسی و یکی آن را با زور گرفته بوده و آزادهمردی آن را پس گردانیده و باوست که گفته میشود : «باغ که از دست زورمند درآورده شد پس چرا بدارندهاش نمیسپاری؟!..» یا تو گویی کودکی بوده گرگی آن را از آغوش مادرش ربوده و مرد دلیری آن را پس گرفته و باوست که گفته میشود : «کودک را که از دهان گرگ درآوردی پس چرا بمادرش نمیدهی؟!..»
از نادانی این نمیدانستند که کشور برای زیست مردم و آسایش آنانست و پادشاهی برای نگهداری کشور و ایمنی دادن بمردم میباشد ، و پادشاه کسی تواند بود که بچنین کاری برخیزد ، و خاندان کهن صفوی چنین شایندگی نمیدارند و این بسیار نادانیست که کسانی آسایش کشور و مردم را فراموش ساخته دربند این و آن باشند. بسیار پستی است که تودهی بزرگی را فدای فرمانروایی و هوسبازی این و آن گردانند.
از نادر چشم میداشتند که پس از آنکه بیست سال رنج برده و کشور را زنده گردانیده بود ، آن را بدست شاهزادگان کارندان صفوی بسپارد و خود را بکناری کشد. یکی نمیپرسید : چرا؟!. چرا میباید او این کار را کند؟!. آنگاه چه سودی از این کار بشما خواهد رسید؟!.
یک چنین مالیخولیای پستی در سرها پیدا شده و بهمین دستاویز در برابر نادر ایستاده و از دشمنی و کارشکنی خودداری نمینمودند ، و در هنگامی که نادر با عثمانیان بریده و به بسیج یک لشگرکشی بزرگی برمیخاست اینان بیکار نایستاده و در هر کجا همینکه یک بچهصفوی را پیدا میکردند تو گویی یک رهانندهای پیدا کردهاند بسر او گرد میآمدند و بشور و خروش میپرداختند ، و همان را دستاویز گرفته بیرق نافرمانی بلند میساختند ، و چهبسا درویشان ویلگردی خود را ساممیرزا یا صفیمیرزا نامیده و از خاندان صفوی شمرده و در یک شهر میان مردم نمودار میشدند ، و از این شور و دیوانگی که میان ایرانیان پیدا شده بود به نان و نوایی میرسیدند. کار بجایی رسید که عثمانیان از این نادانی مردم بسود جستن برخاستند و یک «شاهزادهی صفوی» بدست آورده یا ساخته در برابر نادر بلند گردانیدند.
.
در سالهای آخر زندگانی نادر ، که داستان افغان و آن خونریزیها و آن زبونی و بیدردی که از دربار صفوی دیده شده بود کهن گردیده ، و همچنین جانفشانیهای نادر و آن فیروزیهای شگفت که در جنگ با افغانان و عثمانیان رو داده بود ، تازگی خود از دست داده و کمکم از یادها میرفت ، کسان بسیاری بدشمنی با نادر برخاسته و چنین میگفتند : «حالا که مملکت تصفیه شد پس چرا آن را بدست صاحبانش نمیسپارد؟!..» ببینید نادانی و بیخردی را ! اینان پادشاهی را چه میپنداشتند؟!..
تو گویی باغی بوده ازآنِ کسی و یکی آن را با زور گرفته بوده و آزادهمردی آن را پس گردانیده و باوست که گفته میشود : «باغ که از دست زورمند درآورده شد پس چرا بدارندهاش نمیسپاری؟!..» یا تو گویی کودکی بوده گرگی آن را از آغوش مادرش ربوده و مرد دلیری آن را پس گرفته و باوست که گفته میشود : «کودک را که از دهان گرگ درآوردی پس چرا بمادرش نمیدهی؟!..»
از نادانی این نمیدانستند که کشور برای زیست مردم و آسایش آنانست و پادشاهی برای نگهداری کشور و ایمنی دادن بمردم میباشد ، و پادشاه کسی تواند بود که بچنین کاری برخیزد ، و خاندان کهن صفوی چنین شایندگی نمیدارند و این بسیار نادانیست که کسانی آسایش کشور و مردم را فراموش ساخته دربند این و آن باشند. بسیار پستی است که تودهی بزرگی را فدای فرمانروایی و هوسبازی این و آن گردانند.
از نادر چشم میداشتند که پس از آنکه بیست سال رنج برده و کشور را زنده گردانیده بود ، آن را بدست شاهزادگان کارندان صفوی بسپارد و خود را بکناری کشد. یکی نمیپرسید : چرا؟!. چرا میباید او این کار را کند؟!. آنگاه چه سودی از این کار بشما خواهد رسید؟!.
یک چنین مالیخولیای پستی در سرها پیدا شده و بهمین دستاویز در برابر نادر ایستاده و از دشمنی و کارشکنی خودداری نمینمودند ، و در هنگامی که نادر با عثمانیان بریده و به بسیج یک لشگرکشی بزرگی برمیخاست اینان بیکار نایستاده و در هر کجا همینکه یک بچهصفوی را پیدا میکردند تو گویی یک رهانندهای پیدا کردهاند بسر او گرد میآمدند و بشور و خروش میپرداختند ، و همان را دستاویز گرفته بیرق نافرمانی بلند میساختند ، و چهبسا درویشان ویلگردی خود را ساممیرزا یا صفیمیرزا نامیده و از خاندان صفوی شمرده و در یک شهر میان مردم نمودار میشدند ، و از این شور و دیوانگی که میان ایرانیان پیدا شده بود به نان و نوایی میرسیدند. کار بجایی رسید که عثمانیان از این نادانی مردم بسود جستن برخاستند و یک «شاهزادهی صفوی» بدست آورده یا ساخته در برابر نادر بلند گردانیدند.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش چهارم : تاریخچهی گرفتاریهای ایران) ـ نگاهی دیگر بگمراهیها
🔸 14ـ4) صوفیگری و رواج آن (تکهی چهار از چهار)
داستان دیگر از صوفیان در آن زمانها اینکه چون سلطان جلالالدین خوارزمشاه در سال 628 از آذربایجان گریخت و پیشاپیش مغولان بکردستان افتاد و در آنجا مغولان ناگهان بر سر چادرهای او ریختند و جلالالدین بر اسبی نشسته تنها جان بدر برد و سرانجام در کوهستان با دست کردان کشته گردید از آنجا که یک مرد دلیر و بنام بودی و مردم تا سالها نام او را بر زبان داشتندی و انبوهی مرگ او را باور نکرده چشم براهش داشتندی صوفیان از این پیشامد نیز بهرهبرداری کردهاند و با یک دروغی از پیش خود کرامتی پدید آوردهاند. «شیخ الشیوخ رکنالدوله علاءالدولهی سمنانی» چنین میسراید که روزی استاد او از جایی که نشسته بود ناگاه ناپدید گردید. شاگردان در شگفت شدند. لیکن پس از زمانی که بار دیگر استاد را بر سر جای خود دیدند چگونگی را پرسیدند شیخ چنین پاسخ داد : سلطان جلالالدین از هنگامی که گریخت جامهی درویشی دربر کرده و به ردهی «رجالالله» درآمده بود و همیشه در گوشههای جهان گردش میکرد تا مرگش فرارسید و در فلان غاری بدرود زندگی گفت و من رفتم تا بر او نماز گزارم و بخاکش سپارم.
این چیزیست که از زبان علاءالدوله مینگارند و دانسته نیست آن را خود او ساخته و یا استادش ساخته بوده ازو شنیده. هرچه هست دروغ رسواییست. از جلالالدین خوارزمشاه صوفیگری برنیامدی. کسی که آن دلیریها را در برابر مغولان کرده بود هرگز نتوانستی زنده باشد و چیرگی آن مردم خونخوار را بیند و درویشانه در این گوشه و آن گوشه بگردش پردازد.
وآنگاه مرد بخرد سخنی که شنوندگان باور نکنند نگوید. اگر آن پیر بهرهای از خرد داشتی و خودنمایی و مردمفریبی چشم بینش او را نبسته بودی گیرم که براستی چنان کرامتی ازو سر زده بود آن را پنهان کردی و بزبان نیاوردی!
ما نمیدانیم کسانی که این تواناییها را داشتهاند چرا در آن روزهای سخت جلالالدین در برابر مغول بیاریش برنخاستهاند؟!.. آیا نماز گزاردن و زیر خاک کردن یک مرده بایاتر بوده یا یاوری کردن به یک جنگاوری که در راه نگهداری مسلمانان با بیدینان جنگ میکند؟!.
من گاهی که این افسانه را میخوانم بیاد آن مردی میافتم که در پنجاه و شصت سال پیش دعوای آمیزش با جنیان میکرده و روزی بنام اینکه زعفر جنی مرده بزم سوگواری درچیده بوده است. اینگونه دغلکاران همیشه فراوان بودهاند.
.
🔸 14ـ4) صوفیگری و رواج آن (تکهی چهار از چهار)
داستان دیگر از صوفیان در آن زمانها اینکه چون سلطان جلالالدین خوارزمشاه در سال 628 از آذربایجان گریخت و پیشاپیش مغولان بکردستان افتاد و در آنجا مغولان ناگهان بر سر چادرهای او ریختند و جلالالدین بر اسبی نشسته تنها جان بدر برد و سرانجام در کوهستان با دست کردان کشته گردید از آنجا که یک مرد دلیر و بنام بودی و مردم تا سالها نام او را بر زبان داشتندی و انبوهی مرگ او را باور نکرده چشم براهش داشتندی صوفیان از این پیشامد نیز بهرهبرداری کردهاند و با یک دروغی از پیش خود کرامتی پدید آوردهاند. «شیخ الشیوخ رکنالدوله علاءالدولهی سمنانی» چنین میسراید که روزی استاد او از جایی که نشسته بود ناگاه ناپدید گردید. شاگردان در شگفت شدند. لیکن پس از زمانی که بار دیگر استاد را بر سر جای خود دیدند چگونگی را پرسیدند شیخ چنین پاسخ داد : سلطان جلالالدین از هنگامی که گریخت جامهی درویشی دربر کرده و به ردهی «رجالالله» درآمده بود و همیشه در گوشههای جهان گردش میکرد تا مرگش فرارسید و در فلان غاری بدرود زندگی گفت و من رفتم تا بر او نماز گزارم و بخاکش سپارم.
این چیزیست که از زبان علاءالدوله مینگارند و دانسته نیست آن را خود او ساخته و یا استادش ساخته بوده ازو شنیده. هرچه هست دروغ رسواییست. از جلالالدین خوارزمشاه صوفیگری برنیامدی. کسی که آن دلیریها را در برابر مغولان کرده بود هرگز نتوانستی زنده باشد و چیرگی آن مردم خونخوار را بیند و درویشانه در این گوشه و آن گوشه بگردش پردازد.
وآنگاه مرد بخرد سخنی که شنوندگان باور نکنند نگوید. اگر آن پیر بهرهای از خرد داشتی و خودنمایی و مردمفریبی چشم بینش او را نبسته بودی گیرم که براستی چنان کرامتی ازو سر زده بود آن را پنهان کردی و بزبان نیاوردی!
ما نمیدانیم کسانی که این تواناییها را داشتهاند چرا در آن روزهای سخت جلالالدین در برابر مغول بیاریش برنخاستهاند؟!.. آیا نماز گزاردن و زیر خاک کردن یک مرده بایاتر بوده یا یاوری کردن به یک جنگاوری که در راه نگهداری مسلمانان با بیدینان جنگ میکند؟!.
من گاهی که این افسانه را میخوانم بیاد آن مردی میافتم که در پنجاه و شصت سال پیش دعوای آمیزش با جنیان میکرده و روزی بنام اینکه زعفر جنی مرده بزم سوگواری درچیده بوده است. اینگونه دغلکاران همیشه فراوان بودهاند.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش نهم :
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی دو)
1ـ یک مردمی باید خود نیک باشند تا بتوانند پیش روند (تکهی چهار از هفت)
2) داستان جنبش مشروطه : خوانندگان پیمان با این داستان آشنایند. دیگران هم توانند «تاریخ مشروطه» را بخوانند. این داستان که در زمان ما رخ داد ، اگر نیک سنجیده و اندیشیده شود ، گواه روشن دیگری بگفتههای ماست.
در سال 1285 (1324) که در ایران جنبش مشروطهخواهی رخ داد ، یک شور و سَهِشی در مردم پدیدار شد که کمتر مانند دارد. در سراسر کشور ، انبوه مردم ، از بازاریان و بازرگانان و ملایان و دیهداران و دیهنشینان و دیگران بتکان آمده همگی بآرزوی نیک بودن و نیکی کردن و کوشیدن افتادند. اگرچه در برخی جاها این تکان کمژرفا میبود ، و دستهی بزرگی از مردم نمیدانستند چه کار کنند. بااینهمه رویهمرفته تکان بسیار بزرگی بود و در توده یک خواهش و آرزوی نیرومندی برای همدستی کردن در راه کشور و کوشیدن پیدا شده بود. جز از درباریان که دستهی کمی میبودند دیگران همه از گرفتن مشروطه شادمانی مینمودند و برای کوشش در راه کشور و توده آمادگی نشان میدادند. ملایان و سیدان ، تفنگ بدوش انداخته و دامن بکمر زده ، با دیگران به رده ایستاده مشق سربازی میکردند.
این جوش و جنب ایرانیان و همدستی آنان بسیاری از نویسندگان اروپایی را بشگفت انداخته بود که ستایشهای پیاپی مینوشتند و پارهای از ایشان از آیندهی درخشان آسیا گفتگو بمیان میآوردند.
این در سال نخست مشروطه بود. لیکن در سال دوم و سومِ آن دستههای بزرگی از مشروطهخواهی بازگشتند و این بار بجای هواداری بدشمنی برخاستند و کمکم کار را بخونریزی رسانیدند. در تبریز که فروزانترین کانون شورش میبود ، مردم دَوَچی که پیشگامان مشروطهخواهی آنان شده بودند ، این بار هم پرکینهترین دشمنان آزادی آنان شدند. آن شور آزادیخواهی و همدستی این زمان جا بکشاکش و پراکندگی داده و اروپاییان بجای آن ستایشها بنکوهش و بدبینی پرداختند ، روزنامهی تیمس انگلیس آسیاییان را «مردمان ناشایا» خواند.
چرا چنین شد؟.. چرا آن دستهها از مشروطه بازگشتند؟.. باشد که دیگران پاسخ این را آماده ندارند. ولی ما آن را آماده میداریم. میباید گفت : برای آنکه آلودگیهای کهن درمیان توده میبود که خواه و ناخواه کار خود را میکرد و نتیجهی تلخ خود را میداد.
نخست کیشها با مشروطه و قانون و کوشش در راه کشور و مانند اینها که خواست آزادیخواهان بود نمیساخت و خود نشدنی بود که میانهی این دو ، کشاکش و برخورد پدید نیاید ، یک کیش که پیروان آن ، میبایست همه به پیشامدهای هزاروسیصد سال پیش عربستان پردازند و زمان خود را فراموش کنند و جهان را پدید آمده بپاس چند تن درگذشته شناخته همه بستایش و پرستش آنها کوشند ، و از اینسوی چنین پندارند که ناپیدایی هست و خواهد آمد و جهان را به نیکی خواهد آورد ، و تا وی نیاید جهان نیک نخواهد بود ـ چنین کیشی با کوشش و جانفشانی در راه کشور و توده چگونه توانستی ساخت؟!..
در آغاز کار چون از یکسو جوش و سَهِش مردم بسیار نیرومند میبود و از یکسو بیشتر کسان معنی مشروطه را نمیدانستند و آن را بیش از همه ، «رواج شریعت» میشماردند ، اینبود بیچون و چرا همراهی مینمودند. ولی سپس که از یکسو جوش و سهش از تندی افتاد و از یکسو معنی مشروطه بهتر دانسته شد خواه و ناخواه جدایی میانهی آن با کیش پدید آمد و دستهی بزرگی از آن رو گردانیده و یا دو دل ایستادند.
دوم انبوهی از ملایان در ایران و عراق سالها بمردم پیشوایی کرده و از این راه نان خورده و شکوه اندوخته بودند ، و کنون که این دستگاه را بزیان کار خود میدیدند یا میبایست از آن سودهای خود چشم بپوشند و آزادانه بمردم پیوندند و یا از راه دشمنی آیند و بدخواهی نمایند. بیشتری از آنان این دوم را برگزیدند و بدشمنی برخاستند ، و چون چنانکه گفتیم داستان ناسازگاری کیش با مشروطه هم درمیان میبود بآسانی توانستند عامیان را هم برآغالَنْد (1) و آشوب بزرگی برپا گردانند.
سوم ناتوانی روانها و سستی خویها که بسیاری از آزادیخواهان بویژه درسخواندگان ، از سود خود چشمپوشی نمیتوانستند کرد ، و در کوششهایی که مینمودند دلسوزی نشان نمیدادند و پیشرفت کار را سست میگردانیدند ، و یا با یکدیگر به رشک و کینه پرداخته و دستهبندیها مینمودند ، و یا بسود دشمنان کوشیده با کشور دورویی نشان میدادند. آن پاکدلی و جانفشانی که از تودهی انبوه دیده میشد از برجستگان و پیشافتادگان دیده نمیشد.
اینها گرفتاریهاییست که در توده میبوده و ناگزیر نتیجهی خود را بیرون خواستی داد و آن شور و سهشی را که برخاسته بود از کار خواستی انداخت. یک درختی که بیمار و آسیبیافته است و اگرهم برگ و شکوفه بسیار آورد میوههای درست و فراوانی نتواند داد.
👇
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی دو)
1ـ یک مردمی باید خود نیک باشند تا بتوانند پیش روند (تکهی چهار از هفت)
2) داستان جنبش مشروطه : خوانندگان پیمان با این داستان آشنایند. دیگران هم توانند «تاریخ مشروطه» را بخوانند. این داستان که در زمان ما رخ داد ، اگر نیک سنجیده و اندیشیده شود ، گواه روشن دیگری بگفتههای ماست.
در سال 1285 (1324) که در ایران جنبش مشروطهخواهی رخ داد ، یک شور و سَهِشی در مردم پدیدار شد که کمتر مانند دارد. در سراسر کشور ، انبوه مردم ، از بازاریان و بازرگانان و ملایان و دیهداران و دیهنشینان و دیگران بتکان آمده همگی بآرزوی نیک بودن و نیکی کردن و کوشیدن افتادند. اگرچه در برخی جاها این تکان کمژرفا میبود ، و دستهی بزرگی از مردم نمیدانستند چه کار کنند. بااینهمه رویهمرفته تکان بسیار بزرگی بود و در توده یک خواهش و آرزوی نیرومندی برای همدستی کردن در راه کشور و کوشیدن پیدا شده بود. جز از درباریان که دستهی کمی میبودند دیگران همه از گرفتن مشروطه شادمانی مینمودند و برای کوشش در راه کشور و توده آمادگی نشان میدادند. ملایان و سیدان ، تفنگ بدوش انداخته و دامن بکمر زده ، با دیگران به رده ایستاده مشق سربازی میکردند.
این جوش و جنب ایرانیان و همدستی آنان بسیاری از نویسندگان اروپایی را بشگفت انداخته بود که ستایشهای پیاپی مینوشتند و پارهای از ایشان از آیندهی درخشان آسیا گفتگو بمیان میآوردند.
این در سال نخست مشروطه بود. لیکن در سال دوم و سومِ آن دستههای بزرگی از مشروطهخواهی بازگشتند و این بار بجای هواداری بدشمنی برخاستند و کمکم کار را بخونریزی رسانیدند. در تبریز که فروزانترین کانون شورش میبود ، مردم دَوَچی که پیشگامان مشروطهخواهی آنان شده بودند ، این بار هم پرکینهترین دشمنان آزادی آنان شدند. آن شور آزادیخواهی و همدستی این زمان جا بکشاکش و پراکندگی داده و اروپاییان بجای آن ستایشها بنکوهش و بدبینی پرداختند ، روزنامهی تیمس انگلیس آسیاییان را «مردمان ناشایا» خواند.
چرا چنین شد؟.. چرا آن دستهها از مشروطه بازگشتند؟.. باشد که دیگران پاسخ این را آماده ندارند. ولی ما آن را آماده میداریم. میباید گفت : برای آنکه آلودگیهای کهن درمیان توده میبود که خواه و ناخواه کار خود را میکرد و نتیجهی تلخ خود را میداد.
نخست کیشها با مشروطه و قانون و کوشش در راه کشور و مانند اینها که خواست آزادیخواهان بود نمیساخت و خود نشدنی بود که میانهی این دو ، کشاکش و برخورد پدید نیاید ، یک کیش که پیروان آن ، میبایست همه به پیشامدهای هزاروسیصد سال پیش عربستان پردازند و زمان خود را فراموش کنند و جهان را پدید آمده بپاس چند تن درگذشته شناخته همه بستایش و پرستش آنها کوشند ، و از اینسوی چنین پندارند که ناپیدایی هست و خواهد آمد و جهان را به نیکی خواهد آورد ، و تا وی نیاید جهان نیک نخواهد بود ـ چنین کیشی با کوشش و جانفشانی در راه کشور و توده چگونه توانستی ساخت؟!..
در آغاز کار چون از یکسو جوش و سَهِش مردم بسیار نیرومند میبود و از یکسو بیشتر کسان معنی مشروطه را نمیدانستند و آن را بیش از همه ، «رواج شریعت» میشماردند ، اینبود بیچون و چرا همراهی مینمودند. ولی سپس که از یکسو جوش و سهش از تندی افتاد و از یکسو معنی مشروطه بهتر دانسته شد خواه و ناخواه جدایی میانهی آن با کیش پدید آمد و دستهی بزرگی از آن رو گردانیده و یا دو دل ایستادند.
دوم انبوهی از ملایان در ایران و عراق سالها بمردم پیشوایی کرده و از این راه نان خورده و شکوه اندوخته بودند ، و کنون که این دستگاه را بزیان کار خود میدیدند یا میبایست از آن سودهای خود چشم بپوشند و آزادانه بمردم پیوندند و یا از راه دشمنی آیند و بدخواهی نمایند. بیشتری از آنان این دوم را برگزیدند و بدشمنی برخاستند ، و چون چنانکه گفتیم داستان ناسازگاری کیش با مشروطه هم درمیان میبود بآسانی توانستند عامیان را هم برآغالَنْد (1) و آشوب بزرگی برپا گردانند.
سوم ناتوانی روانها و سستی خویها که بسیاری از آزادیخواهان بویژه درسخواندگان ، از سود خود چشمپوشی نمیتوانستند کرد ، و در کوششهایی که مینمودند دلسوزی نشان نمیدادند و پیشرفت کار را سست میگردانیدند ، و یا با یکدیگر به رشک و کینه پرداخته و دستهبندیها مینمودند ، و یا بسود دشمنان کوشیده با کشور دورویی نشان میدادند. آن پاکدلی و جانفشانی که از تودهی انبوه دیده میشد از برجستگان و پیشافتادگان دیده نمیشد.
اینها گرفتاریهاییست که در توده میبوده و ناگزیر نتیجهی خود را بیرون خواستی داد و آن شور و سهشی را که برخاسته بود از کار خواستی انداخت. یک درختی که بیمار و آسیبیافته است و اگرهم برگ و شکوفه بسیار آورد میوههای درست و فراوانی نتواند داد.
👇
این آلودگیها که یاد کردیم هر یکی درخور گفتگوی درازیست ولی ما چون از کیشها و ناسازگاری آنها با زندگی ، و همچنین از ملایان و زیانکاری آنان ، در جاهای دیگری سخن راندهایم ، و سستی خویها و ناتوانی روانها را در همین رشته گفتارهای خود خواهیم زندید (2) و روشن گردانید و آنگاه در اینجا خواست ما گفتگو از این زمینهها نیست و برای مَثَل این را یاد میکنیم ، بهمین کوتاهی بس کرده درمیگذریم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ نویسنده بعدها برآغالیدن را فعل لازم گرفته همیشه برآغالانیدن را متعدی و به معنی تحریک کردن (به سرپیچی و آشوب) بکار برده.
2ـ زندیدن (همچون خندیدن) = شرح دادن
.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ نویسنده بعدها برآغالیدن را فعل لازم گرفته همیشه برآغالانیدن را متعدی و به معنی تحریک کردن (به سرپیچی و آشوب) بکار برده.
2ـ زندیدن (همچون خندیدن) = شرح دادن
.
✴️ سال نو 1402
کوشاد تلگرام : سال 1402 آغاز شد و روزبه نوروز فرارسید ولی دلهای بسیاری اندوهگینست و هوای عید بسر ندارد. با این اندوهها چه جای شادیست؟!. برای آنکه شادی به دلها بازگردد یک راه بیشتر نیست و آن کوشش درست در راه درست است که چند گامی بسوی پیش رویم و بدینسان امسال را سال نیكی و فیروزی سازیم.
در این سالها چون پیاپی خبرهایی از پیشرفت تودههای جهان میشنویم ، از عقبماندگی ایران دلمان بدرد میآید. کمتر کسیست که از حال تودههای پیشرو تأثیر نیافته آرزو نکند میهن او نیز براه پیشرفت بیفتد و از بدبختیها رهایی یابد.
چنانکه دلیریهای ترانسوالیها در جنگ با انگلیس و ژاپنیها با روس در پیش از مشروطه ، ایرانیان را به تکان آورد و به ایشان دل داد ، امروز نیز پیشامدهای جهان از جمله پیشرفتهای تند کشورهایی همچون ترکیه ، کره ، تایوان ایرانیان را بتکان آورده آرزومند پیشرفت و سرفرازی و بیرون آمدن از بدبختیها شدهاند.
چیزی که هست ، چنان آرزومندی تا با شایستگیهایی همراه نشود از آن نتیجهای بدست نخواهد آمد. «درخت آرزو بار ندارد». یکی از شایستگیهای یک توده همدستیشان در یکایک گامهاست (نه تنها در آغاز یک جنبش).
گذشته از حقایق زندگی از دانشها نیز این روشنست که برای انجام هر کاری نیاز به نیرو هست. پس بیجا نیست پرسیده شود : نیروی یک توده از چه بدست میآید؟!.
در یک توده نیرو از «همدستی» افراد آن نتیجه میشود. همان جنبش مشروطه در آغاز (سال نخست) پیش نرفت مگر با همدستی مردم تهران و دیگر شهرها. اگر تودهای همدست نبوده از هم پراکنده باشند و هر دستهای راهی برای خود پیش گیرند نیازی به دشمن ندارند تا پایمال گردند. همان خودشان دشمن خودشانند و بنابودی خویش میکوشند.
این هم روشنست که تا یگانگی (یا اتحاد) میان کوشندگان نباشد همدست نخواهند بود. شرط لازم برای یگانگی هماندیشگیست. مردمی با صدها باور ضد هم و آرمانهای جدا چگونه میتوانند یگانه (متحد) باشند؟!. در این کانال بارها در این زمینه گفتار آمده و مثالها یاد شده و خوانندگان با باورهای ما آشنایند.
آیا نمیتوان نتیجه گرفت که ما ایرانیان افتادهی اندیشههای پراکنده و جدا از همیم؟! آیا نمیتوان نتیجه گرفت که تا چنینیم که هر دستهی دهتنی و صدتنی یک راه جدایی برگزیده یک پرچم بدوش گرفتهایم ، از هیچ کوششی نتیجه نخواهیم دید؟!. آیا از مردم پراکنده و جدا از هم کار درست و ارجداری ساخته است؟!
کافیست حسابی کنید که چه شماری از این دستهها در راههای بیکبار جدا از هم میکوشند. سپس از خود بپرسید آیا براستی این دستهها با این شمار بسیار و با اندیشههای پراکنده که هر کدام برای آرمانی جدا و بضد دیگری میکوشد میتوانند باهم کنار آیند و راهبر مردم باشند؟!
بهترین عبرتها از تاریخست. همان پیشامدهای مشروطه را که به این سخنان همبستگی دارد در این گفتار بخوانید تا بدانید مشروطه چگونه ناانجام ماند و ما از آن چنانکه میبایست بهرهمند نشدیم. به پیشامدهای سال 57 نیک بیندیشید. بیاد بیاورید که همه برای سرنگونی شاه و روی کار آوردن دمکراسی همسوگند شده بودند ولی سپس چه پیش آمد؟!.
در پیشامد «بهار عربی» نخست کشوری که فرمانروای خویش را برانداخت تونس بود. چون مقدمات جنبش آماده نبود ، از جمله حزبی که پیشتر با برنامهای روشن پیش افتد و بر اندیشههای مردم تأثیر بگزارد و آنان را آمادهی تغییراتی برای دمکراسی کند ، اینست پس از سرنگونی بنعلی همه سرگردان و بیبرنامه بودند. در آن زمان گفته میشد در تونس شصت حزب پدید آمده. این بسیار شگفت بود. یک کشور و شصت راه برای رستگاری؟! حالِ کنونی تونس را امروز میتوان جست و از آن درس گرفت. مصریان سرگذشت جدایی داشتند ولی دربارهی آنان نیز توان پرسید : آیا به خواستههاشان که پیش از همه آزادی بود رسیدند؟!
یک چیز افسوسآور اینکه امروز بیش از هر زمان دیگری باید از پیشامدهای سال 57 درس گرفت ، در حالی که به آن کمترین پروایی (اعتنا) نمیشود. در آن زمان با هر شوریدهای (به گفتهی خودشان : انقلابی) گفتگو میکردید و سخنانی دربارهی همدستی ، هماندیشگی ، آرمان مشترک ، لزوم کوشش احزاب به آماده گردانیدن توده برای دمکراسی و مانندهای آن میگفتید ، از ایشان یک چیز بیشتر نمیشنیدید : «الان جای این گفتگوها نیست. الان چون شاه مانع دمکراسی است ، باید همه متحد شده او را سرنگون سازیم ، اختلافات ما باید در پارلمان ایرانِ فردا حل شود». ... چون کسی نمیدانست دستههای سیاسی چه آرمانی دارند و چه آیندهای برای ایرانیان در نظر گرفتهاند ، خواهناخواه این پرسش پیش میآمد : «از کجا معلوم که آینده بدتر از الان نشود؟!» و پاسخی که همیشه داده میشد این بود : «دیگر از این بدتر که نمیشود ، بالاتر از سیاهی رنگی نیست».
👇
کوشاد تلگرام : سال 1402 آغاز شد و روزبه نوروز فرارسید ولی دلهای بسیاری اندوهگینست و هوای عید بسر ندارد. با این اندوهها چه جای شادیست؟!. برای آنکه شادی به دلها بازگردد یک راه بیشتر نیست و آن کوشش درست در راه درست است که چند گامی بسوی پیش رویم و بدینسان امسال را سال نیكی و فیروزی سازیم.
در این سالها چون پیاپی خبرهایی از پیشرفت تودههای جهان میشنویم ، از عقبماندگی ایران دلمان بدرد میآید. کمتر کسیست که از حال تودههای پیشرو تأثیر نیافته آرزو نکند میهن او نیز براه پیشرفت بیفتد و از بدبختیها رهایی یابد.
چنانکه دلیریهای ترانسوالیها در جنگ با انگلیس و ژاپنیها با روس در پیش از مشروطه ، ایرانیان را به تکان آورد و به ایشان دل داد ، امروز نیز پیشامدهای جهان از جمله پیشرفتهای تند کشورهایی همچون ترکیه ، کره ، تایوان ایرانیان را بتکان آورده آرزومند پیشرفت و سرفرازی و بیرون آمدن از بدبختیها شدهاند.
چیزی که هست ، چنان آرزومندی تا با شایستگیهایی همراه نشود از آن نتیجهای بدست نخواهد آمد. «درخت آرزو بار ندارد». یکی از شایستگیهای یک توده همدستیشان در یکایک گامهاست (نه تنها در آغاز یک جنبش).
گذشته از حقایق زندگی از دانشها نیز این روشنست که برای انجام هر کاری نیاز به نیرو هست. پس بیجا نیست پرسیده شود : نیروی یک توده از چه بدست میآید؟!.
در یک توده نیرو از «همدستی» افراد آن نتیجه میشود. همان جنبش مشروطه در آغاز (سال نخست) پیش نرفت مگر با همدستی مردم تهران و دیگر شهرها. اگر تودهای همدست نبوده از هم پراکنده باشند و هر دستهای راهی برای خود پیش گیرند نیازی به دشمن ندارند تا پایمال گردند. همان خودشان دشمن خودشانند و بنابودی خویش میکوشند.
این هم روشنست که تا یگانگی (یا اتحاد) میان کوشندگان نباشد همدست نخواهند بود. شرط لازم برای یگانگی هماندیشگیست. مردمی با صدها باور ضد هم و آرمانهای جدا چگونه میتوانند یگانه (متحد) باشند؟!. در این کانال بارها در این زمینه گفتار آمده و مثالها یاد شده و خوانندگان با باورهای ما آشنایند.
آیا نمیتوان نتیجه گرفت که ما ایرانیان افتادهی اندیشههای پراکنده و جدا از همیم؟! آیا نمیتوان نتیجه گرفت که تا چنینیم که هر دستهی دهتنی و صدتنی یک راه جدایی برگزیده یک پرچم بدوش گرفتهایم ، از هیچ کوششی نتیجه نخواهیم دید؟!. آیا از مردم پراکنده و جدا از هم کار درست و ارجداری ساخته است؟!
کافیست حسابی کنید که چه شماری از این دستهها در راههای بیکبار جدا از هم میکوشند. سپس از خود بپرسید آیا براستی این دستهها با این شمار بسیار و با اندیشههای پراکنده که هر کدام برای آرمانی جدا و بضد دیگری میکوشد میتوانند باهم کنار آیند و راهبر مردم باشند؟!
بهترین عبرتها از تاریخست. همان پیشامدهای مشروطه را که به این سخنان همبستگی دارد در این گفتار بخوانید تا بدانید مشروطه چگونه ناانجام ماند و ما از آن چنانکه میبایست بهرهمند نشدیم. به پیشامدهای سال 57 نیک بیندیشید. بیاد بیاورید که همه برای سرنگونی شاه و روی کار آوردن دمکراسی همسوگند شده بودند ولی سپس چه پیش آمد؟!.
در پیشامد «بهار عربی» نخست کشوری که فرمانروای خویش را برانداخت تونس بود. چون مقدمات جنبش آماده نبود ، از جمله حزبی که پیشتر با برنامهای روشن پیش افتد و بر اندیشههای مردم تأثیر بگزارد و آنان را آمادهی تغییراتی برای دمکراسی کند ، اینست پس از سرنگونی بنعلی همه سرگردان و بیبرنامه بودند. در آن زمان گفته میشد در تونس شصت حزب پدید آمده. این بسیار شگفت بود. یک کشور و شصت راه برای رستگاری؟! حالِ کنونی تونس را امروز میتوان جست و از آن درس گرفت. مصریان سرگذشت جدایی داشتند ولی دربارهی آنان نیز توان پرسید : آیا به خواستههاشان که پیش از همه آزادی بود رسیدند؟!
یک چیز افسوسآور اینکه امروز بیش از هر زمان دیگری باید از پیشامدهای سال 57 درس گرفت ، در حالی که به آن کمترین پروایی (اعتنا) نمیشود. در آن زمان با هر شوریدهای (به گفتهی خودشان : انقلابی) گفتگو میکردید و سخنانی دربارهی همدستی ، هماندیشگی ، آرمان مشترک ، لزوم کوشش احزاب به آماده گردانیدن توده برای دمکراسی و مانندهای آن میگفتید ، از ایشان یک چیز بیشتر نمیشنیدید : «الان جای این گفتگوها نیست. الان چون شاه مانع دمکراسی است ، باید همه متحد شده او را سرنگون سازیم ، اختلافات ما باید در پارلمان ایرانِ فردا حل شود». ... چون کسی نمیدانست دستههای سیاسی چه آرمانی دارند و چه آیندهای برای ایرانیان در نظر گرفتهاند ، خواهناخواه این پرسش پیش میآمد : «از کجا معلوم که آینده بدتر از الان نشود؟!» و پاسخی که همیشه داده میشد این بود : «دیگر از این بدتر که نمیشود ، بالاتر از سیاهی رنگی نیست».
👇
Telegram
پاکدینی ـ احمد کسروی
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش نهم :
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی دو)
1ـ یک مردمی باید خود نیک باشند تا بتوانند پیش روند (تکهی چهار از هفت)
2) داستان جنبش مشروطه : خوانندگان پیمان با این داستان آشنایند. دیگران هم توانند «تاریخ مشروطه» را بخوانند.…
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی دو)
1ـ یک مردمی باید خود نیک باشند تا بتوانند پیش روند (تکهی چهار از هفت)
2) داستان جنبش مشروطه : خوانندگان پیمان با این داستان آشنایند. دیگران هم توانند «تاریخ مشروطه» را بخوانند.…
امروز نتیجهی آن سبکسریها را هر کسی میداند. آن روز از هزار تن یکی نمیفهمید و نمیدانست ولی امروز همه فهمیدهاند «بالاتر از سیاهی» چه بوده. اتحادی که چنان کوشندگانی از آن سخن میراندند تنها بکارِ برانداختن شاه آمد. شاه را برانداخت ولی شاهی را نتوانست. (بلکه شاهی را به رویهی بدتری جانشین آن گردانید) و بجای دمکراسی که آرزو میکردند ، یک دستگاه دیکتاتوری خونریزی را نشاند. همچنین پارلمانی را بنیاد نگزارد که دستههای سیاسی بتوانند آزادانه در آن از آرمانهای خود دفاع کنند. بلکه به پدید آمدن این مجلس کنونی انجامید که بیشتر به کار نمایشنامههای شوخیآمیز میآید.
اینها همه پیش آمد زیرا مردم آموزشی که میبایست ندیده بودند. مثلاً مردمی که میگفتند ما مخالف دیکتاتوری و خواهان دمکراسی هستیم معنی درست دمکراسی را نمیدانستند (چنانکه امروز هم نمیدانند). کوشندگان نیز مردم را مانند گلههای گوسفند پشت سر خود انداخته پیش رفتند تا حکومت شاه را براندازند و راه را بروی یکی از مرتجعترین حکومتهای جهان هموار گردانند.
کسانی که کشاکشها و جنگهای خیابانی سالهای نخست پس از 57 ، دستگیری و اعدام سران حزبهای آن زمان و کشتار تابستان سال 67 را بیاد دارند نیک میفهمند که اندیشههایی همچون «اختلافات ما باید در پارلمان ایران فردا حل شود» چگونه بینتیجه ماند. چه سرانجامی یافت و چه اندازه خام و زیانمند بود.
خوانندگان پروا کنند که ما نه هوادار پادشاهی هستیم و نه با برچیده شدن حکومت شوم ملایان ناهمداستان. بلکه با جنبشهای خام و بیزمینه مخالفیم. ما زمینه را همان میدانیم که مردم در راه خردمندی و آشنایی با حقایق زندگی و پی بردن به آلودگیهای خود گامهایی پیش روند تا پراکندگیهای تودهبرانداز کم گردد.
افسوسمندانه کوشندگان سیاسی ایران به تربیت مردم بها نمیدهند و در این راه نمیکوشند. تنها به سرنگونی حکومت میاندیشند که این ایراد بزرگی به آنانست. این تکرار اشتباه بزرگ سال 56 و 57 است.
خواست ما از این سخنان آنست که اگر ایران از یک سوراخ دوبار گزیده شود ، این بار بهای هنگفتتری خواهد پرداخت چنانکه از نابودی چندان دور نخواهد بود. جا دارد چندگاهی به سیاست دولتهای زورمند دور و همسایه و اندیشههای ویرانگری که بتازگی به زبان «کوشندگان سیاسی» ما افتاده اندیشید. باید در پس پردهی رواج چنان سخنانی به سودهایی اندیشید که آن دولتها را هست.
از جملهی آنها سخنانی است در پیرامون «زبان مادری». یا به زبانها انداختن اصطلاحاتی است همچون «جغرافیای جعلی» ، «فدرالیزم» ، «فلان ملت و بهمان اتنیک». اینها همه دام است و دانه. باید بسیار هوشیار بود.
«آری ، گاهی تواند بود که مردمی از فشار حکومت یا بجهت دیگری بیاشوبند و حکومت را براندازند. ولی آنان چون درمیانشان یگانگی نیست و آنگاه یک راهی یا آیینی از پیش آماده نگردانیدهاند میان خود ایشان کشاکش افتد و هیچ کاری نتوانسته ناچار گردند که بحکومت دیگری (که چهبسا بدتر از آن یکی باشد) گردن گزارند». (پرچم نیمهماهه ، سات 435)
«... بیایید در این یك سال بنیكی كوشیم و چند گامی در این راه پیش رویم. بیایید از راهش بچارهی دردها كوشیم.
خواهید گفت : نیكی چیست؟.. میگویم : نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست.
🔸 درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
نمیگویم : دردهای دیگری نیست ، دردهای دیگر فراوان است. ولی پایهی جملگی ، این ناآشنایی بحقایق است.
من میگویم : بیایید این یك سال را بیاد گرفتن حقایق زندگانی كوشیم ، بیایید یك رشته قواعدی را برای زندگانی بگفتگو گزاریم ، و نیك بدانیم ، و در پیرامون آنها یكدل و یكزبان باشیم. این باشد گامهایی كه در این یك سال پرشور تاریخی بسوی پیش برداریم.
من میدانم بسیاری از این سخن من خواهند رنجید ، و اینكه میگویم نمیدانند و نمیشناسند بغرور آنها خواهد برخورد. ولی حقیقت از میان نخواهد رفت. دوباره میگویم : این توده راه زندگانی را گم كرده. این مردم حقایق زندگانی را نمیدانند. دوباره درخواست میكنم : بیایید این یك سال را به باز كردن یك راهی بكوشیم.
آنان كه بخود مغرورند و این گفتههای ما بآنان سنگین میافتد بركنار مانند. روی سخن ما بآن كسانیست كه از غرور دورند و گرفتاری این توده را دیده و دل پر از درد میدارند. باین غیرتمندانست كه پیام میفرستیم. از آنانست كه چشم همراهی میداریم». (از پیام سال نو ، روزنامهی پرچم ، احمد کسروی)
👇
اینها همه پیش آمد زیرا مردم آموزشی که میبایست ندیده بودند. مثلاً مردمی که میگفتند ما مخالف دیکتاتوری و خواهان دمکراسی هستیم معنی درست دمکراسی را نمیدانستند (چنانکه امروز هم نمیدانند). کوشندگان نیز مردم را مانند گلههای گوسفند پشت سر خود انداخته پیش رفتند تا حکومت شاه را براندازند و راه را بروی یکی از مرتجعترین حکومتهای جهان هموار گردانند.
کسانی که کشاکشها و جنگهای خیابانی سالهای نخست پس از 57 ، دستگیری و اعدام سران حزبهای آن زمان و کشتار تابستان سال 67 را بیاد دارند نیک میفهمند که اندیشههایی همچون «اختلافات ما باید در پارلمان ایران فردا حل شود» چگونه بینتیجه ماند. چه سرانجامی یافت و چه اندازه خام و زیانمند بود.
خوانندگان پروا کنند که ما نه هوادار پادشاهی هستیم و نه با برچیده شدن حکومت شوم ملایان ناهمداستان. بلکه با جنبشهای خام و بیزمینه مخالفیم. ما زمینه را همان میدانیم که مردم در راه خردمندی و آشنایی با حقایق زندگی و پی بردن به آلودگیهای خود گامهایی پیش روند تا پراکندگیهای تودهبرانداز کم گردد.
افسوسمندانه کوشندگان سیاسی ایران به تربیت مردم بها نمیدهند و در این راه نمیکوشند. تنها به سرنگونی حکومت میاندیشند که این ایراد بزرگی به آنانست. این تکرار اشتباه بزرگ سال 56 و 57 است.
خواست ما از این سخنان آنست که اگر ایران از یک سوراخ دوبار گزیده شود ، این بار بهای هنگفتتری خواهد پرداخت چنانکه از نابودی چندان دور نخواهد بود. جا دارد چندگاهی به سیاست دولتهای زورمند دور و همسایه و اندیشههای ویرانگری که بتازگی به زبان «کوشندگان سیاسی» ما افتاده اندیشید. باید در پس پردهی رواج چنان سخنانی به سودهایی اندیشید که آن دولتها را هست.
از جملهی آنها سخنانی است در پیرامون «زبان مادری». یا به زبانها انداختن اصطلاحاتی است همچون «جغرافیای جعلی» ، «فدرالیزم» ، «فلان ملت و بهمان اتنیک». اینها همه دام است و دانه. باید بسیار هوشیار بود.
«آری ، گاهی تواند بود که مردمی از فشار حکومت یا بجهت دیگری بیاشوبند و حکومت را براندازند. ولی آنان چون درمیانشان یگانگی نیست و آنگاه یک راهی یا آیینی از پیش آماده نگردانیدهاند میان خود ایشان کشاکش افتد و هیچ کاری نتوانسته ناچار گردند که بحکومت دیگری (که چهبسا بدتر از آن یکی باشد) گردن گزارند». (پرچم نیمهماهه ، سات 435)
«... بیایید در این یك سال بنیكی كوشیم و چند گامی در این راه پیش رویم. بیایید از راهش بچارهی دردها كوشیم.
خواهید گفت : نیكی چیست؟.. میگویم : نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست.
🔸 درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
نمیگویم : دردهای دیگری نیست ، دردهای دیگر فراوان است. ولی پایهی جملگی ، این ناآشنایی بحقایق است.
من میگویم : بیایید این یك سال را بیاد گرفتن حقایق زندگانی كوشیم ، بیایید یك رشته قواعدی را برای زندگانی بگفتگو گزاریم ، و نیك بدانیم ، و در پیرامون آنها یكدل و یكزبان باشیم. این باشد گامهایی كه در این یك سال پرشور تاریخی بسوی پیش برداریم.
من میدانم بسیاری از این سخن من خواهند رنجید ، و اینكه میگویم نمیدانند و نمیشناسند بغرور آنها خواهد برخورد. ولی حقیقت از میان نخواهد رفت. دوباره میگویم : این توده راه زندگانی را گم كرده. این مردم حقایق زندگانی را نمیدانند. دوباره درخواست میكنم : بیایید این یك سال را به باز كردن یك راهی بكوشیم.
آنان كه بخود مغرورند و این گفتههای ما بآنان سنگین میافتد بركنار مانند. روی سخن ما بآن كسانیست كه از غرور دورند و گرفتاری این توده را دیده و دل پر از درد میدارند. باین غیرتمندانست كه پیام میفرستیم. از آنانست كه چشم همراهی میداریم». (از پیام سال نو ، روزنامهی پرچم ، احمد کسروی)
👇
کانال را به نشانهی آغاز سال نو با پیکرههای قشنگ میآراییم ولی همهی ارج را به پیام آغاز سال میدهیم.
پایان
پایان
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش چهارم : تاریخچهی گرفتاریهای ایران) ـ نگاهی دیگر بگمراهیها
🔸 15ـ4) آلودن صوفیان تاریخ را با دروغهای خود (تکهی یک از یک)
اندازهی خودخواهی آنان [صوفیان] از کتابهاشان پیداست. چنانکه در جای دیگر گفتهام بتاریخ رنگ دیگر داده و همهی پیشامدها را بسود خود میگردانند. طغرل و داوود چند برادر بودهاند و یک ایل شمشیرزن بسر خود داشتهاند و سالهای دراز کوشیده و با سلطانمسعود غزنوی جنگها کرده و گاهی او را شکسته و گاهی ازو شکست خوردهاند و سرانجام در یک جنگ بزرگی فیروز درآمدهاند و بخراسان و آن پیرامونها دست یافته و بنیاد پادشاهی گزاردهاند. کنون شما کتاب اسرارالتوحید را بخوانید که مینویسد آن پادشاهی را بایشان شیخ ابوسعید داده.
داستان دلگداز مغول که ما چون پس از صدها سال در تاریخ میخوانیم دلهامان پر از درد و اندوه میگردد اینان آن داستان را با دیده دیده و از نزدیک شنیده و بجای دل سوختن بسودجویی از آن کوشیدهاند و بیدرنگ داستانی ساختهاند که چون سلطانمحمد خوارزمشاه شیخ مجدالدین را کشت خدا بخشم آمد و بخونخواهی او مغول را فرستاد.
چنین مینویسند : «شیخ مجدالدین مرید شیخ نجمالدین کبری خوارزمی قدس سره بنا بر فساد اهل فساد و سعایت حساد سلطانمحمد خوارزمشاه آن ولایتمأب را قتل نموده و آنگاه نادم و پشیمان شده بخدمت شیخ نجمالدین آمد و عرض کرد اگر دیت خواهی اینک زر و اگر قصاص کنی اینک سر ، شیخ فرمود دیت فرزندم شیخ مجدالدین زر نیست و قصاص او سر من و سر تو و سر سروران دولت تو و سر اهالی تو است. بعد فرمود و کان امرالله مفعولا. اندکزمانی گذشت که چنگیزخان از مغولستان ظهور یافته بخوارزم آمد و کرد آنچه کرد و شد آنچه شد».
خدا خون مجدالدین بغدادی را گرفته ـ از که؟!. از بچههای شیرخوار و زنان بیگناه خوارزم و سمرقند و نیشابور ، با دست که؟!. با دست خونخواران دُژخوی (1) مغول!. روی نادانی سیاه بادا !
در همهی تاریخ این دستبرد را کردهاند. در زمان کریمخان معصومعلیشاه نامی از هندوستان بشیراز آمده و سالها در آنجا میزیسته و کسانی را بروز خود میانداخته. دانسته نیست برای چه کریمخان او را از شیراز بیرون کرده که بهانه بدست صوفیان افتاده که مینویسند : «سید معصومعلیشاه دکنی و نورعلیشاه و فیضعلیشاه قُدِّسَ سِرُّهُم را اخراج بلد فرمود و خود نیز بعد از این امر زشت از نهال زندگانی ثمر نچید و مدت ششماه از این مقدمه نگذشته بود که بدارالجزا خرامید».
مردی همچون کریمخان که پس از پانزده سال جنگ و کوشش کشور را بایمنی آورده و مردم را بآسایش رسانیده بود نمیبایسته یکمشت گدایان دربدر بیکاره را که زیانکار میشمرده از شهر بیرون راند!
ما از تیمور لنگ بارها نام برده و سیاهکاریهای او را یاد کردهایم. این مرد در خونخواری و دُژخیمی همپای چنگیز و هلاکو بوده و در ایران جویها از خونهای بیگناهان رانده. در اسپهان بگناه چند تن هفتادهزار تن را سر برید. در بغداد از سر کشتگان منارهها افراشت. در توس پسرش دههزار سر خواست و چون دههزار مرد نبود سرهای زنان و بچگان را بریدند. چنین مرد پست و خونخواری به هر کجا که میرسیده و سراغ گوری یا پیری میگرفته بدیدن او میرفته ، و در لشکرگاهش همیشه یک دسته از علما و مشایخ میبودهاند و سر سفرهاش نان میخوردهاند و او را با این خونخواری و دُژخوییش پشتیبان اسلام و عرفان میشمردهاند ، و بخونخواریش زبان نکوهش باز نمیکردهاند. از اینسوی در کتابهای صوفیان همیشه او را به نیکی نام میبرند و ستایشها از او مینویسند. همین اندازه که با خواست آنان ساخته و بچند صوفی نان داده از همهی سیاهکاریهای او چشم میپوشند. اینست اندازهی خودخواهی و منی کسانی که لاف از خودی گذشتن و منی کشتن میزنند.
در جای دیگر نیز گفتهام یکی در زمان ما که بگفتهی خود چلهها بسر برده و «تهذیب نفس» کرده و جایگاه «مرشدی» یافته شعرها در ستایش تیمور لنگ سروده :
رأیت تیمور شه گورگان چون بجهان شد علم داستان
حکمش از ایوانگه کیوان گذشت معدلتش زآدم و حیوان گذشت.
این اندازهی بیخردی و ناپاکدلی یک «مرشدی» است که پس از چند صد سال تیمور خونخوار را میستاید و یاد «معدلت» او را میکند. اینست نتیجهای که آن چلهها و سختیکشیها داده است!. بیآنکه بکاری برخیزند نان این توده و کشور میخورند و بیکار ننشسته بدینسان نمکناشناسی هم مینمایند!
پابرگی :
1ـ دژخوی (به پیش دال) = کسی که خویهایش (عادتها) درشت و ناپسند باشد.
.
🔸 15ـ4) آلودن صوفیان تاریخ را با دروغهای خود (تکهی یک از یک)
اندازهی خودخواهی آنان [صوفیان] از کتابهاشان پیداست. چنانکه در جای دیگر گفتهام بتاریخ رنگ دیگر داده و همهی پیشامدها را بسود خود میگردانند. طغرل و داوود چند برادر بودهاند و یک ایل شمشیرزن بسر خود داشتهاند و سالهای دراز کوشیده و با سلطانمسعود غزنوی جنگها کرده و گاهی او را شکسته و گاهی ازو شکست خوردهاند و سرانجام در یک جنگ بزرگی فیروز درآمدهاند و بخراسان و آن پیرامونها دست یافته و بنیاد پادشاهی گزاردهاند. کنون شما کتاب اسرارالتوحید را بخوانید که مینویسد آن پادشاهی را بایشان شیخ ابوسعید داده.
داستان دلگداز مغول که ما چون پس از صدها سال در تاریخ میخوانیم دلهامان پر از درد و اندوه میگردد اینان آن داستان را با دیده دیده و از نزدیک شنیده و بجای دل سوختن بسودجویی از آن کوشیدهاند و بیدرنگ داستانی ساختهاند که چون سلطانمحمد خوارزمشاه شیخ مجدالدین را کشت خدا بخشم آمد و بخونخواهی او مغول را فرستاد.
چنین مینویسند : «شیخ مجدالدین مرید شیخ نجمالدین کبری خوارزمی قدس سره بنا بر فساد اهل فساد و سعایت حساد سلطانمحمد خوارزمشاه آن ولایتمأب را قتل نموده و آنگاه نادم و پشیمان شده بخدمت شیخ نجمالدین آمد و عرض کرد اگر دیت خواهی اینک زر و اگر قصاص کنی اینک سر ، شیخ فرمود دیت فرزندم شیخ مجدالدین زر نیست و قصاص او سر من و سر تو و سر سروران دولت تو و سر اهالی تو است. بعد فرمود و کان امرالله مفعولا. اندکزمانی گذشت که چنگیزخان از مغولستان ظهور یافته بخوارزم آمد و کرد آنچه کرد و شد آنچه شد».
خدا خون مجدالدین بغدادی را گرفته ـ از که؟!. از بچههای شیرخوار و زنان بیگناه خوارزم و سمرقند و نیشابور ، با دست که؟!. با دست خونخواران دُژخوی (1) مغول!. روی نادانی سیاه بادا !
در همهی تاریخ این دستبرد را کردهاند. در زمان کریمخان معصومعلیشاه نامی از هندوستان بشیراز آمده و سالها در آنجا میزیسته و کسانی را بروز خود میانداخته. دانسته نیست برای چه کریمخان او را از شیراز بیرون کرده که بهانه بدست صوفیان افتاده که مینویسند : «سید معصومعلیشاه دکنی و نورعلیشاه و فیضعلیشاه قُدِّسَ سِرُّهُم را اخراج بلد فرمود و خود نیز بعد از این امر زشت از نهال زندگانی ثمر نچید و مدت ششماه از این مقدمه نگذشته بود که بدارالجزا خرامید».
مردی همچون کریمخان که پس از پانزده سال جنگ و کوشش کشور را بایمنی آورده و مردم را بآسایش رسانیده بود نمیبایسته یکمشت گدایان دربدر بیکاره را که زیانکار میشمرده از شهر بیرون راند!
ما از تیمور لنگ بارها نام برده و سیاهکاریهای او را یاد کردهایم. این مرد در خونخواری و دُژخیمی همپای چنگیز و هلاکو بوده و در ایران جویها از خونهای بیگناهان رانده. در اسپهان بگناه چند تن هفتادهزار تن را سر برید. در بغداد از سر کشتگان منارهها افراشت. در توس پسرش دههزار سر خواست و چون دههزار مرد نبود سرهای زنان و بچگان را بریدند. چنین مرد پست و خونخواری به هر کجا که میرسیده و سراغ گوری یا پیری میگرفته بدیدن او میرفته ، و در لشکرگاهش همیشه یک دسته از علما و مشایخ میبودهاند و سر سفرهاش نان میخوردهاند و او را با این خونخواری و دُژخوییش پشتیبان اسلام و عرفان میشمردهاند ، و بخونخواریش زبان نکوهش باز نمیکردهاند. از اینسوی در کتابهای صوفیان همیشه او را به نیکی نام میبرند و ستایشها از او مینویسند. همین اندازه که با خواست آنان ساخته و بچند صوفی نان داده از همهی سیاهکاریهای او چشم میپوشند. اینست اندازهی خودخواهی و منی کسانی که لاف از خودی گذشتن و منی کشتن میزنند.
در جای دیگر نیز گفتهام یکی در زمان ما که بگفتهی خود چلهها بسر برده و «تهذیب نفس» کرده و جایگاه «مرشدی» یافته شعرها در ستایش تیمور لنگ سروده :
رأیت تیمور شه گورگان چون بجهان شد علم داستان
حکمش از ایوانگه کیوان گذشت معدلتش زآدم و حیوان گذشت.
این اندازهی بیخردی و ناپاکدلی یک «مرشدی» است که پس از چند صد سال تیمور خونخوار را میستاید و یاد «معدلت» او را میکند. اینست نتیجهای که آن چلهها و سختیکشیها داده است!. بیآنکه بکاری برخیزند نان این توده و کشور میخورند و بیکار ننشسته بدینسان نمکناشناسی هم مینمایند!
پابرگی :
1ـ دژخوی (به پیش دال) = کسی که خویهایش (عادتها) درشت و ناپسند باشد.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش نهم :
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی دو)
1ـ یک مردمی باید خود نیک باشند تا بتوانند پیش روند (تکهی پنج از هفت)
میدانم کسانی خواهند گفت : در پیشامدهای مشروطه ناخشنودی همسایگان کشور و کارشکنیهای آنان نیز درمیان میبود و یکی از انگیزههای بزرگِ بینتیجه گردیدن جنبش آزادیخواهی این کارشکنی را باید شمرد. میگویم : راست است و ما نیز آن را میدانیم. چیزی که هست ما میبینیم همان همسایگان نیز از آلودگیهایی که درمیان خود توده بوده سود جسته و بدستیاری همان کار خود را از پیش بردهاند. مثلاً دولت آن روزی روس از مشروطهی ایران ناخرسند میبود و بیگمان از گام نخست بهم زدن آن را میخواست. ولی هیچگاه این را بزبان نیاورد و هیچ کس را از کارکنان خود برای این کار برنینگیخت. بلکه از پستنهادی برخی درباریان و از تیرهدرونی برخی ملایان و از نافهمی و نادانی یک دسته از مردم سود جسته و اینان را که برای پشت پا زدن به پیشرفت و فیروزی تودهی خود و دشمنی کردن با جنبش آزادیخواهی آماده میبودند ، با دست کارکنان خود بتلاش واداشت ، و چون در سایهی بدخواهیهای اینان رشته از هم گسیخت و جنگ و خونریزی در آذربایجان پیش آمد همان را دستاویز گرفته لشگر بشهرهای شمالی آورد.
این تنها ایران و همسایگانش نبود. هر تودهای همینکه نادان و آلوده باشند ، و دوست از دشمن و سود از زیان بازنشناسند ، افزار دست دیگران گردند ، و این خود گواه دیگری بآن گفتههای ماست.
اینها برای مثل است. برای آنست که گفتههای خود را نیک روشن گردانیم. این زمینهها که ما دنبال میکنیم همیشه از تاریخ دلیلهای خوبی برای آنها توان آورد. اینها آزمایشهاییست که برای گذشتگان پیش آمده و ما با سرگذشت آنان گفتههای خود را روشن میگردانیم. وگرنه این راهِ ما با آنچه نادرشاه و آزادیخواهان داشتهاند بسیار جداست.
کوتاهسخن آنکه یک توده باید خود نیک باشند تا توانند از کوششهای پیشروان و از پیشامدهای جهان بهره یابند و بلند گردند ، و این نیکی جز با نیک گردیدن یکایک باشندگان نتواند بود. توده یک چیز جدایی نیست ، همان باشندگان باهمند و توده نامیده میشوند.
اینان باید نیک گردند و باهم بستگی دارند و همگی یک راه را بپیمایند و یک خواست را پی کنند تا یک تودهی شایندهای پدید آورند. اینست ما همیشه گفتهایم هر کسی باید نخست بخود پردازد و خود را پاک و نیک گرداند سپس هم به نیک گردانیدن دیگران کوشد و بآنان در این راه یاری کند ، اینست راهی که ما را تواند برستگاری و فیروزی رسانید.
میدانم این سخت است و بآسانی پیش نخواهد رفت. زیرا بسیاری از مردم ، بلکه بیشتری از آنان کسانیند که در خود کمی سراغ نمیدارند و این بآنان گران میافتد که میگوییم خود را درست گردانید. یک دستهی دیگری از این اندازه هم میگذرند و هر یکی از آنان خود را دارای سرمایههایی میشناسند که بدیگران راه نمایند ، و این از سختترین کارهاست که ما آنان را از این پندار بیرون آوریم و کمیها و آلودگیهاشان را بگردنشان گزاریم. اینان از همهی سرفرازیها و آراستگیها چشم پوشیده و تنها این را برگزیدهاند که بنشینند و برتری فروشند و گردن کشند و بخود بالند ، و سر هر سخنی از توده و از بدی آن گله کنند و چنین وانمایند که این توده شایندهی کسانی همچون آنان نیست. این یک لذت بزرگی برای ایشانست. یک زمینهایست که چند گونه هوس از خودنمایی و برتریفروشی و جداسری در آن گرد آمده و از آنسوی گاهی سودهایی نیز بدست آید.
این سختی را میدانم. چیزی که هست راه همین یکیست و بس. ما اگر میخواهیم یک تودهی نیکی داریم و از پیشرفت و سرفرازی بهره یابیم راه آن همینست که میگوییم. جهان یا سپهر [=طبیعت] هیچگاه بدلخواه مردم نگردد. این مردمند که باید پیروی از آیین جهان کنند. مردمی که میخواهند با هوس و دلخواه زیند و زندگی را تنها برای خودفروشی و جداسری میخواهند سرنوشت آنان جز خواری و زبونی نتواند بود.
در نهاد آدمی خیمهای ناستوده فراوانند ، و یکی از آنها اینست که بکمی در خود گردن نگزارد و دیگری آنکه همیشه بدیگران برتری فروشد و خردهها گیرد. اینها هر دو از ریشهی خودخواهیست که از ناپاکترین خیمهاست و چون روان و خرد ناتوان باشد نیرو گیرد و شاخهها افرازد.
امروز اگر شما گفتار و کردار مردم را بیندیشید نشان این دو خیم را بسیار خواهید یافت. انبوهی از مردم هر کار بدی که بکنند بگردن شیطان اندازند. دو تن باهم گلاویز شوند و تا بر سر خشمند به کلهی یکدیگر کوبند ، و همینکه خشمهاشان فرونشست ، بجای آنکه بدانند کار بدی کردهاند و برآن باشند که پس از آن بجلوگیری از خشم کوشند ، خود را بیکبار پاک گردانیده شیطان را گناهکار شناسند.
👇
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی دو)
1ـ یک مردمی باید خود نیک باشند تا بتوانند پیش روند (تکهی پنج از هفت)
میدانم کسانی خواهند گفت : در پیشامدهای مشروطه ناخشنودی همسایگان کشور و کارشکنیهای آنان نیز درمیان میبود و یکی از انگیزههای بزرگِ بینتیجه گردیدن جنبش آزادیخواهی این کارشکنی را باید شمرد. میگویم : راست است و ما نیز آن را میدانیم. چیزی که هست ما میبینیم همان همسایگان نیز از آلودگیهایی که درمیان خود توده بوده سود جسته و بدستیاری همان کار خود را از پیش بردهاند. مثلاً دولت آن روزی روس از مشروطهی ایران ناخرسند میبود و بیگمان از گام نخست بهم زدن آن را میخواست. ولی هیچگاه این را بزبان نیاورد و هیچ کس را از کارکنان خود برای این کار برنینگیخت. بلکه از پستنهادی برخی درباریان و از تیرهدرونی برخی ملایان و از نافهمی و نادانی یک دسته از مردم سود جسته و اینان را که برای پشت پا زدن به پیشرفت و فیروزی تودهی خود و دشمنی کردن با جنبش آزادیخواهی آماده میبودند ، با دست کارکنان خود بتلاش واداشت ، و چون در سایهی بدخواهیهای اینان رشته از هم گسیخت و جنگ و خونریزی در آذربایجان پیش آمد همان را دستاویز گرفته لشگر بشهرهای شمالی آورد.
این تنها ایران و همسایگانش نبود. هر تودهای همینکه نادان و آلوده باشند ، و دوست از دشمن و سود از زیان بازنشناسند ، افزار دست دیگران گردند ، و این خود گواه دیگری بآن گفتههای ماست.
اینها برای مثل است. برای آنست که گفتههای خود را نیک روشن گردانیم. این زمینهها که ما دنبال میکنیم همیشه از تاریخ دلیلهای خوبی برای آنها توان آورد. اینها آزمایشهاییست که برای گذشتگان پیش آمده و ما با سرگذشت آنان گفتههای خود را روشن میگردانیم. وگرنه این راهِ ما با آنچه نادرشاه و آزادیخواهان داشتهاند بسیار جداست.
کوتاهسخن آنکه یک توده باید خود نیک باشند تا توانند از کوششهای پیشروان و از پیشامدهای جهان بهره یابند و بلند گردند ، و این نیکی جز با نیک گردیدن یکایک باشندگان نتواند بود. توده یک چیز جدایی نیست ، همان باشندگان باهمند و توده نامیده میشوند.
اینان باید نیک گردند و باهم بستگی دارند و همگی یک راه را بپیمایند و یک خواست را پی کنند تا یک تودهی شایندهای پدید آورند. اینست ما همیشه گفتهایم هر کسی باید نخست بخود پردازد و خود را پاک و نیک گرداند سپس هم به نیک گردانیدن دیگران کوشد و بآنان در این راه یاری کند ، اینست راهی که ما را تواند برستگاری و فیروزی رسانید.
میدانم این سخت است و بآسانی پیش نخواهد رفت. زیرا بسیاری از مردم ، بلکه بیشتری از آنان کسانیند که در خود کمی سراغ نمیدارند و این بآنان گران میافتد که میگوییم خود را درست گردانید. یک دستهی دیگری از این اندازه هم میگذرند و هر یکی از آنان خود را دارای سرمایههایی میشناسند که بدیگران راه نمایند ، و این از سختترین کارهاست که ما آنان را از این پندار بیرون آوریم و کمیها و آلودگیهاشان را بگردنشان گزاریم. اینان از همهی سرفرازیها و آراستگیها چشم پوشیده و تنها این را برگزیدهاند که بنشینند و برتری فروشند و گردن کشند و بخود بالند ، و سر هر سخنی از توده و از بدی آن گله کنند و چنین وانمایند که این توده شایندهی کسانی همچون آنان نیست. این یک لذت بزرگی برای ایشانست. یک زمینهایست که چند گونه هوس از خودنمایی و برتریفروشی و جداسری در آن گرد آمده و از آنسوی گاهی سودهایی نیز بدست آید.
این سختی را میدانم. چیزی که هست راه همین یکیست و بس. ما اگر میخواهیم یک تودهی نیکی داریم و از پیشرفت و سرفرازی بهره یابیم راه آن همینست که میگوییم. جهان یا سپهر [=طبیعت] هیچگاه بدلخواه مردم نگردد. این مردمند که باید پیروی از آیین جهان کنند. مردمی که میخواهند با هوس و دلخواه زیند و زندگی را تنها برای خودفروشی و جداسری میخواهند سرنوشت آنان جز خواری و زبونی نتواند بود.
در نهاد آدمی خیمهای ناستوده فراوانند ، و یکی از آنها اینست که بکمی در خود گردن نگزارد و دیگری آنکه همیشه بدیگران برتری فروشد و خردهها گیرد. اینها هر دو از ریشهی خودخواهیست که از ناپاکترین خیمهاست و چون روان و خرد ناتوان باشد نیرو گیرد و شاخهها افرازد.
امروز اگر شما گفتار و کردار مردم را بیندیشید نشان این دو خیم را بسیار خواهید یافت. انبوهی از مردم هر کار بدی که بکنند بگردن شیطان اندازند. دو تن باهم گلاویز شوند و تا بر سر خشمند به کلهی یکدیگر کوبند ، و همینکه خشمهاشان فرونشست ، بجای آنکه بدانند کار بدی کردهاند و برآن باشند که پس از آن بجلوگیری از خشم کوشند ، خود را بیکبار پاک گردانیده شیطان را گناهکار شناسند.
👇
بسیاری از زنها شیوهی ایشانست که هر چند روز یک بار ، به بهانهی رخت و کلاه و کفش ، با شوهر خود هیاهو برپا گردانند و سپس فرونشسته چنین گویند : «فلان زن جادو کرده بود. این دعوا را او انداخت».
بسیاری از مردان ، چون زیانی ببینند بجای اینکه انگیزهی آن را که پیش از همه کارندانی خود ایشان بوده بدست آورند و باری پندی گیرند و برای آینده آگاه باشند ، بچهای را که تازه زاییده شده یا عروسی را که تازه آمده «بدقدم» نامیده پیشامد را از رهگذر او شمارند.
داستان گله از چرخ و زمانه و روزگار و باور داشتن به چشمزخم و «بدقدم و خوشقدم» و «آمد و نیامد» و مانند اینها بیش از همه نتیجهی این خیم است.
کسی که یک کار بدی میکند از دشوارترین کارهاست که شما آن را بگردنش گزارید و بارها رخ دهد که در برابر یک بدکاری کوچکی چندان ایستادگی نشان دهد و بهانهها آورد که مردم را بخود خنداند و چند برابر نتیجهی آن گناه خوار و بیارج گردد.
همین رفتار را دربارهی ناآگاهیهای خود نیز نمایند و یک سخنی را که بغلط بزبان آوردند تا توانند از آن بازنگردند و برای پردهپوشی به یک نادانی چند نادانی دیگر از خود نشان دهند.
.
بسیاری از مردان ، چون زیانی ببینند بجای اینکه انگیزهی آن را که پیش از همه کارندانی خود ایشان بوده بدست آورند و باری پندی گیرند و برای آینده آگاه باشند ، بچهای را که تازه زاییده شده یا عروسی را که تازه آمده «بدقدم» نامیده پیشامد را از رهگذر او شمارند.
داستان گله از چرخ و زمانه و روزگار و باور داشتن به چشمزخم و «بدقدم و خوشقدم» و «آمد و نیامد» و مانند اینها بیش از همه نتیجهی این خیم است.
کسی که یک کار بدی میکند از دشوارترین کارهاست که شما آن را بگردنش گزارید و بارها رخ دهد که در برابر یک بدکاری کوچکی چندان ایستادگی نشان دهد و بهانهها آورد که مردم را بخود خنداند و چند برابر نتیجهی آن گناه خوار و بیارج گردد.
همین رفتار را دربارهی ناآگاهیهای خود نیز نمایند و یک سخنی را که بغلط بزبان آوردند تا توانند از آن بازنگردند و برای پردهپوشی به یک نادانی چند نادانی دیگر از خود نشان دهند.
.