📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 فلسفه یا افسانه است (تکه‌ی دو از سه)


بهترین دانشمندان در دیار هند کسانی هستند که با گفتار خود بتوانند هر مثبتی را منفی و هر منفی را مثبت جلوه دهند یعنی چیز نیست را هست نمایند و هست را نیست ثابت کنند و ترازوی فکری آن مردی تواناتر است که بتواند خرده‌گیری بر گفتار اینگونه دانشمندان بیابد و رشته‌های آنان را پشم گرداند.

کتابها و نوشته‌های فراوانی مانند شرح مطالع روز بروز در هندوستان نشر می‌شود که کودکان دبستانی هم باید سالیان دراز مانند آموزگاران و فلاسفه‌ی کشور افکار ساده‌ی خود را بآن خیالات باریک و مشکل آشنا ساخته تا بتوانند دیپلم گرفته و خود را دانای هند یا شرق بشناسانند.

بیچاره برادران هندی ما که با این درسها از قوای عقلی کاسته و روان را پژمرده ساخته‌اند چگونه می‌توانند راه خوشبختی را پیموده و در دوره‌ی زندگانی رستگار شوند؟! در دیار فرنگ دسته‌ای از شهرت‌طلبان یافت می‌شوند که از کلمه‌ی فلسفه استفاده‌های زیادی می‌برند و آن را بهترین دامی ‌پندارند که هوش و عقل مردم را شکار نمایند و به ‌اندازه‌ای این نادرستیها در بازار دانش زیاد شده است که شناختن زشت از زیبا کار مشکلی شده و تنها تیزهوشان و خردمندان آن را تمیز می‌دهند.

این فلسفه‌بافیها یک جنایتهایی است که به روان بشر وارد آمده هر مرد جاه‌طلبی دست بسوی خامه دراز می‌کند و یک رشته از اندیشه‌های سست و بیهوده‌ی خود و دیگران را برشته‌ی نگارش درآورده و نام آن را فلسفه و نام خود را فیلسوف می‌گذارد. گروهی از کوته‌خردان هم می‌پندارند این فلسفه و فیلسوف روان تازه‌ا‌ی بجسم افسرده‌ی ما خواهد دمید و عمر در راه فراگرفتن آن هدر می‌نمایند و با آن پندارها روان خود را آلوده می‌سازند‌!

این فلسفه‌ها و این فیلسوف‌نمایان خودرو با زهرهای نیش‌آگین خود زندگانی بشر را خراب ساخته و شادمانی و آسایش روان را به یک رشته مالیخولیاها مبدل می‌سازند.

از زمانی که این رشته از اندیشه‌های میان‌تهی در بازار دانش پیدا شد دانشوران سترگ خاموشی گزیده و نخواستند با گفتارهای نادرست و نازیبا در جنگ شوند و جواب آن ترانه‌های بدبختی را به خاموشی گفتند. ولی کم‌کم دانش بساط خود را برچیده و کالای ناروای فلسفه جانشین آن گردید که جز پندار چیزی نیست.

در دیار هند امروزه گروهی بنام فلسفه و فیلسوف یافت می‌شوند که یک زندگانی کثیف و ژنده‌پوشی داشته و در خرابه‌ها و دهکده‌ها زیست می‌کنند و دسته‌ای از بیچارگان بشریت را که تا اندازه‌ای از هوش و عقل دورند دور خود گرد آورده درس فلسفه و کائنات برای آنان می‌گویند و به یک رشته از خیالهای گوناگون که ابداً اثری در خارج ندارد خود را شادمان نموده و مست‌وار زندگانی می‌کنند و خود را سرمست باده‌ی حقیقت و فلسفه می‌پندارند و بالاتر از همه خود را پیشوایان جهان دانسته و می‌خواهند بشر را کامران و جاودان سازند!!


🌸

📘 سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان

🔹 شایندگی از چیست؟

🔹 بخش ششم : آسیبی که اختلاف عقیده به ایرانیان می‌زند

🖌 نویساد


👈 فهرست بخشها


💐🌸🌹‌

✴️ سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان ✴️

🔸 (شایندگی در چیست؟)

در روزهای آینده یک رشته نوشته‌هایی در زمینه‌ی سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان و ارتباط آن با درماندگیهای کشور در این کانال خواهیم آورد.
این نوشته‌ها پاسخی است به پرسشهای زیر :

ــ دانشوران ایرانی علل عقب‌ماندگی این کشور را چه‌ها دانسته‌اند؟

ــ سرچشمه‌ی آن علل کجاست؟!

ــ عمده‌ترین سرمایه‌های یک کشور کدامهاست؟

ــ سرمایه‌ی اجتماعی چیست ، مثالهایش چیست؟

ــ از چه زمانی دانشمندان به این سرمایه توجه ویژه کرده‌اند؟

ــ آیا سرمایه‌ی اجتماعی کشورها اندازه‌گیری شده و جدولهای آن در دسترس است؟

ــ آیا میان سرمایه‌ی اجتماعی و اقتصاد پایدار و همچنین اندازه‌ی رفاه یک توده ارتباط هست؟!

ــ عمده‌ترین نقص توده‌ی ایرانی چیست؟!

ــ سود و زیان سرمایه‌ی اجتماعی کدامهاست؟!

و دهها پرسش دیگر که در این نوشته‌ها خواهد آمد.

با آنکه سرمایه‌ی اجتماعی جُستار تازه‌ای است ولی چنانکه خوانندگان خواهند دید اساس این نوشتار جز از نوشته‌های کسروی نیست.

کوشاد تلگرام کوشیده ارتباط میان آخرین دستاوردهای جامعه‌شناسان و آن نوشته‌ها را بازنماید.

اهمیت نوشته‌های کسروی گذشته از انگشت گزاردن روی علتهای خواری و درماندگیهای ایران و شرق ، یکی هم در نشان دادن راه چاره به دردهاست.

بیگفتگوست که امروز برای ایرانیان هیچ جُستاری ارجدار و بایسته‌تر از دانستن علل عقب‌ماندگی ، و راه چاره به آن نیست.

موضوعاتی که در این نوشته‌ها آمده نیز همانهاییست که ایرانیان باید پیش و بیش از هر چیز دیگری در جستجویش باشند.

این نوشتارها به دلسوختگان و غیرتمندان ایران ارمغان می‌گردد.

کوشاد تلگرام
.


🛎 فهرست بخشهای این دفتر را با هر بار پراکنده شدن در کانال پاکدینی ، در پای همین پست خواهیم آورد.


🔹 بخش یکم : پیشرفت و پسرفت یک مردمی به چه عواملی بستگی دارد؟

1ـ سرنوشت کشور بستگیِ بسیار به این مبحث دارد
2ـ دیدگاه دانشوران ایرانی
3ـ کارآیی ، هم‌افزایی
4ـ سرمایه‌های یک کشور


🔹 بخش دوم : ارتباط سرمایه‌ی اجتماعی با دیگر نشانگرها

5ـ اندازه‌گیری سرمایه‌ی اجتماعی
6ـ آیا نیک بودن یک مردمی با پیشرفتشان مرتبط است؟!
7ـ نشانه‌ها و سودهای سرمایه‌ی اجتماعی
8ـ یک کشور برای پیشرفت نیازمند چیست؟


🔹 بخش سوم : «پراکندگی برای یک توده مرگست»

9ـ علت درماندگی این توده
10ـ پراکندگی بیماری بیمناک بلکه ترسناکیست
11ـ پراکندگی از چیست؟


🔹 بخش چهارم : یک مردمی ، پیش از هر چیز نیازمند «آرمان مشترک»اند

12ـ رشته‌های همبستگی گسیخته
13ـ پراکنده‌اندیشی ، عمده علت پراکندگی ایرانیان
14ـ پراکنده‌کوشی چاره‌ی عقب‌ماندگی نمی‌کند


🔹 بخش پنجم : چاره‌ی تفرقه و دسته‌بندیها‌ چیست؟!.

15ـ چاره‌ی پراکندگی جز با نشر حقایق نیست
16ـ دمکراسی چیست؟
17ـ موانع دمکراسی در ایران
18ـ برای پیشرفت یک حقیقت باید با هرچه با آن ناسازگارست نبرد کرد
19ـ میهن‌پرستی چیست؟


🔹 بخش ششم : آسیبی که اختلاف عقیده به ایرانیان می‌زند

20ـ باید جلوگیرها را از میان برداریم
21ـ «هر کاری که می‌کنید سود توده را بدیده گیرید»
22ـ از گله کردن و نالیدن چه برمی‌آید؟
23ـ کوشش باید از راهش باشد


🌸

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 فلسفه یا افسانه است (تکه‌ی سه از سه)


در بیرون از ایران کسی را می‌شناسم که نام خود را فیلسوف و افکار خود را فلسفه نام نهاده است و مجله‌ای هم چند سالی منتشر ساخت که خوشبختانه اکنون منتشر نمی‌شود. نگارشات خود را خیلی مشکل و درهم نوشته و آدمی پس از دقتهای فراوان تازه درک می‌کند که همان اندیشه‌های دیگران را با یک دو اندیشه از خویش آمیخته ساخته نام آن را فلسفه گذاشته است و در عقاید علمی هم روش استواری ندارد چنانکه چندی پیش پولی از یکی از پیشوایان آیین تازه دریافت کرده و کتابی در ستایش آن منتشر ساخت گروه بسیاری از جوانان دانش‌آموخته هم چون از کلمه‌ی فلسفه و فیلسوف خشنود می‌شوند این نوشته‌ها را با بهای گرانی خریده و می‌خوانند و لذت می‌برند!!

تیره‌اختران شرقی خود را دلخوش اینگونه اوهام و خرافات ساخته و روشنایی زندگانی تاریک خود را درین گونه افسانه‌ها و اوهام می‌پندارند و همی شب و روز برای درک حقیقت و کامرانی در سنگلاخهای گفتار فیلسوف‌نمایان بشریت بسر برده عمر خویش را در گمراهی و تیره‌بختی به پایان می‌رسانند. هرگاه درست در گزارشات زندگانی اینگونه فلاسفه ‌اندیشه کنیم خواهیم دید که همه‌ی آنان تیره‌بخت بوده و نتوانسته‌اند اداره‌ی خانه خود را ترتیب داده و جگرگوشه‌های خویش را خوشبخت و کامران سازند بلکه در کلبه‌های تاریک و آشیانه‌های زشت نشو و نما نموده و دور از نیکبختی عمر خود را به پایان رسانیده و فلسفه نوشته‌اند. بیچارگان آن دسته‌ای هستند که می‌خواهند رهنمای بشریت را فلاسفه قرار داده و خوب و بد زندگانی را از آنان جویا شوند کوری دیگر عصاکش کور دگر شود!!

می‌توان بجرئت گفت این فلاسفه عقل اجتماعی نداشته‌اند و آشنا بحقایق زندگانی نیستند.

اگر ما درپی راستی هستیم تنها کسانی را فیلسوف می‌توان نامید که روان تازه و شادابی در کالبد جمعیت افسرده‌ی بشری بدمند و هرگاه آرزو داریم که در راه زندگانی گامهای برجسته برداشته و خوشبختی‌های اساسی برای بشر فراهم سازیم سزاوارست که دست از آن اندیشه‌های زشت و افسانه‌های پریشان که فلسفه شناخته شده است برداریم و تنها آنچه را که مایه‌ی آرامش و آسایش زندگی تواند بود و ما را بخوشبختی جاویدانی تواند رسانید برگیریم و تنها از این راه است که دست به فلسفه یافته و از آن بهره می‌توانیم برداشت.

تهران ، مرتضی مدرسی



پیمان : آقای مدرسی از دوستان دیرین ما و سالها بود که از ایشان خبری نداشتیم تا امسال در تهرانشان یافته و دانستیم آن چند سال را در نجف و بغداد در رشته‌های علوم دین و فلسفه و ادبیات پی درس بوده‌اند و اینک با سرمایه‌ی شایان بازگشته‌اند. امیدواریم خوانندگان پیمان در آینده آقای مدرسی را بهتر بشناسند و ما در اینجا به یک جمله بسنده نموده می‌گوییم : دوست جوان ما راه درس را با چشم باز پیموده و هرچه خوانده فهمیده و این چیزیست که بهره‌ی کمتر کسی می‌گردد.

درباره‌ی فلسفه این دومین گواهی پاکدلانه است که از فلسفه‌خواندگان می‌رسد و بهمین جهت است که چاپ می‌کنیم وگرنه نگارشها در نکوهش فلسفه از دیگران نیز رسیده.


🌸

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 در اطراف حکمت و فلسفه (تکه‌ی یک از دو)


در شماره‌ی یک سال سوم مجله‌ی پیمان مقاله‌ای بقلم آقای حجت همدانی در نکوهش از حکمت و فلسفه و نیز در شماره‌های بعد مقالاتی در همان زمینه بقلم دارنده‌ی گرامی پیمان خواندم که از فلسفه و حکمت کاملاً تکذیب و آن را بی‌ارج قلمداد فرموده‌اند.

من شخصاً حکمت و فلسفه نخوانده‌ام ولی از فوائد و محسنات آن هم بی اطلاع صرف نمی‌باشم و لذا یکی از طرفداران آن هستم و اینکه بنوشتن این جواب مبادرت می‌شود غرضم نکته‌گیری و رد نیست بلکه می‌خواهم این موضوع روشن‌تر شده و فهم خود را صیقلی‌تر کنم :

آن طوری که من استنباط کرده‌ام می‌گویند حکمت و فلسفه بزبان ساده یعنی علم تحقیق و برهان در فهم موجودات و این امر فطری بشر است باین معنی که خلاق ذوالجلال باقتضای حکمت بالغه‌ی خود این غریزه را در نهاد فرزند آدم مخمر ساخته و قوای عقلیه را برای تشخیص و هدایت او در همین امر به وی کرامت فرموده تا به نیروی آن در ماهیت مشهودات غوررسی کرده و ذرات عناصر را شکافته و در تمام موجودات که برای وی آفریده شده است تصرفات مالکانه بکند و این مسئله بدرجه‌ای طبیعی است که طفل از ابتدایی که زبان باز می‌کند هرچه را که می‌بیند اسم و رسم و خاصیت آن را از همراهان خود می‌پرسد و تا جواب مقنع نشود دست‌بردار نیست بناعلیهذا می‌گویند اگر این روح تجسس برای فهم اشیاء در بشر نبود ترقی و سعادت وجود خارجی پیدا نمی‌کرد و نوع انسان مثل حیوانات غیر از خوردن و خوابیدن با چیزی دیگر سر و کاری نداشت.

اولین کسی که حکمت را به بشر آموخت بعقیده‌ی ما مسلمانان خدا است چنانچه در قرآن مجید می فرماید و آتینا سلیمان الحکمة و نیز خدا آخرین سفیر خود را مأمور نمود که حکمت بمردم بیاموخت چنانچه در سوره‌ی جمعه (1) می‌فرماید : هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ. هرگاه در سایه‌ی حکمت و علوم فرعیه‌ی آن نبود که حضرت خاتم‌الانبیاء ضمن تدریس قرآن به مسلمین و صحابه‌ی والا تبار خود تعلیم و تزریق می‌فرمودند پس چه باعث شد که مردمان جزیرة‌العرب با آن بربریت و جنگهای داخلی و نفاق و شقاقی که تاریخ گواه بر آن است بسرعت برق در ظل لوای الفت و برادری درآمده و در ظرف نیم قرن سیادت خود را بجهانیان قبولانیده پرچم عدالت و انسانیت و مدنیت حقیقی را بر فراز کاخ شهنشاهان مقتدر عالم برافراشتند و ملل متنوعه از شرق و غرب آنها را با آغوش باز استقبال می‌کردند ـ از اینها گذشته اگر حکمت به حال بشر نافع نبود پس چرا خداوند در قرآن مجید می‌فرماید وَمَن يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا. (2) هزاران آیه‌ی دیگر در قرآن موجود است که همه بشر را بآموختن حکمت و تعمق و تفکر در سرّ آفرینش و دریافت نظام خلقت موجودات برمی‌انگیزد که اگر بخواهم همه‌ی آنها را ذکر کنم ناچارم اقلاً یک ربع کلام الله مجید را در اینجا درج نمایم.


👇

حکمت اشعه‌ای از انوار الهی و اخگری از آن آتش فروزان است که باقتضای مشیت ذات باری تعالی بر گروهی از بندگان که مورد مرحمتش واقع می‌شوند طلوع و اشراق می‌کند و در نتیجه زنگ اوهام را از عقول آنها زدوده و آنها را با بصیرت کامل به شاهراه سعادت و خداپرستی دعوت می‌نماید يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَن يَشَاءُ. (3) سلاطین و پادشاهان بزرگ بر اجسام مردم حکمفرمایی می‌کنند و وعاظ و ارباب قلم در نتیجه‌ی معلومات و سیطره‌ای که به قلوب پیدا می‌کنند شعور پاک و اراده‌ی قوی و همم عالی در مردم تزریق می‌نمایند ولی پیغمبران و وخشوران خدا بر اجسام و عقول و ظاهر و باطن خاص و عام دست می‌یابند و بعد از رحلت ایشان وارث بالاستحقاق و جانشین آنها وجود پرفروز حکما می‌باشد بنابراین ذوات مقدسه‌ی انبیاء و حکمای حقه نور خدا هستند تا ظلمات جهان را کشف و سد عادات و موروثات را درهم بشکنند که وَمَن لَّمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِن نُّورٍ. (4) مقام رفیع حکماء بزرگوارتر از آن است که هر کسی بتواند آن را تشخیص بدهد و اگر بخواهیم مقام آنها را آنطوری که باید معرفی نماییم باید بگوییم ـ وجود حکیم و فیلسوف بمنزله‌ی آفتابی است که شعاع علم هدایت و رهنمایی بشر و حرارت و نشاط حرکت وی از آن منبعث می‌شود و علماء عظام (نه معممین) که بمنزله‌ی ستارگانند باشعه‌ی علوم و فیوضات انوار هدایت آن مجذوب و حرکت انتقالی خود را بدور آن زده منظومه‌ی شمسی علمی جهان ما را تشکیل و در نتیجه‌ی اکتساب انوار علوم از آن خورشید و منبع دانش فنون رنگارنگ خود را بمنصه‌ی ظهور رسانیده پرده‌های اوهام و خرافات را خرق و افکار سلاله‌ی آدم را منور می‌گردانند بعبارت اخری همان طوری که عالم بدون آفتاب جز یک وادی تاریک و ظلمانی نیست جامعه بدون حکیم و فیلسوف هم جز یک توده‌ی جاهل و سیه‌روز چیز دیگری بشمار نمی‌رود. هرگاه با دیده‌ی انصاف بنگریم از روزی که عالم اسلامیت و ایران بخصوص فاقد فیوضات فلسفه شد و میادین آن خالی از بوعلی‌سیناها ، ابن‌رشدها و رازیها و فارابیها و غیرهم شده است صفای کیش مقدس اسلام از دست رفته و یکمشت خرافات و ترهات جانشین آن شده دنیا و آخرت ما مسلمانان واژگون گشته است. آری اگر کسانی از حکمت الهی اطلاعاتی داشت از آیه‌ی شریفه‌ی اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ (5) پل چنیود زردشتیان و هزاران اراجیف و موهومات دیگر آنها را ضمیمه‌ی شعایر عالیه‌ی اسلام نمی‌نمود و از مقابر گدایان و دریوزگان اینهمه زیارتگاه سرتاسر مملکت برای خود نمی‌ساخت و هر عمامه‌بسری را واسطه‌ی بین خود و آفریدگار خویش قرار نمی‌داد. از معجزات حکمت و فلسفه همین بس که تمام انقلابات فکری و روحی ممالک مغرب زمین بشهادت تاریخ و ارباب اطلاع نتیجه‌ی ترویج فلسفه‌ی ابوالولید محمد بن رشد فیلسوف بزرگوار اسلام است که در قرون دوازدهم میلادی از راه اسپانیا مانند سیل بنیان‌کن بآن سرزمین جاری و یکمرتبه کوههای سترگ وهمیات و خرافات را ریشه‌کن ساخته آزادی فکر و عقیده و نشر علوم و فنون مختلفه را بین مردم آن سامان باعلا درجه‌ی رواج رسانید.


پانوشتها :
1ـ آغاز آیه‌ی 2.
2ـ سوره‌ی بقره ، تکه‌ای از آیه‌ی 269.
3ـ سوره‌ی بقره ، تکه‌ی آغازی آیه‌ی 269.
4ـ سوره‌ی نور ، تکه‌ی پایانی آیه‌ی 40.
5ـ سوره‌ی فاتحه ، آیه‌ی 6.


🌸

💐

📘 فرهنگ است یا نیرنگ؟

🖌 احمد کسروی

🔍 جُستار : نیرنگهای وزارت فرهنگ در آلودن جوانان به بدآموزیهای صوفیگری و کشتن غیرت ایشان

📊 شمار ساتها : ۲۰

🔹 بهمن ۱۴۰۲

🔸 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.

⭐️ دریافت فایل دفتر از اینجا.


🌸

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 در اطراف حکمت و فلسفه (تکه‌ی دو از دو)


ملاحظه بفرمایید افکار بلندپایه‌ی یک فیلسوف بی‌یار و یاور اسلام مرحوم سید جمال‌الدین اسدآبادی برای بازآوردن آب از جوی رفته اسلام چه تخمی کاشت که ثمرات روحپرور آن در تمام بلاد اسلامی امروزه مایه‌ی امیدواری است و هزارها نویسنده‌ی گرامی برای ایجاد وحدت اسلام و برانداختن ریشه‌ی اوهام بوجود آورده است. همین نابغه‌ی حکمت می‌فرماید هادی راه بشر و مؤسس مدنیت عالم فلسفه است معتقد است که فلسفه‌ی علمای متقدمین اسلام در اغلب موارد ناقص و ناتمام است و باید تکمیل گردد و از متأخرین که بجای تکمیل آن به مهمل‌بافی پرداخته‌اند سخت مذمت نموده و گناه عقب افتادن مسلمین را بگردن آنها می‌گذارد و حتی پاره‌ای از متقدمین را که در اظهار آراء جدید فلسفی خود جرئت کامل بکار نبرده و عقاید خود را با ترس و اشاره بیان کرده‌اند از قبیل ابن‌سینا و رد او بر ارسطو نکوهش نموده است. به تألیفات و تفسیر مرحوم شیخ محمد عبدُه فیلسوف عالی‌مقام مصری اندک مراجعه بفرمایید تا تصدیق کنید که صحاف ازل شیرازه‌ی قرآن مقدس ما را با حکمت و فلسفه زده و تا مسلمین حکمت و الهیات صحیح را ندانسته باشد محال است از این پروگرام آسمانی بطوری که باید بتوانند استفاده کرده و دنیا و آخرت خود را اصلاح نمایند ـ یکی از دانشمندان و حکمای بزرگ اسلام تمام علوم را در ده کلمه و آن ده کلمه را در یک کلمه جمع کرده و آن را علم اعلی و فن الهیات نامیده است بدین ترتیب کم ـ کیف ـ حال ـ مکان ـ این ـ متی ـ وضع ـ ملک ـ فعل ـ و انفعال ـ و چنین می‌فرماید که فن الهیات از تمام اجسام ارضی و سماوی و حیوان و نبات و جماد و جوهر و نفس و عقل و طبیعیات باکملها و ضوء و نور و الکتریک و خطوط و اشکال و سطوح و حجم و مقادیر و نوعیت اشیاء و جمع و تفریق و تجزیه و ترکیب بحث کرده و با همه‌ی علوم مرتبط است ـ بدبختانه کتبی که در این علم تألیف و تدوین شده امروزه تماماً در گوشه‌ی نسیان و فراموشی افتاده و بصورت طلسمات درآمده است که هیچ خواننده‌ای نمی‌تواند از آنها چیزی درک نموده استفاده و لذت روحی ببرد و حال آنکه همین فن شریف یکی از علوم شگفت‌آور و بر سایر علوم دارای سیادت و سیطره است و انسان را بنحواتم به تعقل در نظام عالم و امم تشویق می‌کند. بدیهی است همینکه نفس انسانی به مخلوقات و مبدع آنها و تدابیر و نوامیس خلقت احاطه‌ی علمی پیدا نمود ـ می‌توان گفت قوه‌ای را کسب کرده که بحال جامعه نافع خواهد بود و همین خود عبارت از مقام فیلسوف و حکیم درمیان توده است.

اگر پاره‌ای از فلاسفه و حکماء طریق اعوجاج اختیار کرده به مهملات پرداخته باشند دلیل بر بی‌ارج بودن یک علمی که هست و نیست بشر از آن است نمی‌باشد بلکه باید گفته‌های کج آنها را به دور ریخت و الا بدان می‌ماند که برای خاطر یک نفر که چشم او مبتلا به خوف‌النور باشد چراغ جمعی را خاموش کنیم و همه‌ی آنها را در تاریکی بگذاریم که این خود شرط عقل نمی‌باشد. یا اگر عقاید و افکار حکماء و فلاسفه در یک موضوع باهم اختلاف و دوییت داشته باشد نباید از هر دوی آنها صرف نظر کرد بلکه عقلاء عالم همه متفق‌القول این اصطکاک را یکی از نوامیس تکامل می‌شمارند و همان طوری که ستاره‌شناسی چوپانان و صحرانشینان قرون ماضیه پس از هزاران اوهام‌بافی و زیر و رو شدن علم نجوم تعلیمی (استرونومی) امروزه را بعرصه‌ی وجود آورده ـ فلسفه‌ی امروزی ما هم روزی باعلی دوره‌ی ترقی خود رسیده وسیله‌ی سعادت حقیقی بشر را فراهم خواهد آورد زیرا بشر در رحم عالم هنوز بمنزله‌ی نطفه است.

آنچه اینجانب از مقاله‌ی آقای حجت همدانی استنباط می‌کنم با این حکایت موافقت تامی دارد.

وقتی مردی بیسواد و محروم از علم وارد بر شخصی شد که مشغول تحصیل و مطالعه و در کتب مستغرق بود از وی سئوال کرد این کتابها را برای چه می‌خوانی جواب داد می‌خوانم که عالم شوم. گفت بعد از عالم شدن چه خواهی شد ـ گفت فیلسوف ـ گفت بعد از فیلسوف شدن چه خواهی شد آنمرد جواب داد هیچ. گفت ای باخرد در صورتی که آخر این کار تو هیچ است الساعه این کتابها را بدور افکن تا مثل من هیچ شوی زیرا که من الان هیچم ـ آقای حجت هم می‌فرمایند مادامی که تحقیقات فلسفه در خداشناسی پایه‌اش روی پندار و برهان است و مادامی که محاط نمی‌تواند به محیط علم پیدا کند باید منکر فلسفه شد و آن را بکلی دور انداخت ـ کنون که این فرمایش را می‌کنند من از ایشان تقاضا می‌کنم بدون وارد شدن در فلسفه دو آیه‌ی ذیل را از کلام الله المجید برای من و قارئین گرامی پیمان تفسیر فرمایند تا همگی معترف شویم که حکمت و فلسفه بی‌ارج است :

1ـ وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ. (1)

2ـ مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَّا يَبْغِيَانِ. (2)

👇

و اما اینکه می‌فرمایند اخبار و احادیث زیادی از ائمه‌ی معصومین در دست است که همه از حکمت نکوهش فرموده‌اند بعقیده‌ی ما آقای حجت مفاد آن احادث را درست ملتفت نشده‌اند یا آنکه اخبار مزبور مثل پاره‌ای دیگر احادیث جعلی است و ابداً از ناحیه‌ی معصومین نمی‌باشد بدلیل آنکه عقلاً و شرعاً نمی‌توان باور کرد که ائمه‌ی خدا بر خلاف نص صریح قرآن فرمایش کرده باشند و حکمت را که بشرح فوق در کتاب آسمانی ما مسلمانان مورد تمجید واقع شده آنها آن را مورد مذمت قرار بدهند.

اهواز ، عبدالله آتشکدی (3)


پانوشتها :
1ـ سوره‌ی رحمان ، آیه‌ی 7.
2ـ سوره‌ی رحمان ، آیه‌های 19 و 20.
3ـ (307422) پاسخ در بخش یکم آمده است. 👈 اینجا


🌸

4ـ سید جمال‌الدین اسدآبادی

5ـ شیخ محمد عبدُه

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 عرفان و عرفانیان (تکه‌ی یک از سه)


عرفان بیابان پهناوری است که هر اندازه آدمی آن را گردش کند باز هم به آخر آن نخواهد رسید و هرچه در آن گفتگو شود زشت و زیبا ، راست و نادرست باز هم بافندگی آن تمام‌شدنی نیست!!

خیالهای پوچ و اندیشه‌های نااستوار و گفتارهای نادرست که رشته‌ای از آن شعر است و دسته‌ای از آن بافندگی است و مشتی از آن مهملات و یاوه‌سرایی است نام اینها را عرفان نهاده‌اند!!

همان گونه که در داستانها و افسانه‌های باستانی از دریاها و جنگلهای وحشتناک و شوره‌زارهای بدون چرنده و پرنده گفتگو می‌نمایند در جهان اندیشه هم عرفان نمونه‌ی آن جایگاه‌های دور و دراز است که هر که پا نهاد جز گمراهی و سرگردانی سرنوشت دیگری نخواهد داشت و چه‌بسا که هرگز بازنگردد.

همان اندیشه‌ها و یا مالیخولیاها که پس از کشیدن حشیش و تریاک و کوکایین به آدمی روی می‌دهد بهترین نمونه‌های آن در اندیشه‌های عرفانی به عرفانیان جلوه می‌کند که هر جمادی را با خود یار دیرین بشمار آورده و هر جانوری را با خود همراز می‌پندارد.

عرفان از بزرگترین و دردناک‌ترین دردهایی است که بشر را از دیرترین زمانها مبتلا ساخته.

عرفانیان گفتار خود را پابند هیچ ترازو و هوش و فکری ندانسته و هر خیالی را می‌سرایند و هر اندیشه‌ای را می‌گویند چون اساس دانش را روی چیزی استوار نمی‌دانند اینست هرگاه پرسش شود که این گفتار را از چه راه می‌گویید و با کدام ترازو می‌سنجید در پاسخ خنده‌ای می‌زند و می‌گوید حقیقت و کشف مرا به این اندیشه‌ها کشانیده تو هم بیا و هفت کشور عشق را گردش نما تا جلوه‌ای از اندیشه‌های تابناک و اسرار پوشیده را درک نمایی! آیا این خود زورگویی نیست که مشتی بدعوای کشف و شهود هر گونه گفتار را بر زبان رانند و بنیاد استوار زندگانی را متزلزل سازند؟! آیا می‌توان چنین زورگویی‌ای را شنید و چیزی نگفت؟!

هزاران سالست جهان گرفتار این پریشانگوییهاست و خدا می‌داند چه آسیبهایی از این راه بجهانیان رسیده.

بزرگترین جنایتها آن است که هوش و عقل آدمی را فاسد نموده و روان شاداب آدمیت را بنام دانش گندیده نماید. آیا مسئول این جنایتها کیست؟ آیا دادرسی هست که بشر را از این آلودگیها رهایی بخشیده و کالای دانش را از این زهرهای روان‌کش پاک گرداند؟!

این راست است که امروز در ایران بازار عرفان‌بافی کاسد گردیده و آن دسته‌بندیها و دستگاهها که در قرنهای پیشین بود دیگر امروز نیست ولی انکار نتوان کرد که هنوز اندیشه‌ها آلوده است و هنوز هزارها کتاب پر از آن بافندگیها و پریشان‌گوییها در دسترس مردم می‌باشد که همیشه مایه‌ی گرفتاریست بخصوص با حال کنونی جهان که سخن‌فروشی خود پیشه و کار بشمار است و هر زمان کسانی می‌توانند آن گفته‌های بیسر و ته عرفا را بقالب تازه‌ای ریخته بخورد مردم نادان بدهند. چنانکه همین پیشامد بارها روی می‌دهد و همان گمراهان وادی بیخردی که خدا را باور نمی‌دارند زمانی ناگهان خود را آشنای اندیشه‌های عرفانی می‌سازند و از یک پرتگاهی به پرتگاه دیگری می‌غلتند.

قرنها کشور ایران آسیب این یاوه‌بافیها را دیده و خدا می‌داند چه مردان هوشیار بزرگی در این راه از پای افتاده‌اند. میرمحمدباقر داماد که از بزرگان فلاسفه و عرفای دوره‌ی صفوی بشمار می‌رود تمام پریشانگوییها و بافندگیها را بنام فلسفه و عرفان در کتابهای خود به یک رشته‌ای از عبارتهای تو در تو و مشکل به نگارش درآورده است که با هزاران اشاره‌ی چشم و ابرو و تکان دست و چهره و یاوه‌سرایی های زیاد باید کتاب های او را فهمید.

میرداماد این شیوه‌ی نگارش را انتخاب کرد تا توانست در دوره‌ی صفوی که بازار اینگونه بافندگیها گرم بود به بزرگواری[؟] زندگانی نماید. بیچاره صدرالدین شیرازی نویسنده‌ی کتاب اَسفار که مدتها در نزد میرداماد فلسفه و عرفان زیاد آموخته بود همان بافندگیها و پریشانگوییهای آموزگار خود را در کتابهای خود به زبان ساده و روان نوشت او را تکفیرش کردند و کالای او را بتاراج بردند و از شهر بیرون راندند و دیوانه‌اش خواندند تا عمر گرانبهای خود را فدای آن موهومات کرد و بسختی جان به جان آفرین سپرد. (1)

آنانی که آشنا بعرفان و عرفانیان هستند می‌دانند که عارف پاکباز کسی را گویند که خود را فدایی مرشد و قطب خود دانسته و هزاران بتهای گوناگون را بنامهای رنگارنگ ستایش کرده و هر مهمل و یاوه‌هایی را با بیشرمی بسراید و آن زمان بگوید پای استدلالیان چوبین بود!!


پانوشت :
1ـ بتازگی یکی از فلسفه‌خواندگان تاریخچه‌ی صدرالدین شیرازی را نوشته در آنجا می‌گوید چیزهایی را که صدرالدین بنام عشق نوشته قلم مرا شرم آید که از آنها گفتگو بدارم. با اینحال او را یکی از فیلسوفان بشمار می‌آورد. (پیمان)


🌸

📘 سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان

🔹 شایندگی از چیست؟

🔹 بخش هفتم : اتحاد ، نخستین گامِ کوشش

🖌 نویساد

👈 فهرست بخشها


💐🌸🌹

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 عرفان و عرفانیان (تکه‌ی دو از سه)


عرفانیان برای آنکه بتوانند برای خود بزرگواری و شکوه نشان دهند یک رشته از گزافگوییهای بسیاری را بنام «کرامت» برای [در]گذشتگان آن بیابان بافندگی می‌نویسند.کتاب «تذکرةاولیاء» شیخ عطار که در گزارشات عرفان و عرفانیان است و بارها در ایران و یک مرتبه در اروپا چاپ شده یک دسته از دیوانه‌بازیها و نادرستیهای این مردم را دربر دارد که هر دیوانه‌ بر آن گفتارها می‌خندد.

عطار در کتاب خود می‌نویسد که منصور حلاج به دکان حلاجی گذشت و اشاره‌ای به پنبه‌ها کرد همه‌ی آنها طلا شد و نگاه دیگر نمود دوباره پنبه گشت. در جای دیگر می‌نگارد فلان عارف انگشتر خود را بدجله‌ی بغداد انداخت و در کتاب خود یافت!! بیشرمیها و بافندگیها اندازه ندارد. درویش سر و پا برهنه‌ای که روزگاری را بگدایی بسر می‌برد چگونه می‌تواند این بازیها را بنماید؟!.

اثرهای زشت اینگونه کتابها از زهرهای کشنده و گازهای خفه‌کننده بیشتر است و این نگارشهاست که روان آدمیت را آلوده و گندیده ساخته و جسم و عقل را به نیستی می‌کشاند.

بیایید ای دانشوران سترگ و ای زنده‌کنندگان روان آدمیت این کتابها را بسوزانید و جمعیت بشری را از این پریشانگوییها و بافندگیها رهایی بخشید و راه زندگی را از روی دانش و خرد بمردم گمراه و بیچاره بیاموزید تا بتوانند به نردبان نیکبختی بالا رفته و روان خود را شادمان سازند.

در کشور هند گروهی بنام عارف دست از زندگانی زیبا شسته و راه زشتی را می‌پیمایند. مدت زمانی در خاکسترها و کثافتها و شوره‌زارها زندگانی نموده و همیشه خاموش‌وار زندگانی می‌کنند. هندویان می‌گویند این دسته مردم که پوست بدن آنان از کثافتها تولید شده است راه راستی و حقیقت را پیموده و شریک در دستگاه کائنات می‌شوند همه‌ی هندویان و فرمانروایان آن سامان پاس خاطر آنان را نگاه داشته دیوانگان عارف‌منش را بزرگ و گرامی می‌پندارند.

دسته‌ای از عرفانیان کشکول گدایی را در گردن انداخته و روزی خود را از دست این و آن درمی‌یابند و خدا را در دستها و جیبهای مردم دون گمان می‌کنند. این گروه سرگردان که سالیان دراز در آوارگی بسر می‌برند نه خود راهی می‌روند که خوشبختی را به بشر بیاموزند و نه شیوه‌ی نیک‌اختران را پیروی می‌نمایند تا خود را از بدبختیهای گوناگون رهایی دهند.

بیچاره مردم از دیرین زمانها تاکنون مبتلا به دسته‌های رنگارنگ شده و عقل و روان و ثروت آنان را بنامهای زیبا و دلفریب تاراج می‌نمایند.

حکیمان و فیلسوفان هنگامی که نمی‌توانند درست گفتگو نمایند راه عرفانبافی را پیش گرفته و هر مهمل و نادرستی را بنام عرفان می‌سرایند و آن را نشر می‌دهند. بدبخت آن جوانان و نونهالانی که بگوش شنوا عمر عزیر خود را به پریشانگوییهای عرفانیان سپرده و راه بزرگی و نیکبختی را در کلمات فریبنده‌ی آنان کنجکاوی می‌نمایند. هرگاه عرفان سرمایه‌ی نیکبختی است عرفانیان چرا همیشه در بیابان سرگردانی و پریشانی زندگانی نموده و در کنار کثافتها و جایگاه حیوانات جان می‌سپرند؟! مردی بنام عارف و فیلسوف که در تمام کتابهای خود تصوف و عرفان را یاوه می‌سراید کتاب بزرگی در چند جلد در تفسیر قرآن نوشته و می‌خواهد از روی خردمندی گفتار آسمانی را شرح دهد و در مقدمه‌ی کتاب هم اشاره به پریشانگویی عرفان و عرفا می‌نماید. شگفتی در این است که از اول کتاب تا آخر آن گفتارهای آسمانی را از راه تصوف و عرفان بیان می‌نماید!!


🌸

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 عرفان و عرفانیان (تکه‌ی سه از سه)


عرفانیان در گفتارها و اندیشه‌های خود استوار نیستند و در هر کجا تنها معنی را با کلمات زیبا و زینتهای باشکوه سخن می‌آرایند و هر زمان که خرده‌گیری بر آن یاوه‌ها شود از راه کشف و تأویل سخنرانی کرده و یا خاموش می‌شوند که این راز باید پس پرده باشد و شما از رازداران نیستید تا آگاه از آن پوشیدنیها شوید!!

عرفان را باید آسیب و گرفتاری نام نهاد و آن را از کالای دانش و دانشوران دور انداخت. هیچ نادانی[؟] نمی‌تواند باور کند که این مشت یاوه‌سراییها که بنام دانش در بازار هوش و خرد پراکنده است و دیوانگانی بیهوش و بیخرد آن را فراگرفته‌اند سزاوار آدمیت است که این مردم خودخواه را در میدان دانشوران راه داد و به آنان اجازه داد که یاوه‌سرایی نمایند.

هوشیاران عارف می‌گویند که عرفان را نباید دانش گفت بلکه نام آن را صنعت بافندگی باید گذاشت.
از بزرگترین دانشمندان عرفانی ملا محسن فیض کاشانی است که مردی بود حکیم ، عارف ، فقیه ، شاعر و در تمام کتابهای خود بافندگی عرفانی نموده و راستی را توأم با نادرستی و پریشانگویی ساخته است. حتی در کتاب وافی که در آیین اسلام نگاشته خودداری از بیهوده‌سرایی نکرده و بسیار پریشانگوییها نموده است و دین و آیین را با اوهام تصوف آمیخته ساخته. این عارف بزرگ که در نزد بزرگان آیین ، فلسفه ، عرفان و ادب از بزرگان بشمار می‌رود کتابی بنام انصافیه بفارسی نوشته که چاپ شده است. در این کتاب عرفان را یک رشته بافندگی و پریشانگویی دانسته و به گفتارهای خود پابند نیست و می‌گوید توبه کردم و از خدا پوزش می‌خواهم که گناهم را ببخشد.

غزالی که از سرآمدان فلسفه و عرفان است در کتاب «المُنقِذُ مِنَ الضّلال» عرفان را از بافندگیهای بیجا بشمار آورده و راه عرفانیان را زشت می‌داند و پند می‌گوید که در این رشته آدم هوشیار نباید وارد شود و این پریشانگوییها را بنام دانش نباید شناخت و تجربیات خود را در گزارشات عرفانی یاد می‌کند که بسی مایه‌ی ‌اندوه است که مانند غزالی آن رشته‌ها را رفته و دست‌خالی برگشته!!

تیره‌اخترانی که از دور کردار و گفتار عرفانیان را دیده و یا شنیده‌اند گمان می‌کنند که این گروه با خدا سر و کاری داشته و دست به کارخانه‌ی یزدانی دارند ، کالای خود را باین دزدان بی‌باک داده و آنان را پیشوای زندگانی دو جهانی خود می‌پندارند.

عرفان دارای یک دسته از کلمات فریبنده و زیبایی است که عرفا تمام آنها را در گفتارها و نوشته‌های خود بکار می‌برند تا بتوانند به موهومات و پریشانگوییهای خود رنگ و نگاری داده و کوته‌خردان را بدور خود گرد آورند و می‌توان هر موهومات و بافندگیها را با این کلمات عرفانی رنگ تازه و زیبایی داد و دام گسترده بآسانی ساده‌لوحان را بدام آورد!!

همان گونه که مردم سیاسی از کلمات خوب اخلاقی و اجتماعی مانند آزادی ، برادری ، آشتی ؛ استفاده‌های گوناگون نموده و مردم را فریب می‌دهند و آرزوی خود را انجام می‌دهند عرفانیان هم از دورترین زمانها با کلمات زیبای عرفانی مانند حقیقت ، راستی ، صفا ، تجلی ؛ مردم نادان را بدور خود گرد آورده و آرزوهای زشت خود را که عبارت از برتریفروشی و شیادی است بدست آورده‌اند.

هنگامی جهانیان از گرفتاریهای دردناک رهایی جسته و خوشبخت می‌شوند که اوهامها و یاوه‌سراییها ، پریشانگوییها ، بافندگیها که بنام دانش در بازار جهان رواج گرفته آنان را از اندیشه‌ها و کتابها بیرون آورده و بسوزانید تا کم‌کم مردم از یاوه‌سرایی بیگانه شده و راه زندگانی زیبا را پیروی کرده و نیک‌اختر شوند. تا زمانی که پریشانگویی ، بافندگی بنام دانش آموزگاری دارد و بشر را آشنا به آنها می‌نماید نباید امیدوار شد که آدمی راه نیکی را پیموده و بسرمنزل کمال می‌رسد. ایرانیان هوشیار باید خود را از اینگونه آلودگیها رها ساخته از راه دانش و آیین درستی که سرمایه‌ی هر دانایی است خویشتن را به ترقیات روزافزون برسانند و نام ایران و ایرانیان را در جهان بزرگ گردانند.

مرتضی مدرسی چهاردهی


پیمان : بدبختی اینجاست که بیشتر مردم از دریافتهای پنجگانه تنها گوششان کار می‌کند. باین‌معنی هرچه را چند بار شنیدند آن را پذیرفته و در دل خود جای بزرگی برای آن باز می‌کنند و هیچگاه درپی فهمیدن معنا و شناختن نیک و بد آن نیستند. این کسان در سالهای آخر کلمه‌ی عرفان را نیز پیاپی شنیده‌اند و اینست در دلهای خود جایگاه والایی بر آن داده‌اند و اینگونه گفتارها را که در پیمان می‌خوانند بهیاهو برمی‌خیزند ولی بهتر از هیاهو اینست که ‌اندکی بهوش آمده درپی این باشند که معنای درست عرفان را بشناسند یا اگر توانستند ایشان نیز قلم بردارند نیکیهایی را که از عرفان می‌دانند بنگارند و زمینه را روشن گردانند. در این گوشه و آن گوشه نشستن و زبان بنکوهش پیمان باز کردن گرهی از کار نخواهد گشاد.


🌸

همبسته با گفتار بالا

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 پیمان چه می‌گوید (تکه‌ی یک از یک)


کسانی از من می‌پرسند تو هوادار پیمانی پیمان چه می‌گوید؟ ـ چرا شعر و فلسفه و عرفان را نکوهش می‌کند؟ چرا هر طایفه را با خود دشمن می‌سازد؟..

می‌گویم مقصود پیمان دو چیز است : یکی پیراستن دین از آنچه بآن بسته‌اند ، دیگر آگاهی کسانی که از روی نادانی گول دام‌گستران را خورده بیراهه می‌روند. پیمان می‌گوید سخن حق را با صراحت لهجه باید گفت و هرگز عرفان و فلسفه را بمعنی درست آنها نکوهش نمی‌کند بلکه این خرافات را عرفان و فلسفه نمی‌داند.

پیمان می‌گوید پس از آنکه پیغمبر اسلام اندیشه‌های پراکنده را از میان برداشت و اساس بت‌پرستی را برانداخت دیگر این دسته‌بندیها چیست؟ چرا هر کس گروهی را گرد خود جمع آورده می‌گوید راه حق جز این نیست که من می‌گویم؟ مگر راه رستگاری جز یکی می‌توان بود؟

این خود یکی از تیره‌بختیهای شرقیان است که خرد را زیر پا گذشته پیوسته دنبال هر صدا روند! ما بسیار کسان را می‌شناسیم که کورکورانه راهی را می‌روند چون مقصود آنها را می‌پرسیم پاسخی جز این ندارند که : «تا نیایی نیابی» !

پیمان می‌خواهد راه دین را چنانکه هست بمردم بشناساند تا هر خودپرست راهی بنام دین باز نکرده دسته‌[ای] از مردم را در گودال بیدینی پرتاب ننماید. این خود نیرنگی است که پاره‌ای اندیشیده‌اند و در برابر گفتارهای پیمان بیرق هو و جنجال بلند می‌کنند که مبادا پاکدلی گفتار پیمان را پذیرفته از زیر بار خرافات بیرون آید و از شماره‌ی گوسفندها بکاهد! همان طور که پیمان بی‌پروا سخن می‌گوید همان طور هم برای پاسخ خرده‌گیران آماده است ـ خرده‌گیران بدانند که پیمان دروغگو را نکوهش می‌کند هر که باشد و سخن حق را می‌پذیرد از هر که باشد ـ اگر کسی را بر پیمان ایرادی هست و آن را بنگارد هرگز نخواهد رنجید و با زبان بسیار نرم پاسخ خواهد گفت ـ این است مقصود پیمان.

ابوتراب هدایی


🌸