📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی هشت از هشت)


تا سه سال پس از آزادی جانیان ، دستگاه ملایان کم‌کم نیرومندتر گردیده ، بخشی از نیروی سیاسی را در مجلس و دولت بدست آورد. در 13/8/28 در مسجد سپهسالار ، یکی از جانیان آزاد شده ، بنام سید حسین امامی‌ که مستقیماً متهم بکشتن کسروی بود ، وزیر دربار وقت ، عبدالحسین هژیر را کشت. امامی ‌که دستگیر شده بود محاکمه و 5 روز بعد اعدام شد و مراجع عظام اعتراضی نکردند. چند سالی پس از این (25/8/34) ، فداییان اسلام بجان حسین علاء وزیر دربار و نخست‌وزیر پیشین سوءقصد کردند ولی ناکام ماندند و قتلی رخ نداد. یک هفته بعد فداییان بازداشت و زندانی شدند. متهمان را دادگاه باعدام محکوم کرد و در 27/10/34 حکم باجرا درآمد. از اقدامات مراجع تقلید و بزرگان روحانیت برای جلوگیری از اجرای این حکم ، خبر و نشانی در دست نیست. (1)

براستی اگر اینها را درباره‌ی کشور دیگری می‌خواندید چه برداشتی می‌کردید؟!. ...

بیرون داستان اینست که از علما پرسشهایی شده و این مرزناشناسی و ناپاسداریست با «اسلام و قرآن و پیغمبر» و «اثرِ سوء» آن روگردانی مردم از «دینداری» است. ملایان که «نگهبانان دین»اند ، وظیفه دارند «حسین‌وار» در برابر ستمی‌ که به دین رفته بایستند. اینست هرچه در راه خدا و «رضایت» او می‌بایسته دریغ نکرده‌اند.

درون داستان چیست؟!... کیشیست هزار ساله ، سراسر گمراهی و نادانی که با انتشارِ چند کتاب بلرزه درآمده و در آستانه‌ی برافتادنست. نه توان شکیبایی دارد نه دلیری بازگشت از گمراهی. یک کیش سراسر بیدینی ، زهر و آلودگی ، سرچشمه‌ی تیره‌روزیهای بیست‌میلیون ایرانی ، قرنها بر پای این مردمِ ستم‌کشیده همچون پایبندی بوده که از پیش رفتن بازشان داشته ، بدینسان بهترین افزار برای بیگانگان بوده و باعث گردیده کشور و مردم یوغِ زیردستی بیگانگان را بگردن گیرند. در جنبش مشروطه چهره‌ی راستین این کیش و پیشوایانش بر آزادیخواهان آشکار گردید. با پرونده‌ی سیاهی که از ملایان بازمانده بود بیست سال کم یا بیش محکوم بگوشه‌نشینی بودند. سپس که نسلی درمیانه گذشته و بسیاری از مردم پیشینه‌ی ایشان را نمی‌دانستند و دوره‌ی رضاشاه هم بسر رسیده بود ، فرصتی بدست آن سیاست شومِ ارتجاع‌پرور افتاد که‌ ایشان را برکشیده دوباره افزارِ دستِ سیاست گردانَد. ایشان را میدان داد که از حجره‌هاشان بیرون آیند و بر مردم سروری کنند و دستگاه مفتخوری خود از نو بگسترند. مردم را در نادانی نگاه دارند و هرچه پیشرفت از جنبش مشروطه تا آن روز پدید آمده بود ، همه را برگردانند. پیشوایان این کیش اگر درد دین داشتند کم نبود هنگامهایی که می‌بایست «حسین‌وار» برخیزند و با بیدینی بنبردند. پس چرا جلوتر بتکان نیامدند و تازه در آن هنگام بیاد دین افتاده ریاکارانه سخن از دینداری ‌راندند و افسوسِ از دست رفتنِ دین ‌خوردند؟!...

همه از آنجاست که پای پولهای مفتِ هنگفت درمیان بود. پای دکانی که هزارها خاندان را نان مفت دهد. چنین دکاندارانی را چه شگفت که در برابر دلیل و منطق ، رفتارشان جز آشوب بپا کردن ، دروغ ساختن ، بهتان زدن ، دشنام دادن‌ ، خشم و ناآرامی‌نمودن ، وحشیگری و ویران کردن نباشد.

در سی‌وپنج سالی که از جنبش مشروطه می‌گذشت ، هیچ کس ایشان را چندان زیانمند ندانسته بود که خشکانیدن ریشه‌شان را یک وظیفه‌ی میهنی و مردمی ‌داند. تا آنکه کسروی با از جان گذشتگی و کاردانی بیمانندی از راه پراکندن حقایق دین و معنی درست آن از یکسو و از سوی دیگر با نشان دادنِ دروغبافیها و آلودگیهایی که در شیعیگری کارگر افتاده و بازنمودن زیانهای بسیار سهمگین آن در زندگانی ، ماهیت آن را از تاریکی بروشنایی آورده چهره‌ی راستینش را بپیشرفتگان توده نشان داد. در گام دیگر که می‌بایست آن کتابها بدستِ انبوهِ مردم برسد تا اندیشه‌هاشان روشنی یابد تا دیگر بازیچه‌ی دست بدخواهان و ملایان نگردند ، دولت بیدرنگ دست بکار شد و برای آن کتاب و 12 کتاب دیگر پرونده‌سازی کرد و مانع تراشید. مانعی که از آن روز تاکنون بوده و هنوز هم هست : انکیزیسیونی که دامنگیر همه‌ی آزادیخواهان گردید.

در روزگار اندیشه‌های تاریک سده‌های میانه ، انکیزیسیون کلیسایی جز چندگاهی با زور و ستم نپایید. امروز در این جهانی که حالِ دهکده‌ای کوچک را یافته انکیزیسیون ملایی چه ‌اندازه خواهد پایید؟!.

نویساد ـ تیرماه 1403


پانوشت :

1ـ پیشین ، ص 40 و 188.


🌸

حسین امامی

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 19ـ کیشهای امروزی سنگ راه زندگانیند (دو از دو)


می‌خواهم شما سخنانی را که تاکنون من گفته‌ام و کارهایی را [که] کرده‌ام کنار گزارید و بیکبار مرا فراموش سازید و چنین انگارید خودتان نشسته‌اید و این دردها را یاد می‌کنید و آنچه باندیشه‌تان می‌رسد پاکدلانه بگویید. ما می‌گوییم : خدا جهان را بخود نگزارد و چون این بر شما گران می‌افتد پس بگویید راه چیست و چه باید باشد؟!..

حقیقتگو و همراهان او آسودگی خود را در آن دیده‌اند که بهیچ پرسشی پاسخ ندهند. ما می‌پرسیم : چنانکه شما بروی کیش خود پافشاری می‌نمایید دیگران نیز می‌نمایند پس چاره‌ی پراکندگی چیست؟.. پاسخی نمی‌شنویم. می‌پرسیم : این میدانی که میان دین با دانشها باز شده و این دو را باهم هیچ سازشی نیست شما چه می‌اندیشید؟.. آیا باید دین را دور انداخت یا از دانشها چشم پوشید یا چه کار باید کرد؟!. پاسخی نمی‌شنویم. می‌پرسیم : شما اگر نگهبان دین می‌باشید پس چگونه در برابر فلسفه‌ی مادّی و خراباتیگری و دیگر بیدینیها خاموشی گزیدید و بچاره نکوشیدید؟!. پاسخی نمی‌شنویم. همچنین هرچه می‌پرسیم ناشنیده می‌گیرند و با اینحال همیشه چشم براهند که یک دستاویزی پیدا شود و میدان برای دشمنی با پیمان باز گردد.

بیدردی نگرید : ما اینهمه گرفتاریها را یاد‌آوری می‌نماییم و بدبختیها را می‌شماریم اینان آنها را بخود نگرفته و بما پاسخ می‌دهند : «پس شما دعوای راهنمایی می‌کنید؟!..» چندین سالست که ما با گمراهیها و بیخردیها در نبردیم و یکایک را دور می‌رانیم و راه زندگانی را بازمی‌نماییم اینان تازه می‌پرسند : «پس شما دعوای راهنمایی می‌کنید؟!..» می‌گویم : شما نخست از دردها و گرفتاریها سخن رانید و کنون که برآنید که نباید راهنمایی باشد بگویید پس با اینها چه باید کرد؟!.. در اینجاست که باز خود را بخاموشی می‌زنند و پاسخی نمی‌گویند.

راستی اینست اینان جز درپی کار و زندگانی خود نیستند و چون از این راه نان می‌خورند که اگر نباشد باید پی برزگری و سبزی‌فروشی و باربری روند اینست ناگزیرند بدینسان جز درپی کارشکنی نباشند. این دسته اگر ده تن باشند بیش از یکی پاکدل نیست و غم توده و رستگاری آن را نمی‌خورد و دیگران جز در اندیشه‌ی روزی و زندگانی خود نمی‌باشند [1] و باید ما نیز اینها را کنار گزاریم و راه خود را پیش گیریم.




پانوشت :

1ـ در زمانی که همه از دین گریزان بوده و کار بجایی رسیده بود که ملایان و دیگر پیشوایان کیشها از خود بیدینی می‌نمودند ، پیمان یکه و تنها درفش دینداری برافراشت و نشان داد که تنها چاره‌ی آزمندی آدمیان و گمراهیهای کنونی او با دین است ـ دینی که با خرد و دانش سازگار باشد. از این هنگام پیشوایان کیشها یکایکِ شماره‌های پیمان را بدست آورده و بآرزوی آنکه پیمان کیش نارسا و بیهوده‌ی ایشان را گرفته رسا و در برابر فلسفه‌ی مادّی و دانشها توانا گرداند گفتارهایش را با دقت پی می‌گرفتند. باآنکه ایشان دعوای نگهبانی از دین داشتند و پیاپی مشتها بود که از دانشها و فلسفه‌ی مادّی می‌خوردند ولی در برابر کوششهای پیمان که به استواری بنیاد دین و بلندی نام خدا می‌کوشید ، کمترین تکانی بخود ندادند و دریغ از دستی از آنان که به یاری دراز و گامی که بهمراهی برداشته گردد! در حالی که یک دسته همچنان بیدردانه بخاموشی می‌گذرانیدند دسته‌ای دیگر همینکه پیمان با نوشتن گفتارهایی به نبرد با کیشها پرداخت ، این را با دلخواسته‌های خود ناسازگار یافته بکارشکنیها و آزارها پرداختند. ریشه‌ی یک رشته از دشمنیهایی که در سالهای 21 تا 24 از ملایان دیده شد را باید از آن گفتارها دانست. آزار و کارشکنی بماند ، چنانکه در اینجا اشاره شده آن خاموشیها ساده نیست. زیرا از هر راهی که بنگریم پرسشهای یاد شده پیش آمده و ملایان بنامی همچون شریعت سنگلجی ، ابوالحسن اصفهانی ، حسین قمی ، کاشانی و آیت‌الله ‌بروجردی پاسخی بآنها نداشته‌اند.


🌸

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..

🔹 1ـ چگونه کوشش آغاز کردم؟.. (تکه‌ی یک از یک)


در سال 1307 بود که تکانی در اندیشه‌های من پدید آمد. این داستان را در جای دیگری یاد کرده‌ام. (1) بی‌آنکه انگیزه‌اش را بدانم ناآسوده بودم و شبان و روزان با دلگیری بسر می‌بردم. چون تنها می‌نشستم پیاپی آهها می‌کشیدم. گاهی هم بی‌اختیار می‌گریستم. کم‌کم از این حال احساسات دیگری در من پدید ‌آمد. جهان را گمراه می‌دیدم و شاهراهی از دور درمی‌یافتم که می‌توان جهان را به آن درانداخت و از گمراهی بازرهاند.

تو گفتیی دستی مرا برمی‌انگیزد که با گمراهیها درافتم و نبرد کنم و تا توانم جهان را بآن شاهراهِ رستگاری نزدیک گردانم.

دمی ‌این اندیشه از من دور نمی‌شد. ولی دشواریهایی در جلو دیده بازمی‌ایستادم. چیزهایی از خود می‌پرسیدم و تو گفتیی نیرویی از درون بمن پاسخ می‌دهد.

می‌گفتم : با این رواج دانشها در اروپا و آمریکا آیا چیزهایی بازمانده که گفته شود؟. چون می‌اندیشیدم می‌دیدم در پشت سر دانشها حقایق بسیار مهمی ‌هست که اگر جهانیان فراگیرند و قیمت گزارند و بکار بندند تأثیر آشکار در زندگانی خواهد داشت و بسیاری از سختیها و گرفتاریها را از میان خواهد برد.

می‌گفتم : بسیار نیک این حقایق هست و من توانم آنها را بازنمود. لیکن پایَندان[=ضامن] پیشرفتش چیست؟ چه چیز آنها را پیش خواهد برد؟ می‌اندیشیدم و می‌دیدم پایندان پیشرفت حقایق نیروی خود آنهاست. حقایق چون گفته شود مردان خردمند و پاکدل آنها را خواهند پذیرفت و پشتیبانی خواهند نمود و در راه پیشرفتش جانفشانی دریغ نخواهند کرد. «راستی‌پژوهی» یکی از گُهری‌ترین [=اصلی‌ترین] خیمهای آدمیست و پایه‌ی همه‌ی پیشرفتها در جهان این خیم خجسته بوده. اسلام چگونه پیش رفت؟. مشروطه چگونه در همه جا رواج گرفت؟. سوسیالیزم با چه نیرویی تکان در جهان پدید آورد؟.

بدینسان دودل بسر می‌بردم. سه سال بیشتر ، یک گام پیش گزارده یک گام پس می‌کشیدم. سرانجام آماده گردیدم و بکار آغازیدم. نمیدانستم چه خواهم کرد و در کوششها تا بکجا پیش خواهم رفت. راهی بود می‌بایست پیش گیرم و گام بگام بپیمایم. می‌بایست با یکایک گمراهیها درافتم و در آن میان حقایقی را بازنمایم.

در گام نخست در سال 1311 بخش یکم «آیین» را نوشته به چاپ رسانیدم. دیباچه‌ی کارهای من آن بود. این کتاب تکانی در خوانندگان پدید آورده نشان داد که حقایق اثر بسیار خواهد داشت. با آنکه در انتقاد از اروپا و اروپاییگری بود بسیاری از اروپاییان آن را پسندیدند و گفتگوها در پیرامونش رفت. درپی آن بود که گفتارهایی در شفق سرخ [2] بعنوان «پایان کار اروپا چه خواهد بود؟.» و یا «زندگانی زور و نیرنگ» نوشتم و کسانی بپاسخ برخاستند و تکانی در تهران پدید آمد.

پس از آن در زمستان [3] 1312 مهنامه‌ی پیمان را بنیاد نهادم که از آذرماه بانتشار پرداخت. این مهنامه تاریخچه‌ی جدایی دارد. از گام نخست با یکایک گمراهیها ـ از اروپاییگری ،‌ هایهوی ادبیات ، مادّیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، کیشهای گوناگون بیپا ـ نبرد کرد و در آن میان به دین پرداخته معنی راست آن را بازنمود. هفت سال این مهنامه پراکنده می‌شد و در سایه‌ی پراکنده شدن آن بود که انبوهی از مردم پاکدل و غیرتمند و جوانان خونگرم با من آشنا گردیدند و اکنون از پیشروان باهَماد [4] ما شناخته می‌شوند.


🗒 پانوشتها :

1ـ دفترچه‌ی «یکم آذرماه 1322».

2ـ از روزنامه‌های شناخته‌شده‌ی آن زمان. ـ و

3ـ امتیاز پیمان را کسروی در 4/4/1312 از وزارت معارف درخواست. «اداره‌ی دارالانشاء شورای عالی معارف» آن وزارتخانه در نامه‌ا‌ی به تاریخ 29/6 صلاحیت «آقای آقا سید احمد کسروی تبریزی» را تأیید کرده است. و در 9/7/1312 ازو «تعهدنامه» گرفته‌اند. آنجا جلو «مطبعه» نوشته است : «بعد تعیین می‌شود» (اسناد مطبوعات ، 1320ـ1286 ﻫ . ش. ، انتشارات اسناد ملی ایران ، بکوشش کاوه‌ی بیات و مسعود کوهستانی‌نژاد ، تهران ، 1372 ، ص351). از اینجا پیداست که میانه‌ی مهر تا یکم آذر که نخستین شماره بیرون آمد او سرگرم آماده کردن زمینه‌ی کار بوده. «زمستان»‌ در جمله‌ی بالا جز لغزش نمی‌باشد و گمان می‌رود درست آن «پاییز» بوده. ـ و

4ـ باهَماد (باهم + اد) = جمعیت ،‌ حزب. ـ و


🌸

📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 20ـ آیا قرآن به تنهایی بس خواهد بود؟!. (یک از دو)


باشد که کسانی این سخنان را آسان گیرند و چندان ارج نگزارند. ولی من سرنوشت آینده‌ی شرق را بسته باین گفتگو می‌دانم و اینست می‌خواهم هر زمان از راه دیگری پیش آیم و این زمینه را نیک روشن گردانم و بدینسان بی‌پرده سخن می‌رانم. کسانی همه دربند دانسته‌های خود هستند ولی ما دربند راستیها و رستگاری جهان می‌باشیم. ما بلندی نام خدا و رهایی شرق را می‌خواهیم و بارها گفته‌ام و دوباره می‌گویم همه‌ چیز را در برابر این خواست کوچک می‌شماریم.

شما شنیده‌اید که دین اسلام تا روز رستاخیز برپاست. مرا هم بر این ایرادی نیست ولی می‌خواهم معنی درست آن را بشناسیم و می‌پرسم آیا از این سخن چه خواسته شده؟.. اگر این خواسته شده که اسلام با آن پاکی و بُرندگی و نیرومندی که بوده در جهان همیشه ماند ، پیداست که چنین چیزی نبوده و نیست و زمانه وارونه‌ی آن را نشان داده ، من نمی‌دانم رستاخیز کی است ولی می‌دانم که امروز در زمان ما که هنوز از رستاخیز نشانی نیست دین اسلام از میان رفته ـ آری آن از میان رفته و ده یا بیست کیش پراکنده جای آن را گرفته است و مسلمانان امروز بدترین حال را می‌دارند.

اگر این خواسته شده که نام اسلام از میان نرود و دسته‌هایی با زبانْ خود را بآن دین بندند و با صد خواری و زبونی و پراکندگی زندگی بسر دهند ، می‌گویم این یک چیز ارجداری نیست و سودی از چنان ماندن برنخیزد. وآنگاه اینگونه ماندن ویژه‌ی اسلام نتواند بود و ما می‌بینیم همه‌ی دینها از زردشتیگری و جهودیگری و مسیحیگری بدانسان مانده‌اند. زیرا هر کدام نامش درمیانست و کسانی نیز خود را بآن می‌بندند و نام پیروی بروی خود می‌گزارند. زردشت که پیش از زمان تاریخ بوده و کنون بیش از سه‌هزار سال از پیدایش او می‌گذرد هنوز نام خودش و دینش از میان نرفته و هنوز دسته‌ای خود را زردشتی می‌خوانند و بی‌آنکه نگاهی بجهان اندازند و گذشت زمانه را بروی خود آورند با پندارهای پوچی می‌سازند و روزگار بسر می‌برند.

صابئیگری را نمی‌دانم که بنیاد نهاده و چندان کهن است که تاریخش پاک از میان رفته. با اینحال گروهی از پیروان آن در عراق و خوزستان زندگی می‌نمایند. یزیدیان که پستترین پندارها را بنیاد کیش خود گرفته‌اند با اینحال هنوز در کردستان و آن پیرامونها فراوانند و رشته‌ی ایستادگی را از دست نهشته‌اند. چنین ماندن چه نیکی دارد که اسلام آن را فزونی خود شمارد؟!..

اگر این خواسته شده که پس از اسلام خدا دیگر بجهان نپردازد و مردمان را تا دم رستاخیز بخود گزارد می‌گویم این گستاخی بسیار بیشرمانه‌ایست که در برابر خدای آفریدگار نموده‌اند و چنان سخنی هیچ دلیلی با خود ندارد و هرگز درخور پذیرفتن نیست. چه شده که خدا دست از خدایی بردارد؟!. چه شده که جهان را چنین گمراه بیند و بر آن نبخشاید؟!. در اینجاست که می‌گوییم اینان چون خواسته‌اند که پیغمبران را بزرگ گردانند خدا را کوچک ساخته‌اند. در اینجاست که می‌گوییم : اینان خدا را نمی‌شناسند و از معنی جهان و زندگانی آگاه نیستند. این بر خداست که بر آفریدگان دستور دهد و بر آفریدگان نیست که بخدا دستور دهند و با پندارهای بیخردانه‌ی خود دست او را ببندند.

اینان می‌توانند درباره‌ی همیشگی اسلام و ماندن آن سخن دیگری گویند و آن اینکه قرآن کتاب آسمانی اسلام چنانکه بوده در دست است و به بنیاد آن دین راه باز می‌باشد. این سخن درست است و ما خود نیز آن را بارها گفته‌ایم. این نخستین گام ما بود که اسلام را بآنچه در قرآنست بازگردانیم و اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند این کار را کرده‌ایم. ولی آیا این یک گام بس بودی؟!. ما در جای دیگری پیوستگی خود را با اسلام روشنتر و گشادتر باز خواهیم نمود و در اینجا چون راه سخن دیگر است بآن نمی‌پردازیم.

👇

می‌گوییم راست است که قرآن کتاب آسمانی اسلام بدانسان که بوده بدست ما رسیده و کنون نیز در دست ماست. ولی آیا قرآن به تنهایی بس خواهد بود؟!. من در گذشته نوشتم که اینهمه گمراهیها که میان مسلمانان پیدا شده و ده و اند کیش پدید آمده با بودن قرآن چنین رخ داده است و کنون شما با پیروان هر یکی که بسخن پردازید دستاویزشان قرآنست و هر دسته‌ای دلیلها از آن برای خود می‌دارند. بلکه اگر راستی را خواهیم بدآموزان و فریبکاران بیشتر از دیگران از قرآن سود می‌جویند و بدستیاری آنست که مردمان را فریب می‌دهند. شما کتابهای صوفیان را بخوانید تا بدانید چه بر سر قرآن آورده‌اند. تفسیر صافی و دیگر مانند آن را بخوانید تا بدانید چه رفتاری با آن پیش گرفته‌اند. من اگر مجال می‌داشتم نمونه‌هایی را از آن می‌آوردم تا بدانید کار رسوایی بکجا کشیده. اینان همیشه یک جمله را از قرآن گیرند و چند صفحه از پندارهای بلهوسانه‌ی خود را بنام تفسیر آن برشته‌ی نگارش کشند. این خود از شگفتیهاست که سنی و شیعی و شیخی و متشرع و صوفی و قشری و دیگران که باهم دوتیره‌اند و کشاکش دارند همگی از قرآن دلیل آورند این نمونه است که چه بر سر آن کتاب آورده‌اند.

با اینحال چگونه توان گفت که قرآن بس است؟!.. این سخن آن کسانیست که گرفتاری و آلودگی‌ را که امروز درمیانست درنمی‌یابند و بیدردانه درپی نتیجه نیستند و همین اندازه می‌خواهند که عنوانی پیدا کنند و دلهای خود را خوش گردانند. کسی که از غیرت بهره دارد چگونه باین خواری و زبونی تاب آورد و در جستجوی چاره نباشد؟!. چگونه گوید قرآن بس است و بهیچ کار دیگری نیاز نیست؟!.

وآنگاه آیا با گمراهیهای بسیار زیان‌آوری که پس از قرآن پیدا شده چه باید کرد؟!. من این گمراهیها را یکایک شمردم و گفتم قرآن باینها پاسخ نگفته و خود نبایستی گوید. اینها پس از قرآن پیدا شده است. کسانی می‌گویند : «در اخبار پاسخ همه‌ی اینها هست». این یک گزافه‌ی بیپایی بیش نیست. چیزهای دیگر بماند. فلسفه‌ی یونان که از قرن دوم اسلام درمیان مسلمانان رواج گرفته است اینان پاسخی را که در اخبار باین گمراهی کهن داده شده برای ما بنگارند تا بدانیم چیست؟!. اگر از لاف و گزاف ‌کاری پیش رفتی بیجا نبودی که کسانی چنین سخنی را گویند و بخود بالند ولی هیچگاه از لاف و گزاف کاری پیش نرود و گرهی باز نشود.


🌸

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..

🔹 2ـ ما چه می‌گوییم؟.. (تکه‌ی یک از یک)


در اینجا نمی‌خواهم تاریخچه نویسم و کارهایی که من یا باهماد کرده است شرح دهم. بجای آن بهتر می‌دانم ماهیت کار و کوشش خودمان را روشن گردانم. اکنون پس از چهارده سال نیک دانسته شده که ما چه می‌خواهیم و چه می‌گوییم. کسانی که کتابهای ما را خوانده‌اند نیک می‌دانند. برای آنکه دیگران هم بدانند بهتر می‌دانم شرح کوتاهی در اینجا یاد کنم.

سخنان ما بسیار است. ولی اگر بخواهیم آن را در چند جمله بگنجانیم چنین خواهیم گفت : «جهانیان باید حقایق زندگانی را بدانند و به آنها ارج گزارند و در زندگانی مورد توجه گردانند.

خدا به آدمیان خرد داده که نیک و بد و سود و زیان را بشناسند. باید آدمیان به خرد ارج گزارند و در زندگانی راهنمای خود گردانند».

اینها کوتاهشده‌ی گفته‌های ماست. ولی پیداست که به ‌این کوتاهی نمی‌ماند و سخنان بسیار در پیرامون آنها پیش می‌آید. ما هنگامی ‌که حقایق را شرح می‌دهیم با گمراهیها و بدآموزیها ـ بلکه با برخی از سیاستها ـ برخورد پیدا کرده ناچار می‌شویم که با یکایک آنها درافتیم و بیپایگی آنها را روشن گردانیم. هنگامی که می‌خواهیم آیین خردمندانه‌ای برای زندگانی بنیاد گزاریم با دسته‌های بسیاری روبرو می‌شویم که باید به نبرد پردازیم و گفتگوها کنیم.

همان «خرد» که می‌گوییم میدان بزرگی برای گفتگو باز می‌گرداند. انبوه مردم معنی خرد را نمی‌دانند. کیشها و بدآموزیها از خرد نکوهش نموده‌اند. روانشناسی خرد را بآن معنی که ما می‌گوییم و آن را داور نیک و بد و سود و زیان می‌دانیم نمی‌شناسد. ما ناچار می‌شویم بهمه‌ی اینها پاسخ دهیم. ناچار می‌شویم درباره‌ی خرد به سخنان بسیاری پردازیم. (1)

می‌دانم کسانی خواهند گفت : «مگر مردمان حقایق جهان را نمی‌دانند که شما می‌خواهید بدانند؟!». می‌گویم : بسیاری از حقایق هست که مردمان یا نمی‌دانند و یا ارجی به آنها نمی‌گزارند. برای مثل یاد می‌کنم :

«جهان برای همه است ، هیچکس را به دیگری برتری نیست ، زندگانی برای آسایش و خوشیست برای رنجکشی نیست. آدمیان باید دست به هم دهند و جهان را آباد گردانند ، و در آن با خوشی زیند. آسایش هر کسی در آسایش دیگران است. هر کسی باید در کار و کوششهای خود در بندِ دیگران باشد. توده‌ها مانند خانواده‌هایند ، چنانکه خانواده‌ها با یکدیگر با همدستی و یاوری می‌زیند توده‌ها نیز توانند زیست. به جنگ و کشاکش نیاز نیست. جنگ یادگار دوره‌های وحشیگریست. جنگ را باید با بدیها کرد ...».

اینها یک رشته حقایقست. مردمان یا اینها را نمی‌دانند و یا می‌دانند و ارج نمی‌گزارند و در نتیجه‌ی همانست که‌ اینهمه گرفتاریها پیش می‌آید.

ما می‌پرسیم : آیا اینها راستست یا نه؟.. اگر راستست چرا باید به آن ارج نگزارند؟.. چرا باید بنیاد زندگی را بروی آنها ننهند؟.. ما می‌کوشیم که در جهان تکانی پدید آید و بنیاد زندگانی بروی این راستیها بنیاد نهاده شود.

کسانی از جلو درآمده میگویند : «اینها نمی‌شود ، زندگانی نبرد است». می‌گوییم : شما اشتباه کرده‌اید. زندگانی نبرد نیست. لغزش شما از آنجاست که میانه‌ی آدمی ‌با جانوران جدایی نمی‌گزارید. میانه‌ی آدمی ‌با جانوران جدایی بسیارست. آن گرگها و پلنگهایند که زندگیشان نبردست و جز آن نتواند بود. آدمی ‌چنان نیست. آدمیان توانند بنیاد زندگانی را به جای نبرد و کشاکش بروی یاوری و همدستی گزارند.

آدمی ‌را به پای جانوران بردن و زندگانی را سراسر نبرد شماردن یکی از نتیجه‌های مادیگریست. ما در این زمینه گفتارها و کتابهای بسیار نوشته‌ایم و یکی از کوششهای ارجدار ما در همین زمینه بوده. (2)


🗒 پانوشتها :

1ـ دفترچه‌ی «در پیرامون خرد» دیده شود.

2ـ کتابهای «ورجاوندبنیاد» و «در پیرامون روان» دیده شود.


🌸

📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 20ـ آیا قرآن به تنهایی بس خواهد بود؟!. (دو از دو)


سخن من در این زمینه بپایان نرسیده و گفتنیهای دیگر می‌دارم ولی بیش از این پیش نمی‌روم و از نتیجه دور نمی‌شوم. دوباره می‌پرسم : آیا باین گرفتاریها و پراکندگیها که چاره کند و از چه راه چاره کند؟!.. این شما ، و آن قرآن کتاب آسمانی اسلام ، و آن خبرهای فراوان ، و آن علماء ـ هرچه می‌اندیشید بیندیشید و هرچه می‌توانید بکنید. آنچه می‌باید اینست که باین بدبختیها چاره شود و توده‌های شرق از این درماندگی بیرون آیند. دوباره می‌گویم : شما مرا و نوشته‌های مرا بیکبار فراموش سازید و خودتان آنچه باندیشه‌تان می‌رسد بگویید و چاره‌ای که از دستتان برمی‌آید دریغ نگویید. من این کارها را می‌توانستم و می‌توانم که بخواست خدا کرده‌ام و می‌کنم. شما که از این ناخرسندی می‌نمایید و دلتنگی نشان می‌دهید خودتان پیش آیید و گامهایی بردارید.

در این باره روی سخنم تنها با هواداران کیشها نیست. آن کسانی که از دین روگردانند و همین را مایه‌ی برتری خویش می‌شمارند و هر یکی خود را برمی‌کشند و گردن راست می‌دارند با آنان هم گفتگو می‌دارم. از آنان نیز می‌پرسم آیا چه باید کرد و باین پراکندگیها چه چاره اندیشید؟!.. شما که دین را بیهوده می‌شمارید و با خدای آفریدگار گردنکشی می‌نمایید و از اینکه رشته‌ی دین را پاره کرده‌اید بخود می‌بالید بگویید : پس راه زندگانی چیست؟!.. اگر می‌گویید همگی رشته‌ی دین را پاره کنند و همچون شما باشند ما شما را می‌بینیم که بجایی نرسیده‌اید و بهیچ کاری یارا نیستید ، و همچون کودکان هر زمان رو بسویی می‌آورید و سرگشته و درمانده زندگی بسر می‌دهید. هرچه هست شما که بکوششهای ما با دیده‌ی ارجشناسی نمی‌نگرید و گردن می‌کشید بگویید خودتان چه می‌کنید و باین گرفتاری و درماندگی توده چه چاره می‌اندیشید؟!.»

امروز شماها دیندار و بیدین از پراکندگی لذت می‌برید. بیدینان می‌نشینند و پندارپرستیهای بیخردانه‌ی دینداران را یاد می‌کنند و ریشخند می‌نمایند و از اینکه از شمار آنان نمی‌باشند بخود می‌بالند و لذت می‌برند و دینداران می‌نشینند و آلودگیها و تباهکاریهای بیدینان را بگفتگو می‌گزارند و بر بی‌بندی و سرگشتگی آنان افسوس می‌خورند و از آنکه دور از ایشان می‌باشند خشنودی می‌نمایند و لذت می‌یابند. این کاریست که امروز رواج بسیار می‌دارد. ولی باید بدانید که مردان یک توده‌ی غیرتمند چنین نباید بود. بدانید که این جز نمونه‌ی پستی یک دسته شمرده نشود.

من بدینسان بسخن دامنه دادم و از چندین راه آن را دنبال نمودم تا کسی را بهانه نماند و اینک آن را بپایان می‌رسانم تا در شماره‌ی دیگر دوباره آن را پی کنم و بچیزهای دیگری پردازم.

ولی پیش از آنکه خامه را بر زمین نَهم برای آخرین بار یادآوری می‌کنم که من تاکنون درپی هیچ نامی نبوده‌ام و نیستم. من آشکاره می‌نویسم که بخواست خدا باین کار برخاسته‌ام و هم به یاری او این را بپایان خواهم رسانید. آشکاره می‌نویسم که هرگز نشدنیست که خدا دست از خدایی بردارد و جهان را بحال خود گزارد. اگر این راست است که خدا در گذشته بجهان پرداخته و راهنمایانی برانگیخته پس آن همیشه خواهد بود ـ با اینهمه نمی‌خواهم کسی نامی بروی من گزارد. اینکه کسانی می‌پندارند که هر کسی که بخواست خدا براهنمایی جهان برخاست باید نام پیغمبری بخود گزارد ـ این پندار همچون اندیشه‌های دیگر ایشان پایه ندارد ، و امروز چنان نامی جز مایه‌ی ریشخند نخواهد بود. من در جای خود عنوان کار خویش و نامی را که باید دارم خواهم نگاشت. بهتر است اینان بجای آنکه بمن پردازند و نام به رُویم گزارند دربند گرفتاریها و آلودگیهای خود باشند و آن چیزها را که می‌نگارم خوانده بخود تکانی دهند ـ بهتر است شکستی بخود راه دهند و اینهمه بدانسته‌های بیهوده و بیپای خود نبالند و هر چیز را در ترازوی پندارهای خود نسنجند. این از بیدردیست که در جایی که ما بدینسان گرفتاریها و آلودگیها را می‌شماریم و راه رهایی از آن را نشان می‌دهیم کسانی پروای آنها ننمایند و همه دربند آن باشند که من چه نامی می‌دارم. دوباره می‌گویم : از بیدردیست ، از پستنهادیست.


🌸

(تکه‌ای از نوشتار بالا)
.

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..

🔹 3ـ این را می‌توان با زبان دیگری گفت. (تکه‌ی یک از یک)


این را می‌توان با زبان دیگری گفت و مقصود را روشن گردانید.

آدمی ‌از سرشت خود دارای دو گوهر است. گوهر تن و جان و گوهر روان. (جان در نزد ما جز از روان است).

از گوهر تن و جان آدمی‌ ماننده‌ی جانوران است و همه‌ی خیمهای ناستوده‌ی آن را از خودخواهی و خشم و رشک و کینه و ستمگری و هوسها و مانند اینها داراست. ولی از سرشت روان جدا از دیگران می‌باشد و خود خیمهای ستوده‌ی نیکخواهی و غمخواری با دیگران و دادگری و راستی‌پژوهی و آبادی‌دوستی را داراست. فهم و خرد و اندیشه و شرم از بستگان این گوهر روانی می‌باشند.

آدمی‌که دارای این دو گوهرست در زندگانی می‌تواند به هر کدام که خواست پیروی کند. می‌تواند یک زندگی جانورانه پیش گیرد و سرچشمه‌ی کارهایش خودخواهی و آز و کینه و مانند اینها باشد. همچون جانوری تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد ، و پیداست که در آن حال زندگانی براه نبرد و کشاکش خواهد افتاد و رنجها بسیار و بهره از آسایش بسیار کم خواهد بود. همچنان می‌تواند به زندگانی آدمیانه گراید و سرچشمه‌ی خواهشها و کارهای خود را نیکخواهی و غمخواری با دیگران و دادگری گرداند و در آن حال نیازی به نبرد و کشاکش نمانده بنیاد زندگانی همدستی و همدردی خواهد بود.

زندگانی امروزی درهمست. باین معنی که هر دو سرشت دخالت دارد. زندگانی امروزی نیمی‌ جانورانه و نیمی ‌آدمیانه است و اگر رویهم‌رفته را سنجیم جنبه‌ی جانوری آن بیشترست.

برای روشنی سخن مثلی یاد می‌کنم : ما امروز از یکسو در شهر‌ها دادگاهها بنیاد گزارده داورها برگمارده‌ایم که اگر کسی در خیابانی به ناتوانی چیرگی نشان داد و مشتی بسرش نواخت ، او را می‌کشند و می‌برند و در دادگاه کیفرش می‌دهند. اگر دو تن دعوایی باهم داشتند بجای آنکه به پیکار برخیزند بدادگاه می‌روند و با گفتگو دعوای خود را بپایان می‌رسانند. از سوی دیگر بیشتر دولتها هر یکی بر آنست که بتوده‌های ناتوان چیرگی نماید ، و اگر دعوایی درمیان دو دولت بود می‌خواهند آن را با زورورزی بپایان رسانند و بجنگ و کشتار می‌پردازند.

این دو کار به ضد همست : آن دادگاه برپا گردانیدن و دادگری نمودن از روی گوهر روانست و نتیجه‌ی راهنماییهای خرد می‌باشد. ولی این چیرگی جستنِ دولتها و بجنگ برخاستنِ آنها جز از روی سرشت جانوری نمی‌باشد و یکسره با روان و خرد ناسازگارست.

تنها این مثل نیست. در زندگانی فردی نیز هر یکی از ما گرفتار کشاکش این دو گوهرست. شما خشمتان گرفته بکسی سیلی می‌زنید و پس از کمی ‌پشیمان گردیده شرمند می‌شوید و ناآسوده هستید. این دو کار از یک سرچشمه نبوده و نتوانستی بود. خشم که شما را به سیلی زدن واداشته یکی از خیمهای تن و جانی شماست. آن نیرویی که شما را به پشیمانی و شرمندگی واداشته روان شماست. از اینگونه صد مثل یاد توان کرد.

پایه‌ی کوششهای ما بر آنست که در سراسر جهان در آدمیان سرشت روانی نیرومند باشد و در کارهای زندگانی مؤثر افتد که نه تنها قانونهای جهان از روی خرد بوده به قصد آبادی جهان و آسایش جهانیان گزارده شود ، هر فردی از آدمیان به خودخواهی و آز و رشک و کینه‌ی خود چیره درآمده زیستش از روی نیکخواهی و غمخواری با دیگران و دادگری و آبادی‌دوستی باشد. هر فردی در کارها و کوششهایش نه تنها دربند آسایش و خوشی خود ، دربند آسایش و خوشی همگی مردمان باشد.


🌸

📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 21ـ آیا ارج برانگیختگان به نیارَستنیها است؟ (یک از دو)


پیش از آنکه گفتگو را دنبال کنیم بسخنانی که کسانی پس از خواندن شماره‌های پیش در پشت سر گفته‌اند پاسخ می‌نگاریم. ما می‌خواهیم اگر سخنی را از دور می‌شنویم بآن نیز پاسخ دهیم و راه را نیک هموار گردانیم و هیچ بهانه برای کسی بازنگزاریم تا درست گردد آن سخنی که گفته‌ایم : «باید پاکان از ناپاکان جدا گردند».

ما چون در شماره‌ی پنجم نوشتیم کارهای نیارَستنی که کسانی از فرستادگان شناسند درست نیست و دلیل نشان دادیم که از پیغمبر اسلام چون نیارَستنی خواسته‌اند پاسخ داده که من نتوانم و خود بایستی چنان پاسخ دهد. این را که نوشته‌ایم کسانی چنین گفته‌اند : «می‌خواهد پیغمبران را کوچک گرداند».[1] در شماره‌ی هشتم [2] آوردیم که کسی نیز با نام ناشناسی چنان سخنی را نوشته و فرستاده. هم خواهیم دید که حقیقتگو نیز چنان گفته‌ای را درمیان سخنان خود آورده است.

ولی این سخن بسیار عامیانه می‌باشد و این خود نمونه‌ی دیگر است که اینان هیچ چیز را بمعنی درست خود نمی‌فهمند. این مانند آنست که سی و اند سال پیش که تازه دانشهای طبیعی در ایران رواج یافته و در دبستانها درس خوانده می‌شد ملایان که بدشمنی دبستانها [3] برخاسته بودند در بالای منبر می‌گفتند : «مردم اینها توانایی خدا را از دستش می‌گیرند ، اینها می‌گویند باران خودش
فروآید ...». می‌پنداشتند که توانایی آنست که دانه‌های باران را فرشتگان یکایک فروآورند و اگر کسی جز آن گوید توانایی خدا را از دستش گرفته است. اینان نیز همان عامیگری را از خود نشان می‌دهند و می‌پندارند که بزرگی یک فرستاده آنست که نمایشهای شگفتی بمردم نماید و از سنگ شتر بیرون آورد و از میان انگشتان آب روان گرداند و از اینگونه کارها کند ، و اگر کسی گفت نه چنانست از بزرگی آنان کاسته است. دوباره می‌گویم : این یک عامیگری بیش نیست. اگر فرستادگی یا برانگیختگی برای راه نمودن بمردمان و رهانیدن ایشان از نادانیها و گمراهیهاست چنین کاری جز با تکان خردها و نیرومندی آنها انجام نگیرد و بکارهای نیارَستنی نه نیازی باشد و نه سودی از آن برآید. پزشکی که می‌خواهد بیماری را به بهبود آورد باید کوشد و درد از تن او بیرون کند و درست و نیرومندش گرداند ، و دیگر چه نیاز بآنکه نمایشهای شگفتی نیز نماید و از چنان کاری چه سودی تواند بود؟!.. یک برانگیخته در زمان خود بیمانند است و برانگیختگی نه چیزیست که دروغ بردارد و نیاز بچنان بیهوده‌کاریها باشد. شما هرگاه کتاب «راه رستگاری» را خوانید و معنی درست فرستادگی را شناسید خواهید دید که جایگاهی که یک مرد خدا یا یک برانگیخته دارد بسیار گرامیتر و ارجدارتر از این پذیراییهای عامیانه است که اینان با برانگیختگان می‌نمایند.

وآنگاه من می‌خواهم با مثالی نشان دهم که این سخن بسیار پوچ است و کسانی که بچنین گفته‌ای زبان باز می‌کنند بسیار ناسپاس و نادان می‌باشند : چنین انگارید مردی در خیابان راه می‌رود و مردم پشت سر او را گرفته‌اند و به وی می‌خندند و ریشخند می‌کنند و یکی از روبرو رسیده و جلو او را گرفته و می‌گوید : «آنچه بسر گزارده‌ای و راه می‌روی پوست‌پاره‌ی چرکینی است و کلاه نیست و از اینروست که مردم پشت سرت افتاده‌اند و ریشخند می‌نمایند!» ، و آن مرد دست بسر خود برده می‌بیند راست است و بجای کلاه یک پوست چرکینی بسر می‌دارد. کنون بگویید این مرد را چه سزد کردن؟!.. آیا آن سزد که بخود آید و از چنان کاری که کرده بود شرمنده باشد و بآن کسی که او را آگاهانیده سپاس گزارد ، و درزمان بخانه بازگردد و آن چیزک را از سر براندازد و تا زمانی از بیرون آمدن بخیابان خودداری نماید تا آن رخداده فراموش گردد ، یا این سزد که زشتی کار خود را به رو نیاورد و با گوینده بجای سپاسگزاری پرخاش آغازد و چنین گوید : «تو با من دشمن می‌باشی و این را از راه دشمنی می‌گویی» آیا آن سزد یا این؟!.. پیداست که اگر مرد نیکنهاد بخردیست جز آن را نکند و هرگز باین یکی نگراید.

👇

این مثل در اینجا بسیار بجاست و من اینک آن را بگزارش [4] می‌آورم : اینکه ما گفتگو از نیارَستنیها و اینگونه چیزها می‌رانیم هر کسی که اندک‌آگاهی می‌دارد می‌داند که این سخنان امروز بی‌ارج است و در زندگانی کنونی جایی برای اینگونه گفتگوها باز نیست ، و ما اگر بآنها می‌پردازیم از چند روست : یکی اینکه چون سخنانی گفته شده و در دلها جا گرفته می‌خواهیم راست و دروغ آنها روشن گردد و در دلها نشانی از این آلودگیها بازنماند. ما می‌خواهیم هر آنچه مایه‌ی کشاکش و دوتیرگی میانه‌ی مردم تواند بود از جا کنده شود. دیگری اینکه ما در برابر یک کار بزرگی هستیم و به یاری مردان غیرتمند و پاکنهاد نیاز بسیار می‌داریم و از آنسو می‌بینیم اندیشه‌های بیهوده‌ای سنگ راه کسان بسیاری می‌گردد و آنان را از پیوستن بما بازمی‌دارد. مثلاً برخی می‌گویند : چگونه شده که صدهزارها علما و پیشوایان که آمده‌اند و کنون هزارها از ایشان زنده می‌باشند نفهمیده‌اند و تنها یک تن می‌فهمد. برخی چون باورهایی از پیش در دل می‌دارند بآسانی نمی‌توانند از آنها دل کنند و این برایشان دشوار است که باور کنند تاکنون در گمراهی بوده‌اند. ما خواستیم با داستان نیارَستنی که دلیل بسیار روشنی همراه می‌دارد بایشان نشان دهیم که هیچ دوری ندارد که هزاران و صدهزاران کسان گمراه باشند و نفهمند ، نیز هیچ دوری ندارد که باورهایی که شما در دل می‌دارید بسیاری از آنها بیهوده و بیپا باشد ، باین دلیل که نیارَستنیها از پیغمبر اسلام که قرآن آشکاره آن را نمی‌پذیرد و تاریخ نیز نبودن آن را می‌رساند و خرد نیز همان را می‌گوید چنان چیزی را صدهزاران علما و پیشوایان باور کرده‌اند و صدها داستان ساختگی و دروغی در کتابهای خود نوشته‌اند و شما نیز آن را در دلهای خود جا داده‌اید.



🗒 پانوشتها :

1ـ خمینی نیز پس از سال 57 در نشستی سخنی نزدیک باین راند : کسروی دستش به جایگاه پیامبران نمی‌رسید ، آنها را پایین می‌آورد!.

2ـ لغزشی رخ داده ، درست آن شماره‌ی هفتم س 279 است.

3ـ نویسنده «دبستان» را بمعنی «مدرسه» بکار می‌برده.

4ـ گزارش ، شرح و تفسیر می‌باشد چنانکه اینجا بآن معنیست. گاهی هم شرح و تفسیر ، سخن را از معنی خود بیرون بردن است که بآن تأویل گویند و در فارسی بجای آن نیز ما واژه‌ی گزارش را بکار می‌بریم.


🌸

(تکه‌ای از نوشتار بالا)
.

🔶 شادروان طباطبایی

اگرچه یک بار عکس شادروان طباطبایی را در پرچم آورده‌ایم این عکس دیگری از اوست. این مرد بسیار ارجمند و بسیار بزرگوار است. بیگمان بنیادگزار مشروطه‌ی ایران ، او و شادروان بهبهانی را باید شمرد. بیگمان باید نامهای این دو تن را در تاریخ با بزرگی و ارجمندی یاد کرد. کسانی اگر می‌خواهند اندازه‌ی رنجی را که این دو تن در راه پدید آوردن جنبش مشروطه بکار برده‌اند بدانند و از اندازه‌ی کاردانی این دو پیشوای دینی آگاه گردند ، تاریخ مشروطه را بخوانند.


احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 119 : پنجشنبه 21 خرداد 1321.

شادروان سید عبدالله بهبهانی


پرچم روزانه ، ش ۳

✴️ یادی از شادروان ستارخان و پاسخ تاریخی او به کونسول روس


✴️ ستارخان : «من میخواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم.»


🔸 تیرماه 1287 بود. محمدعلیمیرزا در تهران مجلس را بتوپ بسته و مشروطه را برچیده و هراس همه جا را فراگرفته بود، ولی ستارخان در تبریز تفنگ بدست گرفته و در برابر دربار خودکامه و سیاست بیگانگان ایستاد.

🔸 در چنین روزهایی (25 یا 26 تیرماه) بود که پاخیتانوف کونسول روس در تبریز برای واداشتن ستارخان به تسلیم بدیدار او رفت و ستارخان آن پاسخ تاریخی را بر زبان راند که در تاریخ جاودانه گردید.

🔸شادروان کسروی در تاریخ مشروطه ایران در این زمینه چنین می‌نویسد: «کونسول به ستارخان پیشنهاد کرد که بیرقی از کونسولخانه فرستاده شود و او بدرخانه خود زده در زینهار دولت روس باشد ، و نوید میداد که سرقره سورانی آذربایجان از دولت ایران برای او بگیرد. ستارخان چنین گفت : «جنرال کونسول من میخواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم». کونسول که این پاسخ را نه‌بیوسیده بود خیره ماند ...».


.

‌یِفرِمخان

یکی از کسان برجسته‌ی تاریخ مشروطه یِفرِمخان را باید شمرد. این مرد از شمار چند کسیست که شایسته‌ی نام «قهرمان مشروطه» هستند. یِفرِمخان نخست در سال 1327 [قمری] در رشت با آزادیخواهان ایران ارتباط پیدا کرد و عضو کمیته‌ی ستار شد و سپس که آن کمیته شورش گیلان را پدید آورد و لشگرکشی بقزوین کرد این یکی از پیشگامان و سردستگان بود و در سایه‌ی دلیری و کاردانی خود روز بروز نام‌آورتر گردیده تا آنجا که چون بتهران رسیدند و اینجا را گشادند یِفرِمخان در این هنگام از همه‌ی دیگران بنامتر شده بود و اینبود رئیس شهربانی تهران گردیده و رشته‌ی بسیاری از کارها را بدست گرفت. سپس یِفرِمخان با سرداربهادر بختیاری لشگر بر سر زنجان و قره‌داغ و اردبیل بردند و در این سفر هم یِفرِمخان جُربُزه‌ی [=استعداد] بسیاری از خود نشان داد و با یک فیروزی بازگردید. سپس در سال 1329 [قمری] که محمدعلی‌میرزا بازگشته و ارشدالدوله تا نزدیکیهای تهران پیش آمده بود در این گرفتاری نیز یِفرِمخان با سرداربهادر دلیری و کاردانی بسیاری از خود نشان داد و در یک جنگ ارشدالدوله را شکسته و او را دستگیر کرده تیرباران نمودند.

پس از آن نوبت جنگ با سالارالدوله رسید که با دسته‌های بیشماری از تاراجگران کرد و لر تا ساوه پیش آمده بود. در این جنگ هم یِفرِمخان و بختیاریان کاردانی و دلیری بسیاری نمودند و سالار را شکسته بازگردانیدند و بدینسان چند آسیب را از مشروطه برگردانیدند.

پس از آن در پیشامد التماتوم یِفرِمخان دودل درماند و با التماتوم همداستانی نموده ولی سپس پشیمان گردید و اندکی پس از آن در یک جنگی کشته گردید و از میان رفت.


احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 91 : یکشنبه 20 اردی‌بهشت 1321.

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..

🔹 4ـ اینها چاره‌ی گرفتاریهاست. (تکه‌ی یک از یک)


اینهاست آنچه ما می‌گوییم و می‌خواهیم. اینها سخنان مفت و پا در هوا نیست. اینها بزندگی بستگی دارد و چاره‌ی گرفتاریهاست. برای آنکه مقصودم روشن گردد می‌گویم ، امروز در جهان گرفتاریهایی هست که چاره‌ی آنها جز این گفته‌ها و کوششهای ما نیست. برای مثل یکی را یاد می‌کنم :

همه می‌دانید که از صد سال پیش در سایه‌ی فزونی دانشها یک رشته افزارهایی برای زندگانی اختراع یافته است : راه‌آهن ، اتومبیل ، هواپیما ، تلگراف ، تلفن ،‌ رادیو ،‌ ماشینهای کارندگی و ریسندگی و بافندگی و سازندگی و بسیار مانند اینها که در سراسر جهان بکار می‌رود. این افزارها مایه‌ی آسانی کارهاست. مثلاً ما راهی را که با اسب در بیست روز می‌پیمودیم امروز با اتومبیل در یک روز و با هواپیما در دو سه ساعت می‌پیماییم. خبری را که با پست در چهار و پنج روز می‌رسانیدیم اکنون با تلگراف در چند دقیقه می‌رسانیم.

این اختراعها هر یکی از راه دیگری مایه‌ی آسانی کارهاست. کسانی که ‌اینها را اختراع کرده‌اند جز اندیشه‌ی نیکی به مردمان نداشته و جز کاستن از رنجهای آنها نخواسته‌اند.

در حالی که در بیرون نتیجه بوارونه‌ی اینهاست. باین معنی از روزی که ‌این اختراعها پیدا شده و تغییرها در زندگانی پدید آمده بجای کاسته شدن از رنج مردم ، بآن افزوده گردیده. این چیزیست که همه کس می‌داند.

در اروپا که کانون این اختراعهاست ، سختی زندگانی و رنج مردم تا بحدی بوده که گروهی از اروپاییان را با تمدن بدشمنی برانگیخته. دسته‌هایی پدید آمده‌اند که تمدن یا پیشرفت زندگانی را مایه‌ی بدبختی مردمان شناخته خواسته‌اند بکوشند و مردمان را بحال وحشیگری چند هزار سال پیش بازگردانند.

این خود چیستانی گردیده و کسانی راز آن را نمی‌دانند. ما راز آن را می‌دانیم و با گفته‌ها و خواسته‌های خود راه چاره‌اش را هم نشان می‌دهیم. ما در همین زمینه گذشته از نوشته‌های دیگر ، کتابی ‌جداگانه نوشته‌ایم. (1) در اینجا هم اگرچه فرصت سخنِ گشاده و دراز نیست بکوتاهی آن را شرح می‌دهم :

در زندگانی امروزی ما دو رشته نبرد می‌کنیم : یک رشته با طبیعت ، یک رشته درمیان خودمان با همدیگر. باین معنی ما از یکسو با کاشتن و درویدن و پختن و بافتن و ساختن و مانند اینها می‌کوشیم که دربایستهای زندگانی خود را از منابع طبیعی بدست آوریم و از یکسو در میانه‌ی خودمان یک رشته کشاکشها هست که هر یکی از ما می‌خواهد از دیگران پس‌تر نماند و بهره‌ی او از خوشیهای زندگانی کمتر از دیگران نباشد.

مَثَل ما مثل یک دسته مسافر است که باهم می‌زیستند ولی یک بار رنج برده ناهاری می‌پختند و یک بار هم بر سر تقسیم آن باهم گلاویز می‌شدند و رنجهای دیگری می‌بردند.

این حالِ زندگانی غلط امروزیست و باید دانست سرچشمه‌ی سختیها و بدبختیها این کشاکش است که درمیان خودِ مردمانست. نبرد با طبیعت باین سختی نیست و در نتیجه‌ی اختراعها روزبروز آسانتر گردیده.

کنون سخن آنست که در آن جنبشی که دانشها و اختراعهای اروپایی در جهان پدید آورده اگرچه نبرد با طبیعت آسان گردیده کشاکش خود مردمان هم ، بیشتر و هم سخت‌تر گردیده. انگیزه‌ی آن هم دو چیزست :

1) این جنبش اروپایی با رواج مادیگری و بدآموزیهای آن توأم بوده و این بدآموزیها خودخواهی و آز و دیگر خیمهای ناستوده‌ی آدمی ‌را نیرومندتر گردانیده و پیداست که هرچه آز و خودخواهی درمیان مردمان بیشتر باشد کشاکش درمیان آنها فزونتر خواهد بود. همان جمله‌ی «زندگانی نبردست» و مانندهای آن که با ‌هایهوی بسیاری در جهان رواج یافته خدا میداند که چه تأثیر بسیار بدی در زندگانی مردمان داشته.

2) این افزارها که اختراع شده تنها در نبرد با طبیعت و تهیه‌ی دربایستهای[لوازم] زندگانی بکار نرفته ، بیش از همه در نبرد خودمان با یکدیگر بکار می‌رود. مثلاً ماشین پارچه‌بافی تنها در این راه بکار نمی‌رود که ما بدستیاری آن پارچه‌ها بافته در راه نیازمندیهای خود بکار می‌بریم ، در این راه هم بکار می‌رود که سرمایه‌داران هر یکی یک یا چند ماشین راه ‌انداخته روزانه هزارها متر پارچه بیرون می‌ریزند و سودهای گزاف می‌برند و دست و پای بی‌سرمایه‌ها را می‌بندند. در واقع این اختراعها افزارهای بُرنده‌ای در دست آزمندان و پول‌اندوزان می‌باشند.

می‌باید گفت جنبش اروپا از یکسو با بدآموزیهای خود بآتش آز و خودخواهی که در نهادهاست باد می‌زند و آنها را سرکش‌تر و نیرومندتر می‌گردند و از یکسو افزارهای برنده بدست آزمندان و خودخواهان می‌دهد که در نبردی که دارند بحریفان خود چیره درآیند و آنها را بخاک نشانند.

👇