پانوشتها :

1ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 79 ، بنقل از حاج‌شیخ‌محمد رازی ، آثار الحجة ، قم ، 33ـ1332، جلد یکم ، ص 119 و سید محمدحسین علوی طباطبایی ، خاطرات زندگی آیت‌الله‌العظمی‌ آقای بروجردی ، تهران ، اطلاعات ، خرداد 1341 ص 51.

2ـ امینی ، فداییان اسلام و سودای حکومت اسلامی ‌، بخش یکم ، 1384 ، پایگاه اینترنتی آینده‌نگر.


🌸

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 18ـ ریشه‌ی یک رشته گمراهیهای کیشی (یک از سه)


این گرفتاریها که امروز شرق دچار است آن قاعده را روشن می‌گرداند که گفته‌اند : «دروغ هر چند پیش رود در جایی خواهد درماند».

این بسیار رخ دهد که کسی دغلکاریهایی کند و دروغهایی پردازد و زمانی از آنها سود جوید ولی سرانجام پاپیچش گردیده گرفتارش کند و چه‌بسا دغلکارانی که شومی کارهای ایشان پاپیچ فرزندان و نوادگانشان گردد و چه‌بسا کسان بیگانه زیان آن را کشند. گرفتاریهای امروزی شرق از این راه است و اینک آن را روشن می‌گردانم :

هزار و سیصد سال پیش پیغمبر اسلام در مکه برخاست و برستگاری جهان کوشید ، و پس از بیست و اند سال رنج و تلاش چون مردان ارجدار بسیار نیکی همچون علی و بوبکر و عمر و کسان دیگری از قریش باو گرویده و به یاریش برخاستند و از آنسوی عرب مردم بیابانی و ساده‌ای می‌بودند و آلودگی کم می‌داشتند کار پیش رفت و دین اسلام بنیاد یافت. نخست کارها بس ساده می‌بود ، یاران پیغمبر او را جز یک مرد برگزیده‌ی خدایی نمی‌شناختند و با اینهمه در راهش جان دریغ نمی‌گفتند. ولی چون پنجاه و شصت سال درمیانه گذشت و آن جانبازان کم‌کم از میان رفتند و اسلام نیز نیرو گرفته و از هر سو سودجویان و دغلکاران باو رو آورده بودند و اینان چنانکه شیوه‌ی همیشگی اینانست به سادگی دین خرسندی نمی‌دادند و از اندیشه‌ی کوتاه خود هر زمان دروغ دیگری بیرون می‌ریختند و هر زمان چیزهای دیگری به پیغمبر و دین او می‌بستند و تا آنجا رسید که گفتند پیغمبر سایه نمی‌داشت ، و همیشه ابری بر سرش سایه می‌انداخت ، و مُهر پیغمبری بر دوشش می‌بود ، و شبی که بجهان آمد ایوان خسرو افتاد و دریاچه‌ی ساوه خشکید ، و خدا جهان را از بهر او و خاندانش آفریده بوده ، و دار و ندارش همان بوده و بس ـ پیاپی از این گزافه‌ها بیرون ریختند. پیغمبر چون برخاست یکی از گرفتاریهایش این بود که کسانی بانگیزش جهودان و ترسایان نزد او آمده کارهای نیارَستنی می‌طلبیدند و آگاهی از ناپیدا می‌خواستند و پیغمبر ناگزیر بود پیاپی پاسخ داده بگوید : «من اینها را نتوانم» لیکن اینان صدها داستان از آنگونه ساخته و بنام او بر زبانها انداختند. یاران خود پیغمبر هرگز آگاهی از اینگونه گزافه‌ها نمی‌داشتند ولی آن جانبازیها را در راه وی می‌کردند. اینان جانبازی و غیرت را کنار گزارده بجای آنها باین ستایشها و دروغ‌پردازیها پرداختند ، و چون انبوهی از این راه نان می‌خوردند روز بروز آن را فزونتر گردانیدند.

از آنسوی تا زمان امام علی‌بن‌ابیطالب چندان گفتگویی درباره‌ی خلافت نبود ولی چون علی کشته شد و پسر او حسن‌بن‌علی خلافت را بمعاویه واگزاشت و معاویه که خودش و خاندانش دشمنان دیرین اسلام می‌بودند رنگ دیگری بکارها داد ، این رفتار او بر مسلمانان سخت ناگوار افتاد و همه را تکان داد و دسته‌بندیها آغاز شد که خلافت را از دست بنی‌امیه بیرون آورند. چنانکه یک دسته از آنْ پسران عباس بودند که خلافت را برای ایشان می‌خواستند. یک دسته از آنْ علویان می‌بودند که خلافت را بهر اینان می‌طلبیدند. خواستاران دیگری نیز می‌بودند که یکایک نمی‌شماریم. اینان در این راه از هیچ گونه کوشش بازنمی‌ایستادند و یکی از دستاویزهای آنان دروغهایی بود که برای پیشرفت کار خود به پیغمبر اسلام می‌بستند و از زبان او سخنانی پدید می‌آوردند. بویژه دسته‌های ناتوان که چون زورشان بچیزی نمی‌رسید دست بدامن دروغسازی می‌زدند و صد دغلکاری بکار می‌آوردند. اگر تاریخ را بخوانید و داستان باطنیان و دیگران را نیک اندیشید خواهید دید چه هنگامه‌ی ناگواری بوده است و مسلمانان بدروغسازی و بدآموزی تا چه اندازه دلیر گردیده بوده‌اند.

اینان پیشرفت کار خود را در هر چه می‌دیدند آن را می‌کردند و نه ترس از خدا می‌داشتند و نه شرم از مردم می‌نمودند. آنهمه خبرهای آخرالزمان که کتابها را پر کرده ـ خبرهایی که از آینده آگاهی می‌دهد ـ اگر نیک نگرید همگی در این کشاکشها ساخته شده و هر کدام یک خواست سیاسی دیگری را دربر می‌دارد. بآن اندازه که سیاست امروزی اروپا و پیمانهای دولتها ارج می‌دارد در آن روز خبر ساختن و رواج دادن آن داشته است و بیشتر کارها از این راه پیش می‌رفته. مسعودی در مروج‌الذهب یکی از دانایان بنام آن زمان را (گویا جاحِظ باشد) می‌نگارد که سه کتاب نوشت : یکی در امامت بنی‌امیه ، دومی در امامت بنی‌عباس ، سومی در امامت علویان. پیداست که به هر کتابی از دسته‌ی دیگری پول گرفته است.


🌸

🔶 بجوانان درسخوانده

🔸 در ایران بسیاری از جوانان می‌پندارند که دانستنیها همانست که در دبیرستانها و دانشکده‌ها یاد گرفته‌اند. می‌پندارند با همان سرمایه در راه زندگانی راه روشنی در پیش توانند داشت و با دانش و بینش توانند زیست. ولی اینها نه راستست.

🔸 آن جوانان باید بدانند بسیاری از دانستنیهاست که در دبیرستان و دانشکده نتوان آموخت. دانشمندان جهان همه نیازمندند که چیزهای دیگری نیز یاد گیرند.

🔸 آنگاه اگر دبیرستانها و دانشکده‌های ایرانست در آنها دست بدخواهان کشور در کار است و بیش از همه بفریفتن جوانان و گمراهانیدن ایشان کوشیده می‌شود.

🔸 جوانان اگر می‌خواهند در زندگانی راه روشنی در پیش دارند و بکشور و توده‌ی [=ملتِ] خود سودمند باشند باید از این کوششهایی که ما می‌کنیم آگاه گردند و کتابهایی که می‌نویسیم بخوانند و دانستنیها را بدانند.

🔸 آن جوانان اگر دانستنیها را دانستندی آن نبودی که وزارت فرهنگ بافندگیهای پوچ صوفیان را که روزگارْ آنها را کهنه گردانیده تازه سازد و با رنگهای دیگر در مغزهای ایشان جا دهد. آن نبودی که بگفته‌های حافظ که جز پریشانگوییهای زهرآلود نیست فلسفه نام داده در دانشسرا درس «فلسفه‌ی حافظ» بگویند. آن نبودی که رباعیهای خیام را که برای سَهِشهای [=احساساتِ] جوانی زهر کشنده است با آن هایهوی رواج دهند.

🔸 جوانان باید اینها را بدیده گیرند و از فریبهایی که خورده‌اند آگاه گردند. باید کتابهای ما را بخوانند و دانستنیهای بسیار ارجداری را بدانند.

🔸 ما امروز در برابر نادانیها به یک رشته نبردهای سختی نیازمندیم و بخش بزرگ آنها باید با دست جوانان درسخوانده انجام یابد.

🔸 جوانان باید بدانند که در ایران راه کوشش «حزب» پدید آوردن و در پیشامدها و کارها آواز بآواز دیگران انداختن و هایهوی پدید آوردن نیست. در ایران راه کوشش نبرد با گمراهیها و نادانیهای گوناگونیست که گریبانگیر این توده‌ی بدبخت گردیده و راه این نبرد همینست که ما پیش گرفته‌ایم.

🖌 احمد کسروی

کانالهای ما :

https://t.me/addlist/hMYtGUBCSVoyZjgx


💐

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی پنج از هشت)


اکنون اگر رفتارهای بیشتری را از دو همدستِ تازه (دولت و ملایان) بدیده گیریم موضوع باز هم روشنتر خواهد شد. برای مثال می‌بینیم چنین وانمود می‌شود که دولت سهیلی در برابر ملایان از ناتوانی ، بدرخواستهای پنجگانه‌ی آقاحسین قمی ‌رسمیت داده و آنها را در هیئت وزیران مطرح و تصویب می‌کند. بدینسان کابینه‌ی او بزرگترین ضربه را ـ تا آن زمان ـ بآزادیخواهی و دمکراسی در ایران می‌زند. در آن کابینه ، ساعد وزیر خارجه است. یک سال بعد خود ساعد نخست‌وزیر شده و دیده می‌شود که بر سر امتیازِ نفت شمال ، بنام «میهن‌پرستی» و «ایراندوستی» در برابر کشور بزرگی همچون شوروی ایستادگی می‌کند (1323) و گردن بخواستِ همسایه‌ی شمالی نمی‌گزارد.

کتاب «دادگاه» پس از شرح یاوریهای ساعد بارتجاع ، از او بعنوان یک وزیر مسئول کابینه‌ی سهیلی پرسشهای اندیشه‌برانگیزی می‌پرسد :

ای «قهرمان نفت» که چنین ایستادگی «میهن‌پرستانه»ای در برابر کشوری نیرومند از خود نشان می‌دادی ، چگونه در هیئت وزیرانِ کابینه‌ی سهیلی ، ده‌یک آن ایستادگی را در برابر درخواستهای آقاحسین قمی ‌نکردی؟! آیا آنها را بی‌زیان می‌دانستی؟! آیا چنین گمانی توان برد؟!

باید افزود : اگر بگویی در برابر ملایان نمی‌توانستی بایستی ، می‌پرسیم پس چگونه در برابر کشوری همچون شوروی می‌توانی بایستی؟! اگر جلو ارتجاع ایستادن نمی‌توانستی آیا استعفا دادن نیز نمی‌توانستی؟! استعفا دادن دشوارتر بود یا در برابر روسها ایستادن؟!

پیروی از قانونها و پایبندی باجرای آن وظیفه‌ی همه‌ی دولتهاست و همه‌ی وزیران مسئولیت مشترک دارند. پیشنهادهایی که پذیرفتن و تصویبش مخالفت با قانونهای جاری است خود قانون‌شکنی است و مسئولان باید پاسخگو باشند. کابینه‌های آن چند سال را بیش از همه ده دوازده وزیرِ ماندگار تشکیل می‌دادند. بسخن دیگر ، تفاوت چندانی میان کابینه‌ی ساعد و کابینه‌ی سهیلی نبود. دولت‌ها می‌آمدند و می‌رفتند ولی وزیران اصلی در بیشتر کابینه‌ها همچنان می‌ماندند. در کابینه‌ی سهیلی ساعد وزیر خارجه و هژیر وزیر دارایی بودند. اینان در آن کابینه بتصویب درخواستهای آقاحسین قمی ‌هیچ اعتراضی نکردند. اکنون چگونه بپذیریم همین ساعد که در 1323 در برابر شوروی می‌ایستد ، یک سال جلوتر نمی‌توانسته اعتراضی کند و بانگی برآورد؟! چگونه بپذیریم که سیاستمداری چون او زیانهای آن تصویبنامه را درنمی‌یافته؟!

بماند آنکه همین پرسشها را کتاب «دادگاه» از او می‌کند و او پاسخی نمی‌دهد. بماند آنکه وزیران دولتهای پس از شهریور20 (دوره‌ی دمکراسی) ، بویژه تا 1325، بیشتر همان سیاستمدارانِ «دوره‌ی دیکتاتوری» بودند. با آنکه پس از شهریور20 خواستارانِ محاکمه‌ی ستمگران و تاراجگرانِ دوره‌ی دیکتاتوری فریادشان همه‌جا را فراگرفته بود و زمینه برای پیدایش یک تحول آماده می‌شد ، در ساختارِ دولت و مجلس جز تفاوتهای اندکی پدید نیامد. آیا در دیگر کشورها هم چنین چیزی رخ می‌دهد؟! در هر کشوری که تحولی بدینسان رخ دهد نه آن سیاستمداران پیشین مانند و نه مردم گزارند که ‌ایشان بمانند.

در همین کشور خودمان آیا سیاستمداران پس از بهمن 57 همانهایی بودند که در زمان محمدرضاشاه کارهای مهمی‌ داشتند؟! اگر هویداها و آموزگارها و شریف‌امامیها و قره‌باغیها در دولت‌های پس از بهمن 57 سر کار می‌آمدند مایه‌ی صد شگفتی نبود؟! در هر حال باید پرسید چنین چشم‌بندی‌ای چگونه انجام گرفته؟! اینهاست که ناچاریم آن سیاستمداران را جز خائن به میهن نشماریم.

همچنین وزیرانی که به پشتیبانی از ملایان برخاستند می‌دانستند که بر پایه‌ی باورهای ملایان ، حکومتهای عرفی «جائر» و «غاصب» بشمار می‌آیند و نانی که کارکنان دولت (و ایشان) می‌خورند حرامست. اصلاً کتابهای کسروی که ‌ایشان دستور توقیفش را می‌دادند ، باین باورهای ملایان ایراد می‌گرفت و اینست هیچ یک از ایشان نمی‌توانست بگوید من چنین چیزی را نمی‌دانستم. پس چگونه بود که باز هم دست از پشتیبانی ملایان برنمی‌داشتند؟!


👇

همچنین می‌بینیم دولتِ قوام از یکسو وامی‌نماید که از ترسِ آشوبگری ملایان ، ناچار شده جلو تشییع جنازه‌ی کسروی و حدادپور را بگیرد و از خاکسپاری و مراسم سوگواری تا آنجا که می‌تواند جلو می‌گیرد و از سوی دیگر بجای آنکه بر محاکمه‌ی بیدرنگ جانیان پافشارد ، با سستکاری زمان می‌گذراند و بملایان و علما مجال مداخله در پرونده‌ی قتل می‌دهد و دستشان را در‌ هایهوی کردن و براه‌ انداختنِ «تظاهرات» برای آزادی «برادران» دربندِ خود باز می‌گزارد. موضوع آزادی قاتلان کسروی را در هیئت وزیران مطرح می‌کند و هژیر وزیر کشور کابینه‌اش در همان نشست هواداری از جانیان می‌کند و او را «مهدورالدم» و سزاوار کشته شدن دانسته خواهان آزادی کشندگانِ او می‌شود. سرانجام هم دولت خواسته‌ی وزیر کشورش را اجرا کرده جانیان را پس از هفت هشت ماه از زندان آزاد می‌سازد. در حالی که همین دولت ، در برابر دمکراتهای آذربایجان و کردستان و نواهای جدایی‌خواهانه‌ی مازندران و گیلان و خوزستان گامی‌ کوتاه نمی‌آید و سرانجام آرتش بر سر آذربایجان و کردستان می‌بَرَد و آنها را تارانده رهبران را دستگیر و اعدام می‌کند.

آیا باز هم باید پذیرفت که آزادی جانیان و سر و تهِ پرونده‌ی قتل را هم آوردن از ترسِ ملایان بوده؟! در خرداد 1323 آقاحسین قمی «قهرمان رفع حجاب» هنوز در ایران بود که متفقین ، کاشانی را باتهام همکاری با آلمانها زندانی کردند لیکن نه تنها از «مبارزان با بیدینی» هیچ اعتراضی شنیده نشد ، از ملایان نیز آواز همدردی بگوش نرسید. (1) آن غیرتی که از «ادعای پیغمبری» و «مخالفت با اسلام» بجوش می‌آمد و متعصبین را تا مرز جنایت ، خشمناک می‌گردانید پس چرا در برابر زندانی شدن یک آیت‌الله بدستِ کفّار نمودار نشد؟! چرا «تحریکات دینی» در اینجا مؤثر نبود.


پانوشت :

1ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 97.


🌸

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 18ـ ریشه‌ی یک رشته گمراهیهای کیشی (دو از سه)


هوس خلافت چندان بر مردم چیره شده بود که سالی نمی‌گذشت که یکی برنشورد و کشته نشود. در کیش شیعی خلافت ازآنِ دوازده امام بوده. با اینهمه اگر بشماریم دسته‌ی بزرگی از خود علویان آن را نشناخته‌اند و هر یکی خلافت را برای خود خواسته‌اند. داستان زید را هر کسی شنیده که باآنکه پسر علی‌بن‌الحسین و برادر امام محمدباقر بود خلافت را برای خود خواست و در کوفه با پیروان بسیار بشورید و در جنگ کشته گردید. این شگفت که زید می‌گفت خلافت ازآنِ کسیست که با شمشیر بیرون آید ، که اگر این سخن راست باشد پدر و برادر و برادرزادگان او هیچ یک خلیفه یا امام راستینی نبوده‌اند. زیرا هیچ کدام از ایشان با شمشیر بیرون نیامده‌اند. محمد نفس زکیه پسر نوه‌ی حسن‌بن‌علی نخستین کسی بود که مهدی نام یافت و پدرش عبدالله و عموهایش و بسیاری از سران بنی‌هاشم در مدینه باو دست دادند و او را بنام مهدی شناخته بخلافت برداشتند ، و چون در این زمان امام جعفرصادق زنده می‌بود دنبال او فرستاده و بانجمن خواندند که او نیز بیاید و بمحمد دست دهد (بیعت کند) و او چون آمد دست بمحمد نداد ولی نکوهش نیز بر بنی‌هاشم از رهگذر آن کار نکرد. از اینگونه چندانست که اگر بشماریم می‌باید چندین صفحه را پر سازیم. داستان امین و مأمون را که دو برادر بر سر خلافت یکدیگر را می‌کشتند و بسیار داستانها از اینگونه هر کسی شنیده است. ننگین‌تر از همه داستان باطنیان و قَرمَطیانست که در راه رسیدن بخلافت آن سیاهکاریها را کرده‌اند و شما اگر می‌خواهید از داستان آنان آگاه شوید بخش سوم از کتاب جوینی را خوانید. امام جعفر پسر خود اسماعیل را بجانشینی نامزد گردانید ولی چون اسماعیل بکارهای بدی برخاست وآنگاه پیش از پدر خود درگذشت امام جعفر پسر دیگرش امام موسا را بجانشینی برگزید. ولی گروهی از پیروان باین سخن او گردن نگزارده گفتند جانشین جز اسماعیل نتواند بود و مرگ او را نپذیرفته گفتند زنده است و چشمهای مردم بخطا دیده. بدینسان دسته‌ای جدا گردیدند و باطنیگری را بنیاد نهادند. ببینید گستاخی و دلیری بر دروغ و فریبکاری تا چه اندازه بوده است و هوس پیشوایی تا چه اندازه چیرگی داشته است.

یکمشت مردم گستاخ و بیشرم همینکه در جایی درمی‌ماندند درزمان حدیثی ساخته رواج می‌دادند و یا آیه‌ای را از قرآن گرفته با گزارش بخواست خود می‌خوابانیدند و از بهر رسیدن به یک گامی چند گام بخطا برمی‌داشتند.

زیدبن‌علی را که نام بردم او را داستانی هست که نمونه‌ی نیکی از بیشرمی این کسان و از گستاخی آنان می‌باشد. زید هنگامی که آماده‌ی شورش می‌گردید بیشتر شیعه باو دست دادند ولی چون برخاست و کنون بایستی دست‌دهندگان بر سر او گرد آیند و در راهش جانفشانی نمایند یک دسته از ایشان از زید پرسیدند : «درباره‌ی ابوبکر و عمر چه می‌گویی؟!.» زید گفت : «من درباره‌ی ایشان جز نیک نمی‌گویم ، ما خاندان از ایشان بدی ندیده‌ایم». پرسندگان چون این پاسخ را شنیدند زید را رها کرده پراکنده گردیدند. زید گفت : «مرا در سختترین هنگام رها کردید». از اینجا آن دسته را «رها کنندگان» (رفضة ـ رافضیان) گفتند. این چیزیست که همه‌ی تاریخنگاران بزرگ از طبری و ابن‌خلدون و ابن‌عبری و ابوالفرج اسپهانی نوشته‌اند. در اینجاست که می‌باید شما گفته‌ی عامیانه‌ی «کاسه‌ی گرمتر از آش» را بیاد آورید. در اینجاست که می‌باید اندازه‌ی گستاخی و بیراهی این کسان را دریابید. امام علی‌بن‌ابیطالب با دو خلیفه‌ی نخست همه بخوشی زیست و دختر دوازده ساله‌ی خود ام‌کلثوم را بخلیفه عمرِ شصت‌ساله داد و هرگز رنجشی پدید نیامد ، اینان پس از صد سال می‌گفتند باید آنان را بد دانست و زید را که بامامت شناخته و دست باو داده بودند می‌خواستند پیرو نادانیهای خود سازند.


🌸

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی شش از هشت)


همچنین در تیرماه 1325 هنگامی که قوام مخالفان خود را دستگیر و زندانی کرد ، درمیان دستگیر شدگان سرشناسانی از هوادارانِ ارتجاع همچون سید ضیاء ، کاشانی و علی دشتی ـ «مدافع جدیدالورود و سینه‌چاک» آنزمانِ «مذهب جعفری» ـ بچشم می‌خوردند. بدستور قوام روزنامه‌ی پرچم اسلام و چندین روزنامه‌ی راستی دیگر تعطیل شد. او از یکسو داراییهای دو حزب عدالت (برهبری علی دشتی) و اراده‌ی ملی (برهبری سید ضیاء) را مصادره کرده و از سوی دیگر فشار و محدودیت‌ها را از روی حزب توده برداشت. کادرهای حزبی‌ را از زندان آزاد کرد ... و حزب را به بازگشایی باشگاههای خود که هنگام نخست‌وزیری صدر بآتش کشیده شده بود تشویق نمود و حتا با ایشان ائتلاف کرده سه وزارتخانه را بایشان واگزار کرد. (1) به سخن دیگر با حزبی ‌ائتلاف کرد که پستنهادانی از همین تیره‌ی ملایان ، فتوا بارتداد ایشان داده ازدواج با توده‌ایها و ایشان را بهمسرانشان حرام اعلام کرده بودند. رویهم‌رفته قوام بکارهایی دست زد که اگر واکنش بنوشته‌های کسروی را «خودجوش» و از رهگذر «غیرت» ملایان به کیششان بینگاریم ، می‌بایست وحشیگریها و آدمکشیهای گسترده‌ای در سراسر کشور در واکنش به تصمیم‌های او راه می‌افتاد. حال آنکه باز هم از ملایان اعتراضی یا‌ هایهویی برنخاست و خشمناک نگردیدند.

با این رخدادها دانسته شد آنچه می‌بایست دانسته شود. روشن گردید چه جاهاست که «ملت مسلمان» «بدین و کیش خود علاقمندست». دانسته گردید چرا پرسیدنِ چند پرسش از ملایان و بشیعیگری ایراد گرفتن گناهی بزرگتر و ناآمرزیدنی‌تر از دستگیری پیشوایان ملایان و پشتیبانانِ آنان و بستن چندین روزنامه‌ی دست راستی و ائتلاف با حزبی‌ همچون حزب توده است. دانسته گردید در جایی که نخست‌وزیری با ائتلاف با حزبی ‌همچون حزب توده به فتواهای آقایان دهان‌کجی می‌کند و صدایی از آنان برنمی‌آید ، این سخن که تنها «قلدری» رضاشاه جلو ملایان را گرفته بود تا چه ‌اندازه ناراست است. همچنین این سخن که دولت بعلت فشار بازاریان و علما بناچار جانیان کسروی را آزاد گردانید چه ‌اندازه از راستی بدورست.

باشد که بگویید : دور نیست که علت دشمنی وزیران و زیردستانِ ایشان با کسروی و آزادگان از رهگذر کینه‌های شخصی و همچنین همکیشی با ملایان بوده و نه از بدخواهی و نقشه‌ی از پیش آماده. البته اگر این را راست بپنداریم ، همانست که «عذر بدتر از گناه»اش می‌نامند.

کینه‌های شخصی و کمترین آن رشک ، بیگمان در دشمنی با او کارگر بوده. خود کسروی هم باین موضوع در جاهایی و از جمله در نامه به ساعد نخست‌وزیر اشاره دارد. (2) ولی قرائن نشان می‌دهد که ‌این بخش کوچکی از علت‌هاست.

درباره‌ی یاری دولتیان بملایان از رهگذر مسلمانی و همکیشی باید گفت : ما دشمنی را بیشتر از کسانی می‌بینیم که هیچ درد دین نداشتند و این مایه‌ی بدگمانی بیشترست.

از فروغی بنام کارگردان اصلی (تا آنجا که ما دانسته‌ایم) نام بردیم. سه نخست‌وزیر دیگر ساعد و هژیر و صدر هم در بدخواهیهاشان بسیار پافشردند که کتاب «دادگاه» ‌اندازه‌ی مسلمانی هر کدام را نیک نشان می‌دهد. جز اینها چند تن از سرشناسان ، از نمایندگان مجلس و سرانِ اداره‌ها و افسران هستند که در همان کتاب می‌بینیم دین اسلام را آن می‌دانند که به نام او یا به نام شیعیگری با آزادیخواهان بدخواهی و دشمنی کنند. یکی از آن سیاست‌بازان را که بعنوان نماینده‌ی مجلس دوره‌ی چهاردهم ، در دفاع از «مذهب جعفری» ، علیه کسروی بسخنان تحریک‌آمیزی برخاسته بود در اینجا بعنوان نمونه بشناسیم. دیگران مسلمان‌تر از او نیستند.

او در جوانی به طلبگی پرداخته ، سپس از آن بازگشته و سخن از تجدد و اروپاخواهی می‌رانده و در این راه قلم می‌زده. آنگاه بدستگاه رضاشاه راه یافته و از ستایندگان او گردیده. در دوره‌ی دیکتاتوری شش دوره نماینده‌ی مجلس و پس از آن رئیس اداره‌ی سانسور گردیده که می‌بایست نشریات را بر پایه‌ی خواستِ دولت ممیزی کند. لیکن پس از سوم شهریور20 ، هنوز رضاشاه از کشور بیرون نرفته بعنوانِ نماینده‌ی مجلس «سفارشی» دوازدهم ، سخن از «حق تضییع شده‌ی» مردم در بیست سال گذشته رانده و خواستار رسیدگی به «اموال منقول و غیرمنقول» شاهِ گذشته و حتا اموالی که با خود از ایران بیرون می‌برد شده از نخست‌وزیر می‌پرسد : اگر «مبلغی» از جواهرات سلطنتی گم شود آیا او و دولت مسئولیت آن را بگردن خواهند گرفت؟!

همو چند سال پس از افتادن رضاشاه ، در مجلس چهاردهم برخاسته در پرده به نوشته‌های کسروی تاخت آورده و سخن از «مذهب جعفری» می‌راند و اینکه مذهب رسمی‌کشور است و قانون اساسی آن را تصریح نموده و از اینکه «حالا عده‌ای پیدا شده‌اند که بر ضد این مذهب چیز می‌نویسند و انتشاراتی می‌دهند» افسوس می‌خورد.


👇

کسروی در کتاب «دولت بما پاسخ دهد» از سخنرانی آن نماینده در مجلس یاد کرده و پس از آنکه نامسلمانیش را به رخش می‌کشد ، از او می‌خواهد یا از مردمفریبی ‌دست کشد و یا با قلم توانایی که دارد بپرسشهای کتاب پاسخ دهد. لیکن پاسخی نیست! آری از آن نویسنده‌ی «پرده‌در» و زبردست با داشتنِ مصونیت پارلمانی دیگر بانگی برنمی‌خیزد.

اگر خوشباورانی در آن زمان ، جوش و خروشهای اینچنانی او را برخاسته از باور و تعصب او بشیعیگری گمان می‌کردند ، امروز دیگر جایی برای آن خوشگمانیها نیست. زیرا او ، علی دشتی ، کسیست که در سالهای بازپسینِ عمرش کتابی ‌بنامِ «23 سال» را در انتقاد به محمد و اسلام نوشت.

مسلمانی شاه را نیز امروز همه می‌دانند که چه بود و پایبندی او به دین بیش از آن وزیران و سیاستمداران نبود. پس اینکه‌ اینان خود را پایبند کیش و مسلمانی می‌نمودند جز فریبکاری نمی‌بود. همچنان دیدیم که کسروی از شاه می‌خواهد که از فرصت بهره جسته با ملایان گفتگوی حکومت را به نتیجه رساند ولی از شاه در این زمینه کمترین تکانی دیده نمی‌شود.

آری ، هواداریها و پشتیبانیها چنان استادانه کارگردانی می‌شد که پس از چندی گویا خود ملایان هم پنداشتند (یا بهتر دانستند چنین بپندارند) آنچه پیش آمده و می‌آید در سایه‌ی نیروی ایشان و والایی کیش شیعیست. به سخن دیگر «امر به ایشان مشتبه شده». باشد که پنداشته‌اند آنچه باعث یاوری دولتیان بایشان شده ، باورهای مذهبی ‌وزیران و زیردستان ایشان بوده. اینها را از اعلامیه‌ها و نوشته‌هاشان درمی‌یابیم.


پانوشتها :

1ـ آبراهامیان ، یاد شده ، ص 277 تا 292.

2ـ پاکدامن ، پیشین ، ص 267 و 268.


🌸

علی دشتی

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 18ـ ریشه‌ی یک رشته گمراهیهای کیشی (سه از سه)


هنگامی که این کشاکشها و سودجوییها بنام خلافت پیش می‌رفت از یکسو نیز کشاکش مُعتَزِله و اشعری و قَدَری و جبری و چندین کشاکش دیگر برخاسته و در کار می‌بود. نیز خارجیان دسته دسته پدید آمده و با آن اندیشه‌های تند ویژه‌ی خود هر دسته‌ای در یک گوشه‌ی کشور میدانداری می‌نمودند. نیز در همان زمان بود که نخست فلسفه‌ی یونان و سپس صوفیگری راه بمیان مسلمانان یافته و جا برای خود باز می‌کرد ، و این بدآموزیها گرچه از بیرون آمده و در آغاز هر کس از آنها رو برمی‌گردانید ولی کم‌کم رواج یافته و با دین درمی‌آمیخت.

بدینسان اگر بشماریم سخن بس دراز خواهد گردید. همین بس که بگوییم هنوز سه چهار قرن از پیدایش اسلام نمی‌گذشت که بگفته‌ی شهرستانی و دیگران هفتاد و دو راه میان پیروان آن پدید آمد. اینها هنوز در قرنهای نخستین می‌بود. در قرنهای دیرتر رنگهای دیگری پیدا شده و هیچ قرنی نگذشته که یک کیش نوینی پیدا نشود و یک رشته گمراهیهای دیگری رو ننماید.

سید محمد مُشَعشَع برخاسته ، شاه‌اسماعیل برخاسته ، آن شیخ عرب [1] برخاسته ، این مردان ایرانی برخاسته‌اند [2] ـ پیاپی برخاسته‌اند و آمده‌اند و رفته‌اند و کار هر یکی جز آن نبوده که دروغهای کهن را بگیرند و باهم آمیزند و چیزهایی از خود بر آنها افزایند و یک گمراهی درهم نوینی پدید آورند. هیچ کسی دربند راستیها نبوده و هیچ کسی اندیشه‌ی جهان و مردمان را نکرده است. سید محمد مُشَعشَع چون برخاسته داستان امام دوازدهم را از کیش شیعی برداشته و آن را با پندار «گوهر و پرده» که در کیش باطنیانست بهم آمیخته و این نتیجه را گرفته که خود را امام دوازدهم نماید و چندزمانی فرمان راند. آن شیخ عرب افسانه‌ی «خردهای ده‌گانه» را از فلسفه‌ی یونان گرفته و با باورهایی که علی‌اللهیان درباره‌ی امام علی‌بن‌ابیطالب می‌داشتند درآمیخته و آن نتیجه را گرفته که خدا زمین و آسمان را با دست دوازده امام آفریده و آنانند که جهان را راه می‌برند و بمردم روزی می‌دهند. یکایک چه بشمارم. هر یکی جز بر سنگینی بار نکوشیده است.


پانوشتها :

1ـ اشاره به شیخ احمد احسائی است. تاریخچه‌ی این کیشها که بر پایه‌ی مهدیگری بنیاد یافته را در کتاب «بهائیگری» بخوانید.

2ـ اشاره به سید کاظم رشتی ، علی‌محمد باب و حسینعلی بهاء می‌باشد.


🌸

18ـ شیخ‌ احمد اَحسائی

19ـ سید کاظم رشتی

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی هفت از هشت)


ملایان همانهایی بودند که در برابر مشروطه سپر انداخته هر یک بگوشه‌ای خزیده بود. همانها که در برابر دانشهای نوین که از دنبال جنبش مشروطه آمد ، سخنی برای گفتن نیافتند و از دستگاهِ خود نومید گردیدند. همانهایی که در برابر مادیگری جز خاموشی چاره‌ای ندیدند و بدتر آنکه بدآموزیهای آن را بگفتار و کردار خود راه دادند. همانها که در برابر روان گردیدن آیین زندگی اروپایی در ایران و تغییراتی که در شیوه‌ی زندگانی پدیدار شده بود چاره‌ای جز تسلیم نداشتند و کسانی از ایشان بهتر آن دیدند که رخت ملایی از تن درآورده پیروی از شیوه‌ی زندگی اروپاییان کنند بلکه برخی از ایشان برای رهایی از زخم زبان این و آن بیدینی از خود می‌نمودند (یکی از صدها تنی که در زمان رضاشاه بیدینی می‌نمود ، آخوندیست بنام راشد. این مرد در زمان محمدرضاشاه که اوضاع برگشت ، تا سالها در رادیو که افزارِ پیشبرد ارتجاع گردیده بود بموعظه و سخنرانیهای دینی می‌پرداخت). دیگران نیز جز بخاموشی گراییدن یا «قاچاقی» بدینداری پرداختن ، کار دیگری از دستشان ساخته نبود.

ایشان در برابر فرمانهای رضاشاه بضد کیششان ، جز اندک تکانی از خود نشان ندادند بلکه برخی نیز زبان بچاپلوسی و تأیید کارهای دولت باز کردند. ملایان آنهایی‌اند که در برابر زبان‌درازی و ریشخندِ شاعران بدین یا ستایش از باده و مستی (همچون شعرهای خیام و حافظ) نه تنها کمترین تکانی بخود ندادند ، بلکه همانها را سرمایه‌ای برای سخنبافی و گرمی ‌بازارِ مردمفریبی ‌گرفته بودند و حتا در برابرِ ریشخندهای بیدینان (متجددین) که همه‌جا را فراگرفته بود (و حتا بمحمد پاکمرد عرب نیز توهین می‌کردند : جار زد آن جارچی مسخره کالدنیا مزرعة الاخره) دلیرانه‌ترین کاری که از ایشان دیده شد هیاهو کردن بود. همانها که از سرِ پریشانحالی و دلسردی و نادانی به فیروزیهای هیتلر و پشتیبانی او از مسلمانان امید بسته بودند.

در زمانی که روزنامه‌ها و نیز بیشتر درسخواندگان و برگزیدگان مردم ، علت عقب‌ماندگی ایرانیان را جز بی‌بهرگی از زندگانی اروپایی چیز دیگری نمی‌دانستند و همه بآن می‌کوشیدند که «چهار نعل» بتازند تا هرچه زودتر بایشان برسند ، پیروی از اروپاییان «تجدد» و تجدد نیز با بیدینی معنی همسنگ یافته بود. در چنان روزگاری که کسی را دلیری سخن راندن از دین نبود ، کسروی در پیمان بهواداری از دینِ راستین برخاست و از گزندها و زخم زبانها نهراسید. یورش اروپاییگری و مادیگری به دین را بازگردانید و در برابرِ خداناشناسی ایستاد و نام دین را که بخواری برده می‌شد زنده گردانید. دین را بمعنی خود بازگردانید و پیرایه‌هایی از خرافه‌ها و گمراهیها که به دین چسبیده بود را از آن زدود و ارج دین و نیاز آدمیان را بآن با بهترین مثالها آشکار کرد.

بیدینی ملایان از همینجا نمودار می‌شود که در زمانِ درماندگیشان در برابر مشروطه ، مادیگری و اروپاییگری ، هرگز بیادِ «مبارزه با بیدینی» و «پیشرفت معنویات و تحکیم امور دینی» نبودند. زیرا نه تنها از بلند گردیدن نام دین و خدا خشنود نگردیدند با پیمان دشمنی هم می‌کردند. ولی پس از شهریور1320 که دوران دیگری فرارسیده بود بیاد دینداری افتاده و از «غفلتهای گذشته» بشاه شکایت می‌کردند. کسروی را بدروغ دشمنِ اسلام نشان داده دهها دروغ دیگر را بیشرمانه رواج می‌دادند و با «تظلم» ، خواهان محاکمه‌ی او می‌شدند و نام بدخواهیهاشان را «مبارزه با بیدینی» می‌گزاردند. چنان بیدینان بت‌پرستی ، کسرویِ دیندار را «بیدین» می‌نامیدند.

شگفتا دیده می‌شد که (پس از چهار سال پشتیبانی بیدریغِ دولت) از شاه و وزیران درخواستهایی خلاف قانون می‌کنند. بشاه و نخست‌وزیر ، قوام ، نامه‌های هشدار دهنده و حتا تهدیدآمیز می‌نویسند و هنوز یک هفته از کشتار وحشیانه‌شان نگذشته ، آزادی جانیان را درخواست کرده و از آن پس هم دمادم در کارِ رسیدگی بپرونده اخلال می‌کنند ولی دولت بیکبار در برابرشان خاموشست و این خاموشی تا سالها پس از آن پایدارست.


🌸

حسینعلی راشد

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 19ـ کیشهای امروزی سنگ راه زندگانیند (یک از دو)


پس از هزار و سیصد سال کنون نتیجه آن گردیده که شما درمیان یازده کیش جداگانه و ملیونها خبرهای ساختگی و صدها پندارهای خردناپذیر بگیر افتاده‌اید و بدینسان درمانده‌اید. نتیجه آن گردیده که شما از گوهر دین که پرستش خدای یگانه و غیرت و مردانگی و همدستی و خویهای ستوده بوده بیکبار بی‌بهره گردیده‌اید و بجای آنها پرستش این و آن را می‌دارید و به هر گوشه‌ی کشور بتخانه‌ی دیگری برپاست که باید به هر بهایی سر آید آنها را نگه دارید و درپی آبادی کشور نباشید و تنها آبادی آنها را خواهید. نتیجه آن گردیده که یک دینی که عرب و بربر و ترک ـ هر گروهی بنوبت خود ـ سود آن را برده‌اند و فرمانرواییش را کرده‌اند شما باید خواری و گرفتاریش را کشید. نتیجه آن گردیده دروغهایی را که سیاستگران عرب برای پیشرفت کار خود ساخته و بیرون ریخته‌اند شما کنون باید نگهبان آنها باشید و آزادی و گردنفرازی و همه ‌چیز خود را فدای آنها سازید. نتیجه آن گردیده که از هر چیزی مغزش را دیگران خورده‌اند و برده‌اند و پوستهای پوچ را جلو شما ریخته‌اند که نگه دارید و تا روز رستاخیز از دست ندهید. نتیجه آن گردیده که شما در باتلاقی فرورفته‌اید و نافهمانه آلودگی و گرفتاری خود را درنمی‌یابید و همه غم آن می‌خورید که مبادا کسی نزدیک آید و خواهد شما را از آن گرفتاری رهاند و آشکاره می‌گویید ما را رهاننده نخواهد بود.

نتیجه آن گردیده که کسانی گردن بداوری خرد نمی‌گزارند و آشکاره می‌گویند : اگر کارها با خرد باشد باید ما از همه‌ی باورهای خود دست برداریم و بسیاری چون در برابر پندارهای بیخردانه درمی‌مانند بجای آنکه آنها را رها کنند خرد خود را نارسا می‌شمارند ، و این سخن چندان زشتست که من نمی‌دانم چه نامی بروی آن گزارم و چه نکوهشی روا شمارم و ناگزیرم بگویم اینان کسانیند که اگر کفش تنگ بود پا را تراشند.

نتیجه آن گردیده که کسانی که پستترین خیانت را بکشور و توده‌ی خود کرده‌اند و باید همیشه میان مردم روسیاه باشند با یک ریش و یک تسبیح خود را بپناه دین می‌کشند و کسی آنان را بیدین نمی‌شناسد و ایراد نمی‌گیرد زیرا که دین را جز از اینگونه نمایشهای بیهوده نمی‌شمارند.

نتیجه آن شده که پیشوایانتان پس از سی سال و چهل سال درس خواندن ، نمی‌دانند دین چیست و از برای چیست ، و پیغمبر می‌گویند و معنایش را نمی‌دانند و امام می‌گویند معنایش را نمی‌شناسند.

پس از همه نتیجه آن شده که انبوه مردم خدای زنده‌ی جاویدان را کنار گزارده و با پندارهای شوم خود دست او را از راه‌بردن جهان کوتاه ساخته‌اند و چنین می‌دانند که اگر صدهزارها سال و هزارهزارها سال جهان بپاید دیگر خدا را کاری باینجهان نخواهد بود ، ولی از آنسوی آفریدگانی را که هزار سال و دوهزار سال پیش درگذشته‌اند و دیگر آنان را هیچ کاری با جهان نتواند بود زنده‌ی جاویدان می‌شمارند و کارهای خدا را ازو می‌خواهند.

اگر از اینگونه بشمارم باید چندین صفحه را پر سازم. شما آسیبهای چهارگانه را که برای کیشها شمردم فراموش نساخته‌اید. چنانکه گفتم اینها همه نتیجه‌ی آنست که قرنها کسانی دین را بازیچه‌ی سیاست گرفته و افزار کار خود ساخته‌اند و هزارها دروغ بآن آمیخته و هزار دغلها بکار زده‌اند. آنان خواست خود را پیش برده و بدلخواه خود رسیده‌اند ولی اکنون شما زیان کار ایشان را می‌کشید. دروغبافیها و دغلکاریهای آنان کنون پاپیچ شما گردیده. دوباره می‌گویم فرمانرواییش را عرب و بربر و ترک و دیگران کرده‌اند و خواری و گرفتاریش بهره‌ی شما گردیده است. مغزها را آنان برده‌اند و خورده‌اند پوستها را بدست شما سپرده‌اند که نگه دارید.

من از شما می‌پرسم : آیا باین گرفتاریها چاره باید جست یا نه؟!.. اگر چاره باید جست بگویید که باید جوید و از چه راه جوید؟. اگر می‌گویید باید علماء بچاره کوشند می‌گویم پس چرا نمی‌کوشند؟!.. چرا بکاری برنمی‌خیزند؟! اگر می‌گویید باید کسی از ناپیدا آید و باین گرفتاریها چاره کند می‌گویم کنون که نمی‌آید چه چاره باید کرد؟!.. آیا می‌توان با این گرفتاریها ساخت و در اندیشه‌ی چاره نبود؟!.. آیا این بیدردی و پستنهادی شمرده نخواهد شد؟!..


🌸