🗂 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟

💎 هر سه بخش

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش دوم
✴️ گفتار نهم
(تکه‌ی دوم)
چگونه در پايتخت جنگ برخاست؟.
كُرتيز خود فرمان مي‌داد و همه‌ي حيله‌هاي جنگي را كه تا آنزمان در اروپا شناخته شده بود بكار مي‌برد. تواناييهاي اروپاييان و توپها و افزارهاي آنان كارهاي خود را مي‌كرد. ولي بوميان ايستادگي بيش از اندازه گمان مي‌نمودند. گذشته از مردم شهر كه همه بجنگ مي‌پرداختند دسته‌هاي انبوهي از بيرون به ياري آنها آمده بودند. دسته بدسته بجنگ مي‌پرداختند. يك دسته كه فرسوده مي‌گرديدند دسته‌ي ديگر بجاي آنها مي‌آمدند. در كوچه‌هاي باريك از پشت‌بامها همچون تگرگ سنگ مي‌بارانيدند. همه‌ي پلها را شكسته راهها را بروي اروپاييها بسته بودند. كاهنان به هر سو دويده با گفتارهاي انگيزنده‌ي خود بايستادگي آنها مي‌افزودند.

📗 #پرسش_و_پاسخ (رشته‌ی یکم ـ بخش چهاردهم)

شما مي‌گوييد : «من نمي‌دانم علما باين مطالب چه پاسخ ميدهند.» مي‌گويم : پاسخي ندارند كه بدهند ، چون پاسخي ندارند براي شورانيدن مردم هايهوي راه مي‌اندازند كه اين دعوي پيغمبري كرده ، تهمت مي‌بندند كه اينها قرآن مي‌سوزانند. گاهي يكي برخاسته چند جمله‌ی پوچي را بهم مي‌بافد و هياهو برپا مي‌گرداند كه پاسخش را دادم ، او را شكستم ، خدا را شكر كه اين فيروزي نصيب شيراز گرديد1. براي چند سخني كه راه بهيچ جا نتواند برد اينهمه ارزش قائل مي‌شوند.
اگر ميخواهيد بدانيد چه پاسخي ميدهند شما دو تن بنزدشان رويد و همين داستان تلقين را بپرسيد ببينيد چه خواهيد شنيد.
بپرسيد : داستان منكر و نكير چيست؟!. مگر خدا از دينداري و بيديني مردم آگاه نيست تا دو تن بازپرس فرستد؟!.
بپرسيد : مگر دين با زبانست كه يكي همانكه بپرسشها پاسخ داد ديندار شناخته گردد؟! بپرسيد : مگر كرد و لر و مازندراني و لاري همانكه مردند عرب گردند؟!. بگوييد : كسي اگر در زندگي دين داشته و باورهايي با خود بآنجهان برده ديگر چه نيازي باين يادآوري يا تلقين شماست؟!. اگر دين نداشته و باورهايي با خود نبرده چه سودي از اين يادآوري يا تلقين شماست؟!. اينها را بپرسيد تا بدانيد چه رفتاري ميكنند.2
اينهمه هايهوي و بدرفتاري از آنجاست كه بگفته‌هاي ما پاسخ ندارند. چون پاسخ ندارند و از آنسو نمي‌خواهند بپذيرند و دست از سودهاي ناروا بردارند ناچار شده با صد زشتي هوچيگري راه مي‌اندازند. ببينيد تا چه اندازه زشتست كه درميان مردم نافهم تهران و تبريز و قزوين انتشار دهند كه اينان قرآن مي‌سوزانند ، عطار و بقال و يخ‌فروش و دلاك گرمابه را بشورانند. آن شنيده‌ايد كه معاويه در صفين چون در كار خود درماند دست بدامن قرآن زد و براي پيشرفت آرزوهاي بسيار شوم خود قرآن را بجلو امام علي‌بن‌ابيطالب كشيد. اينها از معاويه بيشرمترند. براي آنكه دكانهاي مفتخواري را نبندند احترام قرآن را منظور نداشته چنين دروغي را انتشار مي‌دهند. اينها همه از درماندگي و ناچاريست.
اين بتازگي رخ داده كه يكي رفته و از يك ملاي بزرگي پرسيده : «اين جنازه بردن به قم و نجف براي چيست؟!.» آقا حديث خوانده كه يكي از درهاي بهشت از قم و ديگري از نجف است. گفته : «آقا مگر بهشت در زير زمين است كه درش از قم يا از نجف باشد؟!. آنگاه مگر ديگران كه در قم يا در نجف بزير خاك نروند به بهشت نخواهند رفت؟!. پس از همه‌ی اينها مگر در دستگاه خدا حساب نيست و نيكوكاري و بدكاري منشاء اثري نيست كه هر كه بدر بهشت نزديكتر بوده زودتر جنبد خود را به بهشت اندازد و ديگران بمانند؟!. آقا از اين سخنان برآشفته و چون درمانده بوده با پرخاش چنين گفته : «اينها سخنهاي كسرويست شما از كجا ياد گرفتيد؟!.» اين بود پاسخ آن عالم بزرگ!.
اينهمه سخنها از آنجا برخاست كه گفتم خداشناسي آن نيست كه خدايي تصور كنند و هرچه خواستند باو نسبت دهند. اينگونه خداشناسي با بت‌پرستي يكيست ، بلكه همان بت‌پرستيست. خداشناسي هنگامي درستست كه خداي راستين را شناسند و هر كاري بيهوده يا ناسزايي را باو نسبت ندهند. اينست ما بخداشناسي اين مردم ارج نمي‌توانيم گزاشت. بلكه جز بت‌پرستشان نمي‌توانيم شناخت.
آنان گردن ميفرازند و بخود مي‌بالند كه خداپرستند ، ولي در پستي انديشه از بت‌پرستان كمترند. «خانمها ديديد روهاتان باز كرديد خدا بغضب آمد و بلا فرستاد». اينست نمونه‌اي از خداشناسي آنان.
درباره‌ی آخرت نيز همانست. يك آخرت پنداشتن و هزارها افسانه بآن بستن جز گمراهي و ناداني نيست. چند روز پيش در كتابي ميخواندم كه پل صراط هزارساله راه است. ببينيد چه رسوايي‌ايست. كسي كه چهل سال و پنجاه سال در اينجهان زيسته براي پس دادن حساب آن بايد از روي پلي بگذرد كه باريكتر از موست ، برنده‌تر از تيغ است ، هزار سال هم راه است. افسوس! افسوس!

پابرگی 1 : اشاره به ملایی شیرازیست که به پندار خود به کتاب «شیعیگری» (داوری) پاسخ داده است. ـ و
پابرگی 2 : شيعيان دستگاهي از امامان و امامزادگان ساخته و پرداخته مي‌دارند كه آنان را گرامي‌داشتگان خدا شناخته و در حساب پاداش و كيفر چنين وامي‌نمايند كه ايشان در دستگاه خدا براي پيروانشان «پارتي‌بازي» توانند كرد. دليل اين گفته پاك شدن گناهان با گريستن بر امام حسين و ديگر پندارهاييست كه در كتاب «داوري» گوشه‌هايي از آن شرح داده شده. از سوي ديگر اينها خدا را آگاه از دلها نمي‌شناسند ، آگاه از آنچه مي‌گذرد نمي‌دانند و اينست مي‌پندارند ميتوان هر گناهي كرد و سپس با ظاهرسازيهايي او را فريفت. همين داستان تلقين ، استخوانهاي مردگان بكربلا بردن ، با دلهاي پر از گناه بزيارت گنبدها رفتن و انتظار شفاعت از ايشان در روز قيامت داشتن ، همه نشان ميدهد كه ايشان به چگونه خدايي باور دارند. ـ و

🗂 چند پرسش و پاسخهای آنها

💎 بخش پایانی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

... دو چيز به پيشرفت اين کيش (شیعیگری) می‌افزوده :

يکی نام نيک امام علی‌بن‌ابيطالب ، ديگری داستان دلسوز کربلا.

امام علی‌بن‌ابيطالب ، مرد بزرگی ميبوده و ستودگي‌های بسيار ميداشته. شيعيان از نام نيک او سود جسته چنين وامی‌نمودند که پيروان اويند.

آن مرد بزرگ را بنيادگزار شيعيگری نشان داده و چنين می‌فهمانيدند که جدايي سُنی از شيعی از زمان آن امام ، و بر سر خليفه بودن او با ابوبکر و عمر آغاز يافته ، و اين کشاکشها و دشمنيها به پاس او ميباشد. از آنسوی درباره‌ی آن امام نيز به گزافه‌سرايی برخاسته او را هم از جايگاهش بيرون می‌بردند :

«پيغمبر گفته با دوست‌داری علی هيچ گناهی زيان نتواند رسانيد » ، «خدا گفته دوستداری علی دژ منست و هرکه به دژ من درآيد از خشم من ايمن خواهد بود». در اينباره سخنانی هست که اگر نوشته شود کتاب بسيار بزرگی گردد.

اما داستان دلسوز کربلا : اين داستان از روزی که رويداد مايه‌ی خشم و افسوس بيشتر مسلمانان گرديد و کسان بسياری به خونخواهی برخاستند و خونها ريخته شد.
ولی شيعيان جعفری از آن به بهره‌جويی سياسی پرداخته با برپا کردن بزم‌های سوگواری ياد آن را تازه نگهداشتند و در اين باره سخنان شگفتی به ميان آوردند : « هرکسی بگريد يا بگرياند و يا خود را گريان وانمايد بهشت برايش باياباشد».

بر سر خاکهای امام‌ علی‌بن‌ابيطالب و حسين‌بن‌علی و ديگران گنبدها افراشتند و آنها را زيارتگاه گردانيدند. به هر يکی زيارتنامه پديد آوردند : «هرکه حسين را در کربلا زيارت کند مانند کسی است که خدا را در عرشش زيارت کرده».

اينها ـ اين گزافه‌گوييها اگر هم از زمان جعفربن‌محمد و جانشينان او ، و از زبان آنان بوده بيگمان چيزها به آن افزوده گرديده ـ بيگمان روزبروز در رويِش و بالِش ميبوده.

گذشته از اينها ، آن سبکباری که در شيعيگری از باياهای سخت اسلام ميبود ، و يک شيعی از جهاد و نماز آدينه و مانند اينها آسوده ميگرديد و بلکه ميتوانست نمازی نخواند و روزه‌ای نگيرد و از هيچ بدی نپرهيزد و با رفتن به زيارت حسين و با گريستن به او همه‌ی گناهان خود را بيامرزاند ، آن نويدهايی که درباره‌ی ميانجيگری امامان در روز رستاخيز و رفتن همه‌ی شيعيان به بهشت داده شده بود ، آن برتری از گوهر و آفرينش که شيعيان درباره‌ی خود باور ميداشتند و خود را از سرشت بهتر و پاکتری می‌پنداشتند ، آن دستگاه جانشين امام و سررشته‌داری و فرمانروايی که ملايان شيعه براي خود ساخته بودند ، هريکی انگيزه‌ی ديگری برای کشاندن مردم ساده‌درون بسوی شيعيگری و پايداری آنان در اين کيش ميبوده.

... آيا گفتن : «هر که حسين را در کربلا زيارت کند خدا را در عرش زيارت کرده» با خدا گستاخی و بيفرهنگی نيست.

شگفت‌تر اينکه از آن بارگاهها نتوانستنی (معجزه) نيز چشم دارند و داستانها پديد آورند : فلان کور را بينا گردانيد ، و بَهمان بيمار را تندرست ساخت ، فلان دشمن را کُشت و بَهمان بدخواه را سنگ گردانيد.

شاهی که به ضربت دو انگشت
از معجزه ابن قيس را کُشت

بنيادگزار اسلام با آن جايگاه والايی که ميداشت و با آن کار خدايی که پيش ميبرد ، چون جهودان و ترسايان فشار آورده نتوانستنی ميخواستند در پاسخشان ميگفت : من نتوانم. قرآن پر از اينگونه پاسخهاست. ولی نوادگان هيچ کاره‌ی ‌او در زندگی نتوانستنی ميکرده‌اند بجای خود كه پس از مرگشان نيز ميکنند. افسوس از اين نادانی!. ...

(کتاب داوری)

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش دوم
✴️ گفتار نهم
(تکه‌ی سوم)
چگونه در پايتخت جنگ برخاست؟.
ناچار شده بخيابان ديگري پيچيدند. ولي مردم فرصت نداده همچنان دنبالشان كردند. اسپانياييها با افزارهاي كشنده‌ي خود پياپي مي‌كشتند و تا مي‌توانستند بنگهداري خود مي‌كوشيدند. ولي در آن تاريكي شب نمي‌دانستند بكدام سو هجوم برند و در آن كوچه‌هاي تنگ مجال تفنگ‌اندازي نمي‌يافتند. اينان فرسوده و خسته گرديده نمي‌توانستند دمي بياسايند. ولي مكزيكيان يك دسته همانكه فرسوده مي‌شد بكنار مي‌رفت و دسته‌ي ديگري بجاي او مي‌آمد. گذشته از همه‌ي اينها ، آزمندان بدبخت كه آن ستمها را كرده و زر و سيم براي خود اندوخته بودند در اين هنگام هر يكي از ايشان اندوخته‌ي خود را همراه داشت و اين انگيزه‌ي ديگري بفرسودگي آنها مي‌شد. كُرتيز و همراهانش كيفر ستمگريهاي خود را مي‌يافتند.

📗 #پرسش_و_پاسخ (رشته‌ی یکم ـ بخش پانزدهم)

شنيدنيست كه پل صراط يك افسانه‌ی ايرانيست. در زبان عربي «صراط» بمعني راه است ، بمعني پل نيست. اين يكي از افسانه‌هاي ايرانيان بوده كه روان مرده براي رسيدن به بهشت بايد از پل «چنرت» گذرد. واژه‌ی «چنرت» را معرب گردانيده «صراط» ساخته‌اند و افسانه را درميان عقايد اسلامي جا داده‌اند.
نكير و منكر از پرسشهايي كه خواهند كرد يكي هم درباره‌ی آنست : «هل الصراط حق؟.» آيا پل چنرت راستست؟! بايد پاسخ دهد و بگويد : «و الصراط حق» (پل چنرت راستست).
براي خنده مي‌گويم : در آغاز جواني يكي از خويشانم مرده بود به تشييع جنازه‌اش رفتيم. چون بخاك سپرده شد ملايي آغاز تلقين كرد و براي آنكه هنرنمايي كند چيزهايي هم از خود مي‌افزود. از جمله گفت : «و فشار القبر حق و سئوال المنكر و النكير حق؟...». يكي از حاضران بشوخي گفت : «و گرزهما الآتشين حق؟». با آنكه جاي خنده نبود همه خنديدند.
ج ـ ميزان كه در قرآن آمده است ، بآن كه ايراد نيست.
د ـ آنچه من بياد ميدارم در قرآن ميزان باين معني كه جزو عقايد مردم است نيامده. در قرآن در يك جا ميگويد «و مَن ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ» و البته مقصود فزوني ثواب است نه آنكه راستي را ترازو بياويزند و اعمال نيك و بد را بكشند. گذشته از آنكه اعمال نيك و بد كشيدني نيست و اندازه‌ی عمل را با كشيدن در ترازو معين نمي‌كنند. اين كار بخدا توهين است. مگر خدا اندازه‌ی كارهاي نيك يا بد بندگان خود را نمي‌داند كه نياز بكشيدن باشد؟!. به هر حال ترازو يا ميزان نيز بآن معني كه فهميده‌ی مردمست جز پندار نتواند بود.
ب ـ نتيجه‌ی حرفهاي شما آنست كه ما هرچه عقيده داريم عاميانه است ، عكس حقايق است. تعجب من از آنست كه ما در پيش خود باين عقيده‌ها مي‌نازيم.
هنگامي كه در بازار نشسته‌ايم اگر يك فرنگي بيايد و رد شود در نظر ما حقير است. چرا كه بيدين است ، كافر است ، او بيدينست و ما دين داريم ، من حالا مي‌بينم كه بكلي در غفلت بوده‌ايم. دين را بآن معنايي كه شما ميگوييد ما بيكبار از آن بي‌بهره هستيم.
يك موضوع ديگر كه مرا شرمنده ميگرداند آنست كه آيا بر سر اين عقيده‌هاي عاميانه است كه با شما مي‌جنگند؟!. بر سر اينهاست كه گلوله به تنتان ميزنند؟!. حقيقتاً مايه‌ی شرمندگي است.
ج ـ چيزي كه مرا بسيار ناآسوده مي‌گرداند آنست كه عقايدي كه بما ياد داده‌اند مخالف صريح قرآنست. بگفته‌ی شما قرآن گفته است : «وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ». اينها ميگويند : اگر بزيارت رفتي از تمام گناهها پاك مي‌شوي ، اگر گريه كردي تمام گناههايت آمرزيده مي‌شود. اگر وصيت كني جنازه‌ات را بكربلا يا نجف برند از حساب و عذاب آسوده خواهي بود.
قرآن بما دستور ميدهد كه نيك و پاك باشيم و گناه نكنيم و اينها ما را وادار ميكنند كه هر گناهي كه خواستيم بكنيم و راه فرار از مجازات را بما ياد ميدهند.
علما هميشه منّت ميگزارند كه اسلام را حفظ كرده‌اند و حالا مي‌بينيم كه ما را بكلي از اسلام دور ساخته‌اند. من نمي‌دانم كدام اسلام است كه آنها حفظ كرده‌اند.
ب ـ موضوع ديگري را ميخواهم از شما بپرسم : درميان گفته‌هاي خودتان دو سه بار ياد تهمت «قرآن‌سوزاني» كرديد كه بجمعيت شما ميزنند. اين مطلب را من هم بارها شنيده‌ام. مي‌گويند : «اينها قرآن مي‌سوزانند.» اين قضيه چيست؟ مطلب از كجا برخاسته؟.
د ـ قضيه آنست كه اين ملاها هر كجا كه گير كردند و چاره‌اي نتوانستند قرآن را پيش مي‌كشند. اينها شاگردان معاويه‌اند. معاويه در جنگ صفين چون درمانده بود دست بدامن قرآن زد و كار خود را پيش برد. اينها آن را ياد گرفته‌اند. اينها كه دشمن قرآنند و نود درصد عقايدشان بضد قرآن مي‌باشد براي پيشرفت كار خودشان هميشه قرآن را دستاويز قرار مي‌دهند.
اين قضيه در تبريز سابقه پيدا كرده كه ملاها هر زمان كه در يك تنگنايي افتادند و راه پيدا نكردند هايهوي قرآن‌سوزاني راه اندازند و مردم عامي بازاري را بشورانند و خود را از تنگنا بيرون آورند. شما دو تن چون آذربايجاني هستيد بيگمان از قضايا آگاهيد.
در مدت سي سال سه بار اين رذالت را در آن شهر تكرار كرده‌اند : يك بار سي سال پيش از اين در زمان حكمراني صمدخان مراغه‌اي بود. در آنزمان يك نفر بلژيكي بعنوان پيشكار ماليه‌ی آذربايجان به تبريز آمد و بگردن‌كلفتان كه چند سال ماليات نپرداخته بودند سخت گرفت و ماليات خواست. از جمله امام‌جمعه‌ی تبريز كه از انبارداران و ديهداران بزرگ بود ساليان دراز ماليات نپرداخته بود و پيشكار بلژيكي باو نيز سخت گرفت. امام‌جمعه بفشار افتاده نمي‌دانست چه كار كند و پي دستاويزي مي‌گشت كه مردم را بشوراند و قضا را دستاويزي پيدا شد.

🗂 چند پرسش و پاسخهای آنها

💎 هر سه بخش در یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🗂 نگاهی به هندوستان

💎 بخش یکم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

... در کربلا بارها کشتار و تاراج سختی رو داده و بارها آن صندوقها را شکسته و کنده‌اند :

در سال ٨۵٨ مولاعلی پسر سيدمحمدمشعشع به آنجا دست يافت و تاراج و کشتار سختی کرد و کسان بسياری را بند کرده با خود برد.

در سال ١٢١۶ چون وهابيان به آهنگ تاراج و کشتار به عراق تاخته بودند در روز عاشورا به آن شهر ريخته در شهر و در پيرامون بارگاهها به کشتار پرداختند و به خانه‌ها آمده دست به زنان و دختران يازيدند و بچگان شيرخوار را سر بريدند و صندوقها را شکستند و گورها را کندند.
و در چند ساعت نزديک به هفت هزار تن را از مجتهدان و سادات و ديگران کشته بارگاهها را تاراج کرده فيروزانه بازگشتند.

... شگفتست که وهابيان در آن تاخت خود به عراق ، نخست آهنگ نجف کردند. ولی چون اين شهر باروی استوار ميداشت دست يافتن نتوانستند و آنجا را گزارده آهنگ کربلا کردند و به آن کشتار و تاراج پرداختند. شيعيان از همان داستان نجف عنوانی بدست آورده «معجزه‌‌ای» ساختند. «يکی از صلحا» در خواب اميرالمؤمنين را ديد که کفهای دستش سياه شده و چگونگی را پرسيد. پاسخ داد : «پس آن توپها را از شهر که باز ميگردانيد؟!».

ببينيد اندازه‌ی نادانی را. بجای آنکه ببينند که نجف چون بارو ميداشت از آسيب دور مانْد ، و کربلا چون نميداشت آن آسيب را يافت ، و از همينجا پی به آميغها [حقایق] برده بدانند که در اين جهان هرکاری جز از راهش نتواند بود و از آن گورها و گنبدها هوده‌ای نتواند برخاست ، بدانسان کوردرونی نشان داده دروغی به آن رسوايی ساخته بيرون داده‌اند.

هشتم : داستان گريه و زاری به کشتگان کربلا ايراد بزرگ ديگر ميباشد. يک داستان بايستی رخ ندهد. پس از آنکه رخ داده از گريستن چه سود تواند بود؟!... يک داستانی را عنوان کردن و بزم‌های سوگواری برپا گردانيدن ، گريستن و گريانيدن با خِرد چه می‌سازد؟!...

اينکه گفته‌اند : « هر که بگريد و بگرياند و خود را گريان وانمايد بهشت برو بايا گردد» بايستی پرسيد : چرا؟!...

گريستن يا گريانيدن چيست که خدا بآنها چنين پاداش بزرگی دهد؟!... آنگاه شما اين سخن را از کجا می‌گوييد؟!... شما را به خدا چه راهی بوده؟!... اي بيخردان مگر خدا اسکندر ماكدونی است که يک هفستيونی را دوست دارد و چون او مُرد ، مردم را چند ماه به سوگواری وادارد؟!...

حسين‌بن‌علی به طلب خلافت برخاست و نتوانست و کاری از پيش نبرد. ليکن مردانگی بسيار ستوده‌ای از خود نشان داد ، و آن اينکه زبونی ننموده کشته شدن خود و فرزندان و يارانش را ، از گردن گزاردن به يزيد و ابن‌زياد بهتر دانسته مردانه پافشاری کرد و خود و پيروانش کشته گرديدند.

اين کار او بسيار ستوده بوده. ولی هرچه بوده بوده. هزار و سيصد سال گريستن چه معنی دارد؟!... به آن نمايشهای بسيار بيخردانه‌ی محرم و صفر چه توان گفت؟!...

اين داستانهای زيارت و گريه با آن حديثهاشان از راه ديگری نيز درخور ايراد است. اينها ريشه‌ی دين را کندن و آنرا از ميان بردنست. در جائيکه با يک زيارت همه‌ی گناهان آمرزيده شود و با يک گريه بهشت بايا گردد ، کسی چرا از خوشيهای سزا و ناسزا بازايستد؟!... چرا فلان حاجی آزمندانه انبارداری نکند؟!... چرا بَهمان ستمگر خونها نريزد؟!... چرا آزمندان به پول‌اندوزی نکوشند؟!... چرا مردان دنبال زنان بيگانه نيفتند؟!...

سران شيعه در آن کوششهاي سياسی خود پروای هيچی نکرده هرچه خواسته گفته و هرچه خواسته کرده‌اند. ولی ما آيا ميتوانيم چشم از کارهای سراپا زيان ايشان پوشيم؟!....

ببينيد گستاخی را تا به کجا رسانيده‌اند : «هرکه حسين را در کربلا زيارت کند مانند کسی است که خدا را در عرش زيارت کرده». «با هستی امامست که زمين و آسمان پايدار ميباشد و به پاس اوست که مردم روزی ميخورند». «هرکه بگريد و بگرياند و يا خود را گريان نمايد بهشت به او بايا شود».

بايد پرسيد : چرا؟!. مگر گريستن به کشتگانی چه کاريست و چه سودی از آن تواند برخاست که خدا چنان مزدی دهد؟!. چنين گزافه‌دهی از خدا سزاست؟!.

«هرکه به زيارت رود همه‌ی گناهانش آمرزيده گردد» بايد پرسيد : پس دين چه می‌بايسته؟!. سخن از نيک و بد و حلال و حرام چه می‌سزيده؟!. در جايی که با گريستن يا به زيارت رفتن هر گناهی آمرزيده شود و بهشت بايا گردد چرا کسی از گناه بازايستد؟!. چرا در بند نيک و بد و حلال و حرام باشد؟!. ...

(کتاب داوری)

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش دوم
✴️ گفتار دهم
(تکه‌ی یکم)
چگونه كُرتيز دوباره نيرومند گرديد؟..
رسيدن كُرتيز و همراهانش به تلاسگالا ـ وفاداري تلاسگالاييان ـ نيروهايي كه به كُرتيز رسيد ـ آهنگ بازگشت بپايتخت ـ كوتيلاواگا ـ گوايتموزين ـ جنگهاي سخت.
***
پس از اين جنگ ، ديگر مكزيكيان بسر راه نيامدند و اسپانياييها آسوده راه پيموده بتلاسگالا رسيدند ، و برخلاف آنچه گمان مي‌رفت تلاسگالاييان با نوازش و پذيرايي پيش آمدند و مهرباني و دلبستگي بيشتر نمودند. اينها كه از نخست دشمني با مكزيكيان داشتند چون در جنگهاي اخير هم چند هزار تن از همجنسانشان با دست آنها كشته شده بودند دلهاشان پر از كينه گرديده بيش از كُرتيز و همراهانش داوطلب جنگ بودند.

📗 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم ـ بخش شانزدهم)

چگونگي اين بود كه در يكي از دبستانها يكي از آموزگاران ورق‌پاره‌هايي را كه توي اتاق بوده گرد آورده بدرون بخاري مي‌اندازد و درميان آنها تكه‌پاره‌اي از قرآن نيز بوده. يكي از شاگردان در بيرون اين را حكايت مي‌كند و داستان بگوش امام‌جمعه مي‌رسد. امام‌جمعه آن را دستاويز گردانيده كساني را ببازار مي‌فرستد كه هايهوي راه اندازند و مردم را بشورانند.
در آن هنگام من در تبريز بودم. يكروز ديدم شهر بهم خورده و بازارها بسته گرديده و هايهوي بزرگي بلند شده كه در دبستانها قرآن سوزانيده‌اند. نزديك بود بريزند و دبستانها را تاراج كنند. آن آموزگار كه ورق‌پاره‌ها را بدرون بخاري انداخته بود گرفتارش كردند و امام‌جمعه و ديگران فتوا بكشتنش دادند و چوبه‌ی دار هم برپا گرديد. ولي حاجي ميرزا حسن مجتهد بهمچشمي با امام‌جمعه حمايت ازو كرد و او را از دار بازرهانيد.
او را از دار بازرهانيد و غائله خوابيد. ولي امام‌جمعه نيز بمقصود خود رسيد. زيرا دولت ديگر جسارت نكرد و ازو مطالبه‌ی ماليات كند.
قضيه‌ی ديگر در سال١٣٤٠ قمري بود. تفصيل آنست كه در سال 1329[ق] اداره‌ی فرهنگ آذربايجان خواسته بود كه اوقاف را از دست ملايانِ اوقاف‌خوار درآورد و بمصرف دبستانها رساند و در اينكار جديتي از خود نشان داده بود. در آنزمان در تبريز حزبي بنام سوسياليست بود. اينها نيز باداره‌ی فرهنگ حمايت كرده نمايشهايي در بازارها داده بودند كه ملايان موهون شده و شكست خورده بگوشه‌اي خزيده بودند. ولي درپي فرصت بودند كه بيرون آيند و مردم را بشورانند و دولت را ترسانده دوباره اوقاف را بدست گيرند.
اين فرصت در سال١٣٤٠[ق] بدست آمد. نخست يك بهانه‌ی بسيار كوچكي پيدا كرده آن را بزرگ گردانيدند و هايهوي راه انداختند. در آنزمانها كتابي بنام «الدروس‌النحويه» كه در مصر چاپ شده بود در مدارس درس خوانده مي‌شد. در مراغه يك فشنگ‌سازي از ورق‌پاره‌ی آن فشنگي ساخته بود ، كه چون فشنگ را انداخته بودند ورق‌پاره‌ی نيم‌سوخته را به تبريز فرستادند و در اينجا طلبه‌ها هايهوي برپا كردند كه چندان نتيجه‌اي نداد. ليكن در آن ميان داستان ديگري در خود تبريز پيش آمد.
بدينسان كه حاجي ميرزا علي‌اصغر نامي كتابفروش زماني قرآن بچاپ رسانيده بود كه باطلههاي چاپ آن را كه يك رويش قرآن و روي ديگرش سفيد بوده بمصرف‌هاي ديگر مي‌رسانيده. از جمله هنگامي خواسته بوده است يك آگهي بچاپ رساند كه در آن تصوير شيري بوده و چند نسخه را بروي آن ورق‌پاره‌هاي باطله بچاپ مي‌رساند كه اين بدست ملاها مي‌افتد و عنوان هايهوي مي‌گردد.
يكروز بازارها بسته شده سراسر شهر پر از غوغا مي‌گردد كه بروي ورق قرآن عكس سگ چاپ كرده‌اند ، لامذهب‌ها بقرآن توهين كرده‌اند. طلبه‌ها بچند چاپخانه رفته دستبرد و آزار دريغ نمي‌گويند.
در محله‌هاي دوردست ميخواسته‌اند بريزند و دبستانها را تاراج كنند. تفصيل اين وحشيگري زياد است و مرا مجال گفتگو نيست.
در اينجا نيز ملايان بمقصود خود رسيدند. با همان آشوب و غوغا اداره‌ی فرهنگ را ترسانيده از میان بردند و دوباره اوقاف را بچنگ خود آوردند.
داستان سوم دو سال پيش درباره‌ی جمعيت ما بود. در اينجا نيز چون ملايان تبريز درمانده و دكانهاي خود را در نتيجه‌ی كوششهاي ما در خطر مي‌ديدند و چاره‌ی ديگر نمي‌يافتند بهمدستي صوفيها و بهائيها و ديگران آشوب راه انداختند كه اينان قرآن مي‌سوزانند و مردم عامي بازاري را بهيجان آوردند كه يكرشته وحشيگريها رخ داد.
اين داستان كه در تبريز رخ داده است ، از آنزمان ملايان تهران كوشش بسيار دارند كه شايد ماننده‌ی آن غائله را در تهران يا در شهرهاي ديگر نيز برپا گردانند و با صد بيشرمي و خيره‌رويي بر منبرها و در مجلسها عنوان مي‌كنند كه اينها قرآن مي‌سوزانند و با اين بيشرمي پست ، يخ‌فروش و سلماني و دلاك و درودگر و باربر را بر ما مي‌شورانند. اينست داستان آن.
ج ـ ما شنيده‌ايم شما هر ساله جشن مي‌گيريد و كتاب مي‌سوزانيد ، آيا آن هم دروغست؟..
د ـ آن دروغ نيست. ولي آن چه ربط بقرآن‌سوزاني دارد؟!. اين يكي از كارهاي ماست كه كتابهاي زيانمند را از رمانها و ديوانهاي شاعران و كتابهاي فال و جادو و مانند اينها مي‌سوزانيم و از ميان مي‌بريم. اين دنباله‌ی آن نبردي است كه با گمراهيها و نادانيها داريم. اين چه ارتباط بقرآن دارد كه ما آن را گرامي مي‌داريم و از كتابهاي وَرجاوَند[=مقدس] مي‌شماريم؟.
اين كتابسوزان كار نهاني نيست. همه‌ساله جشن براي آن گرفته مي‌شود و همه‌ساله فهرستي از كتابهاي سوخته شده بچاپ ميرسد. باز همه‌ساله تكرار مي‌شود كه قرآن در نزد ما ارجمند است.
نه تنها قرآن همه‌ی كتابهاي ديني نزد ما ارج و احترام دارد. پس از همه‌ی اينهاست كه چند تن آخوند بيشرم بميان افتاده‌اند و از اين تهمت استفاده براي خود ميخواهند ، اينها چندان پست است كه من شرمم مي‌آيد گفتگويش كنم.

چنانکه گفتيم اين کارها زيانهايی را درپی ميداشت و اينک آنها را فهرست‌وار بکوتاهی می‌شماريم :

1ـ داستانی که هزار و سيصد سال پيش رخ داده به آن پرداختن و به گريه و سوگواری برخاستن از خرد رو گردانيدن و آنرا لگدمال ساختنست. اينکه پنداشته‌اند که خدا از اين گريه و زاری خشنود گردد و پاداشها دهد نادانی ديگری از آنان می‌باشد. خدا از کاری خشنود گردد که بخردانه باشد و سود از آن برخيزد. گريه و مويه به يک داستان کهن هزار ساله چه سودی تواند داد؟!... چرا خدا به آن پاداش دهد؟!..

شگفتست که بازماندگان حسين ، خودشان پس از يکی دو سال ، پيشامد را فراموش ساختند و به زندگی پرداختند. چنانکه گفتيم علی‌بن‌الحسين با يزيد آشتی کرد و با او دوستی نمود. سکينه ‌دختر حسين که به گفته‌ی روضه‌خوانان در ويرانه‌ی شام مرده است ، و باشد که شيعيان به اين مرگ او خروارها اشک ريخته‌اند سالها پس از آن زيسته و زن مصعب‌بن‌زبير شده بود که سپس نيز زن‌ عبدالملک‌بن‌مروان گرديد و با خوشيها زندگی بسر داد.

ولی شيعيان پس از هزار و سيصد سال آن داستان را فراموش نمی‌کنند و آيا اين دليل روشنی به سبک مغزی و بيخِرَدی يک مردمی شمرده نخواهد بود؟!...

2ـ به سينه زدن ، زنجير به تن کوفتن ، گل به رو ماليدن ، خاک بر سر ريختن ، سر خود شکافتن ، جَستن و افتادن ، نعره کشيدن و اينگونه کارها جز نشان دژخويی و بيابانيگری نيست. شيعيان اينها را هنری پنداشتندی و اگر در ميان تماشاچيان يک يا چند تن اروپائی بودی به نام خودنمايی بيشتر کوفتندی و زدندی و بلندتر نعره کشيدندی. ولی راستی آنست که همين نادانيها و مانندهای آن دستاويز بدست اروپائيان داده که ايرانيان و ديگر شرقيان را « نيمه وحشی» شمارند و به زندگانی آزاد شاينده ندانند.

اروپائيان از سالها کوشيده‌اند که شرقيان را در نادانيها و دژخوييهايی که ميداشته‌اند و ميدارند پايدار گردانند و از اين رفتار دو نتيجه خواسته‌اند : يکی ‌آنکه شرقيان در سايه‌ی همين نادانی‌ها ، ناتوان و درمانده باشند و به آسانی گردن به يوغ چيرگی آنان گزارند. ديگری اينکه بهانه در دست باشد و به «نيکخواهان جهان» که در اروپا نيز فراوانند پاسخی توانند داد. اينکه از صد سال باز اروپائيان که به ايران و هند آمده‌اند داستانها از اين نمايشها و نادانيهای شيعيان در کتابهاشان نوشته‌اند و پيکره‌ها برداشته به چاپ رسانيده‌اند ، اينکه برخی از شرقشناسان به ستايشهايی از شيعيگری و از اين نمايشها پرداخته‌اند ، همه از اين راه بوده است.

دو تن از شرق‌شناسان که يکی مسیو ماربین آلمانی و ديگری دکتر جوزف فرانسه‌ای بوده ، در کتابهای خود از کيش شيعی و از اين نمايشهای شيعيان‌ ستايشها نوشته‌اند ، و اينها عنوانی بدست ملايان داده که آن دو نوشته را که به فارسی ترجمه شده در دفتری بنام «سياست‌الحسينيه» به چاپ رسانيده‌اند. ولی ما نيک ميدانيم که اين شرق‌شناسان از کارکنان سياسی می‌باشند و نوشته‌هاشان جز از راه فريبکاری نيست.

به گفته‌ی مسيو ماربين ، نصيرالدين‌توسی کار بسيار نيکی کرده که در زمان تاخت مغولان و در چنان هنگام گرفتاری ، کينه‌ی شيعی و سنّی را فراموش نساخته و مغولان را بر سر بغداد برده و کينه از دشمنان خاندان علی جسته است. اين بوده آرزويش که شيعيان هميشه چنان باشند و هيچگاه کينه‌ی سنّيان را از دل بيرون نکرده به کارهای ديگری نپردازند.

به گفته‌ی دکتر جوزف ، شيعيگری در نتيجه‌ی روضه‌خوانی پيشرفت بسياری کرده ، و او آرزومند ميبوده که شيعيان در اين راه ، پيشرفت را از دست ندهند و به شماره‌ی شيعيان (که به کار سياست اروپائی نيک ميخورند) بيفزايند.

3ـ گذشته از آنکه گريه و ناله سهشها را فرو نشاند و آتش غيرت را خاموش گرداند ، آنهمه روضه‌خوانيها و دسته‌بنديها که مردم را سرگرم ميساخت بی‌گفتگوست که از پرداختن به کار زندگانی بازمی‌داشت. بدبختيهايی که گريبانگير ايرانيان شده و بدينسان درمانده و زبونشان گردانيده شوندهای بسيار داشته و بيگمان يکی از آنها اين بوده.

مردم بجای آنکه از پيشامدهای جهان و از پيشرفتهايی که در دانشها و ديگر زمينه‌ها رخ داده بود آگاه باشند و يا به انديشه‌ی کشور و توده پردازند به آن نمايشهای بيهوده پرداخته‌اند.

اين نتيجه‌ی آن سرگرميست که می‌بينيم از دست آزمندان اروپا مشت ميخورند و از ستم يزيد مينالند.

زنان ايران که از همه جا ناآگاهند و کمترين دلبستگی به کشور و زندگانی توده‌ای نميدارند [1] ، و از درسخواندگان نيز هوش و فهمی در اين باره ديده نميشود ، شوندش جز اين نبوده که بيشتر زمان را در روضه‌خوانيها بسر برده و هوش و جربزه‌ی ‌خود را در آن راهها بکار انداخته‌اند.

[1] : با آنكه از برداشتن چادر تا نوشتن اين كتاب هشت سال ميگذشته و زنان بسياری بميان توده درآمده بودند ليكن چنين دانسته می‌شود كه از ايشان تا آن هنگام شور و دلبستگی‌ای به كشور پديدار نگرديده بوده. بيگفتگو اكنون جز از آن سالهاست.

(کتاب داوری)

🗂 نگاهی به هندوستان

💎 بخش پایانی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)