✴️ حزب و گمراهیهای سیاسی
(تکه‌ی یازدهم)

🔶باید از نادانیها جلو گرفت
(تکه‌ی 1 از 3)

ما تاكنون بارها نام «حزبسازی» برده و گله كردیم. ولی هنوز جای گله باز است. هنوز باید گفتارها برانیم. این یك بازیچه‌ی بسیار خنكی گردیده. شش یا هفت تن گرد هم می‌نشینند و یك رشته جمله‌هایی را از اینجا و آنجا دزدیده در یك دفتری می‌نویسند : «وحدت ملی ، ترویج كشاورزی ، اصلاح برنامه‌ی فرهنگ ...» و نامی نیز از فلان و بهمان بروی خود میگزارند ، و همین را حزب می‌شمارند و بهمدیگر وعده داده چنین میگویند : باید تبلیغات كنیم ، باید بكوشیم ، باید جامعه را اصلاح نماییم ـ بیخردان چنین می‌پندارند كه با این چند چیز حزب درست می‌شود. این بازیچه‌ی كودكانه را حزب مینامند.

در تبریز حكایتی هست میگویند : زنی پسر خود را بدكان مسگر گزاشت كه مسگری بیاموزد. پسر سه روز آمد و دیگر نیامد. مسگر به در خانه‌شان رفت و در را زد. زن بیرون آمد. پرسید : پسرت چرا دیگر نمی‌آید؟.. گفت میگوید : من مسگری را یاد گرفتم.

مسگر در شگفت شد و گفت : چگونه در سه روز مسگری را یاد گرفته؟! گفت : آری یاد گرفته. میگوید : مس را میگزارند در آتش می‌شود گرم ، میكوبند با چكوچ می‌شود پهن ، اطرافش را برمیگردانند می‌شود دیگ. استاد خندید و گفت : ناقلا خودش یاد گرفته هیچی ، که بمادرش هم یاد داده.

درست داستان این بیخردانست. چنین میدانند حزب تنها مرامنامه نوشتن و یك نامی ‌بروی خود گزاردن و چند جلسه‌ای دور هم نشستن است ، و این كار را چندان آسان می‌شمارند كه جوانان ناآزموده و ناآگاه نیز بآن می‌پردازند.

شما اگر میخواهید تهیدستی و ناآگاهی آنان را بدانید بپرسید : چه كار خواهید كرد؟!.. چه كوششی بكار خواهید برد؟!. شما چه چیزها را كوشش مینامید؟.. اگر اینها را بپرسید خواهید دید درماندند و پاسخی نتوانستند.

برای آنكه ‌اندازه‌ی نادانی این كسان تا اندازه‌ای روشن گردد ناگزیرم یك نكته‌ای را شرح كنم : اساس یك حزب یا یك جمعیت (یا بفارسی گویم یك باهماد) یگانگی و همدستی میباشد. صد تن یا هزار تن هنگامی جمعیت یا حزب نامیده می‌شوند كه باهم یگانه گردند. ببینیم یگانگی با چه چیز درست می‌شود؟ جز با یكی بودن اندیشه‌ها و مقصدها درست نمی‌شود.
🔸اینست ما اگر میخواهیم یك جمعیتی پدید آوریم باید بكوشیم اندیشه‌ها و مقصدها را یكی گردانیم. برای این كار هم یک راه بیشتر نیست ، و آن اینكه از یكسو حقایق زندگانی و همچنین منافع كشور را شرح نموده در دلها جا دهیم و از یكسو با اندیشه‌های گمراه و پراكنده كه دلها را پر كرده ، و همچنین با خیانتها و بدخواهی‌هایی كه با كشور می‌شود نبرد كنیم. تنها از این راهست كه خواهیم توانست اندیشه‌ها و مقصدها را بیك زمینه درآوریم.

آن كسانی كه شش تن و هفت تن گرد هم می‌نشینند و حزب می‌سازند اساساً از این نكته ناآگاهند و سبك‌مغزانه چنین میدانند كه همینكه صد تن یا دویست تن را بنام فلان حزب باهم مربوط ساختند همان كافیست. همان را یگانگی و همدستی می‌شمارند.

🔸از بس ناآگاهند این پراكندگی اندیشه‌ها را كه درمیانست و خود بدترین دردی میباشد بحساب نمی‌آورند و آن را عیب كار خود نمیدانند.

از آنسوی گرفتم كه اینها را دانستند و چنین خواستند كه چاره‌ای باین پراكندگی اندیشه‌ها نمایند ، آیا چه كار خواهند كرد؟!.. چه چاره بكار خواهند بست؟!.. آیا نبرد كردن با گمراهیها و پراكنده‌اندیشیها از دست هر كس برمی‌آید؟!.. آیا این چیزها تا باین آسانیست؟!..

كسانی از اینان بنزد من می‌آیند و می‌نشینند و چنین میگویند : «ما هم یك حزبی تأسیس كردیم ... مرامنامه نوشته شده. حوزه‌ها هم مرتب است. یك روزنامه هم خواهیم نوشت. امتیازش خواسته شده».

🔸بیخرد می‌پندارد حزب خانه است كه هر كس یكی بسازد ، یا شركت تجارتیست كه هرچه بیشتر بهتر باشد.

میگویم : شما اگر میخواستید بكوشید و كارهایی كنید ما كه از سالهاست میكوشیم و اكنون یك جماعتی هستیم. چرا نیامدید با ما باشید؟!.. از پاسخ درمی‌ماند و پس از اندكی توقف صدایش را آهسته گردانیده چنین میگوید : «ما هم خواستیم خودمان یك حزبی داشته باشیم».

میگویم شما معنی حزب را ندانسته‌اید.

🔸حزب باغ و باغچه نیست كه هر كس آرزو كند خود داشته باشد. اگر چنین باشد هر چند تنی یك حزب دیگری تأسیس خواهند كرد و حزب شما بیش از همان چند تن نخواهد بود.

می‌بینم بدبخت معنی اینها را نمی‌فهمد. در پاسخ من میگوید : «بگزار حزب‌مان را تكمیل كنیم می‌آییم با شما «ائتلاف» می‌نماییم».

🔶 خرده‌ها‌یی که به کیش شیعیگری توان گرفت

(دنباله‌ی ایراد هفتم) : در همان مشهد از اینگونه داستانها بسیار رخ داده : در سال ١٣٢۴[ق] که جنبش مشروطه درمیان میبود در مشهد گروهی از طلبه‌ها و دیگران از کمی نان به شورش برخاستند و در صحن گردآمدند و حاجی‌محمدحسن نامی که نان و گوشت شهر را در «کنترات» میداشت تفنگچی بسر آنان فرستاد و چهل تن در همان صحن کشته شده از میان رفتند.
در سال١٣٣٠[ق] که سیدمحمدیزدی با گروهی در صحن بستی [1] نشسته بازگشتن محمدعلی‌میرزا را میخواستند روسیان برای پراکندن ایشان توپ و شصت تیر به آنجا بستند و سالداتها [2] به درون رفته کسانی را کشتند و سیدمحمد را گرفته بیرون کشیدند. جاهای گلوله‌ی توپ در گنبد تا چند سال نمایان میبود.
آخرین داستان کشتار زمان رضاشاه است که گروه انبوهی در آنجا گردآمده از دستور دولت درباره‌ی شاپو و رو باز کردن زنان سرپیچیدند ، و چون دولت سپاه فرستاد چنانکه میگویند چند هزار تن کشته شده از میان رفتند.
در کربلا بارها کشتار و تاراج سختی رو داده و بارها آن صندوقها را شکسته و کنده‌اند :
در سال ٨۵٨ مولاعلی پسر سیدمحمدمشعشع به آنجا دست یافت و تاراج و کشتار سختی کرد و کسان بسیاری را بند کرده با خود برد.
در سال ١٢١۶ چون وهابیان به آهنگ تاراج و کشتار به عراق تاخته بودند در روز عاشورا به آن شهر ریخته در شهر و در پیرامون بارگاهها به کشتار پرداختند و به خانه‌ها آمده دست به زنان و دختران یازیدند و بچگان شیرخوار را سر بریدند و صندوقها را شکستند و گورها را کندند. و در چند ساعت نزدیک به هفت هزار تن را از مجتهدان و سادات و دیگران کشته بارگاهها را تاراج کرده فیروزانه بازگشتند.
بار دیگر در سال ١٢۶٠ نجیب پاشا والی بغداد لشکر بسر آن شهر آورد که با توپ و تفنگ آنجا را بگشادند و سه ساعت به کشتار پرداخته نُه هزار تن را بخاک انداختند. در ناسخ‌التواریخ مینویسد : «در بقعه‌ی سید الشهداء و حضرت عباس خونها از ناس براندند و در این دو بقعه‌ی مبارکه اسب و شتر بستند و هر مال و خزانه که در آن بلد یافتند به غارت برگرفته و الواحی که در روضه‌ی مطهره بود خُرد و درهم شکستند». در کتابی مینویسد : «از سردابی که در زیر رواق عباس ‌علیه‌السلام است بیش از سیصد تن کشته بیرون آمد».
در نجف در همان سال ٨۵٨ مولاعلی پسر سیدمحمدمشعشع دست به آنجا یافت و بارگاه را ویران گردانید و سپاهیانش چوب صندوق را در پختن خوراک بکار بردند.
یکی نمیپرسد : پس چرا در این خونریزیها معجزهای از آن گنبدها دیده نشده؟!. آیا بیشرمی نیست که با این داستانهای تاریخی شما هر زمان دروغ دیگری درباره‌ی معجزه ساخته بیرون ریزید؟!...
شگفتست که وهابیان در آن تاخت خود به عراق ، نخست آهنگ نجف کردند. ولی چون این شهر باروی استوار میداشت دست یافتن نتوانستند و آنجا را گزارده آهنگ کربلا کردند و به آن کشتار و تاراج پرداختند. شیعیان از همان داستان نجف عنوانی بدست آورده «معجزه‌‌ای» ساختند.«یکی از صلحا» در خواب امیرالمؤمنین را دید که کفهای دستش سیاه شده و چگونگی را پرسید. پاسخ داد : «پس آن توپها را از شهر که باز میگردانید؟!».
ببینید اندازه‌ی نادانی را. بجای آنکه ببینند که نجف چون بارو میداشت از آسیب دور مانْد ، و کربلا چون نمیداشت آن آسیب را یافت ، و از همینجا پی به آمیغها[=حقایق] برده بدانند که در این جهان هر کاری جز از راهش نتواند بود و از آن گورها و گنبدها هوده‌ای[نتیجه] نتواند برخاست ، بدانسان کوردرونی نشان داده دروغی به آن رسوایی ساخته بیرون داده‌اند.
اکنون سخن در آنست که اگر درباره‌ی همین زیارت با ملایان و دیگران به گفتگو پردازیم ، نخست ایستادگی خواهند نمود و به پاسخ خواهند برخاست و سپس که درماندند ، یک سنگر پس نشسته چنین خواهند گفت : «ما امامان را خدا نمیدانیم. آنان در نزد خدا ارجمندند و ما به آنان توسّل میکنیم (میانجی میگردانیم)».
میگویم : بت‌پرستی جز همین نیست. بت‌پرستان قریش نیز در برابر بنیادگزار اسلام همین بهانه را آورده میگفتند : «ما به اینها بندگی میکنیم که به خدا نزدیکتر شویم». یا میگفتند : «اینها میانجی‌های مایند». میباید گفت : «بت‌پرستان همگی یک گروهند و بهانه‌هاشان همیشه یکیست».
چون این را هم شنیدند باز یک سنگر پس نشسته چنین خواهند گفت : «بالاخره آنها بزرگان مایند ، مگر شما به سر خاک بزرگانتان نمیروید؟!» بدینسان در یک نشست چند رنگی به کیش خود خواهند داد.
میگویم : «آری آنها بزرگان شمایند. بنیادگزاران کیشتان بوده‌اند. ولی این در کجای جهانست که برای بزرگی گنبدهای زرین و سیمین افرازند و آن دستگاه را چینند و از صدها فرسنگ به دیدنش رفته به آن کارها پردازند؟!... آنگاه مگر ما از کتابهای شما و از زیارتنامه‌هاتان آگاه نیستیم و نمیدانیم که چه ستایشهای گزافه‌آمیز از مردگان هیچ‌کاره میکنید؟!... نمیدانیم که آن مردگان را یاوران خدا و گردانندگان جهان می‌شناسید؟!.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 18ـ ریشه‌ی یک رشته گمراهیهای کیشی (تکه‌ی 2 از 3)
اینان پیشرفت كار خود را در هر چه می‌دیدند آن را می‌كردند و نه ترس از خدا می‌داشتند و نه شرم از مردم می‌نمودند. آنهمه خبرهای آخرالزمان كه كتابها را پر كرده ـ خبرهایی كه از آینده آگاهی می‌دهد ـ اگر نیك نگرید همگی در این كشاكشها ساخته شده و هر كدام یك خواست سیاسی دیگری را دربر می‌دارد. بآن اندازه كه سیاست امروزی اروپا و پیمانهای دولتها ارج می‌دارد در آن روز خبر ساختن و رواج دادن آن داشته است و بیشتر كارها از این راه پیش می‌رفته. مسعودی در مروج‌الذهب یكی از دانایان بنام آن زمان را (گویا جاحظ باشد) می‌نگارد كه سه كتاب نوشت : یكی در امامت بنی‌امیه ، دومی در امامت بنی‌عباس ، سومی در امامت علویان. پیداست كه به هر كتابی از دسته‌ی دیگری پول گرفته است.
هوس خلافت چندان بر مردم چیره شده بود كه سالی نمی‌گذشت كه یكی برنشورد و كشته نشود. در كیش شیعی خلافت ازآنِ دوازده امام بوده. با اینهمه اگر بشماریم دسته‌ی بزرگی از خود علویان آن را نشناخته‌اند و هر یكی خلافت را برای خود خواسته‌اند. داستان زید را هر كسی شنیده كه با آنكه پسر علی بن الحسین و برادر امام محمد باقر بود خلافت را برای خود خواست و در كوفه با پیروان بسیار بشورید و در جنگ كشته گردید. این شگفت كه زید می‌گفت خلافت ازآنِ كسیست كه با شمشیر بیرون آید ، كه اگر این سخن راست باشد پدر و برادر و برادرزادگان او هیچ یك خلیفه یا امام راستینی نبوده‌اند. زیرا هیچ كدام از ایشان با شمشیر بیرون نیامده‌اند. محمد نفس زكیه پسر نوه‌ی حسن بن علی نخستین كسی بود كه مهدی نام یافت و پدرش عبدالله و عموهایش و بسیاری از سران بنی‌هاشم در مدینه باو دست دادند و او را بنام مهدی شناخته بخلافت برداشتند ، و چون در این زمان امام جعفر صادق زنده می‌بود دنبال او فرستاده و بانجمن خواندند كه او نیز بیاید و به محمد دست دهد (بیعت كند) و او چون آمد دست به محمد نداد ولی نكوهش نیز بر بنی‌هاشم از رهگذر آن كار نكرد. از این گونه چندانست كه اگر بشماریم می‌باید چندین صفحه را پر سازیم. داستان امین و مأمون را كه دو برادر بر سر خلافت یكدیگر را می‌كشتند و بسیار داستانها از این گونه هر كسی شنیده است. ننگینتر از همه داستان باطنیان و قَرمَطیانست كه در راه رسیدن بخلافت آن سیاهكاریها را كرده‌اند و شما اگر می‌خواهید از داستان آنان آگاه شوید بخش سوم از كتاب جوینی را خوانید. امام جعفر پسر خود اسماعیل را بجانشینی نامزد گردانید ولی چون اسماعیل بكارهای بدی برخاست وآنگاه پیش از پدر خود درگذشت امام جعفر پسر دیگرش امام موسا را بجانشینی برگزید. ولی گروهی از پیروان باین سخن او گردن نگزارده گفتند جانشین جز اسماعیل نتواند بود و مرگ او را نپذیرفته گفتند زنده است و چشمهای مردم بخطا دیده. بدینسان دسته‌ای جدا گردیدند و باطنیگری را بنیاد نهادند. ببینید گستاخی و دلیری بر دروغ و فریبكاری تا چه اندازه بوده است و هوس پیشوایی تا چه اندازه چیرگی داشته است.
یك‌مشت مردم گستاخ و بیشرم همینكه در جایی درمی‌ماندند درزمان حدیثی ساخته رواج می‌دادند و یا آیه‌ای را از قرآن گرفته با گزارش بخواست خود می‌خوابانیدند و از بهر رسیدن به یك گامی چند گام بخطا برمی‌داشتند.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 1

🔸 آنتونيوس‌1
پس از آنكه قرارداد ميانه‌ی آنتونيوس و اوكتاويوس و لپيدوس2 انجام گرفت آنتونيوس ، ونتيديوس3 را روانه‌ی آسيا ساخت تا جلو پيشرفت اشكانيان را بگيرد.4 و خود او در روم بود تا پس از ديري اوكتاويا را كه تازه دختري زاييده بود همراه برداشته روانه‌ی يونانستان گرديد. در آنجا در آتن زمستان را بسر مي‌برد تا مژده باو رسيد كه ونتيديوس اشكانيان را در جنگ شكسته و لابينيوس5 را با فارناپاتيس6 كه بزرگترين سردار هوروديس بود كشته است. از اين مژده در يونانستان جشن بزرگي برپا ساخت. در اين ميان پاكوروس7 پسر پادشاه اشكاني كه با سپاه انبوهي آهنگ سوريا كرده بود در خاك كوروستيكا8 با ونتيديوس روبرو گرديده جنگ سختي كردند. ونتيديوس بسياري از سپاه او را كشته خود او را نيز نابود ساخت. اين فيروزي يكي از كارهاي تاريخي روميان بشمار است و بدين فيروزي بود كه جبران شكست كراسوس را كرده كينه از اشكانيان بازجستند. اشكانيان پس از اين سه شكست پياپي ديگر پاي بازپس كشيده درون ماد و بين‌النهرين بايستادند. ونتيديوس نخواست بيش از اين پيشامد از بخت بهره‌يابي كند تا آنتونيوس با او بر سر رشك نباشد و لشكر را بر سر كساني كه از روم برگشته بودند رانده بار ديگر آنان را زيردست روم گردانيد. از جمله انتيوخوس پادشاه كوماگني9 را در شهر سارموساتا10 گرد فرو گرفت. آنتيوخوس هزار تالنت پيشكش فرستاده بخشايش خواست و بگردن گرفت كه هميشه فرمانبرداري از آنتونيوس نمايد ولي ونتيديوس آن را نپذيرفته پاسخ داد كه چون آنتونيوس آهنگ اينسوي كرده و در راه است و چنين پيغام فرستاده كه من با تو هيچگونه پيمانی نبندم اينست تو بايد كسي نزد آنتونيوس بفرستي. آنتونيوس اين كار را براي آن كرده بوده كه باري اين فيروزي بنام او انجام گرفته همه‌ی فيروزيها بهره‌ی ونتيديوس نباشد. بهرحال محاصره بدرازا انجاميده مردم شهر چون از زينهار نوميد گرديدند از جان گذشته دليرانه بكوشيدند تا آنجا كه آنتونيوس از دست يافتن بايشان نااميد شده و از اينكه آن خواهش را نپذيرفته بود پشيمان گرديد و با آنتيوخوس به سيصد تالنت قرار داده دست از محاصره بازداشت و دستورهايي براي كارهاي سوريا داده به آتن بازگشت و به ونتيديوس پاداشي را كه سزاوار بود داده او را به روم بازفرستاد تا در آنجا احترامي را كه شايسته‌ی كارهاي او بود دريابد. ونتيديوس در آن روز يگانه مردي بود كه بر اشكانيان فيروزي يافته بود.
1ـ پس از كشته شدن كراسوس ميانه‌ی پومپيوس و قيصر كشاكش افتاده پومپيوس از روم گريخته در يكي از بندرهاي مصر كشته گرديد. چنان‌كه اين داستان را در جاي خود ديديم و از آن پس قيصر يگانه فرمانرواي روم بود تا كشته گرديد. پس از آن سه كس ديگر كه يكي اوكتاويوس قيصر (نوه‌ی برادر يا خواهر قيصر بزرگ) و ديگري انتونيوس و سومي لپيداس بوده سررشته‌دار كارهاي روم گرديدند و پس از كشاكشهايي كه در ميانه رويداد ، سرانجام سراسر كشور پهناور روم را در ميان خود سه بخش كردند. بدينسان كه خود روم بدست اوكتاويوس و سوريا و آسياي كوچك بدست آنتونيوس و آفريقا بدست لپيداس باشد و چون زن انتونيوس به تازگي مرده بود اوكتاويا خواهر اوكتاويوس را به زني گرفت. ولي او يك گرفتاري سختي داشت و آن كلئوپترا در مصر بود. اين زن كه بي‌اندازه زيبا و در كار دلربايي بي‌اندازه زبردست بوده و اين هنگام تاج و تخت خاندان بطلميوس بدست او افتاده بود انتونيوس را گرفتار عشق خود ساخته و اختيار او را پاك از دست گرفته بود. چنان‌كه انتونيوس هر زمان كه به مصر مي‌رفت همه‌ی كارهاي خود را فراموش ساخته بكامگزاري با وي بسنده مي‌كرد. اما حال اشكانيان در اينزمان و رابطه‌ی آنان با روميان پس از داستان كراسوس : اينزمان اشكانيان بحمله پرداخته و چون سراسر بين‌النهرين ازآن ايشان شده بود لابينيوس سپهسالار اشكاني با لشكرگاه انبوهي از رود فرات گذشته در سوريا بپيشرفت آغاز كرده بود و خبرهاي بيمناك پيشرفتهاي او به انتونيوس و ديگران مي‌رسيد كه بازمانده‌ی داستان آنها را در متن خواهيم ديد.
2ـ Lepidus
3ـ Ventidius اندكي از سرگذشت و نژاد و تبار او در متن خواهد آمد.
4ـ شگفت است كه در تاريخهاي ارمني آن پيشرفت را كه اشكانيان اينزمان در بين‌النهرين و سوريا كرده بودند بنام خودشان مي‌نويسند و يكي را از سركردگان ارمني نام مي‌بردند كه اين پيشرفتها با دست او بوده. ولي از اين نگارشهاي پلوتارخ پيداست كه دروغ است.
5ـ Labienus چنانكه برخي نوشته‌اند اين سردار رومي بوده و به ايران آمده بوده.
6ـ Pharnapates
7ـ Pacorus پسر شاه اشكاني
8ـ Cyrrhestica بخشي از سوريا بوده.
9ـ Commagene بخشي از سوريا بوده.
10ـ Sarmosata دو شهر با اين نام بوده كه تازيان سميساط خوانده‌اند. در اينجا سيمساط سوريا منظور است.

✴️ حزب و گمراهیهای سیاسی
(تکه‌ی دوازدهم)

🔶باید از نادانیها جلو گرفت
(تکه‌ی 2 از 3)

🔸 این یك مایه‌ی رسواییست. یك عنوان بزرگی بدینسان بازیچه‌ی هوسها گردیده. این در این كشور معمول گردیده كه هر زمان كه یك سختی روی میدهد و یا یك مرد چیره‌ای پیدا می‌شود همه خود را كنار میكشند و میدان را بچاپلوسان وامی‌گزارند ، و هر زمان كه آزادی پیش می‌آید بدینسان حزبسازی آغاز میگردد.

اینان آن كسانیند كه دیروز در زمان شاه گذشته خاموشی گزیده و نبودن آزادی را بهانه ساخته بكمترین كوششی برنمی‌خاستند ، امروز هم رفتارشان را می‌بینید.

داستان اینان داستان قورباغه‌های یك استخر است كه هر زمان كه پیرامون استخر را تهی یافتند سر از آب بیرون آورده هر یكی بهوس و دلخواه آوازهخوانی كنند و سراسر باغ را پر از هیاهو گردانند. ولی همینكه كسی پیدا شد و یك سنگی انداخت بیدرنگ همگی سر بزیر آب فروبرند و از دیده‌ها ناپدید گردند.

كسانی میگویند : این حزبهای بیمایه و بیپایی كه هستند اثری ندارند و مردم پروایی به آنها نمی‌نمایند ، و آنگاه هر كدام پس از یكی دو هفته عمر از میان میروند. پس چه نیاز دارد كه شما از آنها بد نویسید؟!..

میگویم : چرا كسانی بیك كارهای بیهوده‌ای برخیزند كه پس از دو سه هفته از میان رود؟!.. اینان اگر دشمنان ما بودند میگفتیم بگزار عمر خود را با كارهای بیهوده هدر گردانند. ولی دشمنان ما نیستند و ما باید بجلوگیری كوشیم. اینها همه نتیجه‌ی نادانستن است و ما چون بنویسیم و بدانند بسیاری از آنان بازخواهند گردید.

🔸 اینها زیانش تنها بخود آن كسان نیست كه ما بتوانیم خاموش باشیم. اینها زیانش بیش از همه بكشور و توده است كه آبروی آن را میبرد. امروز هر كس از خودی و بیگانه این كارها را بشنود باین توده با دیده‌ی توهین خواهد نگریست. در كشوری كه این بازیچه‌های خنك رخ میدهد و جلوگیری یا اعتراض نمی‌شود هر كس حق دارد بآن كشور بدبین باشد.

این رفتار چندین نادانی را دربر دارد ، از چندین نادانی تركیب یافته است.

1) این كار جز نتیجه‌ی خودخواهی نیست. آن خوی پست خودخواهیست كه آنان را باین كار واداشته. وگرنه برای چیست كه ما از سالهاست میكوشیم و خود یك جمعیتی هستیم بما نمی‌پیوندند و خودشان رفته آن بازیچه را درست میكنند؟!.

🔸این یكی از دانستنیهاست كه یك مردمی هرچه بیشتر پایین افتند و بیشتر خوار گردند خوی پلید خودخواهی درمیان آنان بیشتر نیرو گیرد. امروز در این مردم آن خوی ناستوده بسیار نیرومند است و این در نتیجه‌ی همانست كه از همدستی با یكدیگر عارشان می‌آید و هر كسی می‌خواهد خود پیشوا باشد و بنیادگزار یك حزب شمرده شود.

این كار زشت را میكنند و آنوقت بهانه‌های شگفتی می‌آورند. مثلاً می‌پرسیم : شما اگر براستی میخواهید یك جمعیتی باشید چرا نباید با ما همدست گردید؟!.. در پاسخ درمی‌مانند و بهانه آورده چنین میگویند : «چون شما از شعرا بد گفته‌اید جوانان از شما رنجیده‌اند و بشما نزدیك نمی‌آیند».[1]

پاسخ را تماشا كنید! خوب ای بیخردان ، ما اگر از شعرا بد نوشته‌ایم برای آنست كه آنها را بد میدانیم و شعرهای آنها را بزیان این توده و این كشور می‌شناسیم. ما جمعیت را برای این میخواهیم كه دست بهم داده باین آلودگیها چاره كنیم برای پلو خوردن نمیخواهیم. ما اگر از شعرا بد نوشته‌ایم دلیلهایش هم یاد كرده‌ایم. جوانان اگر نمی‌پسندند ایرادهاشان بنویسند. بنویسند تا بدانیم چه عذری برای آن پستیهای شعرا می‌آورند. و آنگاه كدام جوانانند كه از ما رنجیده‌اند؟!.. جز یك چند تنی هوسباز كه از یاوه‌بافی لذت میبرند و نمیخواهند از آن دست بردارند كدامها از ما رنجیده‌اند؟!..

[1] : كسروی در سال 1312 مهنامه‌ی پیمان را بنیاد گزارد و از سال دوم كه به بهانه‌ی هزاره‌ی فردوسی شعرسرایی و توجه به «ادبیات» در ایران رُویه‌ی دیوانگی و سرسام بخود گرفت به موضوع شعر و ادبیات پرداخت. پیمان نه با شعر به معنی درست آن بلكه با یاوه‌گویی ، بیهوده‌گویی و پستیهایی كه در شعرها بكار رفته نبردها كرد.

این نبرد هیاهوی بزرگی برانگیخت و به كینه‌توزیها و دشمنیهایی انجامید و كسروی را دشمن شعر شناسانیدند. لیكن چون به دلیلهای او پاسخی نبود ، و از آنسو كسروی در انجمن ادبی تهران سخنرانی بیمانندی كرد و به خرده‌گیری شاعران و هوادارانشان پاسخهای بُرنده داد ، اینبود هیاهو رفته‌رفته خوابید.

پیمان در هر سال زمینه‌ای را دنبال میكرد و با انتشار حقایق با گمراهیها و آلودگیهای توده نبرد كرده راه را برای پیشرفت توده می‌گشاد. پیمان تا زمستان 1321 یعنی نزدیک به یک سال پس از آغاز پرچم هم منتشر می‌شد و می‌باید آن را در نبرد با ناراستیها و پندارها پیشگام دانست.

درست است كه نوشته‌های پیمان دشمنان زخم خورده‌ای بجا گزارد ولی از آنسو هواداران پافشاری را نیز بسر خود گرد آورد. نشستهای هواداران پیمان در تهران در خانه‌ی دارنده‌ی آن و شبهای آدینه‌ی هر هفته تا آخرین هفته‌ی زندگانی او برگزار میگردید.

در زمینه‌ی «ادبیات» تأثیر پیمان بسیار برجسته و چشمگیر بوده است. چنانكه از هیاهویی كه بدخواهان در پیرامون «ادبیات» برپا كرده و یك نیم از جوانان را به شعر خواندن و سرودن و به كار شعرا پرداختن واداشته بودند بسیار كاست و تیر ایشان به سنگ خورد (در این باره كتاب در پیرامون «ادبیات» و گفتار بعدی «ما بكار از راهش درآمده‌ایم» دیده شود). با اینهمه دسته‌ای از آن كار بیهوده دست نكشیدند و همچنان هم هستند. اشاره‌ی بهانه‌جو به رنجش جوانانی از آن دسته است.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 18ـ ریشه‌ی یک رشته گمراهیهای کیشی (تکه‌ی 3 از 3)
زید بن علی را كه نام بردم او را داستانی هست كه نمونه‌ی نیكی از بیشرمی این كسان و از گستاخی آنان می‌باشد. زید هنگامی كه آماده‌ی شورش می‌گردید بیشتر شیعه باو دست دادند ولی چون برخاست و كنون بایستی دست‌دهندگان بر سر او گرد آیند و در راهش جانفشانی نمایند یك دسته از ایشان از زید پرسیدند : «درباره‌ی ابوبكر و عمر چه می‌گویی؟!.» زید گفت : «من درباره‌ی ایشان جز نیك نمی‌گویم ، ما خاندان از ایشان بدی ندیده‌ایم» پرسندگان چون این پاسخ را شنیدند زید را رها كرده پراكنده گردیدند. زید گفت : «مرا در سختترین هنگام رها كردید». از اینجا آن دسته را «رها كنندگان» (رفضة ـ رافضیان) گفتند. این چیزیست كه همه‌ی تاریخ‌نگاران بزرگ از طبری و ابن خلدون و ابن عبری و ابوالفرج اسپهانی نوشته‌اند. در اینجاست كه می‌باید شما گفته‌ی عامیانه‌ی «كاسه‌ی گرمتر از آش» را بیاد آورید. در اینجاست كه می‌باید اندازه‌ی گستاخی و بیراهی این كسان را دریابید. امام علی بن ابیطالب با دو خلیفه‌ی نخست همه بخوشی زیست و دختر دوازده ساله‌ی خود ام‌كلثوم را بخلیفه عمرِ شصت‌ساله داد و هرگز رنجشی پدید نیامد ، اینان پس از صد سال می‌گفتند باید آنان را بد دانست و زید را كه بامامت شناخته و دست باو داده بودند می‌خواستند پیرو نادانیهای خود سازند.
هنگامی كه این كشاكشها و سودجوییها بنام خلافت پیش می‌رفت از یكسو نیز كشاكش معتزله و اشعری و قدری و جبری و چندین كشاكش دیگر برخاسته و در كار می‌بود. نیز خارجیان دسته دسته پدید آمده و با آن اندیشه‌های تند ویژه‌ی خود هر دسته‌ای در یك گوشه‌ی كشور میدانداری می‌نمودند. نیز در همان زمان بود كه نخست فلسفه‌ی یونان و سپس صوفیگری راه بمیان مسلمانان یافته و جا برای خود باز می‌كرد ، و این بدآموزیها گرچه از بیرون آمده و در آغاز هر كس از آنها رو برمی‌گردانید ولی كم‌كم رواج یافته و با دین درمی‌آمیخت.
بدینسان اگر بشماریم سخن بس دراز خواهد گردید. همین بس كه بگوییم هنوز سه چهار قرن از پیدایش اسلام نمی‌گذشت كه بگفته‌ی شهرستانی و دیگران هفتاد و دو راه میان پیروان آن پدید آمد. اینها هنوز در قرنهای نخستین می‌بود. در قرنهای دیرتر رنگهای دیگری پیدا شده و هیچ قرنی نگذشته كه یك كیش نوینی پیدا نشود و یك رشته گمراهیهای دیگری رو ننماید.
سید محمد مُشَعشَع برخاسته ، شاه اسماعیل برخاسته ، آن شیخ عرب [1] برخاسته ، این مردان ایرانی برخاسته‌اند ـ پیاپی برخاسته‌اند و آمده‌اند و رفته‌اند و كار هر یكی جز آن نبوده كه دروغهای كهن را بگیرند و باهم آمیزند و چیزهایی از خود بر آنها افزایند و یك گمراهی درهم نوینی پدید آورند. هیچ كسی دربند راستیها نبوده و هیچ كسی اندیشه‌ی جهان و مردمان را نكرده است. سید محمد مُشَعشَع چون برخاسته داستان امام دوازدهم را از كیش شیعی برداشته و آن را با پندار «گوهر و پرده» كه در كیش باطنیانست بهم آمیخته و این نتیجه را گرفته كه خود را امام دوازدهم نماید و چندزمانی فرمان راند. آن شیخ عرب افسانه‌ی «خردهای ده‌گانه» را از فلسفه‌ی یونان گرفته و با باورهایی كه علی‌اللهیان درباره‌ی امام علی بن ابیطالب می‌داشتند درآمیخته و آن نتیجه را گرفته كه خدا زمین و آسمان را با دست دوازده امام آفریده و آنانند كه جهان را راه می‌برند و بمردم روزی می‌دهند. یكایك چه بشمارم. هر یكی جز بر سنگینی بار نكوشیده است.

[1] : اشاره به شیخ احمد احسایی است. تاریخچه‌ی این کیشها را که بر پایه‌ی مهدیگری بنیاد یافته در کتاب «بهائیگری» بخوانید. ـ و

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 2

🔸 نژاد او شناخته نبود ولي در سايه‌ی پيوستگي با آنتونيوس پيشرفت كرده بدانسان فرصت بدست آورده كه گوهر خود را نشان دهد و كارهاي بزرگي را بانجام رساند. اين هنرنمايي او انديشه‌ی مردم را درباره‌ی آنتونيوس و قيصر تغيير داده همگي دانستند كه نيكبختي آنان بيشتر از رهگذر داشتن ياوران تواناست نه از رهگذر كارداني خودشان. زيرا سوسيوس1 نيز پيشرفتهاي فراواني كرد. كانيديوس2 كه آنتونيوس او را در ارمنستان گزارده بود فيروزيهاي بسيار يافته ارمنيان را بشكست. نيز پادشاهان البانيا و ايبريا را شكسته فيروزانه در قفقاز پيش رفت و بدينسان نام آنتونيوس در ميان مردمان آنجا شهرت فراوان يافت.
ليكن در اين ميان خبرهاي ناخوشي از رهگذر قيصر رسيده آنتونيوس بار ديگر از او بددل شد و با سيصد كشتي آهنگ ايتاليا كرد. و چون از بندر برندسيوم او را راه ندادند روانه‌ی بندر تارنتوم3 گرديد. زن او اوكتاويا كه از يونان همراهش آمده بود اجازه گرفت كه بديدار برادر بشتابد و او اينزمان گذشته از دختر دومي كه براي شوهر خود زاييده بود به بچه‌اي آبستن بود و چون در راه كه روانه بود به قيصر برخورد كه دو دوست خود آگرپيا4 و مايكناس5 را همراه داشت. اوكتاويا آن دو تن را كنار كشيده با ديده‌هاي پراشك و با شيون با آنان بگفتگو درآمده چنين گفت : «من نيكبخت‌ترين زن در جهان بودم و كنون مي‌روم كه بدبخت‌ترين زن گردم. تاكنون هر كسي مرا بآن چشم مي‌ديد كه زن و خواهر دو فرمانرواي بزرگ روم مي‌باشم. ولي اكنون اگر فتنه‌انگيزيها پيشرفت كند و جنگ برپا شود بهرحال من آسيب خواهم ديد. زيرا هر يكي از دو سوي كه فيروزمند درآيد من باخته خواهم بود.» اين گريه و لابه‌ی او بر قيصر كارگر افتاده از سر جنگ برخاست و بآهنگ ديدار دوستانه با آنتونيوس روانه‌ی تارنتوم گرديد. كساني كه در آنجا بودند از رسيدن اين دو سپاه بيكديگر تماشاي شگفتي كردند. زيرا از يكسوي لشكر بسيار انبوهي در كنار دريا صف كشيده و از آنسوي يك دسته‌ی كشتيهاي جنگي در روبروي آنان در آب پهلوي هم ايستاده و با اين‌ حال جز نوازش و مهرباني در ميان نبود و سپاهيان با هم درآميخته بهمديگر درود مي‌گفتند و شاديها از ديدار يكديگر مي‌نمودند. نخست آنتونيوس بزم آراست و قيصر بپاس احترام خواهر خود آن را پذيرفت. سرانجام در ميان آنان پيماني چنين بسته شد : قيصر دو لگيون از سپاه خود را به آنتونيوس بسپارد براي جنگهاي او با اشكانيان. آنتونيوس هم صد تا كشتي زره‌پوش خود را به قيصر واگزارد. اوكتاويا گذشته از اينها بيست كشتي سبك از شوهرش براي برادرش گرفته از برادرش نيز هزار تن سپاهي پياده براي آنتونيوس گرفت. و چون اين كارها انجام يافت قيصر بيدرنگ بجنگ پومپيوس6 در سيكيليا7 جنبش كرد. آنتونيوس نيز اوكتاويا را با بچه‌هايش و بچه‌هايي كه خود او از زن پيشين داشت بپرستاري قيصر سپرده خويشتن بآهنگ آسيا روانه گرديد.

1ـ Sossius
2ـ Canidius
3ـ Tarentum بندر ديگري از ايتاليا كه در رديف برندسيوم و بسيار معروف بوده.
4ـ Agrippa
5ـ Maecenas
6ـ Pompius اين خبر از پومپيوس معروف است.
7ـ Sicilia همان جزيره‌ايست كه در كتابهاي فارسي و عربي بنام «صقليه» معروف گرديده.

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی سی‌ودوم)

🔶بمشروطه و دمکراسی قیمت گزاردن و دلبستگی نشان دادن.
(تکه‌ی 1 از 1)

در ایران چهل سالست رژیم مشروطه برپا گردیده. ولی چنانکه چند بار تکرار کردیم تاکنون انبوه مردم معنی آن را ندانسته‌اند و طبیعیست که قدرش هم نمی‌شناسند. در حقیقت پس از چهل سال هنوز مشروطه در ایران اجرا نشده.

مشروطه تنها بودن قانونها و مجلس شورا نیست. مشروطه بیک معنی عالیتر دیگریست. مشروطه معنایش آنست که یک توده می‌خواهد خودش کارهای خود را اداره کند. می‌خواهد کسی باو فرمان نراند.

برای آنکه سخن روشن باشد باید دانست ما در زندگانی دو رشته کارها داریم : یکی کارهای خصوصی ، دیگری کارهای عمومی. مثلاً ما باید خانه داشته باشیم ، خواربار تهیه کنیم ، رخت خریم ، کفش خریم ، اگر ناخوش شدیم بنزد پزشک رویم. اینها کارهاییست که هر خانواده‌ای خودش برای خودش انجام میدهد. ولی بدیهیست که زندگانی تنها با اینها نمی‌چرخد. بیک رشته کارهای دیگری هم نیاز هست. ما در این شهر که هستیم باید آن را پاکیزه داریم ، باید دزدان را مانع شویم ، از شیوع بیماریها جلو گیریم ، عدلیه‌ای باشد که اگر دو کس دعوا داشتند بآنجا رجوع کنند ، راهها امنیت می‌خواهد تا کاروانها بیایند و بروند ، باید با کشورهای همسایه رابطه داشته باشیم و پیمانها بندیم. باین رشته کارها نیز نیاز هست و اینهاست که ما کارهای عمومی یا کارهای کشوری می‌نامیم.

در زمانهای گذشته این کارها بیک تن سپرده می‌شد و او پادشاه بود که با میل و اراده‌ی خود کشور را اداره میکرد ، بمردم نیز فرمان میراند. مردم او را «سایه‌ی خدا» می‌شناختند و فرمان می‌بردند و تکلیفی هم نداشتند. باین معنی مردم در آن روز نه اراده و اختیاری در کارهای کشور داشتند و نه مسئول بودند. مسئول تنها پادشاه بود.

این ترتیب هزارها سال در جریان بوده تا خردمندانی برخاسته و چنین گفته‌اند : چرا یک تن بدیگران فرمان راند؟!.. چرا مردم خودشان کارهای کشور را اداره نکنند؟!.. اینها را گفته با دلیل ثابت کرده‌اند که یک پادشاه هر قدر هوشیار و خردمند باشد نخواهد توانست مصالح کشور را چنانکه شایسته است تشخیص دهد ، نخواهد توانست کارها را از راهش بانجام رساند.

در نتیجه‌ی این مشروطه پیدا شده. باین معنی این حرفها در مردم تأثیر کرده که در همه جا بشورش برخاسته و دستگاه استبدادی پادشاهان را برانداخته خودشان رشته‌ی کارهای کشور را بدست گرفته‌اند.

پس در مشروطه افراد خودشان کارهای کشور را اداره میکنند. هر فردی از ایشان مسئولیتی بگردن دارد ، هر فردی باید بکشور و کارهای آن علاقه‌مند باشد و هر زمان که نیاز افتاد از فداکاری با جان و مال بازنایستد. این وظیفه‌ی اوست ، این باو واجب است.

ولی در ایران کم کسی مشروطه را باین معنی فهمیده. کم کسی خود را در برابر کشور و توده مسئول میداند. اگر حقیقت را بخواهیم کسانی که در ایران پیشگام شدند و مشروطه را روان گردانیدند ، آنها نیز مشروطه را باین معنی نمیدانستند. اینست نخواسته‌اند بمردم نیز بفهمانند.

بهرحال در ایران امروز یکی از کارهای بسیار مهم اینست که کتابچه‌ها نوشته شود و سخنرانیها در رادیو بعمل آید و بمردم معنی مشروطه فهمانیده شود. مشروطه والاترین شکل حکومت است. امروز بیشتری از توده‌های پیشرفته و بزرگ جهان ـ از کشورهای متحده‌ی آمریکا و انگلستان و فرانسه و دیگران ـ با مشروطه اداره می‌شوند. اینها باید بمردم فهمانیده شود.

🔸فهمیدن مردم معنی مشروطه را و علاقه‌مندی آنها بکشور و کارهای کشوری تأثیر محسوس خواهد داشت و بسیاری از دشواریهای امروزی را آسان خواهد گردانید.

گاهی کسانی میگویند : «این توده شایسته‌ی مشروطه نیست». میگویم : باید کوشید و آنها را شایسته گردانید ، نه اینکه از مشروطه چشم پوشید.

(امروز چاره چیست؟ سات 39 تا 41)

✴️ حزب و گمراهیهای سیاسی
(تکه‌ی سیزدهم)

🔶باید از نادانیها جلو گرفت
(تکه‌ی 3 از 3)

آن نوشته‌های ما درباره‌ی شعر این اثر را داد كه صدها كسانی از جوانان بافهم و خرد از بیهوده‌گویی توبه كردند و سروده‌های خود را از میان بردند. تنها دسته‌ی كوچكی از پیر و جوان عناد بخرج دادند و دست از بیهوده‌گویی نكشیدند.

گذشته از همه‌ی اینها ، مگر ما باید از رنجش این كس و آن كس بترسیم؟!.. شما اگر گرفتار خودخواهی نیستید بایستی با ما همدست گردید و بآن جوانان نیز پاسخ دهید. نه اینكه بخاطر رنجش آنان خود را كنار گیرید و یك دسته‌ی دیگری باشید.

2) اینان معنی حزب و جمعیت را نفهمیده‌اند و آن را بیش از این نمیدانند كه یك نامی ‌بروی خود گزارند و چند جمله‌ای را به هم بافته مرامنامه خوانند و چند جلسه گرد هم نشینند. حزب را همین میدانند و بس. چنانكه دیروز گفتیم این همان داستان شاگرد مسگر و مسگری یاد گرفتن اوست.

🔸اینان هیچ نمیدانند كه یك دسته از چه راه باهم یگانه میگردند. نمیدانند كه اساس یگانگی چیست؟!.. اگر شما بپرسید پاسخ درستی نخواهید شنید. اینان می‌پندارند همینكه از دوستان و رفقای خود خواهش كنند كه بیایید و با ما باشید و آنها نیز بپذیرند همین كافیست ، یا تصور میكنند كه مردم را به هر نامی كه بدور خود گرد آورند نتیجه خواهد داد.

یكی از اینان با من میگفت : شما اگر در مرامنامه قید كنید : «كار پیدا كردن برای بیكاران» یا «سعی باضافه حقوق كارمندان دولت» پیشرفت بسیاری خواهد كرد و یك دسته‌هایی از بیكاران و یا از كارمندان دولت بسر شما گرد خواهند آمد. دیگری میگفت : من یك فكری كرده‌ام و آن اینكه بمستخدمین دون‌اِشِل ادارات وعده‌ی حمایت دهیم و آنها را بسر خود گرد آوریم.

در تبریز با یكی از آنان كه حزب ساخته‌اند گفتگو میكردیم. من گفتم :
🔸اساس بدبختی ایران پراكندگی اندیشه‌هاست. امروز در این كشور اساس حكومت دانسته نیست. زیرا قانون اساسی بروی دمكراسیست در حالی كه دسته‌های بسیاری بعنوان‌های گوناگون آن را نمی‌پسندند و ایرادهایی میگیرند و هر دسته یك نوع دیگری از حكومت را آرزو مینمایند. مقصودم این بود كه باید نخست تكلیف این اختلاف و مانندهای آن را روشن گردانیم تا اندیشه‌ها یكی گردد و یگانگی درمیان باشد.

ولی شنونده چنین گفت : «ما امروز باید همه را بر سر خود گرد آوریم و باین اختلافها كاری نداشته باشیم». در دل خود گفتم : اندازه‌ی دانش شما دانسته شد.

اینها نمونه‌هایی از اندیشه‌های آنهاست و خود دلالت میكند كه معنی درست حزب را نمیدانند و از سِرّ یگانگی آگاه نیستند. اینها تنها مربوط شدن صد تن یا كمتر یا بیشتر را بهمدیگر یگانگی می‌شناسند. در حالی كه آن یگانگی نیست و خود سودی ندارد. زیرا
🔸 یك دسته‌ای كه با آن ترتیب به هم مربوط شوند و درمیان ایشان اشتراكی در اندیشه و باور و آرزو نباشد با یك پیشامدی پراكنده گردند و اساساً از چنین دسته‌ای كاری ساخته نگردد.

🔸از تاریخ دلیلهای بسیار برای این گفته پیدا توان كرد. در آغاز مشروطه روزنامه‌ها پیاپی مردم را به «اتحاد و اتفاق» دعوت میكردند. هر روز گفتارها بود كه در این زمینه نوشته می‌شد.

🔸نویسندگان بجای آنكه معنی درست مشروطه را بمردم بفهمانند و حقایق را شرح داده تصرف در اندیشه‌های آنان كنند و از این راه «یگانگی و همدستی» درمیان ایشان پدید آورند هر روز فشار آورده بمردم میگفتند : «اتحاد كنید» و «دست برادری به هم دهید» و «اعتصموا بحبل‌الله» و مانند اینها. آنوقت داستانها از یگانگی و همدستی توده‌های اروپایی می‌سرودند.

🔸در نتیجه‌ی این كار ، مردم در تهران و دیگر جاها بتكان آمده آرزو میكردند كه همدستی نمایند. ولی چه میكردند؟... مثلاً در یك مسجدی پانصد تن گرد می‌آمدند و یكی پا می‌شد و ستایش از «اتحاد» میكرد و بالاخره همگی پیمان می‌بستند كه «متحد» باشند و باهم برادری نمایند ، و سپس برداشته بتهران یا بشهرهای دیگر تلگرافهای گزافه‌آمیز میكردند كه ما مردم فلان شهر ده‌هزار نفر متحد شده‌ایم و پیمان برادری بسته‌ایم.

در حالی كه دلهای آنها پر از اندیشه‌های گوناگون بود و در نهان كمترین وسیله برای همدستی و یگانگی باهم نداشتند ، و این بود پس از چند ماهی همینكه در تهران حاجی شیخ فضل‌الله نوری و در نجف سیدكاظم یزدی با مشروطه مخالفت نمودند همان كسان بمیانشان دوتیرگی افتاده و دسته‌ی انبوهی از آنان كه دیروز بنام مشروطه‌خواهی اتحاد كرده بودند امروز مشروطه‌خواهان را بیدین شناختند و در تبریز و برخی شهرهای دیگر تفنگهای خود را برداشته بكشتن مشروطه‌خواهان برخاستند. این بود پایان آن پیمانهای اتحاد كه باهم می‌بستند.

(پرچم روزانه شماره‌های 67 و 68)

✴️نامه‌ی یکی از خوانندگان کانال :

🔶برافتادن رضاشاه
(بخش 1 از 2)

25 شهریورماه 1320 روزیست که رضاشاه پهلوی درپی یک رشته رویدادها که پس از سوم شهریورماه همان سال و اشغال ایران بدست ارتشهای انگلیس و شوروی رخ داد ، از پادشاهی کناره گرفت. آنچه در شهریورماه 1320 رخ داد ، از رویدادهای بزرگ تاریخی روزگار ماست که بسیاری از ایرانیان از بزرگی آسیبهای آن آگاه نیستند و هنوز همه‌ی رازهای آن شناخته نگردیده.

در آن زمان دولتهای متجاوز برای توجیه این مرزناشناسی ، بهانه‌ی پوچ گرایش رضاشاه به آلمان و افسانه‌ی «ستون پنجم» آلمان در ایران را ساخته بودند. در حالی که این دروغی بیش نبود. رضاشاه در جنگ جهانی دوم به بی‌یکسویی ایران پایبند مانده بود ، تا جایی که در بهار 1320 که در عراق کودتای ضدانگلیسی به رهبری رشید عالی گیلانی رخ داد ، با اینکه آلمان و رهبران کودتای عراق از ایران طلب یاری کردند ، رضاشاه از مداخله خودداری نمود.

دولت شوروی از یکی دو سال پیش از آن ، نقشه‌ی حمله به ایران را داشت و در جستجوی بهانه و زمینه بود. پس از پیمان عدم تعرض میان آلمان و شوروی ، دولت آلمان نیز دست شوروی را برای حمله به ایران بازنهاده بود و پیشروی آن را بسوی جنوب به رسمیت شناخته بود و گویا بیم از واکنش انگلیس بود که شوروی را از حمله به ایران بازداشته بود. با شکستن پیمان عدم تعرض و حمله‌ی ناگهانی آلمان به شوروی در یکم تیرماه 1320 و پیشروی برق آسای آلمان ، بیم نزدیک شدن آلمانیها به چاههای نفت قفقاز و شکست شوروی ، یاری رساندن به آن را برای متفقین ناگزیر ساخت. از این رو ، انگلیس و شوروی با آگاهی آمریکا برای اشغال ایران همداستان گردیدند.

گذشته از یاری رساندن به شوروی ، یکی دیگر از انگیزه‌های دولت انگلیس برای حمله به ایران ، پیشگیری از تهدید منافع نفتی آن در خوزستان بوده است. با اینهمه ، دلایلی در دست است که نشان می‌دهد ، انگیزه‌های انگلیس تنها اینها نبوده. انگلیس انگیزه‌های ژرفتر و برنامه‌های دوراندیشانه‌ی دیگری هم از حمله به ایران و براندازی رضاشاه داشته است. از پیگیری و باریک‌بینی در آنچه از سوم تا بیست‌وپنجم شهریورماه در ایران رخ داد و به کناره‌گیری رضاشاه انجامید و سیاستهایی که پس از برکناری رضاشاه ، دولت متجاوزِ انگلیس با دست وابستگان سیاسی خود در ایران پیش برد ، دلایل و نشانه‌هایی هویدا میگردد که با کنار هم نهادن آنها می‌توان به خواستهای نهانی این کشور در ایران پی برد.

برای پی بردن به خواستها و برنامه‌های انگلیس در ایران باید این نکته را بدیده گرفت که در دوره‌ی رضاشاه پهلوی اصلاحاتی در ایران به اجرا گزارده شده بود ، که به زیان انگلیسها بود و مایه‌ی ناخرسندی آنها گردیده بود. برای نمونه ایران که در دوره‌ی قاجار اختیار بستن تعرفه بر کالاهای وارداتی را هم از دست داده بود ، در این دوره استقلال گمرکی خود را بازیافت و در نتیجه‌ی آن قراردادهای گمرکی تازه‌ای با انگلیس و کشورهای دیگر بسته شد ، از زمان قاجار باز بودن درهای ایران بر روی کالاهای مصرفی غربی سبب تاراج ذخایر طلا و نقره و معادن کشور و در نتیجه کاهش پیوسته‌ی ارزش پول ایران شده بود ولی در سال 1309 و 1310 قانون انحصار تجارت خارجی از مجلس شورای ملی گذشت که در نتیجه‌ی آن درهای کشور به روی کالاهای مصرفی اروپایی بسته شد و بدینسان از بیرون رفتن سرمایه‌های کشور و کاهش ارزش پول ملی جلوگیری شد ـ گام میهن‌پرستانه‌ای که در همان زمان ، خشم نمایندگان پارلمان انگلیس و بدگویی روزنامه‌های انگلیسی را برانگیخته بود.

در دوره‌ی رضاشاه بود که سرانجام امتیاز کاپیتولاسیون از میان برداشته شد ، قوانین مدنی ، تجارت ، مجازات عمومی ، ثبت ازدواج و طلاق ، سجل احوال ، نظام وظیفه‌ی عمومی، تبدیل نام ماهها و بروج و ثبت اسناد و املاک ، قانون مقیاسات (پذیرش سیستم متریک) و بسیاری دیگر از قوانین پیشرو و موردنیاز کشور به تصویب رسید ، رضاشاه برای ایران ارتش یکپارچه پدید آورد ، امتیاز تلگراف جنوب را از انگلیسها پس گرفت ، خانخانی را برانداخت ، کوشید عشایر را خلع سلاح و دیه نشین گرداند ، زنان ایران را از چادر و روبند رها گردانید و رسم حرمسرا در دربار را برانداخت ، جلو نمایشهای محرمی مانند سینه‌زنی ، زنجیرزنی و قمه‌زنی را گرفت و از رونق دکان مفتخوری آخوندها کاست ، بهداشت و تندرستی را بهبود داد ، دانشگاه برپا ساخت ، بانک ملی بنیاد نهاد ، شیخ خزعل و سیمیتکو و دیگر سرکشان و دشمنان استقلال و تمامیت ایران را سرکوبید ، راه آهن سراسری کشید ، کارخانه‌ها ساخت و بسیاری کارهای دیگر که بر روی هم مایه‌ی زندگی و آبروی ایران در جهان گردید.

ولی از رفتار دولت انگلیس و وابستگان سیاسی آن در ایران پیداست که آنها از اصلاحات رضاشاه در ایران ناخشنود بودند و از این روست که پس از اشغال ایران در سال 1320، با دست کابینه‌های وابسته‌ی خائن ، بسیاری از اصلاحات رضاشاه بهم زده شد و یک رشته سیاستهای ارتجاعی در ایران به اجرا درآمد.
(فردا بخش پایانی این گفتار را خواهیم آورد)

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 19ـ کیشهای امروزی سنگ راه زندگانیند (تکه‌ی 1 از 2)
پس از هزار و سیصد سال كنون نتیجه آن گردیده كه شما درمیان یازده كیش جداگانه و ملیونها خبرهای ساختگی و صدها پندارهای خردناپذیر بگیر افتاده‌اید و بدینسان درمانده‌اید. نتیجه آن گردیده كه شما از گوهر دین كه پرستش خدای یگانه و غیرت و مردانگی و همدستی و خویهای ستوده بوده بیكبار بی‌بهره گردیده‌اید و بجای آنها پرستش این و آن را می‌دارید و به هر گوشه‌ی كشور بتخانه‌ی دیگری برپاست كه باید به هر بهایی سر آید آنها را نگه دارید و درپی آبادی كشور نباشید و تنها آبادی آنها را خواهید. نتیجه آن گردیده كه یك دینی كه عرب و بربر و ترك ـ هر گروهی بنوبت خود ـ سود آن را برده‌اند و فرمانرواییش را كرده‌اند شما باید خواری و گرفتاریش را كشید. نتیجه آن گردیده دروغهایی را كه سیاستگران عرب برای پیشرفت كار خود ساخته و بیرون ریخته‌اند شما كنون باید نگهبان آنها باشید و آزادی و گردنفرازی و همه‌چیز خود را فدای آنها سازید. نتیجه آن گردیده كه از هر چیزی مغزش را دیگران خورده‌اند و برده‌اند و پوستهای پوچ را جلو شما ریخته‌اند كه نگه دارید و تا روز رستاخیز از دست ندهید. نتیجه آن گردیده كه شما در باتلاقی فرورفته‌اید و نافهمانه آلودگی و گرفتاری خود را درنمی‌یابید و همه غم آن می‌خورید كه مبادا كسی نزدیك آید و خواهد شما را از آن گرفتاری رهاند و آشكاره می‌گویید ما را رهاننده نخواهد بود.
نتیجه آن گردیده كه كسانی گردن بداوری خرد نمی‌گزارند و آشكاره می‌گویند : اگر كارها با خرد باشد باید ما از همه‌ی باورهای خود دست برداریم و بسیاری چون در برابر پندارهای بیخردانه درمی‌مانند بجای آنكه آنها را رها كنند خرد خود را نارسا می‌شمارند ، و این سخن چندان زشتست كه من نمی‌دانم چه نامی بروی آن گزارم و چه نكوهشی روا شمارم و ناگزیرم بگویم اینان كسانیند كه اگر كفش تنگ بود پا را تراشند.
نتیجه آن گردیده كه كسانی كه پستترین خیانت را بكشور و توده‌ی خود كرده‌اند و باید همیشه میان مردم روسیاه باشند با یك ریش و یك تسبیح خود را بپناه دین می‌كشند و كسی آنان را بیدین نمی‌شناسد و ایراد نمی‌گیرد زیرا كه دین را جز از این گونه نمایشهای بیهوده نمی‌شمارند.
نتیجه آن شده كه پیشوایانتان پس از سی سال و چهل سال درس خواندن نمی‌دانند دین چیست و از برای چیست ، و پیغمبر می‌گویند و معنایش را نمی‌دانند و امام می‌گویند معنایش را نمی‌شناسند.
پس از همه نتیجه آن شده كه انبوه مردم خدای زنده‌ی جاویدان را كنار گزارده و با پندارهای شوم خود دست او را از راه‌بردن جهان كوتاه ساخته‌اند و چنین می‌دانند كه اگر صد هزارها سال و هزار هزارها سال جهان بپاید دیگر خدا را كاری باینجهان نخواهد بود ، ولی از آنسوی آفریدگانی را كه هزار سال و دوهزار سال پیش درگذشته‌اند و دیگر آنان را هیچ كاری با جهان نتواند بود زنده‌ی جاویدان می‌شمارند و كارهای خدا را ازو می‌خواهند.
اگر از این گونه بشمارم باید چندین صفحه را پر سازم. شما آسیبهای چهارگانه را كه برای كیشها شمردم فراموش نساخته‌اید. چنانكه گفتم اینها همه نتیجه‌ی آنست كه قرنها كسانی دین را بازیچه‌ی سیاست گرفته و افزار كار خود ساخته‌اند و هزارها دروغ بآن آمیخته و هزار دغلها بكار زده‌اند. آنان خواست خود را پیش برده و بدلخواه خود رسیده‌اند ولی اكنون شما زیان كار ایشان را می‌كشید. دروغبافیها و دغلكاریهای آنان كنون پاپیچ شما گردیده. دوباره می‌گویم فرمانرواییش را عرب و بربر ترك و دیگران كرده‌اند و خواری و گرفتاریش بهره‌ی شما گردیده است. مغزها را آنان برده‌اند و خورده‌اند پوستها را بدست شما سپرده‌اند كه نگه دارید.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 3

🔸 آن دلدادگي او به كلئوپترا كه مدتها بود از سختي خود كاسته و چنين مي‌نمود كه جاي خود را بانديشه‌هاي گرانمايه‌ی ديگر داده از نزديك شدنش به سوريا بار ديگر سختي گرفت و آتش خاموش شده‌ی عشق دوباره افروختن آغاز كرد. اينبود كه شكيبايي نتوانسته و دانش و خرد را پشت گوش انداخته فونتيوس كاپيتو1 را براي آوردن آن زن روانه‌ی مصر ساخت. و چون كلئوپترا به سوريا رسيد پيشكشهاي بسيار گزافي باو كرد. بدينسان كه فينيگيا و سورياي پايين2 و جزيره‌ی كوپرس (قبرس) و بخش بزرگي از كيليكيا و آن بخش از يوديا3 كه بلسان بار مي‌دهد و آن بخش از عربستان كه نشيمن نبطيان4 است و تا دريا كشيده مي‌شود همه‌ی اينها را باو بخشيد و اين كار پومپيوس به روميان سخت گران آمد. زيرا اگرچه او بكسان بسياري پادشاهيها بخشيده و كشورها داده و نيز پادشاهاني را از فرمانروايي بي‌بهره ساخته بود. از جمله‌ آنتيگونوس5 پادشاه یودیا را كه فرمان داد گردنش را زدند و اين كيفر را براي نخستين بار درباره‌ی او بكار بستند. ولي هيچ يك از آن بخششها و كارها ماننده‌ی اين يكي شرم‌آور نبود. روميان خشمناك شدند و اين خشم آنان بيشتر گرديد زماني كه دانستند كلئوپترا دو بچه در يك شكم ازو زاييده كه يكي را الكساندر و ديگري را كلیوپترا نام داده و باز يكي را آفتاب و ديگري را ماه لقب نهاده‌اند. ولي خود آنتونيوس كه مي‌دانست براي اين كار بسيار شرم‌آور چه رنگ دلنشيني بدهد چنين مي‌گفت : روم از راه كشور بخشي بيشتر بزرگي مي‌يابد تا از راه كشورسِتاني و بهترين راه براي پر كردن جهان از خون گرانمايه‌ی رومي همينست كه در هر كجا با پادشاهان پيوند كنند و خاندانهاي رومي در ميان آنان پديد آورند. چنانكه خود ما از پشت هركليس6 پديد آمده‌ايم. زيرا هركليس براي پديد آوردن فرزندان بيك زهدان بسنده نكرد و هرگز خود را پابسته‌ی قانونهاي سولون7 و ديگران نساخت. بلكه آزادانه جلو خواهش طبيعت را رها كرد و در سايه‌ی اين كار آنهمه خاندانها را پديد آورد.
بر سر اشكانيان بياييم : فراهات8 پس از آنكه پدر خود هوروديس را بكشت و رشته‌ی فرمانروايي را بدست گرفت بسياري از اشكانيان از نزد او گريختند كه يكي از آنان مونايسيس9 بود. اين مرد يكي از بزرگان بشمار مي‌رفت و توانايي بسيار داشت چون از ايران بگريخت نزد آنتونيوس پناهنده گرديد. آنتونيوس او را همپايه‌ی ثميستوكليس10 گرفته و از اينجا خود را در شكوه و بزرگي ماننده‌ی پادشاهان پيشين ايران شمرد و سه شهر را بارمغان باو واگزاشت : لاريسا11 و آريثوسا12 و هيراپوليس13 كه در ديرين زمان بامبوكي14 ناميده مي‌شد. ولي چون پس از ديري فراهات باو زينهار داده و به ايران بازخواند ، آنتونيوس بخرسندي باو اجازه‌ی بازگشت داد و مقصود او از اين كار آن بود كه فراهات فريب خورده چنان بيانگارد كه آرامش و آشتي در ميانه‌ی دو دولت همچنان پايدار خواهد ماند. تنها خواهشي كه از او كرد اين بود كه درفشهاي رومي را كه در شكست كراسوس از روميان گرفته شده بازپس فرستاده هم كساني را كه دستگير شده و هنوز زنده هستند اجازه‌ی بازگشت دهد.


1ـ Fonteius Capito
2ـ Coele -Syria
3ـ Judaea بخشي از سوريا مقصود است كه نشيمن جهودان بوده و امروز بنام فلسطين خوانده مي‌شود.
4ـ Nabathaean اينان تاريخ جداگانه‌ی مفصلي دارند و به همان نام در كتابهاي عربي هم معروف مي‌باشند.
5ـ Autigonus
6ـ هركليس يكي از سرشناس‌ترين قهرمانان افسانه‌هاي يونان و روم مي‌باشد كه او را پسر زیوس دانسته يك رشته سفرها و لشكركشيها و دليريها و شهر بنيادگزاريها بنام او ياد مي‌كنند. همچنين خاندانهاي بسياري در يونان و خاندانهاي پادشاهي ماكيدوني و روميان و پادشاهان لوديا همه خود را از نژاد او مي‌شمارند. اينست كه آنتونيوس هم نژاد خود را باو مي‌رساند و از اينكه او در هر كجا زني مي‌گرفته و خانداني از خود پديد مي‌آورده افتخار مي‌نمايد.
7ـ Solon قانونگزار معروف يونان.
8ـ Fraates
9ـ Monaeses
10ـ Themistocles سرگذشت او در بخش يكم ياد گرديد.
11ـ Larissa چنان‌كه استرابون نوشته شهر با اين نام بيش از ده جا بوده است ولي پيداست كه در اينجا لاريساي سوريا مقصود بوده است.
12ـ Arethosa
13ـ Hierapolis
14ـ Bambyce

✴️ حزب و گمراهیهای سیاسی
(تکه‌ی چهاردهم)

🔶ما به کار از راهش درآمده‌ایم
(تکه‌ی 1 از 5)

میدانم كسانی خواهند گفت : در جایی كه از دیگران بد می‌نویسید پس چگونه خودتان حزبی بنیاد گزارده‌اید؟!.. میگویم : ما حزبی بآن معنی كه فهمیده‌ی دیگرانست بنیاد نگزارده‌ایم. ما از چنان بازیچه‌های خنك بیزاریم.

كسانی اگر تاریخچه‌ی جمعیت ما را بخواهند از نه سال پیش آغاز گردیده. در زمان شاه گذشته كه یك دسته كارشان چاپلوسی كردن و بهره‌ها بردن بود ، و دسته‌های دیگر نیز دست روی دست گزارده تنها بگله و بدگویی بس میكردند من و یارانم یک راه بسیار مهمی را پیش گرفته میكوشیدیم. این جمعیت ما از سال 1312 آغاز شده.

از آنسوی ما این نكردیم كه چند جمله‌ای را بهم ببافیم و آن را «مرامنامه» خوانیم و به همان بس كرده پی خوشیهای خود رویم. ما بكار از راهش درآمدیم. در اینجا همه‌ی سخنها را نمیتوان نوشت. همین اندازه میگویم : ما كوشش را با یك بینش بیمانندی آغاز كردیم.

🔸ما نیك میدانستیم كه مایه‌ی بدبختی ایران (بلكه مایه‌ی بدبختی سراسر شرق) ، بیش از همه چیز ، اندیشه‌های كج و پراكنده است.

در ایران درمیان بیست‌ملیون مردم شما ده تنی پیدا نمیكردید كه دارای یك اندیشه و یک راه باشند.

🔸نیك میدانستیم كه این اندیشه‌های پراكنده دو زیان بسیار بزرگی را دربر دارد : زیرا از یكسو مردم را از هم می‌پراكند و پریشانی بمیان ایشان می‌اندازد ، از سوی دیگر چون چیزهای پوچ و كجیست مردم را كوتاه‌اندیش میگرداند و خویهاشان پست و ناستوده می‌سازد.

نیك میدانستیم كه باید پیش از همه باینها چاره كرد و چاره هم جز آن نیست كه «حقایق» را منتشر گردانیم و در دلها جا دهیم و بدستیاری آنها این اندیشه‌های پراكنده و پوچ را از دلها بیرون سازیم.

پس از همه نیك میدانستیم كه چون حقایق را بنویسیم یك ‌هایهویی خواهد برخاست و مردم بدو دسته خواهند بود : یك دسته آنانكه این حقایق را بپذیرند و یك دسته آنانكه بدشمنی و كارشكنی برخیزند.

در نتیجه‌ی این دانستنها بود كه من بی‌آنكه كسی را دعوت كنم و یا از دوستان خود خواهشی نمایم بنشر حقایق پرداختم. نخست گفتارهایی در شفق سرخ نوشتم كه در اینجا چون پایش افتاده باید از دارنده‌ی آن (آقای مایل تویسركانی) سپاس گزارم. سپس هم مهنامه‌ی پیمان را بنیاد گزاردم كه سال بسال تاكنون انتشار یافته است.

چنانكه پیش‌بینی كرده بودیم انتشار حقایق بیك هیاهوی سختی برخورد : پیمان در هر سال خود یك زمینه‌ای را دنبال میكرد : در سال نخست اروپاییگری ، در سال دوم شعرها و كتابهای زمان مغول ، از سال سوم كیشهای پراكنده. ما در هر زمینه‌ای بكشاكش و هیاهوی سختی برخوردیم. ولی در آن میان از دور و نزدیك مردان پاكدرون حقایق را پذیرفتند و كم‌كم با ما رابطه و آشنایی پیدا كردند و بسیاری از آنان به پشتیبانی از پیمان برخاستند و مردانگیها نمودند. بدینسان یك جمعیتی پدید آمد كه امروز در همه‌ی شهرهای ایران هستند و در این كوششها كه می‌نماییم از دور و نزدیك همدستی میكنند.

راست است كه ما در این نه سال رنج بسیار كشیده‌ایم و اكنون نتیجه‌ی كمی در دست داریم. پس از نه سال كوشش هنوز انبوهی از مردم نام پیمان را نشنیده‌اند. اگر رنجهای خود را با این نتیجه در ترازو گزاریم بی‌تناسب بنظر خواهد آمد. ولی ما بیك زمینه‌ی سختی درآمده بودیم و از سوی دیگر كارشكنیهایی میدیدیم و با آن حال بیشتر از این پیشرفت نمی‌توانستیم. داستان ما داستان كسی بود كه بخواهد سنگ را بشكافد و جویی پدید آورد و افزار كارش جز یك كلنگی نباشد. ما میبایست با چند رشته در نبرد باشیم و با چند دسته بکوشیم و با اینحال پیش رویم و پیداست كه این پیشرفت گام بگام بایستی بود.

من اگر تاریخچه‌ی پیمان را بنویسم بسیار دراز خواهد بود. برای آن یك كتاب جداگانه باید. یك روزی بود جناب آقای فروغی نخست‌وزیر و جناب آقای حكمت وزیر فرهنگ بودند و این دو وزیر هواداری بسیار از شعرای گذشته‌ی ایران مینمودند و در راه رواج آنها كوشش بی‌اندازه نشان میدادند. در همان روزها «كنگره‌ی فردوسی» تازه بپایان رسیده و در نتیجه‌ی آن جشن و تجلیل باشكوه ، در سرتاسر ایران هواداری از شعر و شاعران رواج بی‌اندازه یافته بود. در بیشتر شهرها انجمن ادبی كه خود انجمن شاعران بود برپا میكردند. روزنامه‌ها پیاپی شعر و غزل بچاپ میرسانیدند.

در همان هنگام ما در سال دوم پیمان بنوشتن گفتارهایی در نكوهش از بیهوده‌گویی شاعران آغاز كردیم و زیانهای كتابهای بازمانده از زمان مغول و قرنهای گذشته را یكایك شمردن گرفتیم.

ما با هر شعری مخالف نیستیم. من مقصود خود را درباره‌ی شعر بارها نوشته‌ام و در پرچم نیز خواهیم نوشت. ما از یكسو با بیهوده‌گویی شاعران دشمنی می‌نمودیم و از یكسو شعرها و كتابهای زمان مغول و قرنهای گذشته را (كه دوره‌ی زبونی ایران بوده) زیان‌آور میدانستیم. اینها را باید در جای خود شرح دهیم.