پیشامدهای 28 مرداد 1332 و 15 خرداد 1342
نیرو گرفتن ارتجاع : از دست راست ردیف میانه :
«آیتالله کاشانی» درمیانه ، راست :محمد بهبهانی
پایین راست : آتش زدن به سینماها در خرداد 42
نیرو گرفتن ارتجاع : از دست راست ردیف میانه :
«آیتالله کاشانی» درمیانه ، راست :محمد بهبهانی
پایین راست : آتش زدن به سینماها در خرداد 42
✴️ گواهی پاکدلانه
🔶 چگونه پاکدین شدم
تا موقعی كه بتحصیل میفَهلیدم[مشغول بودن] زیادی دروس از یك طرف و خارج بودن جُستار دین از برنامهی مدرسهها از طرف دیگر مرا پرگ[=اجازه] نمیداد كه در اطراف دین پدر و مادریم فكر كنم تا آنكه از مدرسه قدم بیرون گذاشته و وارد اجتماع شدم دیدم افعال و اسماء معنی حقیقی خود را از دست دادهاند.
دین كلمهی بیسروته و موهومی بنظر میرسد. خرافات مانند حباب سیاهی دریای كفآلود اجتماع را پوشانیده عفریت عجیبی بر بالای این حباب رقصكنان بما میخندد ، و گاهگاهی دستهای جنایتكار خود را در اقیانوس افكار فروبرده با حركات مشئوم خود تلاطم غریبی در آبها ایجاد و حیات ما را در زیر این حباب شوم تهدید میكند و هر زمان تحفهای برای اجتماع مجهولی فرستاده و تولید فرقه و دستهای دیگر مینماید كه شاید بدینوسیله قوهی اجتماعی ما را تجزیه نموده تا نتوانیم حباب را شكافته و بخارج راه یابیم ، مردم هم اغفال شده و در گرداب نفعپرستی و خرافات غوطه میخورند و پیوسته میپندارند كه هیچ چیز جز فشار و بدبختی وجود نداشته و باهمی و آزادی بكلی بیمعنی است و زندگانی باید بمصداق اینكه :
بر عمل تكیه مكن خواجه كه در روز ازل
تو چه دانی قلم صنع بنامت چه نوشت
سپری گردد.
از اینرو بایای خود دانستم كه نسبت بسهم خود در ایجاد باهمی و شكافتن حباب كوشش نموده و میهنم را نجات دهم گرچه در كتاب گلستان بما یاد میدادند كه :
سعدیا حب وطن گرچه حدیثی است قدیم
نتوان مُرد بسختی كه من اینجا زادم معذلك شروع بمطالعه كتب مختلف كرده و بتنهایی بكوشش برخاستم. پس از اندی دو تن از دوستانم (آقایان محمد آریاپور و جمشید فرساد) را همفكر خود یافتم و هر سه باهم مشغول شدیم ولی چون در این راه كمتجربه و مبتدی بودیم خیلی تند جلو رفتیم بحدی كه شُوَند[=سبب] یك سلسله اتفاقات ناملایم برای ما گردید. اما ما باین وقایع ارجی ننهاده و بایای خود میدانستیم كه برای نجات توده بچاره كوشیم. كوتاه سخن : یكی از رفقای ما (آقای پرویزی) كه میدانست ما باین راه قدم گذاشتهایم كتابهای آقای كسروی را در دسترس ما گذاشت. پس از خواندن كتابها از این پیشآمد كه ما دانستیم تنها نیستیم و یاران دیگری هم داریم كه در این راه میكوشند باندازهای خرسند شدیم كه نمیتوانم اندازه شادی و خوشحالیمان را بیان كنم. فقط همین بس كه با كوشش و پشتكار بیشتری برای آشنا گرداندن دیگران فهلیدیم و پس از اندی نیز هر سه تن آماده پیمانگزاری شدیم.
تا باشد كه روزی این چند قطرهخون ناقابل خود را در راه پیشرفت پاكدینی و رسیدن بهدف ورجاوند خود تقدیم كنیم.
نوشتهی جمال تیموریان (تهران)
(ماهنامهی آبان 1324)
🔶 چگونه پاکدین شدم
تا موقعی كه بتحصیل میفَهلیدم[مشغول بودن] زیادی دروس از یك طرف و خارج بودن جُستار دین از برنامهی مدرسهها از طرف دیگر مرا پرگ[=اجازه] نمیداد كه در اطراف دین پدر و مادریم فكر كنم تا آنكه از مدرسه قدم بیرون گذاشته و وارد اجتماع شدم دیدم افعال و اسماء معنی حقیقی خود را از دست دادهاند.
دین كلمهی بیسروته و موهومی بنظر میرسد. خرافات مانند حباب سیاهی دریای كفآلود اجتماع را پوشانیده عفریت عجیبی بر بالای این حباب رقصكنان بما میخندد ، و گاهگاهی دستهای جنایتكار خود را در اقیانوس افكار فروبرده با حركات مشئوم خود تلاطم غریبی در آبها ایجاد و حیات ما را در زیر این حباب شوم تهدید میكند و هر زمان تحفهای برای اجتماع مجهولی فرستاده و تولید فرقه و دستهای دیگر مینماید كه شاید بدینوسیله قوهی اجتماعی ما را تجزیه نموده تا نتوانیم حباب را شكافته و بخارج راه یابیم ، مردم هم اغفال شده و در گرداب نفعپرستی و خرافات غوطه میخورند و پیوسته میپندارند كه هیچ چیز جز فشار و بدبختی وجود نداشته و باهمی و آزادی بكلی بیمعنی است و زندگانی باید بمصداق اینكه :
بر عمل تكیه مكن خواجه كه در روز ازل
تو چه دانی قلم صنع بنامت چه نوشت
سپری گردد.
از اینرو بایای خود دانستم كه نسبت بسهم خود در ایجاد باهمی و شكافتن حباب كوشش نموده و میهنم را نجات دهم گرچه در كتاب گلستان بما یاد میدادند كه :
سعدیا حب وطن گرچه حدیثی است قدیم
نتوان مُرد بسختی كه من اینجا زادم معذلك شروع بمطالعه كتب مختلف كرده و بتنهایی بكوشش برخاستم. پس از اندی دو تن از دوستانم (آقایان محمد آریاپور و جمشید فرساد) را همفكر خود یافتم و هر سه باهم مشغول شدیم ولی چون در این راه كمتجربه و مبتدی بودیم خیلی تند جلو رفتیم بحدی كه شُوَند[=سبب] یك سلسله اتفاقات ناملایم برای ما گردید. اما ما باین وقایع ارجی ننهاده و بایای خود میدانستیم كه برای نجات توده بچاره كوشیم. كوتاه سخن : یكی از رفقای ما (آقای پرویزی) كه میدانست ما باین راه قدم گذاشتهایم كتابهای آقای كسروی را در دسترس ما گذاشت. پس از خواندن كتابها از این پیشآمد كه ما دانستیم تنها نیستیم و یاران دیگری هم داریم كه در این راه میكوشند باندازهای خرسند شدیم كه نمیتوانم اندازه شادی و خوشحالیمان را بیان كنم. فقط همین بس كه با كوشش و پشتكار بیشتری برای آشنا گرداندن دیگران فهلیدیم و پس از اندی نیز هر سه تن آماده پیمانگزاری شدیم.
تا باشد كه روزی این چند قطرهخون ناقابل خود را در راه پیشرفت پاكدینی و رسیدن بهدف ورجاوند خود تقدیم كنیم.
نوشتهی جمال تیموریان (تهران)
(ماهنامهی آبان 1324)
🔶 اسرار هزارساله - 3
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔸 [دیباچه]
بیش از هزار سالست که پیشوایان و زمامداران ما دین را بازیچه یا وسیلهي پیشبردن غرضهای سیاسی و شخصی خود گردانیدهاند از اینرو دینی که امروز بدست ما رسیده یک آش شلهقلمکاری از آب درآمده که هر چیزش از یک جاست و از دین چیزی که دارد همان اسم است. توحید و تقوا که حقیقت دین است از میان رفته. شخصپرستی و دروغسازی جای آن را گرفته. دین که خود یک راهنمای خدايی است اکنون در جلو راه خدا و زندگی سدی شده و همین نبودن راه خود باعث پیدا شدن اینهمه کورهراه گردیده.
چه شد که اسلام در نیم قرن ، نیمی از جهان را گرفت ولی در سیزده قرن همواره رو به پستی و اختلاف رفت تا به وضع کنونی رسید؟ چرا بهمین کشورهای کنونی دنیا که نگاه میکنیم میبینیم هر ملتی هر اندازه دیندارتر است به همان نسبت در زندگی عقبتر است؟ این نیست جز برای اینکه دین در همهجا حقیقت خود را از دست داده و اکنون دکانی برای استفادهي پیشوایان و آلتی برای مردمفریبی این و آن شده.
حال ما اگر بخواهیم راستی به دین خدمتی کنیم چارهای جز این نیست که اول این دروغها یا زبالههای هزارساله را از جلو برداریم تا راه روشن شود وگرنه با این تبلیغهای خنک و خالی از حقیقت ، مردم بچنین دینی رو نخواهند آورد و اگرهم بیاورند (مانند همان پیشافتادگان) برای استفاده و مردمفریبی است و اگرهم راستی پابند شوند (مانند همین بدامافتادگان) از روی نادانی و چنانکه خواهیم دید برای آنان اولِ گرفتاریست.
راست است که بیدار کردن چنین مردمی هم که عقل و بلکه حس خود را زیر پا [گزارده] و پردههای عادت و تقلید را بر چشم نهادهاند و ایستادگی در برابر چنان دیکتاتورهايی که کسی حق ندارد به کفش آنها بگوید کفشک دشوار است ولی چاره چیست.
اینجا پای ملیونها مردم آن هم برای دورههای بسیار در کار است. چه کاری است بهتر از این که ما بکوشیم تا این بندهای گرانی را که مردم ندانسته بدست و پای خود انداختهاند پاره کنیم. دیگران اگر در هزار سال و با آنهمه تبلیغ مردم را باین روز انداختند ما میتوانیم با هزار یک[=یکهزارم] آن صد برابر پیش رویم ، چرا که آنها این کار را برای مردمفریبی و ریاست میکنند ولی در اینجا هیچ نظری جز دلسوزی و حقپرستی در کار نیست و از اینرو خدا هم خود پشتیبانش خواهد بود.
اینک من به سهم خود دربارهي چند موضوع مهم که بیشتر باعث گرفتاری ایرانیان شده آنچه را که پس از کوششهای زیاد بدست آوردهام مینویسم و امید دارم که خوانندگان هم با نظر حقیقتجویی آن را بخوانند ، اگر ایرادی دارند یادآوری کنند وگرنه از هر راهی مناسب بدانند در پیشرفت این منظور بکوشند.
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔸 [دیباچه]
بیش از هزار سالست که پیشوایان و زمامداران ما دین را بازیچه یا وسیلهي پیشبردن غرضهای سیاسی و شخصی خود گردانیدهاند از اینرو دینی که امروز بدست ما رسیده یک آش شلهقلمکاری از آب درآمده که هر چیزش از یک جاست و از دین چیزی که دارد همان اسم است. توحید و تقوا که حقیقت دین است از میان رفته. شخصپرستی و دروغسازی جای آن را گرفته. دین که خود یک راهنمای خدايی است اکنون در جلو راه خدا و زندگی سدی شده و همین نبودن راه خود باعث پیدا شدن اینهمه کورهراه گردیده.
چه شد که اسلام در نیم قرن ، نیمی از جهان را گرفت ولی در سیزده قرن همواره رو به پستی و اختلاف رفت تا به وضع کنونی رسید؟ چرا بهمین کشورهای کنونی دنیا که نگاه میکنیم میبینیم هر ملتی هر اندازه دیندارتر است به همان نسبت در زندگی عقبتر است؟ این نیست جز برای اینکه دین در همهجا حقیقت خود را از دست داده و اکنون دکانی برای استفادهي پیشوایان و آلتی برای مردمفریبی این و آن شده.
حال ما اگر بخواهیم راستی به دین خدمتی کنیم چارهای جز این نیست که اول این دروغها یا زبالههای هزارساله را از جلو برداریم تا راه روشن شود وگرنه با این تبلیغهای خنک و خالی از حقیقت ، مردم بچنین دینی رو نخواهند آورد و اگرهم بیاورند (مانند همان پیشافتادگان) برای استفاده و مردمفریبی است و اگرهم راستی پابند شوند (مانند همین بدامافتادگان) از روی نادانی و چنانکه خواهیم دید برای آنان اولِ گرفتاریست.
راست است که بیدار کردن چنین مردمی هم که عقل و بلکه حس خود را زیر پا [گزارده] و پردههای عادت و تقلید را بر چشم نهادهاند و ایستادگی در برابر چنان دیکتاتورهايی که کسی حق ندارد به کفش آنها بگوید کفشک دشوار است ولی چاره چیست.
اینجا پای ملیونها مردم آن هم برای دورههای بسیار در کار است. چه کاری است بهتر از این که ما بکوشیم تا این بندهای گرانی را که مردم ندانسته بدست و پای خود انداختهاند پاره کنیم. دیگران اگر در هزار سال و با آنهمه تبلیغ مردم را باین روز انداختند ما میتوانیم با هزار یک[=یکهزارم] آن صد برابر پیش رویم ، چرا که آنها این کار را برای مردمفریبی و ریاست میکنند ولی در اینجا هیچ نظری جز دلسوزی و حقپرستی در کار نیست و از اینرو خدا هم خود پشتیبانش خواهد بود.
اینک من به سهم خود دربارهي چند موضوع مهم که بیشتر باعث گرفتاری ایرانیان شده آنچه را که پس از کوششهای زیاد بدست آوردهام مینویسم و امید دارم که خوانندگان هم با نظر حقیقتجویی آن را بخوانند ، اگر ایرادی دارند یادآوری کنند وگرنه از هر راهی مناسب بدانند در پیشرفت این منظور بکوشند.
🔶 زبان ایرانی - 85
🔸 گفتن و نوشتن
7ـ زبان بخودی خود رسا یا نارسا نتواند بود
اين را از گفتهي ابوريحان بيروني آوردهاند كه زبان فارسي براي گفتگو از دانش و هنر (علوم و فنون) نارساست و جز بسرودن داستانهاي خسروان باستان شايستگي ندارد.
اين سخن از هر كه هست نادرست است. زيرا زبان چيزي نيست كه بخودي خود رسا يا نارسا باشد. هر زباني اگر خردمندان و دانشوران آن را بكار بردند پيشرفتها نموده تعبيرها در آن براي نشان دادن انديشههاي خردمندانه فراوان پديد ميآيد و از براي دانش و هنر شايستگي پيدا مينمايد ولي هرگاه زباني بدست نادانان و ياوهبافان افتاد ناگزير از زمينهي دانش و هنر بدور افتاده و از نشان دادن انديشههاي گرانمايه فروميماند.
زبان عربي كه ابوريحان آن را ميستايد آيا پيش از پيدايش دين اسلام چه بوده؟! آيا زبان امرءالقيس و اخطل بگفتگو از دانشها و هنرها شايستگي داشته؟! ولي چون دين اسلام پديد آمد و درميان عرب جنبش پيدا شده خردها بكار افتاد و انديشهها تندي گرفت و مردان خردمند و دانا از ميان ايشان بفراواني برخاست در سايهي اين تكان زبان عربي نيز پيشرفتها نموده براي هرگونه تعبير شايستگي پيدا كرد.
اينكه ميگويند عربي را يعرببنقحطان پديد آورده و پيدايش هر زباني را بنام كسي ميسرايند جز افسانه نميباشد. زبان چيزي نيست كه كسي بيكبار آن را پديد آورد. زبانها كمكم پيدا شده و هر زباني در آغاز پيدايش خود بسيار كوتاه بوده. زماني بوده كه مردم با دويست و سيصد كلمه كار زندگاني را راه ميانداختهاند. ليكن رفتهرفته بر شمار كلمهها افزوده و تعبيرهاي نويني پديد آمده. پس پيداست هر زباني در هر راهي كه بكار رود در آن راه پيشرفت مينمايد. مثلاً مردمي كه جنگجو هستند در زبان ايشان كلمهها و تعبيرهاي جنگي فراوان ميگردد. تودهاي كه بدانشها و هنرها ميپردازند زبانشان در اين زمينهها پيش ميرود. اگر مردمي بچاپلوسي و گزافهراني و دروغبافي آلوده گرديدند و يا بميخوارگي و بيكاري گرفتار شدند در زبانشان نيز تعبيرهاي اينچناني فزون ميگردد. به هر حال زبان را بخودي خود نيك يا بد نميتوان پنداشت. آن گفتهي بيروني دربارهی پارسي تا يك اندازه راست ميباشد. ولي اين نه گناه زبان ميباشد و گناه خود بيروني و مانندگان اوست كه زبان فارسي را خوار گرفته و آن را شايستهي نگارشهاي خود نميدانستند و آن را بناسزايان سپرده خود را كنار ميكشيدند.
🔸 گفتن و نوشتن
7ـ زبان بخودی خود رسا یا نارسا نتواند بود
اين را از گفتهي ابوريحان بيروني آوردهاند كه زبان فارسي براي گفتگو از دانش و هنر (علوم و فنون) نارساست و جز بسرودن داستانهاي خسروان باستان شايستگي ندارد.
اين سخن از هر كه هست نادرست است. زيرا زبان چيزي نيست كه بخودي خود رسا يا نارسا باشد. هر زباني اگر خردمندان و دانشوران آن را بكار بردند پيشرفتها نموده تعبيرها در آن براي نشان دادن انديشههاي خردمندانه فراوان پديد ميآيد و از براي دانش و هنر شايستگي پيدا مينمايد ولي هرگاه زباني بدست نادانان و ياوهبافان افتاد ناگزير از زمينهي دانش و هنر بدور افتاده و از نشان دادن انديشههاي گرانمايه فروميماند.
زبان عربي كه ابوريحان آن را ميستايد آيا پيش از پيدايش دين اسلام چه بوده؟! آيا زبان امرءالقيس و اخطل بگفتگو از دانشها و هنرها شايستگي داشته؟! ولي چون دين اسلام پديد آمد و درميان عرب جنبش پيدا شده خردها بكار افتاد و انديشهها تندي گرفت و مردان خردمند و دانا از ميان ايشان بفراواني برخاست در سايهي اين تكان زبان عربي نيز پيشرفتها نموده براي هرگونه تعبير شايستگي پيدا كرد.
اينكه ميگويند عربي را يعرببنقحطان پديد آورده و پيدايش هر زباني را بنام كسي ميسرايند جز افسانه نميباشد. زبان چيزي نيست كه كسي بيكبار آن را پديد آورد. زبانها كمكم پيدا شده و هر زباني در آغاز پيدايش خود بسيار كوتاه بوده. زماني بوده كه مردم با دويست و سيصد كلمه كار زندگاني را راه ميانداختهاند. ليكن رفتهرفته بر شمار كلمهها افزوده و تعبيرهاي نويني پديد آمده. پس پيداست هر زباني در هر راهي كه بكار رود در آن راه پيشرفت مينمايد. مثلاً مردمي كه جنگجو هستند در زبان ايشان كلمهها و تعبيرهاي جنگي فراوان ميگردد. تودهاي كه بدانشها و هنرها ميپردازند زبانشان در اين زمينهها پيش ميرود. اگر مردمي بچاپلوسي و گزافهراني و دروغبافي آلوده گرديدند و يا بميخوارگي و بيكاري گرفتار شدند در زبانشان نيز تعبيرهاي اينچناني فزون ميگردد. به هر حال زبان را بخودي خود نيك يا بد نميتوان پنداشت. آن گفتهي بيروني دربارهی پارسي تا يك اندازه راست ميباشد. ولي اين نه گناه زبان ميباشد و گناه خود بيروني و مانندگان اوست كه زبان فارسي را خوار گرفته و آن را شايستهي نگارشهاي خود نميدانستند و آن را بناسزايان سپرده خود را كنار ميكشيدند.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی هشتادودوم)
🔶پیام بملایان تبریز
(بخش یک از یک)
چنانكه از تبریز مینویسند از چندی پیش ملایان تبریز نشستهایی دارند كه از پیمان و پرچم گفتگو میكنند و گویا چنین گفتهاند كه به پیمان پاسخ خواهند نوشت.
میگویم : یك كار نیك همینست كه میخواهید بكنید. كسی كه یك سخنی را نمیپذیرد راهش آنست كه با دلیل بآن پاسخ دهد ، و ما نیز از آن نخواهیم رنجید بلكه خشنود خواهیم گردید كه راه كار را پیدا كردهاید.
این كار در جای خود ، ولی من میخواهم در اینجا چند پرسش از شما بكنم كه باینها نیز پاسخ دهید. این پرسشها را از دیگران كردهام ولی دوست میدارم شما كه همشهریان من هستید پیش افتید و به اینها پاسخ دهید. اینك پرسشها :
1ـ شما بحكومت و بمجلس و به این قانونها كه امروز در ایران روانست چه میگویید؟.. آیا باشد یا نه؟.. اگر میگویید باشد پس چرا میگویید مالیات دادن حرامست؟! چرا میگویید سرباز شدن گناهست؟! چرا میگویید حقوقی كه كارمندان ادارات میگیرند حلال نیست؟!.. اگر میگویید نباشد پس بگویید چه باید كرد؟!.. از آشوب و ناایمنی چه سان جلو گرفته شود؟!..
بسیار شگفت است یك پاسبانی از آغاز شب تا پایان آن سرپا میگردد و بیداری و تنهایی بخود هموار میگرداند و بخاندانها پاسبانی میكند كه آسوده بخوابند ، و شما میگویید او حقوقی كه در برابر چنین كار سختی میگیرد حرامست و خودش نیز بدوزخ خواهد رفت. من نمیدانم چنین سخنی را چگونه میگویید و مقصودتان چیست؟!..
2ـ شما میگویید حكومت حق علماست. نخست چه دلیلی باین ادعا دارید؟!.. مگر علما چه مزیتی دارا هستند كه خدا حكومت را بدست ایشان سپارد؟!.. دوم آیا شما میتوانید امروز حكومت كنید و كشور را راه برید؟!.. شما كه میگویید ادارات نباشد ، مجلس شورا نباشد ، قانونها نباشد ، بگویید با چه راهی میخواهید این مردم را راه برید؟!..[1] اگر بگویید با شریعت ، میپرسم : آیا خواهید توانست؟! آیا با شریعت یك كشوری راه خواهد رفت؟!.. از روی شریعت شما باید مالیاتها را لغو كنید و بجای آن از حِقه و ابن لبون[2] و گوسفند و گاو زكات بخواهید ، وزارت جنگ و سپاهها را بهم زده «باب جهاد» فقه را باجرا گزارید. این دبستانها و دانشكدهها را بهم زده همگی را بخواندن فقه و اصول وادارید ، نیك بیندیشید كه آیا اینها شدنیست؟!.
اگر شدنیست مردم بپذیرند و كار یكسره گردد و این اختلاف و كارشكنی كه از سوی شماست از میان برخیزد ، و اگر شدنی نیست شما دست از مخالفت و اشكالتراشی با دولت بردارید.
3ـ بر فرض آنكه حكومت حق شماست و شما میتوانید آن را پیش برید آیا یكی را از میان خودتان برگزیده برای فرمانروایی پیشنهاد خواهید كرد یا همگی بهم آمیخته همچون امروز بیسر و سامان دخالت در كارها خواهید داشت؟. اگر مقصود برگزیدن یك تنست خواستاریم شما ملایان تبریز كاندید خود را بما بشناسانید.
این پرسشهاییست كه از آقایان ملایان تبریز میكنم و برای آنكه نتیجه بدست آید میخواهم كسانی درمیان ما میانجی باشند و اینست از آقایان صدقیانی (حاجیعلیاكبر آقا) و كلكتهچی و نخجوانی (حاجیمحمدآقا) و شربتزاده و شالچی (حاجیحسینآقا) و بافتهای (حاجیعلیاكبرآقا) كه از بازرگانان بنام تبریز و خود مردان ستودهای هستند خواهش میكنم كه درمیان ما میانجی باشند و این پیام مرا بآقایان ملایان برسانند و از آنان پاسخ بخواهند. چون این كار بسیار بزرگیست امیدمندم آقایان بازرگانان از میانجیگری و آقایان ملایان از دادن پاسخ خودداری ننمایند و مهلت برای پاسخ یك ماه باشد كه از امروز تا سی روز دیگر ما بهیچ سخنی در این زمینه نپرداخته منتظر پاسخ آقایان باشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 223)
[1] : همانا ملایان سپس به نشدنی بودن سخنان خود پی برده دریافتهاند که براستی یک تودهی بزرگی را جز با این ادارات که از اروپا گرفتهایم نمیتوان راه برد.
[2] : حِقه و ابن اللبون به ترتیب شتر شش ساله و كره شتر دو ساله است. اینكه كشور با شریعت راه تواند رفت را جز ملایان ما ، برخی از مردم تركیه و مسلمانان دیگر كشورها نیز گفتهاند ولی دیده میشود خودشان هم آن را نشدنی یافتهاند ؛ به آن نشان كه در این كشورها ادارات جز به شكل اروپایی خود نیست ، دادگستری هم دست قاضیان شرع نیفتاده و نتواند افتاد. همچنین است حال ارتش و پلیس این كشورها. مسلمانان این كشورها (پاكستان ، ایران و تركیه) با آنكه به حکومت نیز دست یافتهاند هرگز نیارستهاند دستگاه ادارات و وزارتخانهها را كه همگی به شیوهی اروپایی است بهم زنند و بجای آن قاضی شرع و محتسب و شرطه گزارند و جُند شرعی پدید آورند و احكام شریعت را اجرا كنند.
(تکهی هشتادودوم)
🔶پیام بملایان تبریز
(بخش یک از یک)
چنانكه از تبریز مینویسند از چندی پیش ملایان تبریز نشستهایی دارند كه از پیمان و پرچم گفتگو میكنند و گویا چنین گفتهاند كه به پیمان پاسخ خواهند نوشت.
میگویم : یك كار نیك همینست كه میخواهید بكنید. كسی كه یك سخنی را نمیپذیرد راهش آنست كه با دلیل بآن پاسخ دهد ، و ما نیز از آن نخواهیم رنجید بلكه خشنود خواهیم گردید كه راه كار را پیدا كردهاید.
این كار در جای خود ، ولی من میخواهم در اینجا چند پرسش از شما بكنم كه باینها نیز پاسخ دهید. این پرسشها را از دیگران كردهام ولی دوست میدارم شما كه همشهریان من هستید پیش افتید و به اینها پاسخ دهید. اینك پرسشها :
1ـ شما بحكومت و بمجلس و به این قانونها كه امروز در ایران روانست چه میگویید؟.. آیا باشد یا نه؟.. اگر میگویید باشد پس چرا میگویید مالیات دادن حرامست؟! چرا میگویید سرباز شدن گناهست؟! چرا میگویید حقوقی كه كارمندان ادارات میگیرند حلال نیست؟!.. اگر میگویید نباشد پس بگویید چه باید كرد؟!.. از آشوب و ناایمنی چه سان جلو گرفته شود؟!..
بسیار شگفت است یك پاسبانی از آغاز شب تا پایان آن سرپا میگردد و بیداری و تنهایی بخود هموار میگرداند و بخاندانها پاسبانی میكند كه آسوده بخوابند ، و شما میگویید او حقوقی كه در برابر چنین كار سختی میگیرد حرامست و خودش نیز بدوزخ خواهد رفت. من نمیدانم چنین سخنی را چگونه میگویید و مقصودتان چیست؟!..
2ـ شما میگویید حكومت حق علماست. نخست چه دلیلی باین ادعا دارید؟!.. مگر علما چه مزیتی دارا هستند كه خدا حكومت را بدست ایشان سپارد؟!.. دوم آیا شما میتوانید امروز حكومت كنید و كشور را راه برید؟!.. شما كه میگویید ادارات نباشد ، مجلس شورا نباشد ، قانونها نباشد ، بگویید با چه راهی میخواهید این مردم را راه برید؟!..[1] اگر بگویید با شریعت ، میپرسم : آیا خواهید توانست؟! آیا با شریعت یك كشوری راه خواهد رفت؟!.. از روی شریعت شما باید مالیاتها را لغو كنید و بجای آن از حِقه و ابن لبون[2] و گوسفند و گاو زكات بخواهید ، وزارت جنگ و سپاهها را بهم زده «باب جهاد» فقه را باجرا گزارید. این دبستانها و دانشكدهها را بهم زده همگی را بخواندن فقه و اصول وادارید ، نیك بیندیشید كه آیا اینها شدنیست؟!.
اگر شدنیست مردم بپذیرند و كار یكسره گردد و این اختلاف و كارشكنی كه از سوی شماست از میان برخیزد ، و اگر شدنی نیست شما دست از مخالفت و اشكالتراشی با دولت بردارید.
3ـ بر فرض آنكه حكومت حق شماست و شما میتوانید آن را پیش برید آیا یكی را از میان خودتان برگزیده برای فرمانروایی پیشنهاد خواهید كرد یا همگی بهم آمیخته همچون امروز بیسر و سامان دخالت در كارها خواهید داشت؟. اگر مقصود برگزیدن یك تنست خواستاریم شما ملایان تبریز كاندید خود را بما بشناسانید.
این پرسشهاییست كه از آقایان ملایان تبریز میكنم و برای آنكه نتیجه بدست آید میخواهم كسانی درمیان ما میانجی باشند و اینست از آقایان صدقیانی (حاجیعلیاكبر آقا) و كلكتهچی و نخجوانی (حاجیمحمدآقا) و شربتزاده و شالچی (حاجیحسینآقا) و بافتهای (حاجیعلیاكبرآقا) كه از بازرگانان بنام تبریز و خود مردان ستودهای هستند خواهش میكنم كه درمیان ما میانجی باشند و این پیام مرا بآقایان ملایان برسانند و از آنان پاسخ بخواهند. چون این كار بسیار بزرگیست امیدمندم آقایان بازرگانان از میانجیگری و آقایان ملایان از دادن پاسخ خودداری ننمایند و مهلت برای پاسخ یك ماه باشد كه از امروز تا سی روز دیگر ما بهیچ سخنی در این زمینه نپرداخته منتظر پاسخ آقایان باشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 223)
[1] : همانا ملایان سپس به نشدنی بودن سخنان خود پی برده دریافتهاند که براستی یک تودهی بزرگی را جز با این ادارات که از اروپا گرفتهایم نمیتوان راه برد.
[2] : حِقه و ابن اللبون به ترتیب شتر شش ساله و كره شتر دو ساله است. اینكه كشور با شریعت راه تواند رفت را جز ملایان ما ، برخی از مردم تركیه و مسلمانان دیگر كشورها نیز گفتهاند ولی دیده میشود خودشان هم آن را نشدنی یافتهاند ؛ به آن نشان كه در این كشورها ادارات جز به شكل اروپایی خود نیست ، دادگستری هم دست قاضیان شرع نیفتاده و نتواند افتاد. همچنین است حال ارتش و پلیس این كشورها. مسلمانان این كشورها (پاكستان ، ایران و تركیه) با آنكه به حکومت نیز دست یافتهاند هرگز نیارستهاند دستگاه ادارات و وزارتخانهها را كه همگی به شیوهی اروپایی است بهم زنند و بجای آن قاضی شرع و محتسب و شرطه گزارند و جُند شرعی پدید آورند و احكام شریعت را اجرا كنند.
دو حکومت طالبان و عربستان البته کوشیدهاند با همان شیوهی خلیفهگری کشور را راه برند ولی نتیجهاش را دیدهایم و هنوز میتوان دید. طالبان کشورداریشان دیری نپایید تا ناسازگاری باورهای خود را با زندگی این روزگار دریابند. از آنسو در مدت کوتاه حکومت خود جز بکشتار مخالفان و اجرای احکام خشک دینی به چیز دیگری نمیپرداختند و درپی همسری با کشورهای پیشرفتهی جهان نبودند. عربستان نیز اگر تا چند دهه پیش از دشواریهای چنین حکومتی چندان رنجی نمیکشید یا درآمدهای هنگفت آن کشور پردهای روی دشواریهای خلیفهگری کشیده بود ، امروز دیگر چنان نیست و پیاپی اصلاحاتی در قانونهای خود بکار میبندد.
jãn o revãn.pdf
193.5 KB
«حقایق زندگی ـ جان و روان» عنوان نهمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
✴️ یکی از بزرگترین «امدادهای غیبی»
«راستست ما میبینیم دولتهای ما با ملایان نیك ساختهاند. در این سه سال [از شهریور 1320 که رضاشاه برافتاد تا 1323] دیدیم كه چه پشتیبانیها بملایان مینمایند و چه نقشهها برای چیره گردانیدن آنها میكشند.
دیدیم كه هنگامی كه حاجیآقاحسین قمی از نجف آهنگ ایران كرد رادیوی ایران تا مرز عراق به پیشواز او رفت و تو گفتیی قهرمان لنینگراد را بایران میآورد ، راهپیمایی او را گام به گام آگاهی داد. دیدیم كه دولت باو رسمیتی داد (رسمیتی كه ما تاكنون معنایش را نفهمیدهایم) و پیشنهادهای او را دربارهی چادر و چاقچور برسمیت پذیرفت و پاسخ رسمی داد. دیدیم كه پسر آقای حاجی سید ابوالحسن برای گردش بایران آمد و آقای ساعد نخستوزیر آن زمان بهمهی فرمانداران و استانداران دستور فرستاد كه پذیراییهای بسیار باشكوه ازو كنند كه رونویس نامهها در دست ماست. دیدیم در این سه سال رادیوی ایران یك دستگاه ملایی گردید كه كمكم روشان باز شد و پارسال و امسال روضه هم خواندند ، و اگر جلوگیری نشود هرآینه سال آینده نوحه نیز خواهند خواند ، و خانوادهها باید در پیرامون رادیوها دایره پدید آورند و بهوای آن سینه كوبند و ترجیعهای نوحه را خوانند.
ولی اینها سازشهای خاینانهایست. اینها سازشهای آن دسته از وزیرانست كه بدخواهی آنان با توده و كشور از پرده بیرون افتاده. اینها جلو ما را نتواند گرفت. اینها دلهای ما را آسوده نتواند گردانید.»
(دولت بما پاسخ دهد ، ص 21)
«راستست ما میبینیم دولتهای ما با ملایان نیك ساختهاند. در این سه سال [از شهریور 1320 که رضاشاه برافتاد تا 1323] دیدیم كه چه پشتیبانیها بملایان مینمایند و چه نقشهها برای چیره گردانیدن آنها میكشند.
دیدیم كه هنگامی كه حاجیآقاحسین قمی از نجف آهنگ ایران كرد رادیوی ایران تا مرز عراق به پیشواز او رفت و تو گفتیی قهرمان لنینگراد را بایران میآورد ، راهپیمایی او را گام به گام آگاهی داد. دیدیم كه دولت باو رسمیتی داد (رسمیتی كه ما تاكنون معنایش را نفهمیدهایم) و پیشنهادهای او را دربارهی چادر و چاقچور برسمیت پذیرفت و پاسخ رسمی داد. دیدیم كه پسر آقای حاجی سید ابوالحسن برای گردش بایران آمد و آقای ساعد نخستوزیر آن زمان بهمهی فرمانداران و استانداران دستور فرستاد كه پذیراییهای بسیار باشكوه ازو كنند كه رونویس نامهها در دست ماست. دیدیم در این سه سال رادیوی ایران یك دستگاه ملایی گردید كه كمكم روشان باز شد و پارسال و امسال روضه هم خواندند ، و اگر جلوگیری نشود هرآینه سال آینده نوحه نیز خواهند خواند ، و خانوادهها باید در پیرامون رادیوها دایره پدید آورند و بهوای آن سینه كوبند و ترجیعهای نوحه را خوانند.
ولی اینها سازشهای خاینانهایست. اینها سازشهای آن دسته از وزیرانست كه بدخواهی آنان با توده و كشور از پرده بیرون افتاده. اینها جلو ما را نتواند گرفت. اینها دلهای ما را آسوده نتواند گردانید.»
(دولت بما پاسخ دهد ، ص 21)
در بازپسین گفتارها دربارهی پشتیبانی دولتهای خائن از ملایان پس از شهریور 1320 نوشتیم. اینها که «دورهی روحانیت را خاتمه یافته» میدانستند و در زمان رضاشاه بسیاریشان رخت ملایی از تن درآورده بلکه گاهی در سخنرانیها و گفتارنویسیها از بیدینی دم میزدند ، ناگهان پیشامدهای شهریور 20 و پشتیبانیهای «کمپانی خیانت» را غنیمت دانسته آن رخت را دوباره بتن کرده و آغاز کردند به بازگردانیدن همان نمایشهای ممنوع شدهی گذشته.
در این تکه از روزنامهی «دنیای اسلام» در سال 25 یعنی سه سال پس از سفر حاج آقا حسین قمی به ایران و درخواستهای او از دولت سهیلی (یادشده در گفتارهای چند روز گذشتهی ما) دیده میشود که خالصی زاده «منکر حجاب را واجب القتل» میداند و از آنسو دکتر شایگان وزیر فرهنگ با خواری به حاج حسین آقا بروجردی «حساب پس میدهد» که تعلیمات دینی را در مدرسهها چنین و چنان خواهد گزارد.
در این تکه از روزنامهی «دنیای اسلام» در سال 25 یعنی سه سال پس از سفر حاج آقا حسین قمی به ایران و درخواستهای او از دولت سهیلی (یادشده در گفتارهای چند روز گذشتهی ما) دیده میشود که خالصی زاده «منکر حجاب را واجب القتل» میداند و از آنسو دکتر شایگان وزیر فرهنگ با خواری به حاج حسین آقا بروجردی «حساب پس میدهد» که تعلیمات دینی را در مدرسهها چنین و چنان خواهد گزارد.
✴️ خاطرهی برادر
🔸نوشتهی مهرانگیز کار
حقوقدان و فعال امور زنان
یک ساله بودم که کسروی را فدائیان اسلام کشتند. از آن رویداد که بخصوص پس از انقلاب اسلامی با تامل بیشتری به آن اندیشیده ایم، خاطره روشنی ندارم و نمی دانم این جنایت که روز ۲۰ اسفند ۱۳۲۴در تهران اتفاق افتاد، در زادگاهم اهواز چگونه بازتاب یافت و مردم تا چه اندازه شادمان شدند یا تا چه اندازه خشم خود را از ترس ایمان به خون آلوده فدائیان اسلام فرو خوردند.
هشت ساله بودم که فدائیان اسلام به جان برادر ۱۶ ساله ام افتادند و زندگی خانوادگی ام را آشفته ساختند و احساس امنیت را از ما ربودند . نخستین جدائی خانوادگی که از جنس تبعید بود و حکومت در آن نقشی نداشت بر ما تحمیل شد. ...
قصه را روخوانی می کنم :
یک روز زندگی کودکانه ام در هم ریخت. به مادرم خبر دادند که برادرم فریدون را در دبیرستان کتک زده اند. مادرم شیون کنان رفت و فریدون را به درمانگاه رساند و شبانه ترتیبی داد تا شهر اهواز را ترک کند و در آبادان که ۱۰۰ کیلومتری اهواز است درس بخواند . فریدون با سر و کله شکسته و پانسمان شده اهواز را ترک کرد. می گفتند فریدون بی دین شده، کفر گفته و افکار الحادی کسروی را در میان جوانان شهر رواج داده است. می گفتند جمعی از بازاری ها که فرزندی در همان دبیرستان داشته اند تصمیم می گیرند فریدون را به علت پیروی از کسروی از شهر بیرون کنند. ابتدا ترتیبی داده بودند تا او را کتک بزنند و سپس به مادرم فهمانده بودند اگر پسرش بخواهد در اهواز بماند، او را می کشند. اداره پست شهر به بازاری ها خبر داده بود پیاپی کتاب ها و مقالات کسروی از تهران برای فریدون به نشانی ما پست می شود.
فریدون رفت. یک حفره بزرگ در زندگی خانوادگی ما ایجاد شد...، من در دنیای کودکی نمی دانستم کفر و بی دینی چه معنائی دارد و چرا کسی که بی دین شده است را می خواهند بکشند. سالها طول کشید تا فهمیدم کسروی آخوندی بوده که پی به احوال آخوندهای ریاکار برده و بر کسانی که خرافات را به نام دین رواج می دهند تاخته است. او کسانی را که در لباس روحانیت مانع رشد مردم می شدند خائن به دین و ملت بر می شمرده و گمان می برده با افشاگری آنها می تواند جامعه معتاد به پیروی از ریاکاران و خرافات را نجات بدهد. شنیدم ابتدا هواداران کسروی را قلع و قمع کرده اند و بعد هم گروهی به نام " فدائیان اسلام" به ضرب گلوله او را از پا در آورده اند و ظاهرا نگرانی ها رفع شده است.
این نخستین بار بود که خشونت ورزی بر پایه دین خواهی در حافظه کودکی ام ثبت شد. تا پیش از آن دین برای من در اذان ظهر، صدای تلاوت قرآن، نمایش های دهه عاشورا، روضه خوانی ها، راه رفتن در هیئت های سینه زنی، بوی گلاب، طعم شیرین شله زرد و نمایش های عزاداری و افطاری ها و اجتماعات پرشور و مولودی خوانی مادرم خلاصه می شد...."
"حال که بیش از نیم قرن از آن جدائی خانوادگی که به نام دین خواهی بر ما تحمیل کردند، می گذرد خطی از آن رویداد را همه جا می بینم و به نظر می رسد حکایت انقلاب اسلامی دیرینه سال است."
این را بیافزایم که مادر ستمدیده ام جرات نکرد پا پیش بگذارد به شکایت و دادخواهی در کلانتری و دادگاه. خوب می دانست فرزندش با تظاهر به کسروی گری جای دفاع باقی نگذاشته. مادرم فقه را می فهمید و می دانست خون فرزندش "هدر" شده است. می دانست حق دفاع از او سلب شده است. می دانست بچه بازاری ها به فرمان پدران در دادگاه شهادت می دهند به ارتداد فرزندش و می دانست در کشوری که حکومت، جانش به جان "ایمان های به خون آلوده " بسته است، فریدون نمی تواند شاکی بشود. می دانست قوانین نانوشته در چنین کشوری کار می کند و خون هائی که از نگاه این قوانین ارزش ندارد هدر می رود. مادرم دیده بود که حتا خون احمد کسروی با وجود برپائی دادگاه و محاکمه هدر رفته است. حکومت بی بنیه نمی تواند استقلال قوه قضائیه اش را پاسداری کند. مادرم به عدالتخانه مراجعه نکرد. هر روز می رفت تلفن خانه تا مبادا پسرش را کشته باشند. شاید شاه جوان هم که حکومت را از پدر مقتدر خود به تازگی در سال ۱۳۲۰ تحویل گرفته بود، همان اندازه از بازاری ها و از ایمان های به خون آلوده می ترسید.
حال که بیش از نیم قرن از آن جدائی خانوادگی که به نام دین خواهی بر ما تحمیل کردند، می گذرد خطی از آن رویداد را همه جا می بینم و به نظر می رسد حکایت انقلاب اسلامی دیرینه سال است و آن را به قصد قدرت بر بنیاد خشونت برپا داشته اند و نه به قصد قربت و پرهیز از خشونت.
بازیگرانی که خشونت را با "ایمان به خون آلوده" توجیه می کردند و گاهی قرض الحسنه هم می دادند دست کم گرفتیم. یا به عکس دست بالا گرفتیم. زیاده از آنها ترسیدیم، زورشان را بیش از آن چه بود تخمین زدیم. یادمان رفت تا همه رویدادها را کنار هم بچینیم .
🔸نوشتهی مهرانگیز کار
حقوقدان و فعال امور زنان
یک ساله بودم که کسروی را فدائیان اسلام کشتند. از آن رویداد که بخصوص پس از انقلاب اسلامی با تامل بیشتری به آن اندیشیده ایم، خاطره روشنی ندارم و نمی دانم این جنایت که روز ۲۰ اسفند ۱۳۲۴در تهران اتفاق افتاد، در زادگاهم اهواز چگونه بازتاب یافت و مردم تا چه اندازه شادمان شدند یا تا چه اندازه خشم خود را از ترس ایمان به خون آلوده فدائیان اسلام فرو خوردند.
هشت ساله بودم که فدائیان اسلام به جان برادر ۱۶ ساله ام افتادند و زندگی خانوادگی ام را آشفته ساختند و احساس امنیت را از ما ربودند . نخستین جدائی خانوادگی که از جنس تبعید بود و حکومت در آن نقشی نداشت بر ما تحمیل شد. ...
قصه را روخوانی می کنم :
یک روز زندگی کودکانه ام در هم ریخت. به مادرم خبر دادند که برادرم فریدون را در دبیرستان کتک زده اند. مادرم شیون کنان رفت و فریدون را به درمانگاه رساند و شبانه ترتیبی داد تا شهر اهواز را ترک کند و در آبادان که ۱۰۰ کیلومتری اهواز است درس بخواند . فریدون با سر و کله شکسته و پانسمان شده اهواز را ترک کرد. می گفتند فریدون بی دین شده، کفر گفته و افکار الحادی کسروی را در میان جوانان شهر رواج داده است. می گفتند جمعی از بازاری ها که فرزندی در همان دبیرستان داشته اند تصمیم می گیرند فریدون را به علت پیروی از کسروی از شهر بیرون کنند. ابتدا ترتیبی داده بودند تا او را کتک بزنند و سپس به مادرم فهمانده بودند اگر پسرش بخواهد در اهواز بماند، او را می کشند. اداره پست شهر به بازاری ها خبر داده بود پیاپی کتاب ها و مقالات کسروی از تهران برای فریدون به نشانی ما پست می شود.
فریدون رفت. یک حفره بزرگ در زندگی خانوادگی ما ایجاد شد...، من در دنیای کودکی نمی دانستم کفر و بی دینی چه معنائی دارد و چرا کسی که بی دین شده است را می خواهند بکشند. سالها طول کشید تا فهمیدم کسروی آخوندی بوده که پی به احوال آخوندهای ریاکار برده و بر کسانی که خرافات را به نام دین رواج می دهند تاخته است. او کسانی را که در لباس روحانیت مانع رشد مردم می شدند خائن به دین و ملت بر می شمرده و گمان می برده با افشاگری آنها می تواند جامعه معتاد به پیروی از ریاکاران و خرافات را نجات بدهد. شنیدم ابتدا هواداران کسروی را قلع و قمع کرده اند و بعد هم گروهی به نام " فدائیان اسلام" به ضرب گلوله او را از پا در آورده اند و ظاهرا نگرانی ها رفع شده است.
این نخستین بار بود که خشونت ورزی بر پایه دین خواهی در حافظه کودکی ام ثبت شد. تا پیش از آن دین برای من در اذان ظهر، صدای تلاوت قرآن، نمایش های دهه عاشورا، روضه خوانی ها، راه رفتن در هیئت های سینه زنی، بوی گلاب، طعم شیرین شله زرد و نمایش های عزاداری و افطاری ها و اجتماعات پرشور و مولودی خوانی مادرم خلاصه می شد...."
"حال که بیش از نیم قرن از آن جدائی خانوادگی که به نام دین خواهی بر ما تحمیل کردند، می گذرد خطی از آن رویداد را همه جا می بینم و به نظر می رسد حکایت انقلاب اسلامی دیرینه سال است."
این را بیافزایم که مادر ستمدیده ام جرات نکرد پا پیش بگذارد به شکایت و دادخواهی در کلانتری و دادگاه. خوب می دانست فرزندش با تظاهر به کسروی گری جای دفاع باقی نگذاشته. مادرم فقه را می فهمید و می دانست خون فرزندش "هدر" شده است. می دانست حق دفاع از او سلب شده است. می دانست بچه بازاری ها به فرمان پدران در دادگاه شهادت می دهند به ارتداد فرزندش و می دانست در کشوری که حکومت، جانش به جان "ایمان های به خون آلوده " بسته است، فریدون نمی تواند شاکی بشود. می دانست قوانین نانوشته در چنین کشوری کار می کند و خون هائی که از نگاه این قوانین ارزش ندارد هدر می رود. مادرم دیده بود که حتا خون احمد کسروی با وجود برپائی دادگاه و محاکمه هدر رفته است. حکومت بی بنیه نمی تواند استقلال قوه قضائیه اش را پاسداری کند. مادرم به عدالتخانه مراجعه نکرد. هر روز می رفت تلفن خانه تا مبادا پسرش را کشته باشند. شاید شاه جوان هم که حکومت را از پدر مقتدر خود به تازگی در سال ۱۳۲۰ تحویل گرفته بود، همان اندازه از بازاری ها و از ایمان های به خون آلوده می ترسید.
حال که بیش از نیم قرن از آن جدائی خانوادگی که به نام دین خواهی بر ما تحمیل کردند، می گذرد خطی از آن رویداد را همه جا می بینم و به نظر می رسد حکایت انقلاب اسلامی دیرینه سال است و آن را به قصد قدرت بر بنیاد خشونت برپا داشته اند و نه به قصد قربت و پرهیز از خشونت.
بازیگرانی که خشونت را با "ایمان به خون آلوده" توجیه می کردند و گاهی قرض الحسنه هم می دادند دست کم گرفتیم. یا به عکس دست بالا گرفتیم. زیاده از آنها ترسیدیم، زورشان را بیش از آن چه بود تخمین زدیم. یادمان رفت تا همه رویدادها را کنار هم بچینیم .
پیش از واقعه انقلاب از صاحبان ایمان به خون آلوده که در زبان سیاست های امروزی به آنها می گویند "تروریست" بسیار زیان دیده بودیم. حافظه جمعی همه خاطره ها را به حاشیه راند. ایمان های به خون آلوده از حاشیه وارد متن شدند و ماندند و ماندند...، خون احمد کسروی هدر رفت. باید چنین می شد. مگر "مهدورالدم" نبود؟ چرا فقه را نخوانده بودیم؟ چرا تبار فدائیان اسلام را نکاویده بودیم؟ همه جا که بودند. به آدمکشی هم که افتخار می کردند...