پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 بیماریها - تکه‌ی 1

خویهای نیک و بد به بیماری و تندرستی ماند و کوشش درباره‌ی‌ آنها مانند پزشکی است. پزشک یک بار به بیماران پردازد و دردهای ایشان را جسته و بچاره کوشد. یک بار نیز تندرستان را بدیده گرفته راه نگهداری تندرستی و پرهیز از بیماریها را بایشان آموزد. پیداست که دو کار از هم جداست و هر یکی راه دیگری دارد ، و یک پزشک که تندرستی مردم را آرزومند است باید به هر دوی آنها پردازد.

درباره‌ی خویها نیز همین است و باید به هر دو کار پرداخت. بلکه باید گفت پرداختن به بیماریهای توده‌ها و کوشیدن بچاره‌ی آنها بالاتر و ارجدارتر است و باید نخست بآن پرداخت. زیرا یک مردمی که آلوده و گرفتارند گفتگو از نیکخویی با ایشان جز کار بیهوده نباشد و جز زیان سودی از آن بدست نیاید. ...

این بیماریها را که خواهیم شمرد مردم کمتر آگاهی از آنها می‌دارند و برخی را هیچ نمی‌شناسند. و چون کسانی این گفتارها را بخوانند خواهند دید که چگونه مردم از راستیها بیکبار دورند و چگونه چشم‌بسته و سرگردان گامهایی برمی‌دارند.


خودنمایی : یکی از گرفتاریهای توده‌ها خودنماییست. شاید کسانی آن را نشناسند و یا ارج نگزارند ولی خواهند دید چه گرفتاری بزرگی است و چه زیانی را با خود دارد.

این بدتر که بیش از همه پیش‌افتادگان بآن دچارند و کسانی که دعوی راهبری دارند خود بیمارند.
اینان چون هر کدام آگاهیهایی ـ بیش یا کم ـ از کهنه و نو ، از سودمند و بیهوده فراگرفته‌اند ، از ناتوانی روانها دچار درد خودنمایی گردیده‌اند. برای آنکه سخن روشن گردد اینک مثالهایی را می‌نگاریم :

مردم ساده و بی‌آلایش چهار تن چون گرد هم آیند ، اگر آشنایند باهم گرم حالپرسی گردند و از گذشته و آینده سخن رانند ، و هرگاه ناآشنایند کم‌کم بآشنایی پردازند و از نام و جا و پیشه و داستان یکدیگر پرسشهایی کنند. چه آشنا و چه بیگانه این در نهاد آدمی نهاده که چون باهم رسند به یکدیگر پردازند و همدیگر را نوازند و خوشی و شادی نمایند ، و اگر در انجمنی باشند یکی را که از دیگران داناتر است برگزینند و همه رو باو آورند و گوش بگفتار او دارند ، و هرگاه همگی به یک پایه باشند به نوبت سخنان شیرینی رانند و از پیشامدها و از سرگذشتها بازگویند.

این شیوه‌ی مردان ساده است ـ مردانی که بدرد خودنمایی دچار نمی‌باشند. ولی نمی‌دانم آیا بانجمنی از این پیش‌افتادگان برخورده‌اید؟!.. آیا دیده‌اید که اینان چه رفتاری باهم کنند و چگونه هر یکی بر آن کوشند که میدان یافته بگفتار پردازند و بر دیگران برتری فروشند و سخن یکدیگر را ناانجام گزارند ، و چون یکی بسخنی پرداخت دیگران رو ترش کنند و با چشم و ابرو رنجیدگی نمایند؟!.. در بیشتر نشستها این حالست. بارها دیده شود که یکی که سخن از شعر می‌راند و آگاهیهای خود را بیرون می‌ریزد دیگری سخن او را بریده گفتگوی جغرافی بمیان آورد. آن دیگری میدان نداده از فلسفه بگفتار پردازد. هر یکی آنچه را یاد گرفته بمیان آورد و تنها باین کوشد که دانش خود را بدیگران نشان دهد و دربند هیچ چیز دیگر نباشد و بگفته‌های دیگران هیچ ارجی نگزارد.

شاید این یک مثل بس نباشد و اندازه‌ی گرفتاری مردم را باین بیماری و زیانهای آن را روشن نگرداند و می‌باید با مثالهای دیگری آن را هرچه روشنتر گردانید. در یک زمینه مثالها هرچه بیشتر باشد روشنتر گردد بویژه در اینگونه زمینه‌ها که تاکنون گفتگو از آنها نشده و سخنانی که رانده می‌شود بگوش نخورده اینست ما باید آن را هرچه روشنتر نگاریم.

از چیزهایی که امروز رواج یافته چیزنویسی است. کسان بسیاری گفتارها نوشته باین روزنامه و آن مهنامه می‌فرستند. بسیاری از آنان در زمینه‌ی تاریخ و دانش و اینگونه چیزهای پایه‌دار می‌نگارند و اینان از گفتار ما بیرونند. لیکن بسیاری نیز بگفته‌ی خودشان گفتارهای «اجتماعی و اخلاقی» می‌نویسند و عنوان پیشوایی و پندآموزی بنگارشهای خود می‌دهند. ببینیم این کار را چرا می‌کنند و آیا انگیزه‌ی آن چیست؟!. اگر از خودشان پرسیم خواهند گفت : «از برای نیکی توده» (اصلاح جامعه) ، و منّتها نیز بار خواهند کرد. لیکن آیا این دعوی راست است؟!. آیا ما می‌توانیم باور نماییم که اینان به نیکی توده می‌کوشند؟!.
👇
بهتر است نیک بسنجیم و در داستان داوری کنیم. نخست می‌گوییم : کسی که خواهان نیکی توده است و گفتار باین خواست می‌نویسد باید در جستجو باشد که گفتار او چه اثری در مردم کرده و هرگاه دید اثری نکرده انگیزه‌ی آن را جوید و این زمان از راه دیگری خواست خود را دنبال کند. ولی آیا شما کسی را از این گفتارنویسان سراغ دارید که درپی چنین کاری باشد؟! آیا نه اینست که هر کدام چون گفتاری نوشت و در یک روزنامه یا مهنامه چاپ یافت همان را بدست گرفته انجمنها را می‌گردد و نوشته‌ی خود را بهمه کس خواند و چون بآشنایانش رسد چنین گوید : «گفتار مرا در فلان نامه خواندید؟!. خوب بود؟!.»

دوم : کسی که خواهان نیکی توده است و باین خواست گفتار می‌نویسد هرگز نتواند آن را فراموش کرده پس از چند روزی وارونه‌ی آن را نویسد. لیکن کدام یکی از اینان است که سخنی که می‌نویسد بر روی آن ایستادگی کند و وارونه‌ی آن را ننگارد؟!.. اینان چندان از این زمینه‌ها بدورند و چندان در تاریکی نادانی غوطه‌ور شده‌اند که اگر یکی ایراد گیرد که آنچه هفته‌ی پیش نوشته بودی آخشیج[=ضد] اینست که امروز نوشته‌ای بَرو بتوپند و چنین پاسخ دهد : «آن نظریه‌ی دیگری بود و این نظریه‌ی دیگریست» و چه‌بسا نام ایراد گیرنده را «خشک» گزارند.

سوم : کسی که براستی خواهان توده است و دلش بحال مردم می‌سوزد باید با خود نشیند و دمی باندیشه پردازد و این داند که از چند گفتار پا در هوایی که او یا دیگران نویسد هیچ نتیجه‌ای در دست نباشد و هرگز بچنان کار بیهوده‌ای نپرداخته به نیکی توده از راهش کوشد.

پس پیداست که اینان درپی نیکی توده نیستند و آنچه اینان را باین نگارشها برمی‌انگیزد بیگمان درد خودنماییست. شاید خودشان این را درنمی‌یابند ولی ما از جستجوی خود آشکار می‌بینیم که انگیزه‌ی دیگری در کار نیست.

بارها می‌بینیم کسی که گفتاری در یک زمینه نوشته و نزد ما آورده که ما در پیمان چاپ کنیم و ما چون پاسخ می‌دهیم که این نگارش شما نادرست است و با راهی که مهنامه‌ی ما می‌پیماید ناسازگار است درزمان پاسخ داده می‌گوید : «باکی نیست گفتار دیگری بدانسان که خواست شماست نوشته می‌آوردم» و ما می‌بینیم که بیچاره تنها درپی آن است که نامش در شماره‌های پیمان آمده باشد.
🔸 «چرا از عدلیه بیرون آمدم»

از سه سال باز برخی کسان پست و خیره‌رو که خود را دشمن ما گردانیده‌اند گاهی در روزنامه‌ها یادی از بیرون آمدن من از عدلیه می‌کنند و از بس خیره‌رو و بی‌شرمند ، آن را عنوان عیبجویی درباره‌ی من می‌گردانند. داستانهایی را که باید مایه‌ی سرفرازی من و خانواده‌ام ، بلکه کشور و توده‌ام شمارند ، دستاویزی برای عیبجویی می‌گیرند.

چون بسیاری از مردم از آن داستانها آگاه نیستند کسانی از یاران خواستار شدند که خودم آنها را بنویسم. من نمی‌خواستم بنویسم. زیرا داستانهای درازیست. آنگاه دوست نمی‌داشتم نیکیهای خود را بشمارم. ولی چون یاران خواستند پذیرفتم و کتابی بنام «زندگانی من» آغاز کردم که چون گنجایش همه‌ی نوشتنی‌ها را نمی‌داشت ، آن را بپایان رسانیده ، کارها و سرگذشتهای عدلیه‌ای خود را بکتاب دیگری با نام «ده سال در عدلیه» نوید دادم که اینک بچاپ رسیده و بیرون داده می‌شود.

چیزی که هست داستان بیرون آمدنم از عدلیه در این کتاب جا نگرفت. زیرا سخن بسیار شد و بسیارتر از آن نتوانستی بود. آنگاه من دوست داشتم که چون داستان بیرون آمدن خود را از عدلیه با همه‌ی گوشه‌ها و کنارهایش بنویسم و بپراکنم ، گذشته از هر داوری که هر خواننده باید کند ، از وزارت عدلیه یا از دولت درخواست کنم که نشستی برای داوری برپا گرداند. کسانی که در آن داستان با من درافتادند برخی مرده‌اند ولی بیشتر زنده‌اند. آنگاه چه مرده و چه زنده بداوری توان کشید.

چون گمان بیشتر آنست که وزارت عدلیه یا دولت نپذیرد ، در این حالت باید خودمان چنان نشستی را برپا گردانیم ، و چون این کار به یک زمینه‌ای نیاز می‌دارد که باید آماده گردانیم ، این شُوند دیگری بود که بهتر دانستم آن بخش از سرگذشت و تاریخچه را جدا گیرم.

اینست پس از این ، کتابی زیر عنوان «چرا از عدلیه بیرون آمدم» خواهد بود که چگونگی را در آن با درازی و گشادی بنویسم.

چنانکه یاران می‌دانند کوتاه‌شده‌ی آن داستان در گفتاری از من یاد کرده شده که در دفتر «یکم آذر23» بچاپ رسیده و اینست شتابی نیز در آن باره در کار نیست.

کسروی

[از فردا ما آن تکه از دفتر یکم آذر ۲۳ را آوریم.]
در پیرامون مادیگری.pdf
436.1 KB
📘 در پیرامون مادیگری

🖌 احمد کسروی

📖 24 سات

🔍 جستار : فلسفه مادی
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 8

دوازده سال پیش هنگامی که من می‌خواستم بکوشش برخیزم یکی از دشواریهای کار این بود. این کیشها را با اینحال جز گرفتاری برای جهانیان نمی‌دیدم.

چیزی که هست ما می‌دیدیم دین معنای دیگری داشته که بسیار ارجدار است و جهانیان بآن نیازمندند و از این معنی بود که هواداری می‌نمودیم (و اکنون هم می‌نماییم.)

خواهید گفت : «کدامست آن معنی؟..». می‌گویم : بهتر است نخست مثلی یاد کنم و سپس بآن معنی پردازم.

شما می‌‌دانید که زیست آدمی از دیده‌ی تقید به آداب تندرستی و دستورهای پزشکی به دو گونه تواند بود. یکی آنکه هر کس تا آن اندازه که در دسترس اوست از ساختمان تن و اندامهای خود و از چگونگی گردش خون و مانند اینها آگاهی پیدا کند ، و آدابی را که پزشکان برای نگهداری تندرستی یاد کرده‌اند فراگیرد و آنها را بکار بندد ، و بپاکیزگی و مبارزه با بیماریها علاقه نشان دهد ، و تندرستی خود را مربوط به تندرستی دیگران دانسته بچیزی که باعث بروز بیماریهاست برنخیزد ، آبهای بدبو را به [آب]انبارهای دیگران راه ندهد. آبهای روان را آلوده نگرداند ، هر زمان که بیمار شد بنزد پزشک رود و بچاره و درمان پردازد.

این یک راه است و یک راه دیگر همانست که شما در بیشتر ایرانیان می‌بینید : از ساختمان تن‌های خود کمترین آگاهی ندارند ، زیستن را جز پر کردن شکم از هرچه بود نمی‌دانند ، هر یکی هرچه خواست می‌خورد ، هر کاری خواست می‌کند ، دستورهای پزشکان در نزد آنها افسانه است. اگر یکی بیمار شد بجای پزشک بنزد جادوگر یا دعانویس می‌رود. بیشترشان پاکیزگی را نمی‌شناسند و آنها که می‌شناسند بیش از این نمی‌فهمند که آبهای گندیده‌ی حوض خود را بیرون کشند و آن را به آب‌انبار همسایه راه دهند ، از آلوده گردانیدن آبهای روان خودداری نمی‌کنند ، پروایی به تندرستی دیگران نمی‌نمایند.

این مثَل نیکیست. زندگانی اجتماعی نیز بهمین‌گونه از دو راه تواند بود : یکی آنکه آدمیان جهان را تا آنجا که راه باز است بشناسند و حقایق زندگانی را که بسیار ارجدار است بدانند ، هر کس آسایش خود را در آسایش دیگران دیده در کارهایش تنها سود خود را بدیده نگیرد ، آبادی جهان و آسایش جهانیان را آرمان خود سازد ، با بدیها و بیماریها همیشه در نبرد باشد ، از دروغ و دغل و ستمگری و رشک و مانند اینها خود را دور دارد ، خردها نیرومند بوده جهانیان همه از روی خرد زندگی کنند ، در هر توده‌ای آیین خردمندانه روان باشد ـ این زندگانی ، زندگانی دینیست. ما دین اینگونه زیستن را می‌گوییم.

یک راه دیگر اینست که مردم دربند شناختن جهان و پی بردن بحقایق زندگی نباشند و هر کس همانکه سر برافراشت دنبال هوسهای خود را گیرد و هر کس جز دربند سود خود نباشد. توانایان ناتوانان را لگدمال گردانند ، هر گروهی باندیشه‌های دیگری گرایند و فلسفه‌های دیگری برای خود پدید آورند. چه توده‌ها و چه افراد بجای همدستی با یکدیگر همیشه در کشاکش باشند ، خردها ناتوان گردیده آیین خردمندانه‌ای برای زندگانی درمیان نباشد. این زندگانی ، زندگانی بیدینی است. ما بیدینی جز این را نمی‌شناسیم.

در اینجا هم می‌توان از ایرانیان مثَل آورد. انبوه ایرانیان از دین بی‌بهره‌اند. زیرا جهان را نمی‌شناسند ، از حقایق زندگانی بی‌بهره‌اند ، هر کس جز درپی سود خود نیست ، یک آیین بخردانه درمیان نمی‌باشد.
در این توده هیچ یکی از شئونات زندگانی ، از کشاورزی ، کار و پیشه ، زناشویی ، فرهنگ ، حکومت ؛ بمعنی راست خودش شناخته نشده است.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 بیماریها تکه‌ی 2

شاید کسانی از آنان اینها را بخوانند و چنین پندارند که خواست ما «خرده‌گیری» است و این نیز یک گونه نویسندگی است. ولی نه چنانست. ما هرگز سر خرده‌گیری بکسی نداریم و این از دشوارترین کارهاست که از یک دسته نکوهش نگاریم. ولی چه باید کرد. امروز از همین راه زیانهای بی‌اندازه برمی‌خیزد و هزاران کسان در سایه‌ی گرفتاری بدرد خودنمایی از یکسو خودشان از درآمدن براه رستگاری بیکبار بی‌بهره شده‌اند و از یکسو سنگ راه دیگران می‌باشند.

اینها را که ما می‌نگاریم یک رشته راستیهاییست که کمتر کسی می‌داند و ما این می‌خواهیم که همگی اینها را بدانند و این بیماریها را دنبال کنند و ریشه‌کن گردانند.

یک کار دیگر اینان کتاب‌نویسی است. در اینجا نیز کتابهایی که در زمینه‌ی تاریخ و دانشها نوشته می‌شود از سخن ما بیرونست. آن کتابها را می‌گوییم که در زمینه‌ی نیکخویی و دین و آیین زندگانی و مانند اینها نگارش می‌شود. از اینهاست که می‌خواهیم گفتگو نماییم. در اینجا نیز اگر بپرسید : برای چه این کتابها را می‌نویسید؟ پاسخ خواهند داد : «از برای نیکی توده». این خود از شگفتیهاست که هزاران کسان برای نیکی توده می‌کوشند و هیچ اثری درمیان نیست.

در اینجا نیز ما همان داوری را توانیم کردن و به همان نتیجه که رسیدیم توانیم رسیدن. آیا کدام یکی از اینهاست که کتابی را که می‌نویسد و پراکنده می‌کند درپی آن باشد که چه اثری در مردم کرده؟!. همیشه دیده شده کتابی را که می‌نویسند همه برآنند که ستایش آن را بشنوند و از یاران خود چشم «تقریظ» می‌دارند و آشکاره بهم گفتگو می‌کنند که من بکتاب شما تقریظ نوشتم شما نیز بکتاب من بنویسید! پس چگونه می‌توان پذیرفت که اینان نیکی توده را خواسته‌اند؟! چگونه می‌توان درنیافت که جز خودنمایی خواست دیگری نمی‌دارند؟!..

گفتیم و دوباره می‌گوییم : کسی که به یک کاری دلبستگی دارد راه آن را پیدا کند. اینان را اگر اندک‌دلسوزی بحال توده بودی و از کوششهای خود (اگرچه پنجاه درصد باشد) سود مردم را خواستندی بیگمان راه کار را پیدا کردندی. این را هر کسی داند که از این کتاب‌نویسیها و پراکنده‌کوشیها هیچ سودی نتواند بود و اگر کسانی براستی آرزومند نیکخویی و رستگاری مردم می‌باشند باید نخست یک راه روشنی درمیان باشد و دستورهایی برای رفتار و کردار داده شود که پیش از همه خود آن کسان پذیرند و بکار بندند و سپس پاکدلانه آنها را بمردم یاد دهند و همگی یک سخن گویند و هرگز دربندِ من و تو نباشند. این چیزی نیست که کسانی آرزومند نیکی توده‌ها باشند و این را ندانند. آنان که نمی‌دانند و هیچگاه خود را باین راهها نمی‌زنند خود دلیل است که جز دربند خودنمایی نیستند و این نادانی دیگری از ایشانست که دعوی دلبستگی به نیکی توده می‌نمایند.

شما به هر کدام از اینان برسید ناله از پاشیدگی خویها می‌دارند و از مردم گله می‌نمایند. لیکن همه‌ی اینها دروغ است و دلهاشان از آن آگاهی ندارد. اگر می‌خواهید دروغشان آشکار گردد پیشنهاد کن که بیاید ده تن از شما فراهم نشینید و یک رشته خویها و کارهای نیک را برگزینید که پیش از همه خودتان آنها را بکار بندید و سپس همگی یکدل و یکزبان برواج دادن آنها کوشید. چنین پیشنهادی را بکن تا ببینی چه پاسخی می‌شنوی!
🔶 داستان بیرون آمدن من از عدلیه (1)
🔸 تکه‌ی 1

در يك زمينه‌ي ديگر هم بايد سخن رانم. دانسته‌ايد كه آن مردك دزد (غلامعلی سیروس) باز بيفرهنگيهايي در نامه‌ي (2) «هَراز» كرده. پاسخ اين بيفرهنگيها باو و همچنان بدارنده‌ي هَراز داده خواهد شد. ولي چون مي‌گويند نوشته كه من در عدليه كه مي‌بودم «بناموس زن شاطر حبيب تجاوز» كرده‌ام و بآن شُوَند[= سبب] مرا از عدليه بيرون گردانيده‌اند ، و اينگونه سخنها اگرچه از زبان يك دزد درآيد جا در دلها تواند گرفت ، آنگاه هميشه ديده‌ايم بدخواهان ما همانكه چنين سخني را مي‌شنوند در همه جا آن را به رخ ياران ما مي‌كشند و آنها چون از داستان آگاه نيستند پاسخي نمي‌توانند داد بايد در اين باره بسخناني پردازم.

همان سخن را يك بار روزنامه‌ي ستاره نوشته بود من پروايي ننمودم و چون داستان را درميان تاريخچه‌ي زندگاني خود (در كتاب «ده سال در عدليه») خواهم نوشت پاسخي ندادم.

اين جمله‌ي «تجاوز من بناموس زن شاطر حبيب» درست داستان خسن و خسين دختران معاويه است. درست ماننده‌ي آنست كه در يكي از دبستانها آموزگاري بشاگردان سه واژه‌ي «ناصرالدين‌شاه» و «حاجي‌ميرزا آقاسي» و «وزير» را نوشته دستور داده بود كه از آن سه واژه جمله‌اي پديد آورند و بيشتري از شاگردان كه تاريخ نمي‌دانستند انديشه‌شان بجاي ديگر نرفته چنين نوشته بودند : «وزير ناصرالدين‌شاه حاجي‌ميرزا آقاسي را كشت». يا «ناصرالدين‌شاه وزير خود حاجي‌ميرزا آقاسي را كشت».

اين بدبختان نيز چون واژه‌هاي «زن» و «حبيب» و «بيرون آمدن از عدليه» را شنيده‌اند با انديشه‌هاي بدخواهانه‌ی خود چنان جمله‌بندي مي‌كنند.

من شاطر حبيب نامي نمي‌شناسم و زني بنام «زن شاطر حبيب» درميان نبوده. داستان اينست كه در سال 1308 (3) كه وكالت مي‌كردم روزي زني با كلفت خود بنزد من آمد. دانسته شد دعوايي بر سر حياط با حاجي‌حبيب نام مي‌دارد كه آمده وكالت دهد ، من چون ديدم كارش كوچكست نپذيرفتم. گفتم : سيد عبدالله مدرس‌زاده در نزديكيهاي شماست. من كارت مي‌نويسم برويد باو وكالت دهيد. كارتي نوشتم و روانه‌اش گردانيدم.

پس از چند ماهي كه باز بعدليه رفته «رئيس كل بدايت» شده بودم روزي ديدم شوهر آن زن بنام سيد ابوالقاسم همراه مدرس‌زاده آمدند. دانسته شد كارشان بعنوان استيناف به بدايت آمده و در شعبه‌ي چهارم كه رئيس آن دكتر موسا جوان مي‌بود رسيدگي خواهد شد. مي‌گفتند : «چون بسيار طول كشيده شما بسپاريد تسريع شود». گفتم : دكتر جوان از بهترين قاضيانست و نياز بسپارش نيست با اينحال من خواهم سپرد.

دو سه روز ديگر همان حاجي حبيب هم آمد. او نيز شكايت از دير كردن كار مي‌داشت. باو نيز همان پاسخ را دادم. سپس كه با دكتر جوان گفتگو كردم دانسته شد چون نوشته‌اي با مُهر آن زن نشان داده شده و او انكار كرده دادگاه «قرار ارجاع بخبره» داده. سه تن هم برگزيده شده‌اند كه بايد بيايند و رسيدگي كنند و تأخيري كه رخ داده از اين راه بوده.

پابرگیها همه از ویراینده :
1ـ این بخشی از یک سخنرانی از دفتر «یکم آذر 1323» بوده. چون کشته شدن نویسنده فرصت نداد کتاب «چرا از عدلیه بیرون آمدم» بدانسان که او آرزو داشته نوشته و چاپ شود ، اینست این را بجای آن بعنوان بخش سوم کتاب «زندگانی من» می‌آوریم.
2ـ روزانه ، هفتگی یا مهنامه.
3ـ 1307 درستست. زیرا از نوشته‌ی «ده سال در عدلیه» درمی‌یابیم : نویسنده بار دومی که به عدلیه رفته در آخرهای سال 1307 بوده. اینجا هم در دنباله می‌نویسد : «پس از چند ماهي كه باز بعدليه رفته «رئيس كل بدايت» شده بودم ...». پس سال 1307 درستست.
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 9

برای مثَل می‌گویم : کار یا پیشه برای راه افتادن زندگانی توده‌ایست. بیست‌ملیون مردم که در یکجا زندگی می‌کنند باید هر دسته‌ای از ایشان به یک کاری یا پیشه‌ای پردازد تا نیازمندیهای زندگی بسیجیده گردد و چرخ زندگانی راه افتد. ولی در ایران کار را باین معنی نمی‌شناسند ، کار یا پیشه را برای روزی درآوردن می‌شناسند. اینست از هر راهی که توانستند روزی درآورند خودداری نمی‌نمایند. هیچ کس در کار یا پیشه‌ی خود دربند راه افتادن زندگانی توده‌ای نیست.

می‌بینید فلان مرد می‌آید بنزد شما و چنین می‌گوید : «دست مرا در یکی از این اداره‌ها بند کنید ، من هم یک لقمه نانی خورم». کار را جز برای خوردن یک لقمه نان نمی‌شناسند. فلان آهنگر از پیشه‌ی سودمند خود دست برداشته در یکی از مدرسه‌های قم بطلبگی ، یا بهتر گوییم بمفتخواری می‌پردازد و چون می‌پرسند با پیشانی باز می‌گوید : «مگر مقصود گذران نیست؟.. گذران من در اینجا بهتر است. از وجوهات بیشتر از آهنگری عاید من می‌شود.» فلان پزشک که باید بدرد مردم خورد و در هر کجا که نیاز به پزشک بیشتر است آنجا را برگزیند از تهران بیرون نمی‌رود. چرا که اینجا عایداتش بیشتر است.

در نتیجه‌ی همینست که در این کشور صدها کارها و پیشه‌های بیهوده ـ کارها و پیشه‌هایی که نیاز بآنها نیست ـ پیدا شده. باز در نتیجه‌ی همینست که در این کشور دو ثلث بیشتر زمینها خشک افتاده و سرزمینی باین پهناوری بدادن خواربار بیست‌ملیون مردم توانا نیست.

باز برای مثل می‌گویم : مشروطه یا دمکراسی بهترین شکل حکومت است. حکومت در معنی راستش همان مشروطه است. امروز برگزیده‌ترین و سرفرازترین توده‌ها درمیان خود این شکل حکومت را روان گردانیده‌اند. ولی در ایران چهل سالست که مشروطه روان گردیده و هنوز هزاریک مردم معنی آن را نمی‌دانند. هنوز فلان واعظک نافهم و بَهمان حاجی انباردار زبانش بریشخند و بدگویی باز است.

آیا این نتیجه‌ی چیست؟.. این نتیجه‌ی آنست که این مردم از حقایق زندگی بی‌بهره‌اند. نتیجه‌ی آنست که معنی زندگانی توده و کارهای همگانی و حکومت را نمی‌دانند. نتیجه‌ی آنست که مغزهاشان آکنده از هزارها گمراهی و نادانیست.

اینها مثلهای کوچکیست. بیدینی در نزد ما اینهاست. بیدینی همینست که مردمی زندگانی اینجهانیشان را راه نمی‌توانند انداخت و با اینهمه نعمتهای خدادادی پستترین زندگانی را می‌گذرانند و با چنین حالی دم از دین و خداشناسی می‌زنند و سخن از آبادی جهان آینده می‌رانند.

کوتاه‌سخن : دینی که ما می‌گوییم باین معنیست. دوباره می‌گویم : دین شناختن معنی جهان و پی بردن بحقایق زندگانی و زیستن از روی خرد است. چنانکه گفتیم این یک معنای بسیار ارجدار و بزرگیست و جهانیان بآنها نیاز می‌دارند.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 بیماریها تکه‌ی 3

یک دلیل دیگر یاد کنیم : چنین انگارید که کسی از اینان کتابی درباره‌ی نیکخویی یا بگفته‌ی خودشان در اخلاق می‌نویسد و شما باو آگاهی دهید که فلان کس دیگری پیش از شما کتابی درباره‌ی نیکی خویها نوشته و چنین پیشنهاد کنید که «بهتر است شما بجای اینکه کتاب دیگری نویسید همان کتاب او را گرفته برواجش کوشید که هم رنجتان کمتر شود و هم اثر کار بیشتر گردد. زیرا مردم هنگامی که ببینند شما پاکدلانه کتاب کس دیگری را رواج می‌دهید بیگمان تکان خورند و بآسانی خویهای نیک را یاد گیرند و بکار بندند». آیا گمان می‌کنید آقای پیشوا باین پیشنهاد شما گوش دهد؟!. بیگمان ندهد و هرگز چنین چیزهایی به اندیشه‌ی این کسان نرسیده و نخواهد رسید.

بیگمان اگر کسی چنان پیشنهادی به یکی از ایشان کند ازو برنجد و شاید چنین پاسخ دهد : «چه می‌گویی آقا؟!.. من با فلان کس چه کار دارم؟!.. من می‌خواهم خودم کتابی نویسم؟!..» یا بسا از نادانی نکته را هیچ درنیافته چنین پاسخ دهد : «من می‌خواهم خودم برای توده یک نیکی کنم»!

بارها این مثل را نگاشته‌ایم که کسی اگر بشنود دیهی در کنار رودخانه‌ای نهاده و نیاز به یک پلی دارد که مردم از روی آن آمدوشد کنند و بر آن شود که به دیه رفته پلی در آنجا بسازد و پول و گچ و آجر و گِلکار[=بنّا] و کارگر همراه برداشته بآنجا رود ولی چون برسد ببیند یک مرد نیکوکار دیگری بساختن پل پرداخته است آیا این کس چه می‌کند؟!.. نه اینست که از پیشامد شادمان گردیده و برآن مرد نیکوکار سپاس گزارد و آنچه آجر و گچ با خود برده باو واگزارد که پل را هرچه بهتر و استوارتر پدید آورد ، و یا اگر این را نکرد و خواست خودش بکار جداگانه‌ای برخیزد این نیز راه را گرفته به پیراستن و هموار ساختن آن پردازد ، و یا چشمه‌ای برای ده بیرون آورد. لیکن اگر این مرد بجای این کارها بهمچشمی برخاست و این نیز پل دیگری پهلوی پل آن مرد نیکوکار پدید آورد آیا مردم او را یک دیوانه‌ی خیره‌سر نشناسند؟!.. از همینجا معنی کار این پیشوایان خودنمای دردمند را اندازه گیرید.

در این مدت ما آنچه آزمودیم آنست که اینان هیچگاه سپر نیندازند و شکست بروی خود نیاورند ، و من می‌دانم برخی از آنان چون باین گفتارها خواهند برخورد بجای آنکه گمراهی خود را دریابند و بخطاشان خَستُوان[=معترف] گردند و براه آیند این بار رنگ دیگری بسخن داده و خود را براه رندی زده چنین خواهند گفت : «ای بابا ! مگر این می‌خواهد مردم فرشته شوند؟!.. این چیزها که این می‌خواهد در هیچ جا پیدا نشود؟!.. جهان همیشه چنین بوده که هست. زندگانی نبرد است و هر کس تنها برای خود کوشد». پاره‌ای از ایشان گستاخانه چنین گویند : «پیغمبران هم تنها برای خود می‌کوشیدند چیزهای دیگر همه بهانه بوده ...»! اینها سخنانیست که بارها از دهانها شنیده می‌شود.

اینان زیان تباهکاریهای خود را نمی‌دانند و از این آگاه نیستند که آنچه مردمان آسیا را بی‌ارج ساخته و سرافکنده و درمانده گردانیده همین تباهکاریهاست.

می‌گویند : «جهان همیشه چنین بوده ...» این از آن بهانه‌جوییهاست که دزدان و راهزنان نیز دارند. ای بیچارگان سری بلند کرده نگاهی بجهان کنید تا بدانید چه‌ها پیش می‌رود. نگاهی بتاریخ کنید ببینید چه دسته‌های پاکدلی همیشه برخاسته و چه کارهای بزرگی را انجام داده‌اند.

اگر فرصت خواندن تاریخ دیگر را ندارید همین تاریخ مشروطه را که ما می‌نگاریم بخوانید تا بدانید که ستارخانها و یفرِمخانها در نتیجه‌ی پاکدلی و مردانگی و در سایه‌ی آنکه من و تو نمی‌شناختند آن کارهای بزرگ را انجام دادند ولی بهمان‌زاده‌ها و فلان‌الملک‌ها در سایه‌ی آلودگی و خودخواهی آنهمه زیانها را بکشور زدند و خود نیز جز رسوایی و بدنامی بهره نبردند.
🔶 داستان بیرون آمدن من از عدلیه
🔸 تکه‌ی 2

اين داستان گذشت و حكمي از دادگاه بسود آن زن داده شد و آن حكم از تميز نيز گذشت. در آن ميان من سفري (با هيئت تفتيشيه) به غرب كردم (1) كه دو ماه بيشتر كشيد و پس از بازگشت آن زن را كه از شوهرش طلاق گرفته و عِدّه‌اش پايان پذيرفته بود من بميانجيگري عليزاده‌ي رشتي بازرگان كه شوهر خواهر او مي‌بود خواستگاري كرده زن خود گردانيدم و همان زنست كه اكنون هم در خانه‌ي منست و زن منست.

پس از اين داستان همان حاجي‌حبيب چنين شكايت كرده كه پارسال كه من با فلان زن در عدليه محاكمه مي‌داشتم مي‌ديدم كه بآن زن هواداري مي‌كنند و علتش نمي‌دانستم. ولي اكنون دانسته‌ام كه علتش ميلي بوده كه رئيس محاكم باين زن مي‌داشته و مي‌خواسته او را بگيرد ، و داستاني هم سروده كه روزي كه بايستي كارشناسان بيايند و در دادگاه بنوشته و مُهر رسيدگي كنند دكتر جوان نيامده بود و رئيس كل بدايت ميرزا ابوالقاسم احمدي را كه از همرازان اوست فرستاد و من ديدم كه احمدي بگوش كارشناسان سخناني مي‌گفت و بآنها دستور مي‌داد.

اين شكايت او تصادف كرده بهنگامي كه من در پرونده‌ي اوين دربار را محكوم گردانيده بودم و داور و تيمورتاش و اسدي و فاضل‌الملك سخت خشمناك مي‌بودند و درپي بهانه‌هايي مي‌گشتند كه بدست آورند و مرا بزمين بزنند. خود اينان درپي كساني مي‌گشتند كه شكايت از من كنند. اينست محمدرضا تهرانچي آن شاكي را بنزد داور برده و داور باو دل داده كه شكايت خود را هرچه درازتر بنويسد و باو بدهد.

چون اين داستان دانسته شده سيد ابوالقاسم شوهر اين زن نيز پا پيش گزارده و او نيز بنزد داور رفته چنين شكايت كرده كه زن من با فشار از من طلاق گرفت و او را باين كار رئيس كل بدايت واداشته بود كه خودش او را بگيرد ، و من كه بطلاق خرسند نمي‌بودم زنم آماده شد پولي بمن دهد كه سه طلاقش دهم. ولي من دو طلاقش دادم و خود نيز رجوع كردم و الان او زن منست و رئيس بدايت برخلاف شرع او را نگاه داشته. داور باو نيز دل داده و گفته شكايت خود را بنويسد و بياورد.

در اين هنگام داور در قُلهَك مي‌نشست و چند بار كميسيوني برپا گردانيده بود در اين باره كه با من چه رفتاري كنند و چه نقشه‌اي كشند كه مرا نه تنها بيكار گردانند ، بلكه بنام يك تهمتي بمحاكمه كشانند و بزندان فرستند. گذشته از داستان دربار خود داور و آن دو تن ديگر كه در كميسيون هر روز مي‌بودند و من نامهاشان در اينجا نمي‌برم كينه‌ي سختي با من مي‌داشتند و فرصت كينه‌جويي بدست آورده بودند. من از كارها نيك آگاه مي‌بودم. زيرا منشي كميسيون هر روز مي‌آمدي و بمن آگاهيها مي‌آوردي.

داور بنقشه‌ي خود چندان اميدمند مي‌بود كه دو بار «مادّه واحده» آماده گردانيد كه بمجلس ببرد و هر دوي آنها در روزنامه‌ها چاپ شد كه من اكنون در دسترس نمي‌دارم.

پابرگیها از ویراینده :
1ـ در زمستان 1308
انکیزیسیون در ایران.pdf
3.7 MB
📘 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔷 پاکدینان چه میگویند و چه میخواهند ، ماهیت کوششهای کسروی و یارانش
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 10

الف ـ این معنی تازه‌ایست که شما به دین می‌دهید. دینهایی که بوده هیچ یکی باین معنی نیست. شما می‌گویید : «دین شناختن معنی جهان و پی بردن بحقایق زندگانی و زیستن بآیین خرد است». این جمله را در کتابهای خود تکرار می‌کنید. بسیار نیک ، ولی آیا کدام دین دارای این معنیست؟!. مثلاً مذهب مسیحی ، آیا او معنی جهان را بمردم می‌شناساند؟!. آیا حقایق زندگی یاد می‌دهد؟!. آیا کشیشان یک راه خردمندانه بروی مسیحیان باز کرده‌اند؟!.

چرا دور می‌رویم و از دیگران سخن می‌رانیم. این مذهب که در کشور ماست کدام راهنمایی را در زندگانی بمردم می‌کند؟!.. کدام دستور خردمندانه بآنان می‌دهد؟.

ما چون نیک می‌نگریم و یکایک دینها را از دیده می‌گذرانیم چیزهاییست سربار زندگانی و مخالف خرد و دانش.

اینها را شما خودتان بیان کرده‌اید و من مقصودم این نکته است که موضوعی که شما بیان می‌کنید یک بحث بسیار مهم اجتماعیست ، پس چه لازم شده که نام آن را دین گزارید و دانشمندان را از خود رمیده سازید؟!.

شما یک رشته بیانات بسیار منطقی دارد. می‌گویید : در جهان حقایقی هست که مردمان باید آنها را درک کنند و در زندگی پیروی بآنها نمایند. می‌گویید : بشر دارای قوه‌ی عقلست که می‌تواند سود و زیان و نیک و بد را بشناسد و باید مردمان این قوه را در زندگانی راهنمای خود گردانند.

اینها بیاناتیست که شما مبتکر هستید و الحق دلایل قوی برای اثبات آنها اقامه می‌کنید ، مطالبیست منطقی و بنفع جهان که مسلماً پیش خواهد رفت. اما سخن در اینجاست که چرا نام دین بآنها می‌گزارید؟!. اینها کجا و دین کجاست؟!.

شما با این رفتار خود از یکسو دانشمندان را از خود دور می‌گردانید و از یکسو ملاها و مردم عامی بازاری را بدشمنی خود تحریک می‌کنید. بعقیده‌ی من اگر شما نام دین نبرده بودید پیشرفت کارتان ده برابر حالا بود. (1)

آن خانم اروپایی که کتاب شما را همراه خود به فرانسه آورده بود و با من می‌خواند گفت : کوششی که این مرد ایرانی در راه نیکی جهان می‌کند و مقام بشریت را بالا می‌برد جهاد بسیار مقدسیست که می‌کند.

این سخن مایه‌ی سرفرازی من شد ، و اکنون چه اندازه مایه‌ی افسوست که در ایران این کوششهای شما را به زننده‌ترین صورتی در ذهن عوام جلوه‌گر گردانیده‌اند. گاهی گفته‌اند دعوی نبوّت می‌کند. گاهی گفته‌اند قرآن می‌سوزاند. پستترین توهینها را بشما کرده‌اند. چند روز پیش در حمام دیدم دلاک که کیسه به تن می‌کشد سخن از شما رانده از من می‌پرسد : «آقا ! می‌گویند پیغمبر تازه‌ای پیدا شده بود کشته‌اند». من درماندم که چه گویم و بیاد گفته‌ی آن خانم اروپایی افتاده پیش خود شرمنده شدم.

پابرگی از ویراینده :
1ـ این گفته‌ها نشانیست از رمش درسخواندگان و اروپادیدگان از دین در نخستین سالهای پادشاهی محمدرضاشاه. ده سال پیش از آن که کسروی سخن از دین آغاز کرد این رمش باز هم بیشتر بوده. پاسخ نویسنده باین گفته‌ها می‌آید و خواهید دید چرا (در چنان زمانی) بنام دین بکوشش پرداخته. آنچه اینجا شرح آن می‌رود نبرد با گمراهیهای کیشی در ایرانست.
لیکن زمینه‌های دیگری نیز هست که نویسنده آنها را از دیده دور نداشته و در نوشته‌های خود بآنها پرداخته. مثلاً این پرسش مهم که چرا در این دو سه قرن پیشرفت دانشها ، مسیحیگری از جا کنده نشده بلکه هنوز با آن دستگاه پرشکوهش در برابر دانشها ایستادگی می‌کند و یا اینکه چرا مشروطه نتوانست شیعیگری را براندازد ، نیز سختگیریهای رضاشاه (و همچنین آتاترک) تنها دست و بال ملایان را بست ولی آنها را ریشه‌کن نگردانید. هم آنکه کمونیستها (مثلاً در کشور شوروی) نبرد با کیشهای سراسر آلوده و برانداختن همه‌ی آنها را وظیفه‌ی خود می‌دانستند و از روزی که سررشته‌ی کارها را بدست گرفتند در این راه کوشیدند. ولی پس از چندی نومیدانه دست از آن شستند.
نویسنده باین جستارها که چیستان‌گونه است درآمده و راز آنها را روشن گردانده. همانجاها که از نبرد رو در رو سخن می‌راند این را نیز آشکار می‌گرداند که چاره‌ی هر گمراهی را باید در جایی جست که شالوده‌اش را نهاده. پس درباره‌ی کیشها بیجهت نیست که روشن گردیدن معنی راست دین ، اثر بزرگی بجا گزارد و تنها از این راهست که می‌توان بکیشها تکان سختی داد و امیدمند بود که ریشه‌شان کنده گردد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 بیماریها تکه‌ی 4

باز گواهی دیگری یاد می‌کنیم : در یکی از شهرهای بیرون از ایران از چند سال پیش دسته‌ای (جمعیتی) پدید آمده که گویا چند صد تنی بآن پیوسته‌اند. اینان پیش خود بنگهداری دین می‌کوشند و با بیدینی نبرد می‌کنند و یکی از کارهای ایشانست که سالانه در ماه ربیع‌الاول کتابی چاپ می‌کنند. بدینسان که هشتاد و نود تن هر کدام گفتاری بدلخواه خویش در ستایش اسلام و پیغمبر اسلام می‌نگارند که همگی آنها را در یکجا گرد آورده کتابی می‌کنند و بچاپ می‌رسانند. لیکن باید هر گفتاری بنام نویسنده‌اش باشد و پیکره‌اش[عکس] با ستایشهایی از اندازه‌ی دانش و جایگاه او در بالای گفتار آورده شود تا خواننده او را نیک بشناسد.

اینان این کار را چرا می‌کنند؟!.. اگر از خودشان پرسیم خواهند گفت : «برای پشتیبانی از دین و نبرد با بیدینی» ، و شاید کسانی از درون دل همین باور را دارند. لیکن آیا این راست است؟!. آیا ما نیز توانیم باور کردن؟!... بهتر است چگونگی را بسنجیم و بیازماییم :

چنین انگاریم کسی با آن نویسندگان فراهم نشیند و چنین پیشنهاد کند «این راه کار نیست که شما پیش گرفته‌اید. از این گفتارهای پراکنده که هر یکی بدلخواه از راه دیگری درآمده و چیزهای دیگری می‌نویسید نتیجه‌ای بدست نیاید. هر یکی از شما بنوشته‌های دیگران می‌خندد و جز بنوشته‌ی خود ارج نمی‌گزارد. اگر شما می‌خواهید راستی‌را کاری انجام دهید باری نخست خودتان فراهم نشسته و باهم گفتگو کرده سخن یکی سازید و آن زمان گفتاری یا کتابی بنام دسته (جمعیت) بنویسید بی‌آنکه نامی از این و آن درمیان باشد ، و همگی دست بهم داده همان را رواج دهید» آیا این پیشنهاد را پذیرند؟!.. بیگمان نپذیرند و هر یکی بهانه‌ی دیگری آورند.

دوباره می‌گویم : کسی که به یک کاری دلبستگی دارد راه آن را پیدا کند. اینان اگر راستی‌را درپی نگهداری دین بودندی اندیشیدندی و این دریافتندی که دینی درمیان نمانده تا ایشان نگه دارند. دانستندی که امروز بدترین گرفتاری شرق همان کوششهای دلخواهانه و پراکنده‌ایست که کرده می‌شود. آیا ستایشهای پیاپی از اسلام و پیغمبر اسلام چه گرهی از کار تواند گشود و جز اینکه مسلمانان دل خود را بآن شاد کنند و از چاره‌ی دردها و گرفتاریها بازمانند چه نتیجه‌ی دیگری تواند داد؟!.

آیا این بدان نمی‌ماند که خاندانی که به نداری افتاده‌اند و سخت گرفتارند بجای کوشش و چاره‌جویی بستایشهای گزافه‌آمیز از گذشتگان خود پردازند و دلهای خود را بآن خوش کرده درپی هیچ کاری نباشند؟!..

پس پیداست که همه‌ی این کارها چه در ایران و چه در شهرهای دیگر جز از راه هوسبازی و خودنمایی نیست. کسانی از اینان چندان سرگرم و گرفتارند که زندگی را جز بهر همین نادانیها نمی‌خواهند و همه را نیز مانند خود می‌پندارند. زمانی که ما بنگارش پیمان آغاز کردیم با آنکه از شماره‌ی نخست در دیباچه نوشتیم که این مهنامه از برای باز کردن یک راهی بروی جهانیان است و گفتارهای پراکنده از کسی نخواهد پذیرفت و کسانی اگر چیزی نویسند باید یا گفته‌های ما را پذیرفته گواهی پاکدلانه دهند و یا اگر ایرادی دارند آنها را نگارند ـ با اینهمه مگر توانستیم جلو هوسهای نادانی را بگیریم. همینکه مهنامه پراکنده گردید پیاپی نوشته فرستادند ، شعرهای بیهوده آوردند ، هر کسی کالای پست خود را در دست گرفته رو بما آوردند. شگفت آن بود که مردی از بغداد گفتار درازی (1) فرستاد که در بالای آن در دو سطر درازی لقبهای خود را نگاشته بود : «بقلم مصلح شهیر علامه‌ی کبیر فیلسوف اسلام معالی .....» ببینید این نادانیها تا چه اندازه بر ما سخت می‌افتاد و تا چه اندازه در رنج این پستیها می‌بودیم.

مردان بدنهاد در جایی که می‌بایست آواز بآواز ما اندازند و راستی‌پرستانه بما یاری کنند با این نادانیهای پست ما را می‌آزردند.

پابرگی از ویراینده :
1ـ اصل : «گفتاری درازی».
🔶 داستان بیرون آمدن من از عدلیه
🔸 تکه‌ی 3

چنانكه مي‌بينيد من كاري كه درخور شكايت باشد نكرده‌ام و اين دو شكايت بيكبار بيپا مي‌بود. آنچه شكايت حاجي‌حبيب بود ، دعوي در محكمه‌ي خود من نبوده و من رأيي درباره‌ي آن نداده بودم. آنكه مي‌گفت سپارش كرده‌ام دليلي نمي‌داشت. آنگاه پرونده بتميز رفته در آنجا نيز كه من نمي‌بودم همان رأي را داده بودند. اما شكايت دوم ، دعوای رجوع پس از شوهر كردن زن چه معني توانستي داشت؟!. به هر حال يك دعواي حقوقي مي‌بود كه بايستي در محكمه رسيدگي شود. اينكه گفته بود من زن را وادار بطلاق خواستن كرده‌ام بيكبار بي‌دليل مي‌بود. ولي من اكنون پيش شما خَستُوانم كه اين كار را كرده بودم. داستان اينست كه آن زن هنگامي كه براي وكالت دادن بخانه‌ي من آمده بود از جمله از شوهرش شكايت مي‌كرد كه زن ديگري هم دارد و با اينحال پي كار نمي‌رود و بارها مي‌آيد و افزار خانه‌ي اين را برمي‌دارد و مي‌برد و مي‌فروشد. مي‌خواست در اين باره هم وكيلي گيرد. من گفتم : «چاره‌ي اين كار طلاق خواستنست. چنان شوهري چه سودي دارد؟. آن پولي كه بوكيل خواهي داد بخودش بده و طلاق بگير». اين را من گفته بودم و اكنون پيش شما پنهان نمي‌دارم. اكنون هم اگر زني چنان شكايتي از شوهرش كند من همان پاسخ را خواهم داد و اين گناهي نيست. همين دستور را قانون نيز داده است. شوهري كه به زنش خرج نمي‌دهد بايد طلاق دهد. اين حكم قانونست.

از اين باره‌ها بيمناك نمي‌بودم و ترسي بخود راه نمي‌دادم. ولي داور و همدستان او مي‌كوشيدند. همان روزها احمدي را از كار برداشتند. سه چهار روز ديگر خود مرا «منتظر خدمت» گردانيدند. از فرداي آن روز در يكي از حياطهاي عدليه اداره‌اي برپا گرديد براي رسيدگي بكارهاي من (يا بهتر گويم : براي بسيج پرونده). دو تن بازرس بهمه‌ي وكلاي عدليه اخطار فرستادند كه اگر شكايتي از من دارند بنزد ايشان رفته بگويند. چهل‌ودو پرونده رأيهاي مرا از دفتر خواسته بمحكمه‌ي انتظامي فرستادند كه يكايك را بجويند و ببينند در كدام يكي «تخلفي» از من توانند يافت.

چون براي من «تهمت رشوه» نتوانستندي زد و بنافهمي و رأيهاي غلط گمان نمي‌بردند تنها راهي كه بانديشه‌شان مي‌رسيد همبستگي با زنها و گراييدن بآنها مي‌بود ، و چون جوان مي‌بودم راه اين تهمت را باز مي‌پنداشتند. اينبود بيش از همه بآن زمينه چسبيده بودند. ليكن خدا را سپاس كه در همان زمينه نيز يك داستاني بيكبار جلوشان را گرفت.

روزي كه من از عدليه بيرون رفتم فردايش بازجويي بدفتر شعبه‌ي نخست آمده با يك پرخاش بآقاي ميراحمديان مدير دفتر ، (كه اكنون يكي از قاضيان ديوان كيفر است) گفته بود : «آن فرعون از تخت افتاد؟!». چون اين بازجويان كه بدفتر آمدندي و خودفروشيها كردندي من بارها جلوشان را گرفته و گفته بودم از دفتر بيرونشان رانند. اكنون بكينه‌ي آن مرا فرعون مي‌خوانده.

آقاي ميراحمديان گفته بود : «پس چرا ديروز نمي‌توانستي اين سخن را بگويي؟!». با پرخاش گفته بود : «هنوز هم طرفداري مي‌كني؟!». سپس گفته بود : «بما راپورت رسيده كه هرچه دوسيه‌ي زنها بود بمحكمه‌ي خودش مي‌انداخت. حالا بايد دوسيه‌ها را بگردم و تفتيش كنم».

آقاي ميراحمديان خنديده و گفته بود : «برعكس ، ابلاغي بدفتر كرده بود كه هر دوسيه‌اي كه يك طرفش زنست بسه محكمه فرستاده نشود كه يكي از آنها محكمه‌ي خودش بود و الان آن ابلاغ حاضر است و شما توانيد ديد». اين را گفته و آن ابلاغ را نشان داده بود.

داستان اين ابلاغ هم آن بود كه حيدرآقا (برادر دكتر شفق) كه اكنون مرده است با زن خود قدس‌ايران كه اكنون زنده است (و چون زن درسخوانده‌ايست كتابي هم بزيان بهائيها نوشته و بچاپ رسانيده) دعويهايي مي‌داشتند. روزهاي نخست كه من بعدليه رفتم بارها حيدرآقا را در آنجاها مي‌ديدم.
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 11

د ـ این موضوع جداییست و من باید بآن پاسخ دهم. باید دانست ما اصرار نداریم که بکوششها و راه خود نام دین گزاریم. ما به نتیجه بیشتر علاقه‌مندیم تا به نامگزاری. ما حقایقی را روشن می‌گردانیم و شاهراهی برای زندگانی جهانیان باز می‌کنیم که می‌توان آن را «شاهراه رستگاری» یا «زندگانی پاک» یا «آیین خرد» یا مانند اینها نامید. اگر رمش دانشمندان از نامست چاره‌اش بسی آسانست.

اما اینکه ما نام دین برده‌ایم بجهاتی است که اینک برخی را یاد می‌کنم :

نخست : ما درمیان کوششهای خود چنانکه حقایق را روشن می‌گردانیم ، گمراهیها و بدآموزیها را که جلوگیر حقایقست نیز دنبال می‌کنیم. و چنانکه شما می‌دانید در برابر بیشتر آنها کتابها نوشته‌ایم. نبرد با نادانیها و گمراهیها خود موضوع مهمیست. یک حوض تا از لجن پاک نشود آب پاکیزه بروی آن بستن نتیجه نتواند داشت. اکنون سخن در آنست که در کشور ما بیشتر گمراهیها بعنوان دینست. سیزده یا چهارده کیش گوناگون که هست و ما همه را گمراهی و بدآموزی می‌شناسیم هر کدام به دینی بستگی دارد. از اینرو ما ناچار بوده‌ایم از دین بسخن پردازیم و معنی راست آن را روشن گردانیده بهمه نشان دهیم که این کیشها که هست با دین ناسازگار است ، دین از آنها بیزار است ، همه‌ی آنها بوارونه‌ی دینست. این کاری بود که ناچار بوده‌ایم بکنیم.

در هر موضوعی که اشتباهات و اختلافات بسیار بود برای حل قضیه باید موضوع را نیک روشن گردانید و حقیقت آن را بیرون آورد.

دوم : این راستست که این کیشها که هست هیچ یکی با آن معنای راست دین سازگار نیست. اینها نه تنها بمردمان حقایق یاد نمی‌دهند از حقایق دورشان می‌گردانند و خردها را بسیار پست می‌شمارند ، اینها درست بوارونه‌ی دینست.

چیزی که هست بنیادگزاران اینها یا برانگیختگانی که بنیاد دین گزارده‌اند ، هر یکی از ایشان جز این معنی راست را نخواسته‌اند.

باینمعنی هر یکی از آنها در زمان خود ، باندازه‌ی اقتضای زمان ، بشناسانیدن حقایق زندگانی و تکان دادن بفهمها و خردها کوشیده‌اند و منظورشان جز نظم دادن بزندگانی اجتماعی نبوده است.

این را اروپادیدگان و درسخواندگان بآسانی نتوانند پذیرفت. ولی در نزد ما مسلم است.

مثلاً همان مسیح که گفتگو از دینش رفت ، بیگمان منظور او از برخاستن و کوشیدن و رنج کشیدن بیان یک رشته از حقایق زندگانی و راه نمودن مردمان بسوی آنها و بتکان آوردن خردها بوده است.

از انجیلها که در دست ماست این را بآسانی نتوان فهمید. آنها بسیار دور از این معنیست. لیکن باید دانست این انجیلها صد سال پس از مرگ مسیح نوشته شده. قدیم‌ترین آنها هفتاد سال فاصله از زمان مسیح داشته است.

این خود داستان شگفتیست که مسیح باآنکه در زمان تاریخ برخاسته و در آن زمان ، هم رومیان و هم یهودیان تاریخشان روشن است ، با اینحال سرگذشت مسیح تاریکست و ما او را بسیار کم می‌شناسیم.

آنچه دانسته شده مسیح مرد بسیار مؤثری بوده و بشاگردان خود تأثیر بی‌اندازه داشته ، و چون با آن شکنجه‌ها و رنجها که در تاریخ بیمانند است کشته شده این مظلومی او شاگردانش را چندان به هیجان آورده که می‌توان گفت دیوانه‌شان گردانیده و دلهاشان پر از آتش ساخته که هر زمان بگزافه‌ی دیگری درباره‌ی مسیح گراییده غلوهایی پیاپی کرده‌اند : فرزند خدایش خوانده‌اند ، از گور برانگیزانیده بآسمان عروجش داده‌اند و در دست راست خدایش نشانده‌اند ، افسانه‌ی کفاره را برایش بافته‌اند ، معجزه‌ها برایش ساخته‌اند ، از آغاز کودکی تا انجام زندگی سرگذشتش را پر از افسانه و گزافه گردانیده‌اند. بدینسان تاریخچه‌ی او را سراپا تاریک ساخته‌اند.

داستانهای بسیاری در این انجیلهاست که از خرد دور است و تاریخ هم از آنها آگاهی ندارد. مثلاً رسیدن سه تن ایرانی به بَیتُ‌اللَحم در شب زایش مسیح برای نماز بردن[=سجده کردن] باو ، کشتن هیریدوس حکمران یهود کودکان شیرخور را و مانند اینها چیزهاییست که تاریخ بیکبار از آنها ناآگاهست. در حالی که چنین چیزها اگر رخ دادی آوازه‌اش بهمه جا رسیدی و در تاریخها انعکاسی یافتی.

به هر حال این انجیلها پر از افسانه‌هاست. آنچه در آنها از مسیح است آن اندرزهاست که آنها نیز هفتاد سال زبان بزبان نقل شده تا بروی کاغذ آمده.

با همه‌ی اینها از همان انجیلها پیداست که منظور مسیح از آن برخاستن و کوشیدن ، واداشتن مردمان به نیکوکاری و برانگیختن آنان بهمدستی با یکدیگر و کشتن خوی پست خودخواهی در درونهای ایشان بوده است.
👇