🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 29
اکنون از مقدمه درگذشته بپاسخ اتهامات و گفتههای دادستان میپردازم. چنانکه در دفعهی پیش هم گفتم در پروندههای توقیف خلاف قانون من مکلّف بدفاع تفصیلی نیستم. این را وکلای دیگر عهدهدار میباشند و اکنون نیز در مورد آن پروندهها بدفاع تفصیلی نمیپردازم و تنها به دو سه نکته اکتفا مینمایم :
نخست ، چنانکه گفتم در مورد این پروندهها بقوانینی استناد میشود که ملغا بوده و آن بیانات را دیگر تکرار نمیکنم.
دوم ، در اغلب این پروندهها قضیهای که رو داده است چنانکه بوده نشان نمیدهند و آن را به یک رویهی[ruye=صورت] دیگری میاندازند و توقیفشدگان خود را سراپا مظلوم نشان میدهند که بیهیچ موجبی آنها را بزندان انداختهاند. در حالی که چنین نیست و قضایای آنها از نظر مصالح کشور زیانآور بوده و خود آنها در هنگام اقدام مقاصد و نیات دیگری در سر داشتهاند ، و به هر حال یک موجبی برای توقیف درمیان بوده. من برای مَثَل سه موضوع را مورد بحث قرار میدهم :
1) قضیهی آقای غفاری (ذکاءالدوله) : این مرد برای تحریک احساسات دادگاه ، خود در پشت میز نطق حاضر گردید و چنین عنوان نمود که یک مرد سلامتدوستی بوده و سمت استادی داشته ، چون در ضمن درس چنین گفته بوده که راهآهن ایران سالانه زیانهایی برای ما خواهد داشت و از نظر اقتصاد یک اقدام زیانآوری میباشد. تنها بجرم این یک سخن گفتن او را دستگیر ساخته بزندان بردهاند و با این بیان خود دلهای شنوندگان را بتکان آورد. دادستان نیز او را یک «پیر روشنضمیری» خواند که گرفتار چنگهی مختاری گردیده است.
ولی حقیقت قضیه جز از اینست. من دوست نمیدارم یک خاندانی را برنجانم و با خود مدعی سازم ولی چه باید کرد که وظیفه مکلفم میگرداند. حقیقت آنست که آقای غفاری چنانکه خودش نیز گفت در وزارت خارجه رتبهی 9 داشته و سالها مأمور جامعهی ملل بوده است. سپس بعلتی که ما نمیدانیم ولی میتوانیم حدس زنیم او را به تهران خواستهاند و کاری ندادهاند. آقای غفاری بصدد انتقام برآمده و زبان بانتقاد از کارهای دولت گشاده و راهآهن را وسیلهی بدگویی گردانیده.
آقای غفاری چرا این نمیدانسته که راهآهن یک بنیاد اقتصادی نیست. دولت آن را بقصد استفادهی اقتصادی نکشیده بلکه مقصودش تأمین آبروی کشور و استفادههای لشکرکشی بوده. اینست موضوعی نداشته که ایشان از سود و زیان راهآهن گفتگو کنند. مگر خود دولت زیان آن را نمیدانست. از سوی دیگر چنانکه از پرونده برمیآید آقای غفاری در خانهی خود در پیش جهانسوزی (1) جوانِ حساس ببدگویی از دولت پرداخته ، جهانسوزی پرسیده چه باید کرد؟. گفته اگر یک جمعیتی باشد من میدانم چه کنم. همین حرف سرچشمهی بدبختی جهانسوز و همراهان او گردیده. جوانی که سراپا آتش احساسات بوده در نتیجهی همین تحریک باقداماتی برخاسته که منجر بکشته شدن او گردیده.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ در روی جلد کتاب «مهدی» که این جوان از دارمستتر شرقشناس فرانسهای ترجمه گردانیده نام او «جهانسوز» آمده.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 29
اکنون از مقدمه درگذشته بپاسخ اتهامات و گفتههای دادستان میپردازم. چنانکه در دفعهی پیش هم گفتم در پروندههای توقیف خلاف قانون من مکلّف بدفاع تفصیلی نیستم. این را وکلای دیگر عهدهدار میباشند و اکنون نیز در مورد آن پروندهها بدفاع تفصیلی نمیپردازم و تنها به دو سه نکته اکتفا مینمایم :
نخست ، چنانکه گفتم در مورد این پروندهها بقوانینی استناد میشود که ملغا بوده و آن بیانات را دیگر تکرار نمیکنم.
دوم ، در اغلب این پروندهها قضیهای که رو داده است چنانکه بوده نشان نمیدهند و آن را به یک رویهی[ruye=صورت] دیگری میاندازند و توقیفشدگان خود را سراپا مظلوم نشان میدهند که بیهیچ موجبی آنها را بزندان انداختهاند. در حالی که چنین نیست و قضایای آنها از نظر مصالح کشور زیانآور بوده و خود آنها در هنگام اقدام مقاصد و نیات دیگری در سر داشتهاند ، و به هر حال یک موجبی برای توقیف درمیان بوده. من برای مَثَل سه موضوع را مورد بحث قرار میدهم :
1) قضیهی آقای غفاری (ذکاءالدوله) : این مرد برای تحریک احساسات دادگاه ، خود در پشت میز نطق حاضر گردید و چنین عنوان نمود که یک مرد سلامتدوستی بوده و سمت استادی داشته ، چون در ضمن درس چنین گفته بوده که راهآهن ایران سالانه زیانهایی برای ما خواهد داشت و از نظر اقتصاد یک اقدام زیانآوری میباشد. تنها بجرم این یک سخن گفتن او را دستگیر ساخته بزندان بردهاند و با این بیان خود دلهای شنوندگان را بتکان آورد. دادستان نیز او را یک «پیر روشنضمیری» خواند که گرفتار چنگهی مختاری گردیده است.
ولی حقیقت قضیه جز از اینست. من دوست نمیدارم یک خاندانی را برنجانم و با خود مدعی سازم ولی چه باید کرد که وظیفه مکلفم میگرداند. حقیقت آنست که آقای غفاری چنانکه خودش نیز گفت در وزارت خارجه رتبهی 9 داشته و سالها مأمور جامعهی ملل بوده است. سپس بعلتی که ما نمیدانیم ولی میتوانیم حدس زنیم او را به تهران خواستهاند و کاری ندادهاند. آقای غفاری بصدد انتقام برآمده و زبان بانتقاد از کارهای دولت گشاده و راهآهن را وسیلهی بدگویی گردانیده.
آقای غفاری چرا این نمیدانسته که راهآهن یک بنیاد اقتصادی نیست. دولت آن را بقصد استفادهی اقتصادی نکشیده بلکه مقصودش تأمین آبروی کشور و استفادههای لشکرکشی بوده. اینست موضوعی نداشته که ایشان از سود و زیان راهآهن گفتگو کنند. مگر خود دولت زیان آن را نمیدانست. از سوی دیگر چنانکه از پرونده برمیآید آقای غفاری در خانهی خود در پیش جهانسوزی (1) جوانِ حساس ببدگویی از دولت پرداخته ، جهانسوزی پرسیده چه باید کرد؟. گفته اگر یک جمعیتی باشد من میدانم چه کنم. همین حرف سرچشمهی بدبختی جهانسوز و همراهان او گردیده. جوانی که سراپا آتش احساسات بوده در نتیجهی همین تحریک باقداماتی برخاسته که منجر بکشته شدن او گردیده.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ در روی جلد کتاب «مهدی» که این جوان از دارمستتر شرقشناس فرانسهای ترجمه گردانیده نام او «جهانسوز» آمده.
.
✴️ چگونگی ترور یکم کسروی
(تکهی دوم)
چندی پیش «آیتاللهی» بنام سید مرتضا مستجابی در گفتگویی که در کتاب «یاران موافق» چاپ شده مدعی شده که با نواب صفوی رفیق و همدرس در نجف بوده است. او با شیوهی «داش مشتیانه» خاطرهی آمدن به ایران و گفتگو در این نشست را چنین یاد میکند :
«وقتی نجف بودیم با سید مجتبی نواب صفوی قرار گذاشتیم که بیایم تهران با احمد کسروی بحث کنیم و خلاصه یواش یواش فعالیتها بیشتر شد.[؟] البته من هیچ وقت موافق ترور و کشتن اینها نبودم. رفاقتمون تا آخر برقرار بود اما در این کارها وارد نشدم ... اومدیم ایران تا با احمد کسروی و همینطور با آشیخ باقر کمرهای بحث کنیم. اطراف این شیخ را کمونیستها گرفته بودند. ... روز اولی که برای بحث رفتیم کسروی هر سه تای ما رو یه لقمه کرد. آخه آدم کار کرده و باسوادی بود. وکیل هم بود. با همهی اون حرارتی که نواب صفوی و ما داشتیم ، ما رو یه لقمه کرد».
به هر روی ، در روز 8 اردیبهشتماه 1324 ، مجتبا میرلوحی ، نزدیک خانهی کسروی در چهارراه حشمتالدوله پشت دیوار کمین کرده و با همدستی محمد حاجمحمدتقی (خورشیدی) و ده دوازده تن اوباش مزدور دیگر که همراه خود آورده بود و نیز اصناف متعصب و نادان محل که برای جنایت آماده شده بودند ، آهنگ کشتن کسروی را میکند. نقشه این بود که مجتبا میرلوحی با محمد حاجمحمدتقی (خورشیدی) و دیگران زمانی که کسروی از خانه بیرون میآید ، نامردانه او را ناگهگیر کرده و با گلولهی تپانچه وی را بکشند. پس از آن دیگران که برای این نقشه آماده شده بودند ، با پدیدآوردن هیاهو و غوغا جنایتکاران را بگریزانند تا شناخته نگردند. گفتنی است ده روز پیش از این ، شیخ حسین مؤید نمایندهی سید ابوالحسن اصفهانی از بغداد وارد تهران شده بود و حامل پیغامهایی دربارهی جنایت بوده است.
ولی نقشهی جنایت کارگر نیفتاد. «ابنملجم ناشی» (1) دو گلوله از پشت سر بسوی کسروی میاندازد. هر دو گلوله از پشت او درآمده یکی از آنها از سینه بیرون رفته و دیگری در تن او میماند. دو تن از یاران کسروی که همراه او بودهاند ، تپانچه را از دست جانی گرفته و از شلیک گلولهی سوم جلو میگیرند. در این هنگام ، محمد حاجمحمدتقی (خورشیدی) نیز از روبرو با تپانچهی دیگری در دست ، جلو میآید و میخواسته شلیک کند که گلوله در تپانچه گیر میکند و درنمیرود. کسروی دست میاندازد که تپانچه را از دست او بگیرد ولی در این هنگام ، ده دوازده تن اشرار دیگر ، بر سر او ریخته و تپانچه را میگیرند و برای مغالطه فریاد میزنند که : «لامذهب میخواستی سید اولاد پیغمبر را بکشی». در این هنگام ، «ابنملجم ناشی» نیز چاقو کشیده و با آن اشرار دیگری که همراه او بودهاند ، سیزده زخم چاقو و سنگ به کسروی میزنند. با این حال کسروی زنده ماند. پس از این ترور ، سید محمد بهبهانی که از دستاندرکاران و محرکان جنایت بوده ، آشکاره به پشتیبانی از جانیان پرداخته و بدیدار آنها در زندان میرود. کسروی در ماهنامهی اردیبهشت 1324 به او چنین پیام میدهد :
«سخنان ما بسیار ریشهدارست و هیچگاه با تپانچه از میان نخواهد رفت. تپانچه بیش از آن نتیجه نتواند كه خونهایی بناسزا ریخته شود. شما در برابر ما هر سخنی داشتید بگویید و بنویسید و ما را رنجشی نخواهد بود. ولی حمایت شما از اشرار معناهای دیگری خواهد داد. ... همان داستان دلگدازِ پدرِ بزرگ شما (2) بس بوده كه نتیجهی ناگوارِ اشرار بازی و تپانچهكشیها دانسته شود و همیشه در پیش چشمها باشد». گفته شده سید محمد بهبهانی پس از این ترور ، با شاه نیز دیدار میکند.
کسروی دربارهی این رویداد و حمایت شهربانی از جانیان چنین نوشته است : «شنبهی گذشته كه مرا زدند در این یك هفته ، چـه در روزنامهها و چـه در بیرون سخنان بسیاری گفته شده و نوشتههای بسیاری بچاپ رسیده. اینك خودم از بستر بیماری این شرح را مینویسم كه بچاپ رسد و پراكنده گردد.
نخست دربارهی پیشامد مرا افسوسی نیست. مرا آزارها و گزندها رسید. ولی خدا را سپاس كه زنده ماندم و خواهم توانست كارهای خود را دنبال كنم. همه چیز بكنار ، اگر آن روز كه صد تن بیشتر از اشرار نافهم متعصب گرد مرا گرفتند و هر یكی از راه دیگری آزار مرا میخواست ، ایستادگی نتوانسته از پا افتاده بودم بیگمان زنده برنمیخاستم. این نگهداری خدا بود كه با یازده زخم و آنهمه ریزش خون بیست دقیقه بیشتر سر پا ایستادم و با آنهمه اشرار برابری كردم. با چنین مهر خدایی مرا چه جای افسوسست.
دربارهی شهربانی كه در این یك هفته رفتارش مایهی شگفتی بوده ناچارم چند جملهای بنویسم :
(1) : لقبی که کسروی به مجتبا میرلوحی داده بود.
(2) سید محمد بهبهانی فرزند شادروان سید عبدالله بهبهانی از پیشوایان بزرگ مشروطه بود. او در آشوب 17 آذر سال 1321 از کارگردانان اصلی بود.
(تکهی دوم)
چندی پیش «آیتاللهی» بنام سید مرتضا مستجابی در گفتگویی که در کتاب «یاران موافق» چاپ شده مدعی شده که با نواب صفوی رفیق و همدرس در نجف بوده است. او با شیوهی «داش مشتیانه» خاطرهی آمدن به ایران و گفتگو در این نشست را چنین یاد میکند :
«وقتی نجف بودیم با سید مجتبی نواب صفوی قرار گذاشتیم که بیایم تهران با احمد کسروی بحث کنیم و خلاصه یواش یواش فعالیتها بیشتر شد.[؟] البته من هیچ وقت موافق ترور و کشتن اینها نبودم. رفاقتمون تا آخر برقرار بود اما در این کارها وارد نشدم ... اومدیم ایران تا با احمد کسروی و همینطور با آشیخ باقر کمرهای بحث کنیم. اطراف این شیخ را کمونیستها گرفته بودند. ... روز اولی که برای بحث رفتیم کسروی هر سه تای ما رو یه لقمه کرد. آخه آدم کار کرده و باسوادی بود. وکیل هم بود. با همهی اون حرارتی که نواب صفوی و ما داشتیم ، ما رو یه لقمه کرد».
به هر روی ، در روز 8 اردیبهشتماه 1324 ، مجتبا میرلوحی ، نزدیک خانهی کسروی در چهارراه حشمتالدوله پشت دیوار کمین کرده و با همدستی محمد حاجمحمدتقی (خورشیدی) و ده دوازده تن اوباش مزدور دیگر که همراه خود آورده بود و نیز اصناف متعصب و نادان محل که برای جنایت آماده شده بودند ، آهنگ کشتن کسروی را میکند. نقشه این بود که مجتبا میرلوحی با محمد حاجمحمدتقی (خورشیدی) و دیگران زمانی که کسروی از خانه بیرون میآید ، نامردانه او را ناگهگیر کرده و با گلولهی تپانچه وی را بکشند. پس از آن دیگران که برای این نقشه آماده شده بودند ، با پدیدآوردن هیاهو و غوغا جنایتکاران را بگریزانند تا شناخته نگردند. گفتنی است ده روز پیش از این ، شیخ حسین مؤید نمایندهی سید ابوالحسن اصفهانی از بغداد وارد تهران شده بود و حامل پیغامهایی دربارهی جنایت بوده است.
ولی نقشهی جنایت کارگر نیفتاد. «ابنملجم ناشی» (1) دو گلوله از پشت سر بسوی کسروی میاندازد. هر دو گلوله از پشت او درآمده یکی از آنها از سینه بیرون رفته و دیگری در تن او میماند. دو تن از یاران کسروی که همراه او بودهاند ، تپانچه را از دست جانی گرفته و از شلیک گلولهی سوم جلو میگیرند. در این هنگام ، محمد حاجمحمدتقی (خورشیدی) نیز از روبرو با تپانچهی دیگری در دست ، جلو میآید و میخواسته شلیک کند که گلوله در تپانچه گیر میکند و درنمیرود. کسروی دست میاندازد که تپانچه را از دست او بگیرد ولی در این هنگام ، ده دوازده تن اشرار دیگر ، بر سر او ریخته و تپانچه را میگیرند و برای مغالطه فریاد میزنند که : «لامذهب میخواستی سید اولاد پیغمبر را بکشی». در این هنگام ، «ابنملجم ناشی» نیز چاقو کشیده و با آن اشرار دیگری که همراه او بودهاند ، سیزده زخم چاقو و سنگ به کسروی میزنند. با این حال کسروی زنده ماند. پس از این ترور ، سید محمد بهبهانی که از دستاندرکاران و محرکان جنایت بوده ، آشکاره به پشتیبانی از جانیان پرداخته و بدیدار آنها در زندان میرود. کسروی در ماهنامهی اردیبهشت 1324 به او چنین پیام میدهد :
«سخنان ما بسیار ریشهدارست و هیچگاه با تپانچه از میان نخواهد رفت. تپانچه بیش از آن نتیجه نتواند كه خونهایی بناسزا ریخته شود. شما در برابر ما هر سخنی داشتید بگویید و بنویسید و ما را رنجشی نخواهد بود. ولی حمایت شما از اشرار معناهای دیگری خواهد داد. ... همان داستان دلگدازِ پدرِ بزرگ شما (2) بس بوده كه نتیجهی ناگوارِ اشرار بازی و تپانچهكشیها دانسته شود و همیشه در پیش چشمها باشد». گفته شده سید محمد بهبهانی پس از این ترور ، با شاه نیز دیدار میکند.
کسروی دربارهی این رویداد و حمایت شهربانی از جانیان چنین نوشته است : «شنبهی گذشته كه مرا زدند در این یك هفته ، چـه در روزنامهها و چـه در بیرون سخنان بسیاری گفته شده و نوشتههای بسیاری بچاپ رسیده. اینك خودم از بستر بیماری این شرح را مینویسم كه بچاپ رسد و پراكنده گردد.
نخست دربارهی پیشامد مرا افسوسی نیست. مرا آزارها و گزندها رسید. ولی خدا را سپاس كه زنده ماندم و خواهم توانست كارهای خود را دنبال كنم. همه چیز بكنار ، اگر آن روز كه صد تن بیشتر از اشرار نافهم متعصب گرد مرا گرفتند و هر یكی از راه دیگری آزار مرا میخواست ، ایستادگی نتوانسته از پا افتاده بودم بیگمان زنده برنمیخاستم. این نگهداری خدا بود كه با یازده زخم و آنهمه ریزش خون بیست دقیقه بیشتر سر پا ایستادم و با آنهمه اشرار برابری كردم. با چنین مهر خدایی مرا چه جای افسوسست.
دربارهی شهربانی كه در این یك هفته رفتارش مایهی شگفتی بوده ناچارم چند جملهای بنویسم :
(1) : لقبی که کسروی به مجتبا میرلوحی داده بود.
(2) سید محمد بهبهانی فرزند شادروان سید عبدالله بهبهانی از پیشوایان بزرگ مشروطه بود. او در آشوب 17 آذر سال 1321 از کارگردانان اصلی بود.
🔶 دفتر «خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟»
🔸 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟.. (تکهی 4)
برای آنکه سخنم نیک روشن گردد یک مثلی یاد میکنم : چنین انگارید خاندانهایی را از یک شهری بیرون رانده در یک شورهزاری جا دادهاند بیآنکه بدانند داستان چه بوده و چه گناهی داشتهاند خود را در یک چنین گرفتاری مییابند و هیچ راهی برای رهایی نمیبینند ـ آیا چه کار باید کنند؟.. آیا دست بهم داده در اندیشهی زندگانی باشند و در همان زمین شوره بکشت و کار پرداخته لوازم زیست تهیه کنند و یا بعنوان اینکه ما چون نمیدانیم بهر چه ما را باین سرزمین آوردهاند ، و آیا چه گناهی از ما سر زده بوده ، آیا اینجا کجاست ، از کوشش خودداری کنند و دم را غنیمت شمرده بتنآسایی پردازند؟.. آیا کدام از این دو کار با خرد سازگار است؟!.. اگر آن کسان بهمین دستاویز از کوشش خودداری نمودند آیا گرفتار سختی و گرسنگی نخواهند گردید؟!.. آیا خودشان و خاندانهاشان رو بنابودی نخواهند نهاد؟!..
جای گفتگو نیست که خراباتیان یک دسته گمراهان بیارزش بودهاند ، و اندیشههای آنان سراپا غلط و سراپا زیانست : آن جهان را خوار داشتن و از دیدهها انداختنشان ، این مردم را بسستی و مستی و بیغیرتی واداشتنشان. اینان پیش خود با خدا میجنگیدهاند و باو ایرادها میگرفتهاند ، ولی در حقیقت ریشهی خود و توده را میکندهاند. این بسیار نادانیست که کسانی مردم را از کوشش بازدارند و چنین گویند :
زین پیش نشان بودنیها بوداست
پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوداست
تقدیر ترا هر آنچه بایستی داد
غم خوردن و کوشیدن ما بیهوداست
در گرفتاریها از چارهجویی بازداشته چنین درس آموزند :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای
که بر من و تو در اختیار نگشادست
در برابر میخوارگیها و پستیهای خود عذر آورده چنین گویند :
آیین تقوا ما نیز دانیم
لکن چه چاره با بخت گمراه
بیشرمانه با آفریدگار بداوری برخاسته و نادانیهای خود را باو بسته چنین گویند :
هر نیک و بدی که از من آید بوجود
تو بر سر من نوشتهای من چه کنـم
یا از ارزش دانش و بینش کاسته چنین سرایند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو
کسی نگشود و نگشاید به حکمت این معما را
یا به خرد که گرانمایهترین گوهر خدادادیست ریشخند کرده چنین گویند :
ما را بمنع عقل مترسان و می بیار
کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست
جهان را هیچ و پوچ خوانند و آنگاه چنین گویند :
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ
در محضری که تخت سلیمان رود بباد
چنین کسانی را با این بدآموزیها «خردمند» نتوان خواند. ما نمیدانیم کسانی که از اینان هواداری مینمایند چه پاسخی دارند؟!.. آنان که صد ستایش از خیام مینمایند و رباعیهای او را پیاپی بچاپ رسانیده بدست مردم میدهند باینها چه میگویند؟!.. نمیدانم آیا مقصود خراباتیان را دریافتهاند یا نه؟.. اگر دریافتهاند پس آن ستایشها برای چیست؟!.. چگونه از چنین کسانی ستایش میسرایند؟!.. اگر درنیافتهاند و مقصود آنان را نمیدانند پس آن کوششها چه حالی دارد؟!.. چرا در راه یک چیز نافهمیده میکوشند؟!..
.
🔸 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟.. (تکهی 4)
برای آنکه سخنم نیک روشن گردد یک مثلی یاد میکنم : چنین انگارید خاندانهایی را از یک شهری بیرون رانده در یک شورهزاری جا دادهاند بیآنکه بدانند داستان چه بوده و چه گناهی داشتهاند خود را در یک چنین گرفتاری مییابند و هیچ راهی برای رهایی نمیبینند ـ آیا چه کار باید کنند؟.. آیا دست بهم داده در اندیشهی زندگانی باشند و در همان زمین شوره بکشت و کار پرداخته لوازم زیست تهیه کنند و یا بعنوان اینکه ما چون نمیدانیم بهر چه ما را باین سرزمین آوردهاند ، و آیا چه گناهی از ما سر زده بوده ، آیا اینجا کجاست ، از کوشش خودداری کنند و دم را غنیمت شمرده بتنآسایی پردازند؟.. آیا کدام از این دو کار با خرد سازگار است؟!.. اگر آن کسان بهمین دستاویز از کوشش خودداری نمودند آیا گرفتار سختی و گرسنگی نخواهند گردید؟!.. آیا خودشان و خاندانهاشان رو بنابودی نخواهند نهاد؟!..
جای گفتگو نیست که خراباتیان یک دسته گمراهان بیارزش بودهاند ، و اندیشههای آنان سراپا غلط و سراپا زیانست : آن جهان را خوار داشتن و از دیدهها انداختنشان ، این مردم را بسستی و مستی و بیغیرتی واداشتنشان. اینان پیش خود با خدا میجنگیدهاند و باو ایرادها میگرفتهاند ، ولی در حقیقت ریشهی خود و توده را میکندهاند. این بسیار نادانیست که کسانی مردم را از کوشش بازدارند و چنین گویند :
زین پیش نشان بودنیها بوداست
پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوداست
تقدیر ترا هر آنچه بایستی داد
غم خوردن و کوشیدن ما بیهوداست
در گرفتاریها از چارهجویی بازداشته چنین درس آموزند :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای
که بر من و تو در اختیار نگشادست
در برابر میخوارگیها و پستیهای خود عذر آورده چنین گویند :
آیین تقوا ما نیز دانیم
لکن چه چاره با بخت گمراه
بیشرمانه با آفریدگار بداوری برخاسته و نادانیهای خود را باو بسته چنین گویند :
هر نیک و بدی که از من آید بوجود
تو بر سر من نوشتهای من چه کنـم
یا از ارزش دانش و بینش کاسته چنین سرایند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو
کسی نگشود و نگشاید به حکمت این معما را
یا به خرد که گرانمایهترین گوهر خدادادیست ریشخند کرده چنین گویند :
ما را بمنع عقل مترسان و می بیار
کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست
جهان را هیچ و پوچ خوانند و آنگاه چنین گویند :
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ
در محضری که تخت سلیمان رود بباد
چنین کسانی را با این بدآموزیها «خردمند» نتوان خواند. ما نمیدانیم کسانی که از اینان هواداری مینمایند چه پاسخی دارند؟!.. آنان که صد ستایش از خیام مینمایند و رباعیهای او را پیاپی بچاپ رسانیده بدست مردم میدهند باینها چه میگویند؟!.. نمیدانم آیا مقصود خراباتیان را دریافتهاند یا نه؟.. اگر دریافتهاند پس آن ستایشها برای چیست؟!.. چگونه از چنین کسانی ستایش میسرایند؟!.. اگر درنیافتهاند و مقصود آنان را نمیدانند پس آن کوششها چه حالی دارد؟!.. چرا در راه یک چیز نافهمیده میکوشند؟!..
.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار دوم : بهانههایی که مسلمانان میآورند - تکهی هفتم
آقای «مصلح» این ندانسته که هر برانگیختهای از دانشها آن داند که در زمان اوست و آن نیروی خدایی یا فَرهِش[=وحی] جز در زمینهی دین نتواند بود.
این ندانسته که اگر گفته شود پیغمبر اسلام همه چیز را میدانست ، صد دشواری در زمینهی قرآن و آیههای آن پدید خواهد آمد.
شنیدنیست که قرآن در داستان ذوالقرنین زمین را گسترده و هموار نشان میدهد(1) ، (و آن روز دانستهی مردم همین میبود) ، و این آقای مصلح از آن چشم پوشیده آیههایی را یاد میکند که گرد بودن زمین و گردش آن را به گرد خورشید بازمینمایند و ما نمیدانیم باین چه نامی دهیم.
یکی دیگر در تهران میبود. این هم هرچه شنیدی در اسلام جا برایش باز کردی. چون روزنامهها به ورزش ارج بیاندازه گزارده گفتارها مینوشتند ، او نیز در بالای منبر بستایش پرداخته نماز را یک گونه از ورزش میشمرد. هنگامی که کنگرهی فردوسی برپا گردید و هایهوی شاعربازی درگرفت او همراهی نشان داده بر منبر ستایش از سعدی و حافظ و خیام و مولوی مینمود و آیه از قرآن دربارهشان میسرود.(2) چون از سالیان دراز در مصر و دیگر جاها سخن از مردهپرستی مسلمانان و اینکه بنیاد اسلام بآخشیج آنست رفته بود و سپس ما نیز در «پیمان» گفتارهایی در آن زمینه نوشتیم ، او هم کتابی بنام «یکتاپرستی» بچاپ رسانید. زمانی که ما سخنانی دربارهی امام ناپیدا نوشتیم او نیز بهوس افتاده و در پیش بسیاری از پیروان خود او را انکار کرد. اینهاست نمونههایی از کارهای آن مصلح.
شگفتتر آنکه از اینان هیچ یکی از کیش خود دست برنمیدارد و کسی را از خود رنجانیدن نمیخواهد. مثلاً همان مرد عراقی که خود را «المصلح الکبیر» مینویساند هنوز شیعی است و تاکنون سخنی که شیعیان را برنجاند از او سر نزده. این مرد تهرانی همچنان شیعی میبود و همیشه خود را شیعی میخواند. از یکسو کتاب «یکتاپرستی» چاپ میکرد که چنین وانماید از بنیاد اسلام آگاهست و یک دسته را خشنود گرداند ، از یکسو کیش شیعی که بنیادش به «صد تا پرستی» است رها نمیکرد. پیروانش دسته دسته به قم و مشهد و کربلا برای گنبدپرستی میرفتند. بلکه خود او بزیارت میرفت. امام ناپیدا را درمیان یک دسته انکار میکرد و درمیان دستهی دیگر بگردن نگرفته میگفت : «من چنان سخنی نگفتهام ، من شیعهام».
چنانکه گفتم از این عنوان «اصلاح» (یا بازگردانیدن دین بگوهرش) دو نتیجه خواسته میشود : یکی آنکه کیشهای خود را نگه دارند و این خود سپری در برابر آن کیشها باشد. این درست داستان آن چیتفروش و نیمگزهای دوگانهی اوست و شما از همینجا پی باندازهی نادانی و بیچارگی آنان ببرید.
دیگری اینکه فریبکارانی با همین سخنان یک دسته را دلخوش گردانیده بسر خود گرد میآورند. میباید گفت : دکاندارانی میباشند که این را کالای نوینی میشمارند و بازارهای خود را با آن گرم میسازند. سالیان دراز از فرع دین نان خورده بودند ، اکنون از اصل دین نان میخورند.
داستان اینان داستان آن شیرفروشی است که آب بشیر ریختی و فروختی و سوگندهای دروغ خوردی و چون زمانی گذشت و خریداران همه دانستند و او رسوا گردید ، این بار آوازه انداخت که توبه کردهام و از این پس جز شیر خالص نخواهم فروخت و پول گرد آورده به کربلا خواهم رفت. با این حال باز بشیر آب میریخت و باز دغلکاری میکرد ، و چون کسانی ایراد میگرفتند میگفت : «شیر خالص همین طور باشد. شما بیجهت بدگمان شدهاید».
1ـ در آن داستان گفته میشود : «ذوالقرنین بدرآمدگاه خورشید رسید» و «بفرودگاه خورشید رسید» ، (بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ ، بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ) و این جز با هموار بودن زمین نتواند ساخت. زمین اگر گرد است خورشید در هیچ جا فرو نخواهد رفت و از هیچ جا بالا نخواهد آمد ، و هیچ کس بفرودگاه یا درآمدگاه او نتواند رسید ، امروز کسی اگر گِرد زمین بگردد در هیچ جا بفرودگاه یا درآمدگاه خورشید نخواهد رسید. سورهی کهف (18) آیات 86 و 90.
2ـ اینها در روزنامهی کانون چاپ شده (روزنامهی پرچم)
.
🔸 گفتار دوم : بهانههایی که مسلمانان میآورند - تکهی هفتم
آقای «مصلح» این ندانسته که هر برانگیختهای از دانشها آن داند که در زمان اوست و آن نیروی خدایی یا فَرهِش[=وحی] جز در زمینهی دین نتواند بود.
این ندانسته که اگر گفته شود پیغمبر اسلام همه چیز را میدانست ، صد دشواری در زمینهی قرآن و آیههای آن پدید خواهد آمد.
شنیدنیست که قرآن در داستان ذوالقرنین زمین را گسترده و هموار نشان میدهد(1) ، (و آن روز دانستهی مردم همین میبود) ، و این آقای مصلح از آن چشم پوشیده آیههایی را یاد میکند که گرد بودن زمین و گردش آن را به گرد خورشید بازمینمایند و ما نمیدانیم باین چه نامی دهیم.
یکی دیگر در تهران میبود. این هم هرچه شنیدی در اسلام جا برایش باز کردی. چون روزنامهها به ورزش ارج بیاندازه گزارده گفتارها مینوشتند ، او نیز در بالای منبر بستایش پرداخته نماز را یک گونه از ورزش میشمرد. هنگامی که کنگرهی فردوسی برپا گردید و هایهوی شاعربازی درگرفت او همراهی نشان داده بر منبر ستایش از سعدی و حافظ و خیام و مولوی مینمود و آیه از قرآن دربارهشان میسرود.(2) چون از سالیان دراز در مصر و دیگر جاها سخن از مردهپرستی مسلمانان و اینکه بنیاد اسلام بآخشیج آنست رفته بود و سپس ما نیز در «پیمان» گفتارهایی در آن زمینه نوشتیم ، او هم کتابی بنام «یکتاپرستی» بچاپ رسانید. زمانی که ما سخنانی دربارهی امام ناپیدا نوشتیم او نیز بهوس افتاده و در پیش بسیاری از پیروان خود او را انکار کرد. اینهاست نمونههایی از کارهای آن مصلح.
شگفتتر آنکه از اینان هیچ یکی از کیش خود دست برنمیدارد و کسی را از خود رنجانیدن نمیخواهد. مثلاً همان مرد عراقی که خود را «المصلح الکبیر» مینویساند هنوز شیعی است و تاکنون سخنی که شیعیان را برنجاند از او سر نزده. این مرد تهرانی همچنان شیعی میبود و همیشه خود را شیعی میخواند. از یکسو کتاب «یکتاپرستی» چاپ میکرد که چنین وانماید از بنیاد اسلام آگاهست و یک دسته را خشنود گرداند ، از یکسو کیش شیعی که بنیادش به «صد تا پرستی» است رها نمیکرد. پیروانش دسته دسته به قم و مشهد و کربلا برای گنبدپرستی میرفتند. بلکه خود او بزیارت میرفت. امام ناپیدا را درمیان یک دسته انکار میکرد و درمیان دستهی دیگر بگردن نگرفته میگفت : «من چنان سخنی نگفتهام ، من شیعهام».
چنانکه گفتم از این عنوان «اصلاح» (یا بازگردانیدن دین بگوهرش) دو نتیجه خواسته میشود : یکی آنکه کیشهای خود را نگه دارند و این خود سپری در برابر آن کیشها باشد. این درست داستان آن چیتفروش و نیمگزهای دوگانهی اوست و شما از همینجا پی باندازهی نادانی و بیچارگی آنان ببرید.
دیگری اینکه فریبکارانی با همین سخنان یک دسته را دلخوش گردانیده بسر خود گرد میآورند. میباید گفت : دکاندارانی میباشند که این را کالای نوینی میشمارند و بازارهای خود را با آن گرم میسازند. سالیان دراز از فرع دین نان خورده بودند ، اکنون از اصل دین نان میخورند.
داستان اینان داستان آن شیرفروشی است که آب بشیر ریختی و فروختی و سوگندهای دروغ خوردی و چون زمانی گذشت و خریداران همه دانستند و او رسوا گردید ، این بار آوازه انداخت که توبه کردهام و از این پس جز شیر خالص نخواهم فروخت و پول گرد آورده به کربلا خواهم رفت. با این حال باز بشیر آب میریخت و باز دغلکاری میکرد ، و چون کسانی ایراد میگرفتند میگفت : «شیر خالص همین طور باشد. شما بیجهت بدگمان شدهاید».
1ـ در آن داستان گفته میشود : «ذوالقرنین بدرآمدگاه خورشید رسید» و «بفرودگاه خورشید رسید» ، (بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ ، بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ) و این جز با هموار بودن زمین نتواند ساخت. زمین اگر گرد است خورشید در هیچ جا فرو نخواهد رفت و از هیچ جا بالا نخواهد آمد ، و هیچ کس بفرودگاه یا درآمدگاه او نتواند رسید ، امروز کسی اگر گِرد زمین بگردد در هیچ جا بفرودگاه یا درآمدگاه خورشید نخواهد رسید. سورهی کهف (18) آیات 86 و 90.
2ـ اینها در روزنامهی کانون چاپ شده (روزنامهی پرچم)
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 30
2) داستان ماتاوسخان ملیکیان : این موضوع را آقای نراقی با یک زبان مؤثری بیان کرد که همگی متأثر گردیدیم. یک پیرمردی را باتهام نوشتن یک نامهای با حروف روزنامه مدت متمادی در زندان نگه داشتهاند ولی حقیقت چیست؟.. حقیقت آنست که از سالیان دراز در ایران یکی از آرزوهای توده برانداختن زبانهای گوناگونی بوده که در این کشور رواج دارد.
این آرزوی ایرانیانست ، آرزوی همگی ماست. ما این را به یاری خدا از پیش خواهیم برد و همهی زبانها را جز از فارسی از میان خواهیم برداشت. من که در اینجا ایستادهام زبان مادرزادی من ترکی بوده ولی همه میدانند که چه کوششهایی بکار میبریم که آن زبان نیز از ایران برافتد. ترکی برافتد ، عربی برافتد ، آسوری برافتد ، ارمنی برافتد ، کردی برافتد. ارمنیان اگر از مایند باید با زبان ما درس خوانند و سخن گویند.
در زمان رضاشاه چون دولت اقتداری داشت این مقصود را اجرا گردانید. اینبود از دبیرستان ارمنیان جلوگیری کرده و آنها را مجبور گردانید که پرگرام وزارت فرهنگ را اجرا کنند و درسها نیز همه بفارسی باشد و این رفتار را با مدرسههای آمریکاییان و دیگران نیز کرد.
ولی دیده میشود ماتاوسخان که رئیس مدرسهی ارمنیان بوده با این مقصود موافقت نداشته و کینهی رضاشاه را در دل گرفته و چون شجاعتی که آشکاره نامه نویسد نداشته حروف روزنامه را چیده و از ترکیب آنها یک نامهای که دشنامآمیز بوده برای شاه فرستاده و بر سر همین رفتار گرفتار زندان گردیده و شما بیندیشید که کارش تا چه اندازه بد بوده. در اینجا گفتگو از پیری او رفت ولی بهتر بود از دل پُرکینهاش نیز یادی کرده میشد.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 30
2) داستان ماتاوسخان ملیکیان : این موضوع را آقای نراقی با یک زبان مؤثری بیان کرد که همگی متأثر گردیدیم. یک پیرمردی را باتهام نوشتن یک نامهای با حروف روزنامه مدت متمادی در زندان نگه داشتهاند ولی حقیقت چیست؟.. حقیقت آنست که از سالیان دراز در ایران یکی از آرزوهای توده برانداختن زبانهای گوناگونی بوده که در این کشور رواج دارد.
این آرزوی ایرانیانست ، آرزوی همگی ماست. ما این را به یاری خدا از پیش خواهیم برد و همهی زبانها را جز از فارسی از میان خواهیم برداشت. من که در اینجا ایستادهام زبان مادرزادی من ترکی بوده ولی همه میدانند که چه کوششهایی بکار میبریم که آن زبان نیز از ایران برافتد. ترکی برافتد ، عربی برافتد ، آسوری برافتد ، ارمنی برافتد ، کردی برافتد. ارمنیان اگر از مایند باید با زبان ما درس خوانند و سخن گویند.
در زمان رضاشاه چون دولت اقتداری داشت این مقصود را اجرا گردانید. اینبود از دبیرستان ارمنیان جلوگیری کرده و آنها را مجبور گردانید که پرگرام وزارت فرهنگ را اجرا کنند و درسها نیز همه بفارسی باشد و این رفتار را با مدرسههای آمریکاییان و دیگران نیز کرد.
ولی دیده میشود ماتاوسخان که رئیس مدرسهی ارمنیان بوده با این مقصود موافقت نداشته و کینهی رضاشاه را در دل گرفته و چون شجاعتی که آشکاره نامه نویسد نداشته حروف روزنامه را چیده و از ترکیب آنها یک نامهای که دشنامآمیز بوده برای شاه فرستاده و بر سر همین رفتار گرفتار زندان گردیده و شما بیندیشید که کارش تا چه اندازه بد بوده. در اینجا گفتگو از پیری او رفت ولی بهتر بود از دل پُرکینهاش نیز یادی کرده میشد.
.
✴️ چگونگی ترور یکم کسروی
(تکهی سوم)
نخست میپرسم : نظر شهربانی چیست؟. اگر نظرش آنست كه این قضیه دنبال نشود و بخوابد و صلاح كار را در آن میداند مرا ایرادی نخواهد بود. برای من بسیار آسانست كه از حق خود چشم پوشم.
ولی اگر نظر شهربانی اینست كه قضیه دنبال شود و اسراری بدست آید چرا راه كار را گم كرده؟!. ادارهی آگاهی با آنهمه تسلط بشهر چرا نتوانسته كنه قضیه را بدست بیاورد؟!.
این قضیه ریشهی درازی دارد. اگر شهربانی میخواهد ما حاضریم راه تحقیق را باو نشان دهیم.
داستان شگفتیست. این ضارب دیوانه دو ماهست در تهران بصد جا رفته و قصد خود را با كنایه فهمانیده. از جمله یك بار بنزد تیمسار سرتیپ ضرابـی رئیس شهربانی رفتـه. یك بار بادارهی كیهان رفته و مقاله برده. ده بار بادارهی ما آمده. یك روز هم بنشست ما آمده كه چون خواستش شرارت بود من عذرش خواسته بیآنكه بگزارم كسی اذیتش كند بیرونش فرستادهام و این حادثه درمیان هفتاد و هشتاد نفر رخ داده.
با اینهمه سوابق شهربانی داستان را چنین وانمود میكند كه میانهی من و او در خیابان نزاعی رخ داده. من كسی بودهام كه با یك دیوانهی پستی در خیابان نزاع كنم؟!. آیا چنین رفتاری از یك ادارهی بزرگی كه عهدهدار امنیت ملیونها خانوادههاست ناشایسته نیست؟!.
شهربانی چـرا ازو نپرسیده كه در پیرامون خانهی من چه كار داشته؟. هوادارانش انتشار دادهاند كه از ختـم برمیگشته. بهتر بود شهربانی همان را تحقیق میكرد : از چه ختمی؟. كه مرده بود؟. كه ترا در آنجا دیده؟. آنگاه كسی كه از ختم بازمیگشته پس چرا عمامه و عبا نداشته؟!. آن همراهانش چرا با او بودهاند؟!.
شهربانی از دلایلی باین آشكاری صرفنظر كرده و بیانات غرضآمیز همراهان ضارب و بعضی از اصناف متعصب محل را كه از پیش آماده كرده بودند ملاك گرفته است.
شهربانی ملاقات با ضارب را در زندان آزاد گزارده. همدستان او پیاپی بنزدش میروند و بیرون میآیند و درسها باو میآموزند. ولی دو نفر جوانی كه آن روز تپانچه را از دست ضارب درآورده و از ضرب سوم كه چهبسا مایهی مرگ من میشد جلو گرفتهاند شهربانی آنها را بازداشته و ملاقاتشان نیز آزاد نیست. من میخواهم همهی مردان باشرافت در این باره داوری كنند».(1)
چون اعلامیهی شهربانی در روز 12 اردیبهشت در روزنامهی اطلاعات درآمده و دانسته میشود که شهربانی میخواهد داستان را لوث گرداند ، کسروی در نامهای که از بیمارستان نجمیه برای روزنامهی «ایران ما» میفرستد و روز 14 اردیبهشت در آن روزنامه بچاپ میرسد ، همان دلیلهای بالا را آورده و دلیلهای دیگری نیز بآن میافزاید :
«سوم ، اگر او تپانچه نداشته و مرا نزده پس این 2 گلوله در تن من از کجا جا گرفته؟ چهارم ، شهربانی از سوابق این ابنملجم ناشی صرفنظر کرده. این سید بارها به ادارهی ما [=دفتر پرچم] آمد ، چون رفتارش تولید بدگمانی میکرد عذرش خواستند. سپس یک روز به جلسه آمد. در آنجا نیز شرارت از خود نشان داد. کسانی خواستند بزنند من نگزاشتم و با احترام بیرونش کردم.
پس از آن یک بار به نزد تیمسار سرتیپ ضرابی رفته و از من شکایت کرده. خود تیمسار میگفتند که دیدم اطوارش جنونآمیز است. یک بار هم به ادارهی روزنامهی کیهان رفته و مقاله برده و آن مقالهاش در ادارهی آن روزنامه باقیست.».(2)
استادان مجتبا میرلوحی ، به این شاگرد دبستانِ «تقیه» ، یاد داده بودند که جنایت و قصد خود را انکار نماید و در نتیجهی پشتیبانی حکومت از جانیان ، با اینکه جنایت در زمان حکومت نظامی رخ داده بود و موضوع آشکار و انکار نشدنی بود ، دادسرای نظامی نخست با وجهالضمانی که یک بازاری بنام محمدعلی اسکوئی (3) سپرده بود ، «ابنملجم ناشی» را آزاد کرد. پس از چندی به وجهالضمان نیز نیازی ندیده و آن را بجانیان مسترد کردند. درپی آزاد نمودن این «وجهالضمان» که نشاندهندهی قصد آشکار حکومت برای هواداری از جنایتکاران و تعقیب نکردن آنها بود ، کسروی در بخشی از نامهی مورخ 20 مرداد 1324 خود به دادسرای نظامی تهران چنین نوشت :
(1) : ماهنامهی اردیبهشت 1324 گفتار «سرگذشت من ، مردان نیك داوری كنند».
(2) : ناصر پاکدامن ، ص141
(3) : آقای محمد امینی در مقالهی «فداییان اسلام و سودای حکومت اسلامی» در زمینهی ارتباط اسکوئی با برادران رشیدیان از جاسوسهای نشاندار انگلیس در ایران و همچنین ارتباط مجتبا میرلوحی با سید ضیاءالدین طباطبایی مطالب قابل تأملی آورده است.
(تکهی سوم)
نخست میپرسم : نظر شهربانی چیست؟. اگر نظرش آنست كه این قضیه دنبال نشود و بخوابد و صلاح كار را در آن میداند مرا ایرادی نخواهد بود. برای من بسیار آسانست كه از حق خود چشم پوشم.
ولی اگر نظر شهربانی اینست كه قضیه دنبال شود و اسراری بدست آید چرا راه كار را گم كرده؟!. ادارهی آگاهی با آنهمه تسلط بشهر چرا نتوانسته كنه قضیه را بدست بیاورد؟!.
این قضیه ریشهی درازی دارد. اگر شهربانی میخواهد ما حاضریم راه تحقیق را باو نشان دهیم.
داستان شگفتیست. این ضارب دیوانه دو ماهست در تهران بصد جا رفته و قصد خود را با كنایه فهمانیده. از جمله یك بار بنزد تیمسار سرتیپ ضرابـی رئیس شهربانی رفتـه. یك بار بادارهی كیهان رفته و مقاله برده. ده بار بادارهی ما آمده. یك روز هم بنشست ما آمده كه چون خواستش شرارت بود من عذرش خواسته بیآنكه بگزارم كسی اذیتش كند بیرونش فرستادهام و این حادثه درمیان هفتاد و هشتاد نفر رخ داده.
با اینهمه سوابق شهربانی داستان را چنین وانمود میكند كه میانهی من و او در خیابان نزاعی رخ داده. من كسی بودهام كه با یك دیوانهی پستی در خیابان نزاع كنم؟!. آیا چنین رفتاری از یك ادارهی بزرگی كه عهدهدار امنیت ملیونها خانوادههاست ناشایسته نیست؟!.
شهربانی چـرا ازو نپرسیده كه در پیرامون خانهی من چه كار داشته؟. هوادارانش انتشار دادهاند كه از ختـم برمیگشته. بهتر بود شهربانی همان را تحقیق میكرد : از چه ختمی؟. كه مرده بود؟. كه ترا در آنجا دیده؟. آنگاه كسی كه از ختم بازمیگشته پس چرا عمامه و عبا نداشته؟!. آن همراهانش چرا با او بودهاند؟!.
شهربانی از دلایلی باین آشكاری صرفنظر كرده و بیانات غرضآمیز همراهان ضارب و بعضی از اصناف متعصب محل را كه از پیش آماده كرده بودند ملاك گرفته است.
شهربانی ملاقات با ضارب را در زندان آزاد گزارده. همدستان او پیاپی بنزدش میروند و بیرون میآیند و درسها باو میآموزند. ولی دو نفر جوانی كه آن روز تپانچه را از دست ضارب درآورده و از ضرب سوم كه چهبسا مایهی مرگ من میشد جلو گرفتهاند شهربانی آنها را بازداشته و ملاقاتشان نیز آزاد نیست. من میخواهم همهی مردان باشرافت در این باره داوری كنند».(1)
چون اعلامیهی شهربانی در روز 12 اردیبهشت در روزنامهی اطلاعات درآمده و دانسته میشود که شهربانی میخواهد داستان را لوث گرداند ، کسروی در نامهای که از بیمارستان نجمیه برای روزنامهی «ایران ما» میفرستد و روز 14 اردیبهشت در آن روزنامه بچاپ میرسد ، همان دلیلهای بالا را آورده و دلیلهای دیگری نیز بآن میافزاید :
«سوم ، اگر او تپانچه نداشته و مرا نزده پس این 2 گلوله در تن من از کجا جا گرفته؟ چهارم ، شهربانی از سوابق این ابنملجم ناشی صرفنظر کرده. این سید بارها به ادارهی ما [=دفتر پرچم] آمد ، چون رفتارش تولید بدگمانی میکرد عذرش خواستند. سپس یک روز به جلسه آمد. در آنجا نیز شرارت از خود نشان داد. کسانی خواستند بزنند من نگزاشتم و با احترام بیرونش کردم.
پس از آن یک بار به نزد تیمسار سرتیپ ضرابی رفته و از من شکایت کرده. خود تیمسار میگفتند که دیدم اطوارش جنونآمیز است. یک بار هم به ادارهی روزنامهی کیهان رفته و مقاله برده و آن مقالهاش در ادارهی آن روزنامه باقیست.».(2)
استادان مجتبا میرلوحی ، به این شاگرد دبستانِ «تقیه» ، یاد داده بودند که جنایت و قصد خود را انکار نماید و در نتیجهی پشتیبانی حکومت از جانیان ، با اینکه جنایت در زمان حکومت نظامی رخ داده بود و موضوع آشکار و انکار نشدنی بود ، دادسرای نظامی نخست با وجهالضمانی که یک بازاری بنام محمدعلی اسکوئی (3) سپرده بود ، «ابنملجم ناشی» را آزاد کرد. پس از چندی به وجهالضمان نیز نیازی ندیده و آن را بجانیان مسترد کردند. درپی آزاد نمودن این «وجهالضمان» که نشاندهندهی قصد آشکار حکومت برای هواداری از جنایتکاران و تعقیب نکردن آنها بود ، کسروی در بخشی از نامهی مورخ 20 مرداد 1324 خود به دادسرای نظامی تهران چنین نوشت :
(1) : ماهنامهی اردیبهشت 1324 گفتار «سرگذشت من ، مردان نیك داوری كنند».
(2) : ناصر پاکدامن ، ص141
(3) : آقای محمد امینی در مقالهی «فداییان اسلام و سودای حکومت اسلامی» در زمینهی ارتباط اسکوئی با برادران رشیدیان از جاسوسهای نشاندار انگلیس در ایران و همچنین ارتباط مجتبا میرلوحی با سید ضیاءالدین طباطبایی مطالب قابل تأملی آورده است.
🔶 دفتر «خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟»
🔸 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟.. (تکهی 5)
آیا این بدخواهی با کشور و توده نیست که کسانی چنین اندیشههای کجی را ترویج نمایند؟!. آیا از اینها جز زیان چه نتیجهای در دست تواند بود؟!.. امروز در این جهانی که تودهها در راه زندگانی با همدیگر سختترین نبردها را میکنند آیا خیانتکاری نیست که شما چنین بدآموزیهایی را که همهاش سخن از مستی و سستی میراند در دلها جا دهید؟!.. آیا این دشمنی با توده و کشور شمرده نمیشود؟!..
آیا این داستان از کجا سرچشمه میگیرد؟!.. این هیاهو دربارهی خیام از کجا برخاسته؟!. من نمیخواهم پردهدری کنم همین اندازه مینویسم : کسانی در این راه دانسته و فهمیده گام برمیدارند. و آنان خواستشان سسـت گردانیدن این تودهی بیچاره است و این داستان و مانندهایش را وسیلهی نیکی برای کار خود میشناسند ، دیگران نیز نافهمیده و نادانسته پیروی از ایشان میکنند. اینها همه دامست همه دانه است.
اگر بخواهند کسی را فریب دهند و سوارش گردند آشکاره نگویند که میخواهیم ترا فریب دهیم یا میخواهیم بگردنت سوار گردیم ، با سخنانی سرگرمش دارند و قصد خود را بکار بندند. شنیدهام در هندوستان مارگیرانی هستند که چون بخواهند ماری را بگیرند میروند در جایی نزدیک بسوراخ آن مینشینند و نایی بلب گرفته سراییدن میآغازند. مار که آواز نای شنود سر از سوراخ بیرون آورد و کمکم بمارگیران نزدیک شود و یکبار خود را در درون سبد میبیند که میگیرند و دندانش را کنند و افزار کارش گردانند. اینان نیز همین رفتار را میکنند. یک نام «مفاخر» بگوشها میخوانند و صد بدآموزی زهرناک را در دلها جا میدهند. اینها چیزهاییست که همه باید بفهمند ، حقایقیست که همه باید بدانند. بفهمند و بدانند و بیش از این فریب بدخواهان نخورند ، بیش از این ریشهی خود را نکنند.
میدانم کسانی باز به رنجش خواهند برخاست. اینست میگویم : اگر ایرادی یا پاسخی دارند با زبان ادب بنویسند. کسانی که از در الواطی و پستنهادی درآیند ما را بآنان پاسخی نخواهد بود.
میدانم کسانی همین سخن را ناشنیده گرفته و همهی این دلیلهای ما را نادیده انگاشته بجای پاسخ بهیاهو خواهند برخاست که بخیام توهین شده. این مایهی افسوس است که یک خیامی حق داشته است که بخدای جهان توهین کند ، به خرد و فهم و دانش ریشخند نماید ، اینهمه بدآموزیها را برشتهی شعر کشد ، ولی کسی حق ندارد با دلیل باو ایراد گیرد یا بدآموزیش را بازنماید. راستیرا مایهی افسوس است و دوباره تکرار میکنم که ما باین هیاهوها اهمیتی نخواهیم داد و از سخن خود نخواهیم بازگشت.
ما نیک میدانیم که بیشتر مردم اینها را نمیدانند و اینست پیروی از بدخواهان مینمایند. این را بارها آزمودهایم و اینست امیدمندیم که بسیاری از اینان از این سخنان تکانی خواهند خورد و از آن راه گمراهی بازخواهند گشت. بارها از کسانی پرسیدهام آخر این خیام چه میگوید؟!.. دیدهام پاسخی نمیتوانند. روزی به یکی گفتم : خیام چه میگوید که اینهمه نامش بزبانها افتاده؟.. گفت فلسفهی مخصوصی دارد. گفتم : چه فلسفهای؟.. گفت : میگوید من نمیدانم از کجا آمدهام و بکجا میروم. گفتم : اگر میدانست میشد فلسفه. ندانستن که فلسفه نیست. پیرهزنهای روستایی نیز نمیدانند که از کجا آمدهاند و بکجا میروند. بسیار خوب ، نمیداند از کجا آمده و بکجا میرود ، چه کار باید کرد؟..گفت : میگوید : باید دم را غنیمت دانست و بخوشی گذرانید. گفتم آیا این فلسفه است؟!.. پس بگویید شما فلسفه را به چه معنی میآورید؟.. اگر فلسفه بمعنی اندیشهها یا دستورهای بخردانه است اینکه بسیار بیخردانه میباشد. این شیوهی هر بیغیرت و بیدردست که پروای گذشته و آینده نمیکند ، تنها در اندیشهی خوشی آن دم میباشد ، ولی خردمند باغیرت چنین رفتاری را بخود نتواند پسندید.
.
🔸 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟.. (تکهی 5)
آیا این بدخواهی با کشور و توده نیست که کسانی چنین اندیشههای کجی را ترویج نمایند؟!. آیا از اینها جز زیان چه نتیجهای در دست تواند بود؟!.. امروز در این جهانی که تودهها در راه زندگانی با همدیگر سختترین نبردها را میکنند آیا خیانتکاری نیست که شما چنین بدآموزیهایی را که همهاش سخن از مستی و سستی میراند در دلها جا دهید؟!.. آیا این دشمنی با توده و کشور شمرده نمیشود؟!..
آیا این داستان از کجا سرچشمه میگیرد؟!.. این هیاهو دربارهی خیام از کجا برخاسته؟!. من نمیخواهم پردهدری کنم همین اندازه مینویسم : کسانی در این راه دانسته و فهمیده گام برمیدارند. و آنان خواستشان سسـت گردانیدن این تودهی بیچاره است و این داستان و مانندهایش را وسیلهی نیکی برای کار خود میشناسند ، دیگران نیز نافهمیده و نادانسته پیروی از ایشان میکنند. اینها همه دامست همه دانه است.
اگر بخواهند کسی را فریب دهند و سوارش گردند آشکاره نگویند که میخواهیم ترا فریب دهیم یا میخواهیم بگردنت سوار گردیم ، با سخنانی سرگرمش دارند و قصد خود را بکار بندند. شنیدهام در هندوستان مارگیرانی هستند که چون بخواهند ماری را بگیرند میروند در جایی نزدیک بسوراخ آن مینشینند و نایی بلب گرفته سراییدن میآغازند. مار که آواز نای شنود سر از سوراخ بیرون آورد و کمکم بمارگیران نزدیک شود و یکبار خود را در درون سبد میبیند که میگیرند و دندانش را کنند و افزار کارش گردانند. اینان نیز همین رفتار را میکنند. یک نام «مفاخر» بگوشها میخوانند و صد بدآموزی زهرناک را در دلها جا میدهند. اینها چیزهاییست که همه باید بفهمند ، حقایقیست که همه باید بدانند. بفهمند و بدانند و بیش از این فریب بدخواهان نخورند ، بیش از این ریشهی خود را نکنند.
میدانم کسانی باز به رنجش خواهند برخاست. اینست میگویم : اگر ایرادی یا پاسخی دارند با زبان ادب بنویسند. کسانی که از در الواطی و پستنهادی درآیند ما را بآنان پاسخی نخواهد بود.
میدانم کسانی همین سخن را ناشنیده گرفته و همهی این دلیلهای ما را نادیده انگاشته بجای پاسخ بهیاهو خواهند برخاست که بخیام توهین شده. این مایهی افسوس است که یک خیامی حق داشته است که بخدای جهان توهین کند ، به خرد و فهم و دانش ریشخند نماید ، اینهمه بدآموزیها را برشتهی شعر کشد ، ولی کسی حق ندارد با دلیل باو ایراد گیرد یا بدآموزیش را بازنماید. راستیرا مایهی افسوس است و دوباره تکرار میکنم که ما باین هیاهوها اهمیتی نخواهیم داد و از سخن خود نخواهیم بازگشت.
ما نیک میدانیم که بیشتر مردم اینها را نمیدانند و اینست پیروی از بدخواهان مینمایند. این را بارها آزمودهایم و اینست امیدمندیم که بسیاری از اینان از این سخنان تکانی خواهند خورد و از آن راه گمراهی بازخواهند گشت. بارها از کسانی پرسیدهام آخر این خیام چه میگوید؟!.. دیدهام پاسخی نمیتوانند. روزی به یکی گفتم : خیام چه میگوید که اینهمه نامش بزبانها افتاده؟.. گفت فلسفهی مخصوصی دارد. گفتم : چه فلسفهای؟.. گفت : میگوید من نمیدانم از کجا آمدهام و بکجا میروم. گفتم : اگر میدانست میشد فلسفه. ندانستن که فلسفه نیست. پیرهزنهای روستایی نیز نمیدانند که از کجا آمدهاند و بکجا میروند. بسیار خوب ، نمیداند از کجا آمده و بکجا میرود ، چه کار باید کرد؟..گفت : میگوید : باید دم را غنیمت دانست و بخوشی گذرانید. گفتم آیا این فلسفه است؟!.. پس بگویید شما فلسفه را به چه معنی میآورید؟.. اگر فلسفه بمعنی اندیشهها یا دستورهای بخردانه است اینکه بسیار بیخردانه میباشد. این شیوهی هر بیغیرت و بیدردست که پروای گذشته و آینده نمیکند ، تنها در اندیشهی خوشی آن دم میباشد ، ولی خردمند باغیرت چنین رفتاری را بخود نتواند پسندید.
.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار دوم : بهانههایی که مسلمانان میآورند - تکهی هشتم
5ـ تا قرآن درمیانست اسلام برپاست
آخرین بهانهشان اینست. چون به یکایک گفتههاشان پاسخ داده شد آن زمان این را پیش کشند و چنین گویند : «کتاب اسلام قرآنست و تا آن درمیان باشد اسلام برپاست» ، و یا چنین گویند : «اصل اسلام را از روی قرآن بدست آوریم».
باید پرسید : کتاب کدام اسلام قرآن است؟!. اگر اسلام نخست را میگویید از آن بشما چه؟!. شما کجا و آن اسلام کجا؟!. اگر این کیشهای گوناگون و درهم امروزی را که اسلام شما همینهاست میگویید ، قرآن کتاب اینها نیست.
به هر حال با بودن قرآن بوده که اینهمه گمراهیها و نادانیها پدید آمده. اگر قرآن توانستی جلو گمراهیها را گیرد تاکنون گرفته بودی. شما از قرآن چه بهره خواهید داشت ، در حالی که هر یکی از کیشهای گوناگون از قرآن دلیل میآورد و هر یکی خود را از روی قرآن میشمارد؟!.
اینکه میگویند : «اصل اسلام را از روی قرآن بدست آوریم» ، پاسخش اینست که چرا تاکنون بدست نیاورده بودید؟!. چرا با بودن قرآن اصل را کنار گزارده فرع را گرفته بودید؟!.
این یکی از نادانیهای مسلمانانست که در توی گمراهیها و آلودگیها میزیند و آنها را درنمییابند ، و همیشه در برابر چشم خود پاکی اسلام نخست و مسلمانان نخست را میدارند. دربارهی قرآن نیز همین رفتار را میکنند ، بآن کتاب مینازند و هیچگاه دوری خود را از آن بیاد نمیآورند. دشواریهایی را که کیشهای پراکنده در برابر هنایش آن کتاب پدید آورده بدیده نمیگیرند.
میبینی یکی میآید و میپرسد : مگر در قرآن نگفته : «ولا تشرکوا بالله احدا»؟!.(1) میگویم : در قرآن چنین آیهای هست. میگوید : «پس شما چگونه مینویسید مسلمانان مشرکند؟!». آدم درمیماند چه پاسخ دهد و چگونه نادانی اینان را بخودشان فهماند ، امروز انبوه مسلمانان در «شرک» فرورفتهاند ، و شیعیان که این پرسنده از ایشانست ، بنیاد کیششان بمردهپرستی و خداناشناسیست. با این حال خود را پیرو درست قرآن پنداشتهاند و «لا تشرکوا بالله احدا» را دلیل میآورند.
پاسخ داده میگویم : راستست. چنین آیهای در قرآن هست. ولی در برابر آن در کیش شما «من زار الحسین فی کربلا کان کمن زارالله فی عرشه»(2) هست ، «نحن صنایع ربنا و الناس بعد صنایع لنا»(3) هست ، «بوجوده ثبتت الارض و السماء بیمنه رزق الوری»(4) هست. در برابر آن گنبدهای مشهد و قم و عبدالعظیم و بغداد و سامره و کربلا و نجف و بقیع و دیگر جاها هست که شما از صدها فرسنگ راه آهنگ آنها میکنید و در برابرشان گردن کج گردانیده آمرزش گناه و گشایش کار میخواهید.
میگویند : «مگر اینها شرکست؟!».
میگویم : «اگر اینها شرک نیست پس شرک چیست؟!».
میباید دانست از زمانی که محمد بن عبدالوهاب نجدی برخاسته و جنگهای وهابیان و کارهای ایشان رخ داده ، تکانی درمیان مسلمانان پدید آمده ، و در هر کجا گروهی هوادار گفتههای محمد بن عبدالوهاب بودهاند و در هر کجا دستهای بنام «قرآنیان» پدید آمدهاند که بگفتهی خودشان خواستهاند قرآن را بخوانند و بفهمند و باورهای خود را با آن بسنجند. از این دستهها در شهرهای ایران نیز پدید آمده.
1ـ کسی را هَنباز [=شریک] خدا نشناسید.
2 ـ هر که حسین را در کربلا زیارت کند مانندهی آنست که خدا را بروی عرش زیارت کرده.
3 ـ ما ساختههای خداییم و سپس مردم ساختههای ما میباشند.
4 ـ با هستی اوست که زمین پایدار میباشد و بپاس اوست که بمردم روزی میرسد.
.
🔸 گفتار دوم : بهانههایی که مسلمانان میآورند - تکهی هشتم
5ـ تا قرآن درمیانست اسلام برپاست
آخرین بهانهشان اینست. چون به یکایک گفتههاشان پاسخ داده شد آن زمان این را پیش کشند و چنین گویند : «کتاب اسلام قرآنست و تا آن درمیان باشد اسلام برپاست» ، و یا چنین گویند : «اصل اسلام را از روی قرآن بدست آوریم».
باید پرسید : کتاب کدام اسلام قرآن است؟!. اگر اسلام نخست را میگویید از آن بشما چه؟!. شما کجا و آن اسلام کجا؟!. اگر این کیشهای گوناگون و درهم امروزی را که اسلام شما همینهاست میگویید ، قرآن کتاب اینها نیست.
به هر حال با بودن قرآن بوده که اینهمه گمراهیها و نادانیها پدید آمده. اگر قرآن توانستی جلو گمراهیها را گیرد تاکنون گرفته بودی. شما از قرآن چه بهره خواهید داشت ، در حالی که هر یکی از کیشهای گوناگون از قرآن دلیل میآورد و هر یکی خود را از روی قرآن میشمارد؟!.
اینکه میگویند : «اصل اسلام را از روی قرآن بدست آوریم» ، پاسخش اینست که چرا تاکنون بدست نیاورده بودید؟!. چرا با بودن قرآن اصل را کنار گزارده فرع را گرفته بودید؟!.
این یکی از نادانیهای مسلمانانست که در توی گمراهیها و آلودگیها میزیند و آنها را درنمییابند ، و همیشه در برابر چشم خود پاکی اسلام نخست و مسلمانان نخست را میدارند. دربارهی قرآن نیز همین رفتار را میکنند ، بآن کتاب مینازند و هیچگاه دوری خود را از آن بیاد نمیآورند. دشواریهایی را که کیشهای پراکنده در برابر هنایش آن کتاب پدید آورده بدیده نمیگیرند.
میبینی یکی میآید و میپرسد : مگر در قرآن نگفته : «ولا تشرکوا بالله احدا»؟!.(1) میگویم : در قرآن چنین آیهای هست. میگوید : «پس شما چگونه مینویسید مسلمانان مشرکند؟!». آدم درمیماند چه پاسخ دهد و چگونه نادانی اینان را بخودشان فهماند ، امروز انبوه مسلمانان در «شرک» فرورفتهاند ، و شیعیان که این پرسنده از ایشانست ، بنیاد کیششان بمردهپرستی و خداناشناسیست. با این حال خود را پیرو درست قرآن پنداشتهاند و «لا تشرکوا بالله احدا» را دلیل میآورند.
پاسخ داده میگویم : راستست. چنین آیهای در قرآن هست. ولی در برابر آن در کیش شما «من زار الحسین فی کربلا کان کمن زارالله فی عرشه»(2) هست ، «نحن صنایع ربنا و الناس بعد صنایع لنا»(3) هست ، «بوجوده ثبتت الارض و السماء بیمنه رزق الوری»(4) هست. در برابر آن گنبدهای مشهد و قم و عبدالعظیم و بغداد و سامره و کربلا و نجف و بقیع و دیگر جاها هست که شما از صدها فرسنگ راه آهنگ آنها میکنید و در برابرشان گردن کج گردانیده آمرزش گناه و گشایش کار میخواهید.
میگویند : «مگر اینها شرکست؟!».
میگویم : «اگر اینها شرک نیست پس شرک چیست؟!».
میباید دانست از زمانی که محمد بن عبدالوهاب نجدی برخاسته و جنگهای وهابیان و کارهای ایشان رخ داده ، تکانی درمیان مسلمانان پدید آمده ، و در هر کجا گروهی هوادار گفتههای محمد بن عبدالوهاب بودهاند و در هر کجا دستهای بنام «قرآنیان» پدید آمدهاند که بگفتهی خودشان خواستهاند قرآن را بخوانند و بفهمند و باورهای خود را با آن بسنجند. از این دستهها در شهرهای ایران نیز پدید آمده.
1ـ کسی را هَنباز [=شریک] خدا نشناسید.
2 ـ هر که حسین را در کربلا زیارت کند مانندهی آنست که خدا را بروی عرش زیارت کرده.
3 ـ ما ساختههای خداییم و سپس مردم ساختههای ما میباشند.
4 ـ با هستی اوست که زمین پایدار میباشد و بپاس اوست که بمردم روزی میرسد.
.
✴️ گواهی پاکدلانه
🔸 بقلم یک کارگر
سلام
من در چند سال گذشته که گوشیهای هوشمند و اینترنت در ایران رو به گسترش نهاد با نوشتههای آقای کسروی آشنا شدم به این صورت که شنیده بودم شخصی به صراحت بنای مخالفت با حکومت ملایان نهاده.
بدگمانی من به حکومت و رفتار ملایان سبب شد که با جستجو در اینترنت کتاب شیعیگری آقای کسروی را مطالعه کنم.
نیاز است اشاره کنم من قبل از مطالعهی این کتاب کسی بودم که در نماز جماعت شرکت میکردم ، به زیارت گنبد و بارگاهها میرفتم. چند بار بعد از زیارتِ قم با پای پیاده به مسجد جمکران رفته و آن نماز طولانی تحیت را میخواندم و شرکت در مراسم مذهبی شیعه را برای خود سرمایهای میدانستم. چه گویم که کاملاً شستشوی مغزی شده بودم.
اینک که فکر میکنم میبینم ، یکی از اسباب بدبختی ما ایرانیان این است که در هر شهر و روستا تریبونی (منبر) در اختیار این ملایان قرار گرفته که این تودهی بدبخت را هر روز رو به زوال میبرد.
بدتر از همه آنکه بزرگترهایمان یا بهتر گویم قربانیان قبل از ما ، ما را به شرکت در این مراسم تشویق میکنند.
اما خوشبختانه امروزه دیگر با پیشرفت علم و سهولت ارتباطات کسی نمیتواند مثل گذشته با توقیف کتابها و روزنامههای ما (پرچم و پیمان) مانع باهمادمان شود.
و خدا را شکر که روز به روز منبر ملایان پستتر میگردد.
ادامهی سخن : بعد از حدود دو سال من دوباره یا شاید چندباره کتاب شیعیگری را مطالعه کردم در هر بار مطالعه هَنایش این کتاب در من نمایان میگردید.
از عزیزانی که جدیداً قدم در این راه میگذارند خواهشمندم مطالب را چندین بار مطالعه کنند و آنطور که آقای کسروی گفته سه اصل روان پاک و فهم و خرد را پایه قرار داده داوری کنند.
بعد از آشنایی و عضویت در کانال و کتابخانهی پاکدینی شروع به مطالعهی کتابهای آقای کسروی کردم.
آنچه بیش از هر کتابی در من هنایید و حس میهندوستی و آزادگی و آتش غیرت و مردانگی را در من شعلهور کرد کتاب تاریخ مشروطه و تاریخ هجدهسالهی آذربایجان بود که مطالعهی آن برای هر ایرانی لازم است.
اصلاً باید این کتاب در مدارس تدریس شود. هر خبری از اوضاع مملکت و تطبیق آن با کتاب تاریخ به من نشان میدهد که ما اکنون در حال تکرار تاریخ هستیم.
خواستم از این نامه نحوهی آشناییام با پاکدینی بود اما تبدیل به نامهی درد و دل شد.
سخن طولانی شد ببخشید.
محمدرضا از آذربایجان
.
🔸 بقلم یک کارگر
سلام
من در چند سال گذشته که گوشیهای هوشمند و اینترنت در ایران رو به گسترش نهاد با نوشتههای آقای کسروی آشنا شدم به این صورت که شنیده بودم شخصی به صراحت بنای مخالفت با حکومت ملایان نهاده.
بدگمانی من به حکومت و رفتار ملایان سبب شد که با جستجو در اینترنت کتاب شیعیگری آقای کسروی را مطالعه کنم.
نیاز است اشاره کنم من قبل از مطالعهی این کتاب کسی بودم که در نماز جماعت شرکت میکردم ، به زیارت گنبد و بارگاهها میرفتم. چند بار بعد از زیارتِ قم با پای پیاده به مسجد جمکران رفته و آن نماز طولانی تحیت را میخواندم و شرکت در مراسم مذهبی شیعه را برای خود سرمایهای میدانستم. چه گویم که کاملاً شستشوی مغزی شده بودم.
اینک که فکر میکنم میبینم ، یکی از اسباب بدبختی ما ایرانیان این است که در هر شهر و روستا تریبونی (منبر) در اختیار این ملایان قرار گرفته که این تودهی بدبخت را هر روز رو به زوال میبرد.
بدتر از همه آنکه بزرگترهایمان یا بهتر گویم قربانیان قبل از ما ، ما را به شرکت در این مراسم تشویق میکنند.
اما خوشبختانه امروزه دیگر با پیشرفت علم و سهولت ارتباطات کسی نمیتواند مثل گذشته با توقیف کتابها و روزنامههای ما (پرچم و پیمان) مانع باهمادمان شود.
و خدا را شکر که روز به روز منبر ملایان پستتر میگردد.
ادامهی سخن : بعد از حدود دو سال من دوباره یا شاید چندباره کتاب شیعیگری را مطالعه کردم در هر بار مطالعه هَنایش این کتاب در من نمایان میگردید.
از عزیزانی که جدیداً قدم در این راه میگذارند خواهشمندم مطالب را چندین بار مطالعه کنند و آنطور که آقای کسروی گفته سه اصل روان پاک و فهم و خرد را پایه قرار داده داوری کنند.
بعد از آشنایی و عضویت در کانال و کتابخانهی پاکدینی شروع به مطالعهی کتابهای آقای کسروی کردم.
آنچه بیش از هر کتابی در من هنایید و حس میهندوستی و آزادگی و آتش غیرت و مردانگی را در من شعلهور کرد کتاب تاریخ مشروطه و تاریخ هجدهسالهی آذربایجان بود که مطالعهی آن برای هر ایرانی لازم است.
اصلاً باید این کتاب در مدارس تدریس شود. هر خبری از اوضاع مملکت و تطبیق آن با کتاب تاریخ به من نشان میدهد که ما اکنون در حال تکرار تاریخ هستیم.
خواستم از این نامه نحوهی آشناییام با پاکدینی بود اما تبدیل به نامهی درد و دل شد.
سخن طولانی شد ببخشید.
محمدرضا از آذربایجان
.
شادروان مسعود مقدم از پشتیبانان پیمان
پرچم دربارهی او چنین مینویسد :
آقای مسعود مقدم در هواداری از پیمان و دلبستگی بآن پیروی به پدر ارجمندش (آقای ضیاء مقدم) کردهاند. این جوان یکی از هواداران هنایندهی پیمان و یکی از کوشندگان برجستهی راه پاکدینیست. این جوان چه هنگامی که در تهران میبود و چه اکنون که در تبریز است همیشه میکوشد و همیشه همراهانی با خود میدارد.
آن سَهش که به نیکی جهان و به آمیغها در دلهای این جوانان پدید آمده و همچون آتش زبانه میزند ، سهش ورجاوندیست ، سهشی خداییست. از این سهشهای پاکست که یک نیروی خدایی پدیدار گردیده نادانیها و گمراهیها را از پیش خواهد برداشت.
پرچم دربارهی او چنین مینویسد :
آقای مسعود مقدم در هواداری از پیمان و دلبستگی بآن پیروی به پدر ارجمندش (آقای ضیاء مقدم) کردهاند. این جوان یکی از هواداران هنایندهی پیمان و یکی از کوشندگان برجستهی راه پاکدینیست. این جوان چه هنگامی که در تهران میبود و چه اکنون که در تبریز است همیشه میکوشد و همیشه همراهانی با خود میدارد.
آن سَهش که به نیکی جهان و به آمیغها در دلهای این جوانان پدید آمده و همچون آتش زبانه میزند ، سهش ورجاوندیست ، سهشی خداییست. از این سهشهای پاکست که یک نیروی خدایی پدیدار گردیده نادانیها و گمراهیها را از پیش خواهد برداشت.
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 31
3) داستان محسن جهانسوز و همراهان او : در اینجا چنین وانمود شده که جهانسوز و همراهانش بیهیچ گناهی گرفتار شدهاند و مختار برایشان دوسیه[=پرونده] ساخته است. ولی آیا حقیقت اینست؟!. این جوانان که تنها بنام احساسات تند و اندیشههای خام دسته میبستند و بخیالهایی میافتادند هیچ زیانی نداشتند و بایستی آنان را بحال خودشان گزارند؟!. در سیاست کشورداری چنین چیزی رواست؟!.
باید دانست من محسن جهانسوز را میشناسم. آن جوانْ سراپا احساسات بود و کشته شدن او یکی از داستانهاییست که مرا سخت متأثر کرده. شرح گرفتاری و محاکمه و کشته شدن او را که یکی از همراهانش (آقای سیروس) مینوشت ما در روزنامهی پرچم بچاپ رسانیدیم و بارها بآن جوان غیرتمند دلسوزی کردیم و بسیاری از همراهان او اکنون با من مربوطند و روزنامهی پرچم را راه میبرند. لیکن با اینحال نمیتوان گفت که چرا مختار ، جهانسوز و همراهانش را دستگیر کرده و بزندان انداخته؟.
من از شما میپرسم : جهانسوز چه میگفت؟ گرفتم که او و همراهانش که همگی جوانان ناآزمودهای بودند یک روزی تفنگهای خود را برداشته بیرون میریختند و شهر را تصرف کرده اختیار دولت را بدست میآوردند ـ پس از آن چه کاری میکردند؟!. از کدام سیاست خارجی آگاه بودند؟!. کدام اصلاح اجتماعی یا دینی را در نظر داشتند؟!. آنها نیز یا بایستی همچون رضاشاه کشور را با زور و فشار راه برند و یا آن را بدست هرج و مرج سپارند. جز از این هیچ نتیجهای بدست نیامدی و بلکه برخاستن خود آنان آشوب بسیار بزرگی پدید آوردی. پس چه جای نکوهشست که شهربانی جلوشان گرفته است؟!.
برای اینکه دانسته شود این جوانان چقدر ناآزمودهاند یک مثلی یاد میکنم : همان همراهان جهانسوز که از زندان بیرون آمده بودند چند تن بنزد من آمدند و چنین گفتند : ما نوشتههای شما را میخوانیم و میپذیریم و میخواهیم که با شما همراهی کنیم. چیزی که هست شما کند میروید ما باید تند برویم. گفتم اینکه میگویید من کند میروم و باید تند رفت یک تعبیر مجازیست ، ما که حقیقتاً راه نمیپیماییم که بدویم و یا گامهای بزرگتری برداریم تا تندروی باشد و مقصود شما حاصل شود. بگویید چه کار کنیم که تندروی محسوب شود ، بالاخره شما از من چه میخواهید؟.. ، چون این را گفتم خاموش گردیدند. چه ، راستی این بود که خود نیز نمیدانستند. سپس گفتند باید در روزنامه سخنان تندی نوشت. گفتم از سخنان تند چه نتیجه تواند بود؟!. گرفتم که تندیهایی کردم و نوشتم : باید خاینین را کشت ، باید ریشهی مرتجعین را کند.
یا داد زدم : ایران جاویدانست ، تمدن ایران فلانست ، فرهنگ ایران بَهمانست. همچون روزنامههای دیگر اینها را مکرر گردانیم چه سودی تواند داشت! اگر ما میخواهیم از این گرفتاریها رها گردیم باید ببینیم سرچشمهی آنها چیست و از راهش بچاره پردازیم و این کار با هیاهو و تندنویسی انجام نمیگیرد. چون اینها را گفتم ، همگی رام شدند و اکنون مدتیست که با من کار میکنند.
مقصودم آنست که این جوانان یک نقشهای ندارند ولی چون گرفتاری کشور را میبینند خودداری نمیتوانند و به یک جوش و جنبشی برمیخیزند و اگر جلوگیری نشود ، قهریست که کشور را بسوی هرج و مرج میبرند. ایراد من بآقای غفاری از این راه است که بجای آنکه از تندی جهانسوز بکاهد و او را به یک راه کوشش سودمندی بیندازد قدری هم تحریکش کرده و جوان بدبخت را دچار آن سرنوشت گردانیده.
با اینحال من بکشتن جهانسوز متأسفم. از او گناهی که موجب کشتن باشد سر نزده ، و اگر از آقای مختار یا از دیگر متهمین دربارهی یاران او شکنجه یا زجرهایی نیز رخ داده من هواداری از آنها ندارم و باید کیفر یابند ، سخن من دربارهی گرفتن و تعقیب کردن ایشانست که ناگزیری بوده.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 31
3) داستان محسن جهانسوز و همراهان او : در اینجا چنین وانمود شده که جهانسوز و همراهانش بیهیچ گناهی گرفتار شدهاند و مختار برایشان دوسیه[=پرونده] ساخته است. ولی آیا حقیقت اینست؟!. این جوانان که تنها بنام احساسات تند و اندیشههای خام دسته میبستند و بخیالهایی میافتادند هیچ زیانی نداشتند و بایستی آنان را بحال خودشان گزارند؟!. در سیاست کشورداری چنین چیزی رواست؟!.
باید دانست من محسن جهانسوز را میشناسم. آن جوانْ سراپا احساسات بود و کشته شدن او یکی از داستانهاییست که مرا سخت متأثر کرده. شرح گرفتاری و محاکمه و کشته شدن او را که یکی از همراهانش (آقای سیروس) مینوشت ما در روزنامهی پرچم بچاپ رسانیدیم و بارها بآن جوان غیرتمند دلسوزی کردیم و بسیاری از همراهان او اکنون با من مربوطند و روزنامهی پرچم را راه میبرند. لیکن با اینحال نمیتوان گفت که چرا مختار ، جهانسوز و همراهانش را دستگیر کرده و بزندان انداخته؟.
من از شما میپرسم : جهانسوز چه میگفت؟ گرفتم که او و همراهانش که همگی جوانان ناآزمودهای بودند یک روزی تفنگهای خود را برداشته بیرون میریختند و شهر را تصرف کرده اختیار دولت را بدست میآوردند ـ پس از آن چه کاری میکردند؟!. از کدام سیاست خارجی آگاه بودند؟!. کدام اصلاح اجتماعی یا دینی را در نظر داشتند؟!. آنها نیز یا بایستی همچون رضاشاه کشور را با زور و فشار راه برند و یا آن را بدست هرج و مرج سپارند. جز از این هیچ نتیجهای بدست نیامدی و بلکه برخاستن خود آنان آشوب بسیار بزرگی پدید آوردی. پس چه جای نکوهشست که شهربانی جلوشان گرفته است؟!.
برای اینکه دانسته شود این جوانان چقدر ناآزمودهاند یک مثلی یاد میکنم : همان همراهان جهانسوز که از زندان بیرون آمده بودند چند تن بنزد من آمدند و چنین گفتند : ما نوشتههای شما را میخوانیم و میپذیریم و میخواهیم که با شما همراهی کنیم. چیزی که هست شما کند میروید ما باید تند برویم. گفتم اینکه میگویید من کند میروم و باید تند رفت یک تعبیر مجازیست ، ما که حقیقتاً راه نمیپیماییم که بدویم و یا گامهای بزرگتری برداریم تا تندروی باشد و مقصود شما حاصل شود. بگویید چه کار کنیم که تندروی محسوب شود ، بالاخره شما از من چه میخواهید؟.. ، چون این را گفتم خاموش گردیدند. چه ، راستی این بود که خود نیز نمیدانستند. سپس گفتند باید در روزنامه سخنان تندی نوشت. گفتم از سخنان تند چه نتیجه تواند بود؟!. گرفتم که تندیهایی کردم و نوشتم : باید خاینین را کشت ، باید ریشهی مرتجعین را کند.
یا داد زدم : ایران جاویدانست ، تمدن ایران فلانست ، فرهنگ ایران بَهمانست. همچون روزنامههای دیگر اینها را مکرر گردانیم چه سودی تواند داشت! اگر ما میخواهیم از این گرفتاریها رها گردیم باید ببینیم سرچشمهی آنها چیست و از راهش بچاره پردازیم و این کار با هیاهو و تندنویسی انجام نمیگیرد. چون اینها را گفتم ، همگی رام شدند و اکنون مدتیست که با من کار میکنند.
مقصودم آنست که این جوانان یک نقشهای ندارند ولی چون گرفتاری کشور را میبینند خودداری نمیتوانند و به یک جوش و جنبشی برمیخیزند و اگر جلوگیری نشود ، قهریست که کشور را بسوی هرج و مرج میبرند. ایراد من بآقای غفاری از این راه است که بجای آنکه از تندی جهانسوز بکاهد و او را به یک راه کوشش سودمندی بیندازد قدری هم تحریکش کرده و جوان بدبخت را دچار آن سرنوشت گردانیده.
با اینحال من بکشتن جهانسوز متأسفم. از او گناهی که موجب کشتن باشد سر نزده ، و اگر از آقای مختار یا از دیگر متهمین دربارهی یاران او شکنجه یا زجرهایی نیز رخ داده من هواداری از آنها ندارم و باید کیفر یابند ، سخن من دربارهی گرفتن و تعقیب کردن ایشانست که ناگزیری بوده.
.
🔸 اگر ما میخواهیم از این گرفتاریها رها گردیم باید ببینیم سرچشمهی آنها چیست و از راهش بچاره پردازیم و این کار با هیاهو و تندنویسی انجام نمیگیرد.
🔅 برای پیوستن به کانال پاکدینی ، اینجا را بنوازید.
🔅 برای پیوستن به کانال پاکدینی ، اینجا را بنوازید.
✴️ چگونگی ترور یکم کسروی
(تکهی چهارم)
«... روز هشتم اردیبهشت که آن حادثه رخ داد و من به بیمارستان انتقال یافتم یکی از نگرانیهای من این بود که ادارهی شهربانی یا دستهای دیگری قضیه را بجریانات سیاسی مربوط گردانند و بنام طرفداری از ملایان که متأسفانه از سه سال پیش جزو سیاست دولتهای متزلزل این کشور بدبخت گردیده بقضیه رنگ دیگر دهند. از اینرو هنوز در بهداری بودم که بکسانی که از جمعیت ما آمده بودند گفتم پیش از هر کاری قضیه را بادارهی روزنامهها آگاهی دهند. هنوز زخمها کاملاً بسته نشده بود که این کار انجام گرفت.
همان روز پیشامدها بیاساس نبودن بدگمانی مرا باثبات رسانید. زیرا دانسته شد که کلانتری یک (که متأسفانه قراین بسیار بشرکت کارمندان آن در جنایت بدست آمده) و نمایندهی دادسرای نظامی اصرار دارند که چنان وانمود کنند که تپانچهها هر دو در دست من و همراهانم بوده و آن ما بودهایم که حمله بردهایم و برای آنکه موضوع را بماسانند گلوله خوردن مرا بکلی انکار کنند.
اینبود دیده شد بدکتر بیمارستان تلفن میکنند که موضوع گلوله خوردن را تصدیق نکند. بادارههای روزنامه از شهربانی تلفن میشود که چیزی در آن باره ننویسند. یک تلفن از مرکز مجهولی بکار افتاده گاهی بنام دربار و گاهی بنام معاون نخستوزیر بهمه جا دستور میدهد.(1)
فردا دانسته شد بآقایان دکتر قزلایاغ و دکتر شریفی پزشکان قانونی فشار آوردهاند که موضوع گلوله خوردن را تصدیق نکنند. بآقای دکتر رضا نور که عکس برداشته بود تهدید کردهاند.
آنچه از همه بدتر بود اینکه دو تن جوانی را که همراه من بودند و تپانچه از دست جانی گرفته و مرا از مرگ نجات داده بودند با جانیها در یک ردیف گرفته آنها را نیز بازداشت کردند. اگر روشان میشد دربارهی خود من نیز قرار بازداشت صادر میکردند.
این رفتار شهربانی که سرهنگ نقدی دادستان دادسرای نظامی وقت شرکت در آن داشت مرا بسیار آزرده گردانید. خدا میداند که پانزده و شانزده زخمی که داشتم و از این پهلو بآن پهلو نمیتوانستم گردید آن زحمت را بمن نداشت که این رفتار شرمآور شهربانی و آقای سرهنگ نقدی.
من سرچشمهی این سیاست بسیار بیخردانه را میدانم. از روزی که رضاشاه رفته رجال سیاسی و کارکنان ادارات ما محض به توهم آنکه دولت انگلیس محافظهکار است و طرفدار ملاهاست به یک چنین رفتار کشور ویرانکُن برخاستهاند و با یک توهم خود را و فرزندان خود را بزیر دست ملایان هیچنافهم سفیه میاندازند. این سیاست بسیار خنک رجال سیاسی و کارکنان اداری ما تا حدی شرمآور است که من عارم میآید گفتگو از آن کنم.
من از زخمی شدن خود تأسف نداشتم. زیرا از آن روزی که باین کوششها برخاستم پیشبینی کرده بودم که چنین وحشیگریها نیز رخ دهد. آنچه مرا آزرده میگردانید رفتار شهربانی و دولت بود. هنگامی که نمایندهی شهربانی بنزد من آمده پرسید : (شرح منازعه چه بوده) این کلمهی منازعه که از روی قصد گفته میشد بیش از گلولهها بمن تأثیر کرد و جهان روشن را در نظرم تیره گردانید.
چند تن جوان پست نافهم با تحریک ملایان و دیگران نقشه کشیده و دست بهم داده روز روشن در خیابان ده دوازده تن بسر من ریختهاند و دو گلوله زدهاند با چاقو از سیزده جا زخمی گردانیدهاند. در یک چنین پیشامدی شهربانی که مسؤول کشف جرائم است با جانیها مساعدت میکنند و قضیه را منازعه نامیده میخواهد رنگ آن را تغییر دهد که هم کمکی بجانیها کند و جرم را خفیفتر گرداند و هم توهینی بمن رساند. میخواهد چنان وانماید که من در خیابان ایستاده با یک سیدک گدایی مجادله کردهام و تپانچه کشیدهام و طرف نزاع شدهام ـ افسوس باین کشور بدبخت افسوس...»
پس از آن ، کسروی در گفتار دیگری که برای خواندن در نشست روزنامهنویسان آماده کرده بود و در ماهنامهی شهریور 1324 بچاپ رسیده ، با اشاره به این پیشامد ننگآور و پشتیانی حکومت از جنایتکاران ، چنین میگوید :
(1) : در این باره در دفتر «چرا کسروی را کشتند؟» شرح بیشتر داده شده.
(تکهی چهارم)
«... روز هشتم اردیبهشت که آن حادثه رخ داد و من به بیمارستان انتقال یافتم یکی از نگرانیهای من این بود که ادارهی شهربانی یا دستهای دیگری قضیه را بجریانات سیاسی مربوط گردانند و بنام طرفداری از ملایان که متأسفانه از سه سال پیش جزو سیاست دولتهای متزلزل این کشور بدبخت گردیده بقضیه رنگ دیگر دهند. از اینرو هنوز در بهداری بودم که بکسانی که از جمعیت ما آمده بودند گفتم پیش از هر کاری قضیه را بادارهی روزنامهها آگاهی دهند. هنوز زخمها کاملاً بسته نشده بود که این کار انجام گرفت.
همان روز پیشامدها بیاساس نبودن بدگمانی مرا باثبات رسانید. زیرا دانسته شد که کلانتری یک (که متأسفانه قراین بسیار بشرکت کارمندان آن در جنایت بدست آمده) و نمایندهی دادسرای نظامی اصرار دارند که چنان وانمود کنند که تپانچهها هر دو در دست من و همراهانم بوده و آن ما بودهایم که حمله بردهایم و برای آنکه موضوع را بماسانند گلوله خوردن مرا بکلی انکار کنند.
اینبود دیده شد بدکتر بیمارستان تلفن میکنند که موضوع گلوله خوردن را تصدیق نکند. بادارههای روزنامه از شهربانی تلفن میشود که چیزی در آن باره ننویسند. یک تلفن از مرکز مجهولی بکار افتاده گاهی بنام دربار و گاهی بنام معاون نخستوزیر بهمه جا دستور میدهد.(1)
فردا دانسته شد بآقایان دکتر قزلایاغ و دکتر شریفی پزشکان قانونی فشار آوردهاند که موضوع گلوله خوردن را تصدیق نکنند. بآقای دکتر رضا نور که عکس برداشته بود تهدید کردهاند.
آنچه از همه بدتر بود اینکه دو تن جوانی را که همراه من بودند و تپانچه از دست جانی گرفته و مرا از مرگ نجات داده بودند با جانیها در یک ردیف گرفته آنها را نیز بازداشت کردند. اگر روشان میشد دربارهی خود من نیز قرار بازداشت صادر میکردند.
این رفتار شهربانی که سرهنگ نقدی دادستان دادسرای نظامی وقت شرکت در آن داشت مرا بسیار آزرده گردانید. خدا میداند که پانزده و شانزده زخمی که داشتم و از این پهلو بآن پهلو نمیتوانستم گردید آن زحمت را بمن نداشت که این رفتار شرمآور شهربانی و آقای سرهنگ نقدی.
من سرچشمهی این سیاست بسیار بیخردانه را میدانم. از روزی که رضاشاه رفته رجال سیاسی و کارکنان ادارات ما محض به توهم آنکه دولت انگلیس محافظهکار است و طرفدار ملاهاست به یک چنین رفتار کشور ویرانکُن برخاستهاند و با یک توهم خود را و فرزندان خود را بزیر دست ملایان هیچنافهم سفیه میاندازند. این سیاست بسیار خنک رجال سیاسی و کارکنان اداری ما تا حدی شرمآور است که من عارم میآید گفتگو از آن کنم.
من از زخمی شدن خود تأسف نداشتم. زیرا از آن روزی که باین کوششها برخاستم پیشبینی کرده بودم که چنین وحشیگریها نیز رخ دهد. آنچه مرا آزرده میگردانید رفتار شهربانی و دولت بود. هنگامی که نمایندهی شهربانی بنزد من آمده پرسید : (شرح منازعه چه بوده) این کلمهی منازعه که از روی قصد گفته میشد بیش از گلولهها بمن تأثیر کرد و جهان روشن را در نظرم تیره گردانید.
چند تن جوان پست نافهم با تحریک ملایان و دیگران نقشه کشیده و دست بهم داده روز روشن در خیابان ده دوازده تن بسر من ریختهاند و دو گلوله زدهاند با چاقو از سیزده جا زخمی گردانیدهاند. در یک چنین پیشامدی شهربانی که مسؤول کشف جرائم است با جانیها مساعدت میکنند و قضیه را منازعه نامیده میخواهد رنگ آن را تغییر دهد که هم کمکی بجانیها کند و جرم را خفیفتر گرداند و هم توهینی بمن رساند. میخواهد چنان وانماید که من در خیابان ایستاده با یک سیدک گدایی مجادله کردهام و تپانچه کشیدهام و طرف نزاع شدهام ـ افسوس باین کشور بدبخت افسوس...»
پس از آن ، کسروی در گفتار دیگری که برای خواندن در نشست روزنامهنویسان آماده کرده بود و در ماهنامهی شهریور 1324 بچاپ رسیده ، با اشاره به این پیشامد ننگآور و پشتیانی حکومت از جنایتکاران ، چنین میگوید :
(1) : در این باره در دفتر «چرا کسروی را کشتند؟» شرح بیشتر داده شده.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار دوم : بهانههایی که مسلمانان میآورند - تکهی نهم
این یک برداشت نیکنماییست و بیرون خوشی میدارد. ولی درونش ناخوشست و جز هودههای ناستوده از آن بدست نیامده ، و این با چند شُوند است که در پایین با کوتاهی یاد میکنیم :
1) اینان با قرآن آن رفتار را میکنند که بنیادگزاران کیشها و آموزاکها کردهاند. بنیادگزاران کیشها و آموزاکها آیههای قرآن را بدلخواه معنی کرده و هر آیهای را که با گفتههای خود ناسازگار یافتهاند بگزارش پرداختهاند ، اینان نیز همین رفتار را میکنند. مثلاً یک شیعی چون قرآنی میگردد بجای آنکه باورهای خود را با قرآن بسنجد قرآن را با باورهای خود میسنجد ، مثلاً در قرآن که در دو جا آشکارا میگوید : «لَا أَعْلَمُ الْغَیبَ»(1) سردستهی قرآنیان با من گفتگو کرده میگفت : «ای من عندی»(2) .
2) قرآن پاسخده بسیاری از گمراهیهای این زمان ـ از صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مادّیگری و مانند اینها ـ نیست ، و آنان که دلهاشان پر از این گمراهیها نیز هست از خواندن قرآن و از سر سپاردن بآن ، هودهای در این باره بدست نمیآورند و دودل و گیجسر میمانند.
3) بسیاری از دستورهای ارجدار قرآن ـ همچون باهمی و یگانگی مسلمانان ، جنگیدن با بیدینان ، فرمان بردن از اولوالأمر ، و پرداختن زکات و مانند اینها ـ بیزمینه گردیده. اینست از خواندن آیههایی دربارهی اینها و از گفتگو کردن ، جز دور شدن از زمان و از خواهاکهای آن نتیجه برنمیدارند.
4) از دلبستگیای که به قرآن پیدا میکنند هر سخن ارجداری که شنیدند و هر دانشی که دانستند در زیر آیههای آن جا میدهند ، و این را که جز نادانی و نافهمی نیست کار نیکی میپندارند.
5) همین دستاویزی گردیده که خود را رستگار میپندارند و بهیچ سخنی ، اگرچه با دلیل باشد ، گوش نمیدهند و بهیچ راهنمایی گردن نمیگزارند. بلکه بهمین دستاویز به هر کسی برتری میفروشند.
رویهمرفته بجای سود بردن زیان میبرند و بجای نیک شدن بدتر میگردند. این چیزیست که ما نیک آزمودهایم. آری وهابیان از رو آوردن به قرآن به نتیجهی نیکی رسیدهاند و خود درمیان مسلمانان بهترین گروه میباشند ، و این در سایهی آن بود که از یکسو محمد بن عبدالوهاب مردی دانشمند میبوده و معنی قرآن را بهتر از دیگران میفهمیده ، و از یکسو مردم بیاباننشین عرب کسان سادهای میبودهاند و دلهاشان باندازهی دیگران آلوده نمیبوده.
کوتاهسخن : قرآن یکی از بهانهها در دست مسلمانانست ، و این کتاب که روزی مایهی رستگاری تودهها بوده امروز دستاویزی برای پافشاری در گمراهی و ایستادگی در برابر رستگاری میباشد.
دربارهی قرآن گیجسریهای بسیاری درمیان مسلمانانست و من برای روشنی سخن داستانی را در اینجا مینویسم :
چندی پیش یکی از ملایان بنزد من آمده چنین میگوید : «شما اگر به قرآن دعوت میکردید بهتر بود». گفتم : آن دعوت را شما کنید. اگر این کار چندان آسانست که یک کسی بسر خود برخیزد و خواهش این و آن را هم بپذیرد ، شما گام پیش گزارید و مردمان را به قرآن خوانید. دیگر چرا بمن دستور میدهید؟!. این کی بوده که کوشنده یکی باشد و دستور دهنده یکی؟!.
1ـ ناپیدا نمیدانم. سورهی انعام (6) ، آیهی 50 [و سورهی هود (11) ، آیهی 31].
2 ـ از پیش خودم ـ میخواهد بگوید پیغمبر که گفته «ناپیدا نمیدانم» خواستش این بوده که از پیش خود نمیدانم وگرنه از پیش خدا میدانم.
.
🔸 گفتار دوم : بهانههایی که مسلمانان میآورند - تکهی نهم
این یک برداشت نیکنماییست و بیرون خوشی میدارد. ولی درونش ناخوشست و جز هودههای ناستوده از آن بدست نیامده ، و این با چند شُوند است که در پایین با کوتاهی یاد میکنیم :
1) اینان با قرآن آن رفتار را میکنند که بنیادگزاران کیشها و آموزاکها کردهاند. بنیادگزاران کیشها و آموزاکها آیههای قرآن را بدلخواه معنی کرده و هر آیهای را که با گفتههای خود ناسازگار یافتهاند بگزارش پرداختهاند ، اینان نیز همین رفتار را میکنند. مثلاً یک شیعی چون قرآنی میگردد بجای آنکه باورهای خود را با قرآن بسنجد قرآن را با باورهای خود میسنجد ، مثلاً در قرآن که در دو جا آشکارا میگوید : «لَا أَعْلَمُ الْغَیبَ»(1) سردستهی قرآنیان با من گفتگو کرده میگفت : «ای من عندی»(2) .
2) قرآن پاسخده بسیاری از گمراهیهای این زمان ـ از صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مادّیگری و مانند اینها ـ نیست ، و آنان که دلهاشان پر از این گمراهیها نیز هست از خواندن قرآن و از سر سپاردن بآن ، هودهای در این باره بدست نمیآورند و دودل و گیجسر میمانند.
3) بسیاری از دستورهای ارجدار قرآن ـ همچون باهمی و یگانگی مسلمانان ، جنگیدن با بیدینان ، فرمان بردن از اولوالأمر ، و پرداختن زکات و مانند اینها ـ بیزمینه گردیده. اینست از خواندن آیههایی دربارهی اینها و از گفتگو کردن ، جز دور شدن از زمان و از خواهاکهای آن نتیجه برنمیدارند.
4) از دلبستگیای که به قرآن پیدا میکنند هر سخن ارجداری که شنیدند و هر دانشی که دانستند در زیر آیههای آن جا میدهند ، و این را که جز نادانی و نافهمی نیست کار نیکی میپندارند.
5) همین دستاویزی گردیده که خود را رستگار میپندارند و بهیچ سخنی ، اگرچه با دلیل باشد ، گوش نمیدهند و بهیچ راهنمایی گردن نمیگزارند. بلکه بهمین دستاویز به هر کسی برتری میفروشند.
رویهمرفته بجای سود بردن زیان میبرند و بجای نیک شدن بدتر میگردند. این چیزیست که ما نیک آزمودهایم. آری وهابیان از رو آوردن به قرآن به نتیجهی نیکی رسیدهاند و خود درمیان مسلمانان بهترین گروه میباشند ، و این در سایهی آن بود که از یکسو محمد بن عبدالوهاب مردی دانشمند میبوده و معنی قرآن را بهتر از دیگران میفهمیده ، و از یکسو مردم بیاباننشین عرب کسان سادهای میبودهاند و دلهاشان باندازهی دیگران آلوده نمیبوده.
کوتاهسخن : قرآن یکی از بهانهها در دست مسلمانانست ، و این کتاب که روزی مایهی رستگاری تودهها بوده امروز دستاویزی برای پافشاری در گمراهی و ایستادگی در برابر رستگاری میباشد.
دربارهی قرآن گیجسریهای بسیاری درمیان مسلمانانست و من برای روشنی سخن داستانی را در اینجا مینویسم :
چندی پیش یکی از ملایان بنزد من آمده چنین میگوید : «شما اگر به قرآن دعوت میکردید بهتر بود». گفتم : آن دعوت را شما کنید. اگر این کار چندان آسانست که یک کسی بسر خود برخیزد و خواهش این و آن را هم بپذیرد ، شما گام پیش گزارید و مردمان را به قرآن خوانید. دیگر چرا بمن دستور میدهید؟!. این کی بوده که کوشنده یکی باشد و دستور دهنده یکی؟!.
1ـ ناپیدا نمیدانم. سورهی انعام (6) ، آیهی 50 [و سورهی هود (11) ، آیهی 31].
2 ـ از پیش خودم ـ میخواهد بگوید پیغمبر که گفته «ناپیدا نمیدانم» خواستش این بوده که از پیش خود نمیدانم وگرنه از پیش خدا میدانم.
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 32
خلاصهی دفاع من دربارهی پروندههای توقیف آنست که آنچه که با دستور زبانی یا کتبی شاه و مربوط بامور دولتی بوده نمیتوان بآقای مختار یا بدیگری دربارهی آنها ایراد گرفت. ما همگی میدانیم که رئیس شهربانی نمیتوانست در برابر شاه بایستد و بگوید این کار چون خلاف قانونست من نمیکنم. یک رئیس شهربانی ناگزیر از فرمانبرداری بوده. اما اگر دربارهی کسانی از روی اغراض شخصی یک تعدی کردهاند البته باید سزاشان ببینند.
اما دربارهی پروندههای اتهام قتل ، من پیش از آنکه بیانات دوم دادستان را بشنوم میدانستم که این پرونده پوچست و دلیلی برای اتهام در آنها نیست ولی چون بیانات دادستان را شنیدم پوچی آنها در نظرم بیشتر مجسم گردید. زیرا دادستان بجای آنکه بایرادهای ما پاسخی دهد به یک رشته سخنان سستتر دیگری پرداخت ، مثلاً دربارهی کشتن نصرتالدوله دلیلهای پایین را شمرد :
1ـ حسینقلی و همراهانش پیش از رفتن به سمنان وجهی بعنوان انعام گرفتهاند ـ پاسخ این دلیل مکرر داده شده زیرا در آن قبضها تصریح شده وجهی که پرداخته شده در مقابل خدمت «انجام داده شده» بوده است و احتمال اینکه در مقابل کشتن فیروز که سپس بایستی انجام دهند بوده نمیرود. گذشته از آنکه ما میدانیم حسینقلی و همراهانش که مأمورین دیرین شهربانی بودهاند جهت نداشت پیش از انجام یک امری پاداشی در برابر آن باینان داده شود اساساً این مستبعد است که بگوییم باین مأمورین از تهران دستور کشتن نصرتالدوله را داده بودند. بر فرض آنکه کشتن را قبول کنیم چنین امری را قبول نتوانیم کرد.
2ـ ابوطالب چون مزاحم بوده به تهران بازگردانیدهاند ـ آری ابوطالب را به تهران بازگردانیدهاند ولی این ملازمه ندارد که قصد کشتن داشتهاند. چنانکه از پرونده پیداست او را میگفتهاند به بیرون سخن میبرد و باین عنوان از آنجا دورش ساختهاند.
3ـ از تهران مأمورین مخصوص فرستادهاند ـ عجب دلیلی ذکر شد. این را آقای مختار و دیگران توضیح دادند که برای نگهداری «تحت نظرها» یک ادارهی خاصی و مأمورین خاصی بوده و ما خود نیز میدانیم که زیر نظر گرفتن یک مردی همچون نصرتالدوله کار آژانهای بیسواد و ناآگاه سمنان نبوده و البته بایستی برای نگهداری او مأمورین آزموده و آگاهی از تهران فرستاده گردد.
4ـ درها و پنجرهها را تیغه کردهاند ـ پنجره نبوده از در نیز تنها یکی را تیغه کردهاند. این هم یک امر بسیار عادی بوده. خانه دو در داشته مأمورین برای آسانی کار خود یکی را تیغه کردهاند. نظیر این بسیار بوده و هیچ ملازمهای با کشتن ندارد. چند سال پیش که آقای علی دشتی مبغوض گردید و بایستی مأمورین شهربانی او را در خانهی خودش در تحت نظر نگه دارند خانهی او نیز دو در داشته که مأمورین یکی را تیغه کرده بودهاند.
5 ـ سگ را بیرون کردهاند ـ مأمورین از سگ میترسیدهاند و آن را بیرون کردهاند ، هیچ دلالتی بقصد کشتن ندارد. زیرا بر فرض داشتن چنان قصدی سگ چه ممانعتی میتوانست؟!.
6 ـ او را از طبقهی بالا بپایین آوردهاند ـ این نیز یک امر عادیست. چون در طبقهی بالا نظارت دشوارتر است بطبقهی پایین آوردهاند و شاید هم در ضمن قصد توهین و اذیت داشتهاند ولی ملازمه با قصد کشتن ندارد. زیرا در بالا هم میتوانستند کشت.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 32
خلاصهی دفاع من دربارهی پروندههای توقیف آنست که آنچه که با دستور زبانی یا کتبی شاه و مربوط بامور دولتی بوده نمیتوان بآقای مختار یا بدیگری دربارهی آنها ایراد گرفت. ما همگی میدانیم که رئیس شهربانی نمیتوانست در برابر شاه بایستد و بگوید این کار چون خلاف قانونست من نمیکنم. یک رئیس شهربانی ناگزیر از فرمانبرداری بوده. اما اگر دربارهی کسانی از روی اغراض شخصی یک تعدی کردهاند البته باید سزاشان ببینند.
اما دربارهی پروندههای اتهام قتل ، من پیش از آنکه بیانات دوم دادستان را بشنوم میدانستم که این پرونده پوچست و دلیلی برای اتهام در آنها نیست ولی چون بیانات دادستان را شنیدم پوچی آنها در نظرم بیشتر مجسم گردید. زیرا دادستان بجای آنکه بایرادهای ما پاسخی دهد به یک رشته سخنان سستتر دیگری پرداخت ، مثلاً دربارهی کشتن نصرتالدوله دلیلهای پایین را شمرد :
1ـ حسینقلی و همراهانش پیش از رفتن به سمنان وجهی بعنوان انعام گرفتهاند ـ پاسخ این دلیل مکرر داده شده زیرا در آن قبضها تصریح شده وجهی که پرداخته شده در مقابل خدمت «انجام داده شده» بوده است و احتمال اینکه در مقابل کشتن فیروز که سپس بایستی انجام دهند بوده نمیرود. گذشته از آنکه ما میدانیم حسینقلی و همراهانش که مأمورین دیرین شهربانی بودهاند جهت نداشت پیش از انجام یک امری پاداشی در برابر آن باینان داده شود اساساً این مستبعد است که بگوییم باین مأمورین از تهران دستور کشتن نصرتالدوله را داده بودند. بر فرض آنکه کشتن را قبول کنیم چنین امری را قبول نتوانیم کرد.
2ـ ابوطالب چون مزاحم بوده به تهران بازگردانیدهاند ـ آری ابوطالب را به تهران بازگردانیدهاند ولی این ملازمه ندارد که قصد کشتن داشتهاند. چنانکه از پرونده پیداست او را میگفتهاند به بیرون سخن میبرد و باین عنوان از آنجا دورش ساختهاند.
3ـ از تهران مأمورین مخصوص فرستادهاند ـ عجب دلیلی ذکر شد. این را آقای مختار و دیگران توضیح دادند که برای نگهداری «تحت نظرها» یک ادارهی خاصی و مأمورین خاصی بوده و ما خود نیز میدانیم که زیر نظر گرفتن یک مردی همچون نصرتالدوله کار آژانهای بیسواد و ناآگاه سمنان نبوده و البته بایستی برای نگهداری او مأمورین آزموده و آگاهی از تهران فرستاده گردد.
4ـ درها و پنجرهها را تیغه کردهاند ـ پنجره نبوده از در نیز تنها یکی را تیغه کردهاند. این هم یک امر بسیار عادی بوده. خانه دو در داشته مأمورین برای آسانی کار خود یکی را تیغه کردهاند. نظیر این بسیار بوده و هیچ ملازمهای با کشتن ندارد. چند سال پیش که آقای علی دشتی مبغوض گردید و بایستی مأمورین شهربانی او را در خانهی خودش در تحت نظر نگه دارند خانهی او نیز دو در داشته که مأمورین یکی را تیغه کرده بودهاند.
5 ـ سگ را بیرون کردهاند ـ مأمورین از سگ میترسیدهاند و آن را بیرون کردهاند ، هیچ دلالتی بقصد کشتن ندارد. زیرا بر فرض داشتن چنان قصدی سگ چه ممانعتی میتوانست؟!.
6 ـ او را از طبقهی بالا بپایین آوردهاند ـ این نیز یک امر عادیست. چون در طبقهی بالا نظارت دشوارتر است بطبقهی پایین آوردهاند و شاید هم در ضمن قصد توهین و اذیت داشتهاند ولی ملازمه با قصد کشتن ندارد. زیرا در بالا هم میتوانستند کشت.
.