نسخهی دیرتری از چاپ کتابچهی «سیاست حسینیه» در تبریز.
در گرماگرم شور و جنبش مشروطه این کتابچه بیکبار دلهای شیعیان (مخالفان مشروطه) را شوریده گردانید. داستان درست آن را در کتاب «داوری» بخوانید.
در گرماگرم شور و جنبش مشروطه این کتابچه بیکبار دلهای شیعیان (مخالفان مشروطه) را شوریده گردانید. داستان درست آن را در کتاب «داوری» بخوانید.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📗 اسرار هزارساله
✍ علیاکبر حکمیزاده
🔍 طرح برخی ایرادها به شیعیگری در قالب پرسشهایی از پیشوایان این کیش.
📊 شمار صفحهها : ۷۳
📝 بازپسین پراکنش : اردیبهشت ۱۴۰۰
📚 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
کتاب را از اینجا دریافت کنید.
✍ علیاکبر حکمیزاده
🔍 طرح برخی ایرادها به شیعیگری در قالب پرسشهایی از پیشوایان این کیش.
📊 شمار صفحهها : ۷۳
📝 بازپسین پراکنش : اردیبهشت ۱۴۰۰
📚 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
کتاب را از اینجا دریافت کنید.
🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی پنج از ده
این سئوال را که میکند پیش از آنکه شیخقربان جواب دهد مسافرها باو فرصت نداده ، از چند جا آواز به آواز هم انداخته میگویند : «آقا مفتخواری!.. مفتخواری زیانش بیشتر است ... از ما بپرس! آقاشیخقربان چه میداند؟!. مفتخواری این مملکت را ویران ساخته ، پدر ما را درآورده! ببینید این صحراست. به هر طرف نگاه میکنی تا چشم کار میکند ویرانه است. تمام اینها نتیجهی مفتخواریست ...». یکی بلند شده دکمههای کت خود را باز میکند و پیراهن خود را نشان داده میگوید : «ببینید از ده جا پاره است. حاجیها چلوار ، کتان ، چیت ، همه چیز را انبار میکنند و این حال روزگار ما میباشد ، بچههام تمام لختند ...».
شیخقربان که اینها را میشنود هاج و واج شده است. آقااحمد مسافران را آرام گردانیده میگوید : «خیلی ممنونم که حرف مرا تصدیق کردید. ولی طرف گفتگو آقاشیخقربانست. من دوست میدارم خود او حرف بزند». سپس روی خود را به شیخقربان گردانیده میگوید :
... : آقا ، شما خودتان جواب دهید. شما این را بفرمایید که ریش تراشیدن چه ضرر دارد که شما اینقدر بآن چسبیدهاید؟!.
شیخقربان : ریش تراشیدن چه ضرر دارد؟! پس این بلاها که خدا میفرستد ضرر نیست؟!.
آقااحمد : خواهشمندم بخدا توهین نکنید ، اولاً خدا بزرگتر از آنست که بخاطر ریش تراشیدن و گیس تراشیدن بمردم بلا فرستد. ثانیاً ریش تراشیدن در ایران ده پانزده سالست معمول شده. در زمان رضاشاه چون رختها عوض شد مردم ریشهاشان هم تراشیدند. شما بگویید ببینیم در این ده پانزده سال خدا چه بلایی به ایران فرستاده؟!. کدام سال بوده که از آسمان نباریده یا از زمین نروییده؟!.
شیخقربان : پس این بلاها چیست؟..
آقااحمد : کدام بلاها؟!. اسمهاشان ببر!
شیخقربان : سه سال پیش ، پس آن قحطی چه بود؟!.
آقااحمد : خوب شد گفتی. آری سه سال پیش در ایران قحطی شد و ما نان سیلو خوردیم. در آن سال بسیاری از خانوادهها نفله شدند. ولی آیا آن بلا را خدا فرستاده بود؟!. در آن سال خدا چه کرده بود که بگوییم بلا را او فرستاده بود؟!. آیا از آسمان باران نبارانیده بود؟!. آیا از زمین سنبل نرویانده بود؟!.. آیا ملخ یا سن فرستاده بود؟!. آیا کدام یکی از اینها بود؟!.
شیخقربان : شیخقربان من چه میدانم! هرچه بود بلای خدا بود! من از خود آیتالله اصفهانی (1) شنیدم میفرمود : نتیجهی معاصی ایرانیهاست.
آقااحمد : اگر شما نمیدانید ما میدانیم. گوش بدهید برایتان بگویم. در آن سال در ایران بارش خوب شده محصول هم خوب آمده بود. علتی برای گرانی یا قحطی در این مملکت نبود. ولی چون دولتهای اروپا جنگ میکردند و سه دولت قشونهای خود را بکشور ما ریخته علاوه از آنها جمعیت انبوهی از لهستانیها به مملکت ما آمده بودند ، اینها از روی احتیاط یا از راه احتیاج شروع کردند به خواربار خریدن که یکدفعه نرخ غله را سه چهار برابر بالا بردند. تاجرها نیز بهانه بدستشان افتاده همه چیز را چند برابر ترقی دادند.
در آن سال ما چیزی کم نداشتیم. ولی دیگران بردند و خوردند و بخود ما نگزاردند. در آن سال عسل در تهران ، یکدفعه از منی یک تومان به ده تومان رسید. من در تعجب بودم که چه شده؟.. مگر عسل امسال کمست ، بعد که تحقیق کردم دانسته شد لهستانیها و آمریکاییها روزانه هشتاد کیلو عسل صورت داده بودند که برای آنها فرستاده شود و بهمین جهت بود که یکدفعه قیمتش ده بر یک بالا رفته بود.
اگر وارسی کنیم علت آن قحطی و بدبختی ، ناتوانی دولت ایران بود که نمیتوانست جلو بیگانگان را گرفته نگزارد خواربار بخرند و بخارجه فرستند. نمیتوانست مجبورشان کند که برای قشون خود خواربار از مملکت خود بیاورند. نمیتوانست از حاجیهای طمعکار انباردار بازار بوسیلهی قانون جلو گیرد. باعث گرانی ناتوانی دولت بود ، و گناه ناتوانی دولت هم بگردن شماست. شما ملایان ـ از بس نشسته گفتهاید : «دولت ظالم است ، غاصب است ، تا میتوانید مالیات ندهید بسربازی نروید ..». با این تعلیمات زهرآلود دولت و مملکت را باین حال بدبختی انداختهاید.
پابرگی :
1ـ آیتالله سیدابوالحسن اصفهانی مرجع تقلید شیعیان که سال پس از این داستان درگذشت.
.
🔸 تکهی پنج از ده
این سئوال را که میکند پیش از آنکه شیخقربان جواب دهد مسافرها باو فرصت نداده ، از چند جا آواز به آواز هم انداخته میگویند : «آقا مفتخواری!.. مفتخواری زیانش بیشتر است ... از ما بپرس! آقاشیخقربان چه میداند؟!. مفتخواری این مملکت را ویران ساخته ، پدر ما را درآورده! ببینید این صحراست. به هر طرف نگاه میکنی تا چشم کار میکند ویرانه است. تمام اینها نتیجهی مفتخواریست ...». یکی بلند شده دکمههای کت خود را باز میکند و پیراهن خود را نشان داده میگوید : «ببینید از ده جا پاره است. حاجیها چلوار ، کتان ، چیت ، همه چیز را انبار میکنند و این حال روزگار ما میباشد ، بچههام تمام لختند ...».
شیخقربان که اینها را میشنود هاج و واج شده است. آقااحمد مسافران را آرام گردانیده میگوید : «خیلی ممنونم که حرف مرا تصدیق کردید. ولی طرف گفتگو آقاشیخقربانست. من دوست میدارم خود او حرف بزند». سپس روی خود را به شیخقربان گردانیده میگوید :
... : آقا ، شما خودتان جواب دهید. شما این را بفرمایید که ریش تراشیدن چه ضرر دارد که شما اینقدر بآن چسبیدهاید؟!.
شیخقربان : ریش تراشیدن چه ضرر دارد؟! پس این بلاها که خدا میفرستد ضرر نیست؟!.
آقااحمد : خواهشمندم بخدا توهین نکنید ، اولاً خدا بزرگتر از آنست که بخاطر ریش تراشیدن و گیس تراشیدن بمردم بلا فرستد. ثانیاً ریش تراشیدن در ایران ده پانزده سالست معمول شده. در زمان رضاشاه چون رختها عوض شد مردم ریشهاشان هم تراشیدند. شما بگویید ببینیم در این ده پانزده سال خدا چه بلایی به ایران فرستاده؟!. کدام سال بوده که از آسمان نباریده یا از زمین نروییده؟!.
شیخقربان : پس این بلاها چیست؟..
آقااحمد : کدام بلاها؟!. اسمهاشان ببر!
شیخقربان : سه سال پیش ، پس آن قحطی چه بود؟!.
آقااحمد : خوب شد گفتی. آری سه سال پیش در ایران قحطی شد و ما نان سیلو خوردیم. در آن سال بسیاری از خانوادهها نفله شدند. ولی آیا آن بلا را خدا فرستاده بود؟!. در آن سال خدا چه کرده بود که بگوییم بلا را او فرستاده بود؟!. آیا از آسمان باران نبارانیده بود؟!. آیا از زمین سنبل نرویانده بود؟!.. آیا ملخ یا سن فرستاده بود؟!. آیا کدام یکی از اینها بود؟!.
شیخقربان : شیخقربان من چه میدانم! هرچه بود بلای خدا بود! من از خود آیتالله اصفهانی (1) شنیدم میفرمود : نتیجهی معاصی ایرانیهاست.
آقااحمد : اگر شما نمیدانید ما میدانیم. گوش بدهید برایتان بگویم. در آن سال در ایران بارش خوب شده محصول هم خوب آمده بود. علتی برای گرانی یا قحطی در این مملکت نبود. ولی چون دولتهای اروپا جنگ میکردند و سه دولت قشونهای خود را بکشور ما ریخته علاوه از آنها جمعیت انبوهی از لهستانیها به مملکت ما آمده بودند ، اینها از روی احتیاط یا از راه احتیاج شروع کردند به خواربار خریدن که یکدفعه نرخ غله را سه چهار برابر بالا بردند. تاجرها نیز بهانه بدستشان افتاده همه چیز را چند برابر ترقی دادند.
در آن سال ما چیزی کم نداشتیم. ولی دیگران بردند و خوردند و بخود ما نگزاردند. در آن سال عسل در تهران ، یکدفعه از منی یک تومان به ده تومان رسید. من در تعجب بودم که چه شده؟.. مگر عسل امسال کمست ، بعد که تحقیق کردم دانسته شد لهستانیها و آمریکاییها روزانه هشتاد کیلو عسل صورت داده بودند که برای آنها فرستاده شود و بهمین جهت بود که یکدفعه قیمتش ده بر یک بالا رفته بود.
اگر وارسی کنیم علت آن قحطی و بدبختی ، ناتوانی دولت ایران بود که نمیتوانست جلو بیگانگان را گرفته نگزارد خواربار بخرند و بخارجه فرستند. نمیتوانست مجبورشان کند که برای قشون خود خواربار از مملکت خود بیاورند. نمیتوانست از حاجیهای طمعکار انباردار بازار بوسیلهی قانون جلو گیرد. باعث گرانی ناتوانی دولت بود ، و گناه ناتوانی دولت هم بگردن شماست. شما ملایان ـ از بس نشسته گفتهاید : «دولت ظالم است ، غاصب است ، تا میتوانید مالیات ندهید بسربازی نروید ..». با این تعلیمات زهرآلود دولت و مملکت را باین حال بدبختی انداختهاید.
پابرگی :
1ـ آیتالله سیدابوالحسن اصفهانی مرجع تقلید شیعیان که سال پس از این داستان درگذشت.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 در پیرامون شعر (تکهی پنج از پنج)
شگفت این بود که دیدیم بسیاری از آنان (بلکه همهشان) این معنی را که ما میگوییم نمیفهمند. کسانی تعجب میکردند که ما چگونه به غزلهای شیوای فلان شاعر که دارای همهی مزایای شعریست و مضمونهای قشنگی دارد ایراد میگیریم. چون علت دیگری پیدا نمیکردند میگفتند : «ذوق شعری ندارد». برخی از آنان بنزد من آمده چنین میگفتند : «حق با شماست باید بعضی شعرهای بد را کنار گزاشت. ولی شعرهای خوب را که باید نگه داشت». از پیش خود بگفتههای ما این معنی را میدادند.
ناچار میشدم بگویم : «آقا مقصود ما این نیست. همان شعرهای خوبی که شما میگویید ، چون برای معنی گفته نشده و نیازی بچنان سخنی درمیان نبوده بیهودهگوییست و اینست خرد از آن بیزار است». میدیدم باز نمیفهمند. ناگزیر میشدم مثل آورده بگویم : یک معمار خانههای بسیار خوبی میسازد و در معماریش استاد است. ولی بیآنکه دربند نیازمندی خود یا مردم باشد پیاپی خانهها برپا میکند. آیا این کار سفیهانه نخواهد بود؟!.. یا آن مثل کرهی قالبی را که دیروز نوشتیم یاد میکردم.
ما چون بغزلهای بیهوده که دیوانها را پر کرده ایراد میگرفتیم کسانی میآمدند و میگفتند : «پس شما منکر عشق هستید؟!» ناگزیر میشدم بگویم : «آقا شما معنی عشق را هم نفهمیدهاید. اینکه یک مرد پنجاهساله و شصتساله با دل بیدردی بنشیند و بنام یک یار پنداری شعرها بسازد و زلفهای او را به مار و مژگانهایش را به تیر و ابرویش را به شمشیر تشبیه کند و یک رشته مضامین لوسی را مکرر گرداند عشق نیست. این کار کجا و عشق کجا؟!. عشق یک چیز اختیاری نیست. عشق آنست که مردی بیک زن زیبایی دل بازد و در آرزوی رسیدن باو باشد و از جدایی بیتابیها نماید و سوز و گداز نشان دهد. ما با این کاری نداریم. ولی بسیار غلطست کسی که چنین دردی ندارد بیهوده غزلها سازد و بیرون ریزد.
امروز پس از نُه سال ، باز هم کسانی مقصود ما را نفهمیدهاند. اینکه «خدا در آدمیان نیرویی بنام خرد آفریده و آن نیرو داور نیک و بد سود و زیانست و هر چیزی را که آن بد شناخت باید پرهیز جست» چیزیست که اینان بآسانی نمیتوانند پذیرفت.
چون سالها با اینگونه شعرها بسر بردهاند و همیشه ستایش شعرا شنیدهاند و همیشه نام «ادبیات» (که همان شعرها مقصود است) با تجلیل بگوششان برخورده ، اکنون که ما میگوییم : آنها بیهودهگوییست این را بخود هموار نمیتوانند گردانید و ناگزیر نزدیک نیامده از دور ایستاده بهیاهو میپردازند. داستان اینان داستان آن راهروانیست که مسافت بسیاری را پیموده و خود را در نزدیکی سر منزل میپندارند. ولی ناگهان شما از جلو درآمده میگویید : «این راه که آمدهاید عوضی بوده نه تنها بسر منزل نرسیدهاید بلکه از آن بسیار دورتر شدهاید باید بازگردید و دوباره مسافتی را بپیمایید». پیداست که این گفتهی شما بآنان بسیار گران خواهد افتاد و بآسانی سخنتان را نخواهند پذیرفت. مگر آنان که خردهاشان نیرومند باشد و حقیقت را با همهی تلخیش بپذیرند.
(پرچم روزانه شمارههای 72 و 73)
.
🔸 در پیرامون شعر (تکهی پنج از پنج)
شگفت این بود که دیدیم بسیاری از آنان (بلکه همهشان) این معنی را که ما میگوییم نمیفهمند. کسانی تعجب میکردند که ما چگونه به غزلهای شیوای فلان شاعر که دارای همهی مزایای شعریست و مضمونهای قشنگی دارد ایراد میگیریم. چون علت دیگری پیدا نمیکردند میگفتند : «ذوق شعری ندارد». برخی از آنان بنزد من آمده چنین میگفتند : «حق با شماست باید بعضی شعرهای بد را کنار گزاشت. ولی شعرهای خوب را که باید نگه داشت». از پیش خود بگفتههای ما این معنی را میدادند.
ناچار میشدم بگویم : «آقا مقصود ما این نیست. همان شعرهای خوبی که شما میگویید ، چون برای معنی گفته نشده و نیازی بچنان سخنی درمیان نبوده بیهودهگوییست و اینست خرد از آن بیزار است». میدیدم باز نمیفهمند. ناگزیر میشدم مثل آورده بگویم : یک معمار خانههای بسیار خوبی میسازد و در معماریش استاد است. ولی بیآنکه دربند نیازمندی خود یا مردم باشد پیاپی خانهها برپا میکند. آیا این کار سفیهانه نخواهد بود؟!.. یا آن مثل کرهی قالبی را که دیروز نوشتیم یاد میکردم.
ما چون بغزلهای بیهوده که دیوانها را پر کرده ایراد میگرفتیم کسانی میآمدند و میگفتند : «پس شما منکر عشق هستید؟!» ناگزیر میشدم بگویم : «آقا شما معنی عشق را هم نفهمیدهاید. اینکه یک مرد پنجاهساله و شصتساله با دل بیدردی بنشیند و بنام یک یار پنداری شعرها بسازد و زلفهای او را به مار و مژگانهایش را به تیر و ابرویش را به شمشیر تشبیه کند و یک رشته مضامین لوسی را مکرر گرداند عشق نیست. این کار کجا و عشق کجا؟!. عشق یک چیز اختیاری نیست. عشق آنست که مردی بیک زن زیبایی دل بازد و در آرزوی رسیدن باو باشد و از جدایی بیتابیها نماید و سوز و گداز نشان دهد. ما با این کاری نداریم. ولی بسیار غلطست کسی که چنین دردی ندارد بیهوده غزلها سازد و بیرون ریزد.
امروز پس از نُه سال ، باز هم کسانی مقصود ما را نفهمیدهاند. اینکه «خدا در آدمیان نیرویی بنام خرد آفریده و آن نیرو داور نیک و بد سود و زیانست و هر چیزی را که آن بد شناخت باید پرهیز جست» چیزیست که اینان بآسانی نمیتوانند پذیرفت.
چون سالها با اینگونه شعرها بسر بردهاند و همیشه ستایش شعرا شنیدهاند و همیشه نام «ادبیات» (که همان شعرها مقصود است) با تجلیل بگوششان برخورده ، اکنون که ما میگوییم : آنها بیهودهگوییست این را بخود هموار نمیتوانند گردانید و ناگزیر نزدیک نیامده از دور ایستاده بهیاهو میپردازند. داستان اینان داستان آن راهروانیست که مسافت بسیاری را پیموده و خود را در نزدیکی سر منزل میپندارند. ولی ناگهان شما از جلو درآمده میگویید : «این راه که آمدهاید عوضی بوده نه تنها بسر منزل نرسیدهاید بلکه از آن بسیار دورتر شدهاید باید بازگردید و دوباره مسافتی را بپیمایید». پیداست که این گفتهی شما بآنان بسیار گران خواهد افتاد و بآسانی سخنتان را نخواهند پذیرفت. مگر آنان که خردهاشان نیرومند باشد و حقیقت را با همهی تلخیش بپذیرند.
(پرچم روزانه شمارههای 72 و 73)
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 3ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمیماند (تکهی سه از سه)
خود او دربارهی نگارش مسیو ماربین که بخش یکم رساله است مینویسد که یکی از اسلامخواهان ترجمهی آن را بادارهی روزنامه فرستاده و ما آرزومندیم که دانستیمی آن «اسلامخواه» که بوده. ما را چنین مینماید که دستهای سیاسیای که در آن روزها در کار میبود و برای فرونشاندن شور آزادیخواهی در ایران از هر گونه راه میکوشید آن دفترچه را پدید آورده و بادارهی حبلالمتین رسانیده ، و از کلمههای «الکشن» و «مشنری» که بکار رفته چنین برمیآید که آن را نه از آلمانی و فرانسه ، بلکه از انگلیسی ترجمه کردهاند. ما در پیرامون این دفتر و نتیجههای زیانآوری را که در ایران و دیگر جاها پدید آورده جداگانه گفتگو خواهیم کرد تا دانسته شود که اینها همه از بهر آنست که شرقیان را سرگرم دارند و بر دوششان سوار شوند. ...
کسانی خواهند گفت : چرا نمیشود که مردمان هم باینها پردازند و هم در اندیشهی راستی و درستی و پیشرفت کار زندگی باشند و بآزادی کشور و جنگ با دشمنان و جانفشانی ارج گزارند؟!.. میگویم : سخن در اینجاست که این کسان دین و رستگاری را جز در پرداختن بامامان و آن کارها نمیشناسند و دوستاری آنان را برای رستگاری بس میشمارند و پیداست که با این حال بچیزهای دیگری ارج نخواهند گزاشت و این چیزیست که ما بدیده میبینیم و من گواهیها برای آن یاد کردم. وآنگاه آدمی نیروها و دریافتهایش پایانپذیر است و کسانی هرچه بآنها پردازند از کارهای دیگر بازخواهند ماند. یک دستگاه برقی که برای روشنایی دههزار خانه است اگر شما آن را برای روشنایی بیستهزار خانه بکار برید ناگزیر است که از فروغ چراغها خواهد کاست.
امروز با این سختی کار جهان و با این کشاکش و هیاهو که درمیان تودههاست چه رواست که یک دستهی انبوهی از یک توده خود را با چیزهایی سرگرم سازند که نه سودی بجهان دارد و نه با دین و خداشناسی سازد؟!. ...
من نمیخواهم همهچیز را بنگارم : امروز کاریترین افزار در دست دشمنان شرق همینست که شماها را با چیزهایی سرگرم دارند و نگزارند در اندیشهی کار و زندگانی خود باشید و بیاد گرفتاریها و بدبختیهای خود افتید. یک دسته را که میخواهند فریب دهند و افسون کنند آشکاره نگویند که ما میخواهیم شما را فریب دهیم و افسونتان کنیم. ناگزیر از راههای دیگری پیش آیند و ترانههای خوشایند سرایند و نامهایی را که نزد آنان ارجمند است پیاپی بر زبان رانند و از گذشتگان و پیشینیان ستایشهای گزافهآمیز سرایند و چون بدینسان رامشان ساختند بدوششان سوار شوند. یک دسته را با «سیاست حسینیه» ، یک دسته را با خیام و یک دسته را با زردشت و یک دسته را با مولوی. اینها همه از یکجاست و همه برای افسون کردن و سرگرم داشتن شرقیان است. آخر شما نمیگویید مسیو ماربین آلمانی کجا و آنهمه شیعیگری بسیار تند کجا؟!.. گوستاو لوبون کجا و آنهمه ستایشهای گزافهآمیز از عرب کجا؟!.. نمیگویید پس از سههزار سال اینهمه پرداختن به زردشت بهر چیست؟!.. نمیگویید اینهمه هواداری از خراباتیگری و صوفیگری برای چیست؟!.. ...
.
احمد کسروی
🔸 3ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمیماند (تکهی سه از سه)
خود او دربارهی نگارش مسیو ماربین که بخش یکم رساله است مینویسد که یکی از اسلامخواهان ترجمهی آن را بادارهی روزنامه فرستاده و ما آرزومندیم که دانستیمی آن «اسلامخواه» که بوده. ما را چنین مینماید که دستهای سیاسیای که در آن روزها در کار میبود و برای فرونشاندن شور آزادیخواهی در ایران از هر گونه راه میکوشید آن دفترچه را پدید آورده و بادارهی حبلالمتین رسانیده ، و از کلمههای «الکشن» و «مشنری» که بکار رفته چنین برمیآید که آن را نه از آلمانی و فرانسه ، بلکه از انگلیسی ترجمه کردهاند. ما در پیرامون این دفتر و نتیجههای زیانآوری را که در ایران و دیگر جاها پدید آورده جداگانه گفتگو خواهیم کرد تا دانسته شود که اینها همه از بهر آنست که شرقیان را سرگرم دارند و بر دوششان سوار شوند. ...
کسانی خواهند گفت : چرا نمیشود که مردمان هم باینها پردازند و هم در اندیشهی راستی و درستی و پیشرفت کار زندگی باشند و بآزادی کشور و جنگ با دشمنان و جانفشانی ارج گزارند؟!.. میگویم : سخن در اینجاست که این کسان دین و رستگاری را جز در پرداختن بامامان و آن کارها نمیشناسند و دوستاری آنان را برای رستگاری بس میشمارند و پیداست که با این حال بچیزهای دیگری ارج نخواهند گزاشت و این چیزیست که ما بدیده میبینیم و من گواهیها برای آن یاد کردم. وآنگاه آدمی نیروها و دریافتهایش پایانپذیر است و کسانی هرچه بآنها پردازند از کارهای دیگر بازخواهند ماند. یک دستگاه برقی که برای روشنایی دههزار خانه است اگر شما آن را برای روشنایی بیستهزار خانه بکار برید ناگزیر است که از فروغ چراغها خواهد کاست.
امروز با این سختی کار جهان و با این کشاکش و هیاهو که درمیان تودههاست چه رواست که یک دستهی انبوهی از یک توده خود را با چیزهایی سرگرم سازند که نه سودی بجهان دارد و نه با دین و خداشناسی سازد؟!. ...
من نمیخواهم همهچیز را بنگارم : امروز کاریترین افزار در دست دشمنان شرق همینست که شماها را با چیزهایی سرگرم دارند و نگزارند در اندیشهی کار و زندگانی خود باشید و بیاد گرفتاریها و بدبختیهای خود افتید. یک دسته را که میخواهند فریب دهند و افسون کنند آشکاره نگویند که ما میخواهیم شما را فریب دهیم و افسونتان کنیم. ناگزیر از راههای دیگری پیش آیند و ترانههای خوشایند سرایند و نامهایی را که نزد آنان ارجمند است پیاپی بر زبان رانند و از گذشتگان و پیشینیان ستایشهای گزافهآمیز سرایند و چون بدینسان رامشان ساختند بدوششان سوار شوند. یک دسته را با «سیاست حسینیه» ، یک دسته را با خیام و یک دسته را با زردشت و یک دسته را با مولوی. اینها همه از یکجاست و همه برای افسون کردن و سرگرم داشتن شرقیان است. آخر شما نمیگویید مسیو ماربین آلمانی کجا و آنهمه شیعیگری بسیار تند کجا؟!.. گوستاو لوبون کجا و آنهمه ستایشهای گزافهآمیز از عرب کجا؟!.. نمیگویید پس از سههزار سال اینهمه پرداختن به زردشت بهر چیست؟!.. نمیگویید اینهمه هواداری از خراباتیگری و صوفیگری برای چیست؟!.. ...
.
گفتگو از شعر در پرچم روزانه 1.pdf
331.3 KB
🔸 گفتگو از شعر در پرچم روزانه
🖌 احمد کسروی
🔹 در پیرامون شعر
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
.
🖌 احمد کسروی
🔹 در پیرامون شعر
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
.
🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی شش از ده
شیخقربان از شنیدن این حرفها بکلی مستأصل شده ، و چون حرف آقااحمد باینجا میرسد از جای خود برخاسته با حال عصبانی میگوید : «پس بگویید شما در ظلمه بودن دولت هم حرف دارید. بگویید یکسره لامذهب هستید». این را گفته میخواهد برود. علیبیک و مسافران جلوش را گرفته نمیگزارند و دوباره مینشانند. علیبیک میگوید : « اجازه بدهید قدری هم من صحبت کنم. آقااحمد استراحت کند». این را گفته بدینسان شروع بسخن میکند.
... : زنجان شهر کوچکیست. ولی یک وقت علمای بزرگی داشت : آخوند ملا قربانعلی ، حاجی میرزا ابوالمکارم و امثال آنها ... در دستگاه اینها یک حکایتی بود که در هیچ جای ایران نبوده است. یک دسته محکمهشاگردها بودند که شغلشان شهادت دادن بود. شما اگر با کسی دعوا داشتید میرفتید پیش آنها ، چهار نفر پنج نفر اجیر میکردید ، به هر کدام مزدی قرار میدادید. آن وقت در محضر هر عالمی که میخواستید حاضر میشدند و بر طبق میل شما شهادت میدادند. این شغل آنها بود. از این راه نان میخوردند.
عجبتر آنست که همهی علما آنها را میشناختند. اصلاً آنها اطرافیان خود علما بودند که از شغلشان آگاهی داشتند. با اینحال چون ریش و عمامه داشتند شهادت آنها را میپذیرفتند. ولی اگر کسی ریشش را از ته میزد ، یا تمام سرش را نتراشیده پیچک (زلف) میگزاشت ، یا بجای قباهای کمر بوزمهای ، سرداری میپوشید ، او را فاسق دانسته شهادتش را رد میکردند. این اتفاق برای خود من افتاد.
یک زارع ابهری با یک حاجی زنجانی مرافعه داشتند. ما چون از قضیهشان اطلاع داشتیم زارع ابهری مرا برای شهادت به زنجان برد. من آن وقت جوان بودم. چون نوکر دولت بودم ، در فوج یاور بودم ریش خود را از ته زده بودم. رفتیم به محضر یکی از علما ، آن طرف چند نفر محکمهشاگرد اجیر ساخته آورده بود که نشستند و با آن ریش و عمامه شهادت دروغ دادند. چون نوبت بمن رسید و شهادت خود را ادا کردم وکیل طرف که آن هم محکمهشاگرد بود گفت : «آقا ، این متجاهر به فسق است ، ریشش را تراشیده». بهمین حرفها شهادت ما را رد کردند. شهادت دروغی آنها را پذیرفتند.
از آن وقت این دردی در دل من بوده. بارها با خود فکر کردهام آخر ریش چه ربطی بشهادت آدم دارد؟!.. مگر آدم وقتی که ریشش را تراشید دروغگو میشود؟!. مگر ریش غیر از دو سه مثقال پشم است. بودن و نبودن این چه تأثیری در امانت و صداقت آدم دارد؟!. پس چرا آنها که بیکارند و محتاجند و چشمهاشان در دست این و آنست ، بآنها نگفتند شما چون بیکارید و محتاجید ممکنست فریب پول را بخورید و شهادت دروغ بدهید. ولی بمن چون ریشم را از ته زده بودم که هیچ ربط بمطلب نداشت گفتند فاسق هستی و شهادتم را رد کردند؟!.. چطور شده که بیکار بودن فسق نیست ولی ریش تراشیدن فسق است؟!.
اینها همه از قلب من میگذشت. چون تصور میکردم حکم خدا همینست نمیتوانستم ایرادی بگیرم. گاهی با خود میگفتم : «شاید هم سرّی دارد که اگر آدم ریشش را تراشید اخلاقش تغییر پیدا میکند ، دروغگو میشود». ولی از طرف دیگر میدیدم من که ریشم را از ته میزنم اگر تمام دنیا را بجلوم بگزارند شهادت دروغ نخواهم داد. همین طور درمانده بودم تا امروز حرفهای این آقا درد از دل من بیرون آورد. امروز دانستم که اینها ربط بخدا ندارد. تمامش ساخت و پاخت است. دلم میخواهد دست این جوان را ببوسم ...
.
🔸 تکهی شش از ده
شیخقربان از شنیدن این حرفها بکلی مستأصل شده ، و چون حرف آقااحمد باینجا میرسد از جای خود برخاسته با حال عصبانی میگوید : «پس بگویید شما در ظلمه بودن دولت هم حرف دارید. بگویید یکسره لامذهب هستید». این را گفته میخواهد برود. علیبیک و مسافران جلوش را گرفته نمیگزارند و دوباره مینشانند. علیبیک میگوید : « اجازه بدهید قدری هم من صحبت کنم. آقااحمد استراحت کند». این را گفته بدینسان شروع بسخن میکند.
... : زنجان شهر کوچکیست. ولی یک وقت علمای بزرگی داشت : آخوند ملا قربانعلی ، حاجی میرزا ابوالمکارم و امثال آنها ... در دستگاه اینها یک حکایتی بود که در هیچ جای ایران نبوده است. یک دسته محکمهشاگردها بودند که شغلشان شهادت دادن بود. شما اگر با کسی دعوا داشتید میرفتید پیش آنها ، چهار نفر پنج نفر اجیر میکردید ، به هر کدام مزدی قرار میدادید. آن وقت در محضر هر عالمی که میخواستید حاضر میشدند و بر طبق میل شما شهادت میدادند. این شغل آنها بود. از این راه نان میخوردند.
عجبتر آنست که همهی علما آنها را میشناختند. اصلاً آنها اطرافیان خود علما بودند که از شغلشان آگاهی داشتند. با اینحال چون ریش و عمامه داشتند شهادت آنها را میپذیرفتند. ولی اگر کسی ریشش را از ته میزد ، یا تمام سرش را نتراشیده پیچک (زلف) میگزاشت ، یا بجای قباهای کمر بوزمهای ، سرداری میپوشید ، او را فاسق دانسته شهادتش را رد میکردند. این اتفاق برای خود من افتاد.
یک زارع ابهری با یک حاجی زنجانی مرافعه داشتند. ما چون از قضیهشان اطلاع داشتیم زارع ابهری مرا برای شهادت به زنجان برد. من آن وقت جوان بودم. چون نوکر دولت بودم ، در فوج یاور بودم ریش خود را از ته زده بودم. رفتیم به محضر یکی از علما ، آن طرف چند نفر محکمهشاگرد اجیر ساخته آورده بود که نشستند و با آن ریش و عمامه شهادت دروغ دادند. چون نوبت بمن رسید و شهادت خود را ادا کردم وکیل طرف که آن هم محکمهشاگرد بود گفت : «آقا ، این متجاهر به فسق است ، ریشش را تراشیده». بهمین حرفها شهادت ما را رد کردند. شهادت دروغی آنها را پذیرفتند.
از آن وقت این دردی در دل من بوده. بارها با خود فکر کردهام آخر ریش چه ربطی بشهادت آدم دارد؟!.. مگر آدم وقتی که ریشش را تراشید دروغگو میشود؟!. مگر ریش غیر از دو سه مثقال پشم است. بودن و نبودن این چه تأثیری در امانت و صداقت آدم دارد؟!. پس چرا آنها که بیکارند و محتاجند و چشمهاشان در دست این و آنست ، بآنها نگفتند شما چون بیکارید و محتاجید ممکنست فریب پول را بخورید و شهادت دروغ بدهید. ولی بمن چون ریشم را از ته زده بودم که هیچ ربط بمطلب نداشت گفتند فاسق هستی و شهادتم را رد کردند؟!.. چطور شده که بیکار بودن فسق نیست ولی ریش تراشیدن فسق است؟!.
اینها همه از قلب من میگذشت. چون تصور میکردم حکم خدا همینست نمیتوانستم ایرادی بگیرم. گاهی با خود میگفتم : «شاید هم سرّی دارد که اگر آدم ریشش را تراشید اخلاقش تغییر پیدا میکند ، دروغگو میشود». ولی از طرف دیگر میدیدم من که ریشم را از ته میزنم اگر تمام دنیا را بجلوم بگزارند شهادت دروغ نخواهم داد. همین طور درمانده بودم تا امروز حرفهای این آقا درد از دل من بیرون آورد. امروز دانستم که اینها ربط بخدا ندارد. تمامش ساخت و پاخت است. دلم میخواهد دست این جوان را ببوسم ...
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی یک از نه)
ما بشاعران دو ایراد میگیریم : یکی آنکه شعر را یک چیز جداگانه میشمارند و به بیهودهگویی میپردازند (چنانکه این ایراد را در گفتارهای پیش شرح دادیم) دیگری اینکه هر شاعری خود را در یک رشته زشتکاریهایی آزاد میشمارد. بیکاری ، نان از دست دیگران خوردن ، ستایشگری و چاپلوسی ، هجو و دشنام ، گزافه و دروغ ، چیزهاییست که نود در صد شاعران گرفتار بودهاند و عیبی بخود نشماردهاند. این شگفت که مردم نیز اینها را بآنان ایراد نگرفتهاند. از نخست شاعری در ایران با این بدیها توأم بوده و همچنان تا بزمان ما رسیده. و چون اینها گناههای بزرگی میباشد ما از هر کدام جداگانه سخن میرانیم :
1) بیکاری و نان از دست دیگران خوردن : چنانکه گفتهایم بیکاری خود یکی از گناهانست. از دیدهی حقیقت دزدی با بیکاری چندان تفاوتی ندارد. دزد و بیکار هر دو مفت میخورند ، هر دو از دسترنج دیگران بهره برده عوض نمیدهند. یک کسی اگر پولدار است و از بینیازی پی کار نمیرود گناهکار است ، چه رسد بآنکه بیپول و نیازمند باشد و برای نان خود چشم بدست دیگران دوزد که گناه اندر گناهست.
نود درصد از شعرای ایران این گناه اندر گناه را مرتکب شدهاند. زیرا چون شعر را پیشه ساختهاند ناگزیر پی کاری یا پیشهای نتوانستهاند روند. از آنسوی چون نیازمند بودهاند ناگزیر شدهاند نان از دست دیگران بخورند. بدینسان دو زشتی را توأم گردانیدهاند. بلکه بسیاری از آنان در این اندازه نایستاده زبان بدرخواست پول از این و از آن باز کردهاند که باید گفت ننگ گدایی را بخود هموار گردانیدهاند.
در سی و چند سال پیش مشهدیمحمدآقا نامی صابونپز از باکو بتهران آمده و در اینجا با شعرا آمیزش کرده و در نتیجهی تشویق ایشان از صابونپزی دست برداشته و شاعر گردیده که با پول گرفتن از این و از آن زندگی میکرده. سپس از اینجا به اسپهان رفته و چون اسپهانیان باو پولی نمیدادهاند شعرهایی در شکایت از ایشان سروده و چنین میگوید : «من صابونپز بودم از آن دست کشیده شاعر گردیدم و ندانستم که مردم قدر هنر را نمیدانند ...». در روزنامهی تربیت که شعرهای او را بچاپ رسانیده ، به رکنالملک نایبالحکومهی اسپهان سفارش میکند که قدر آن ادیب را بدانند و به او پولی برسانند.
در چند شماره پیش داستان آن مردی را نوشتیم که نود سال عمر کرده و چون شاعر بود همهی آن را با بیکاری بسر برده و در خانههای این و آن زیسته بود. نیز نوشتیم که با این گناهان بزرگ او را فیلسوف مینامیدند و پس از مرگش در روزنامهها ستایش بسیار مینوشتند.
شگفتتر از همه کار انوری است که در شعرهای خود شرح میدهد که هر پیشهای برای انجام یکی از نیازمندیهای زندگانیست که اگر نباشد مردم معطل خواهند ماند. بجز از شاعری که هیچ یکی از نیازمندیهای زندگی را انجام نمیدهد. سپس میگوید : «نان ز کنّاسی خوردی بهتر بود کز شاعری». لیکن با این دانستنِ حقیقت ، باز از شاعری دست نکشیده و پی کاری نرفته است.
.
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی یک از نه)
ما بشاعران دو ایراد میگیریم : یکی آنکه شعر را یک چیز جداگانه میشمارند و به بیهودهگویی میپردازند (چنانکه این ایراد را در گفتارهای پیش شرح دادیم) دیگری اینکه هر شاعری خود را در یک رشته زشتکاریهایی آزاد میشمارد. بیکاری ، نان از دست دیگران خوردن ، ستایشگری و چاپلوسی ، هجو و دشنام ، گزافه و دروغ ، چیزهاییست که نود در صد شاعران گرفتار بودهاند و عیبی بخود نشماردهاند. این شگفت که مردم نیز اینها را بآنان ایراد نگرفتهاند. از نخست شاعری در ایران با این بدیها توأم بوده و همچنان تا بزمان ما رسیده. و چون اینها گناههای بزرگی میباشد ما از هر کدام جداگانه سخن میرانیم :
1) بیکاری و نان از دست دیگران خوردن : چنانکه گفتهایم بیکاری خود یکی از گناهانست. از دیدهی حقیقت دزدی با بیکاری چندان تفاوتی ندارد. دزد و بیکار هر دو مفت میخورند ، هر دو از دسترنج دیگران بهره برده عوض نمیدهند. یک کسی اگر پولدار است و از بینیازی پی کار نمیرود گناهکار است ، چه رسد بآنکه بیپول و نیازمند باشد و برای نان خود چشم بدست دیگران دوزد که گناه اندر گناهست.
نود درصد از شعرای ایران این گناه اندر گناه را مرتکب شدهاند. زیرا چون شعر را پیشه ساختهاند ناگزیر پی کاری یا پیشهای نتوانستهاند روند. از آنسوی چون نیازمند بودهاند ناگزیر شدهاند نان از دست دیگران بخورند. بدینسان دو زشتی را توأم گردانیدهاند. بلکه بسیاری از آنان در این اندازه نایستاده زبان بدرخواست پول از این و از آن باز کردهاند که باید گفت ننگ گدایی را بخود هموار گردانیدهاند.
در سی و چند سال پیش مشهدیمحمدآقا نامی صابونپز از باکو بتهران آمده و در اینجا با شعرا آمیزش کرده و در نتیجهی تشویق ایشان از صابونپزی دست برداشته و شاعر گردیده که با پول گرفتن از این و از آن زندگی میکرده. سپس از اینجا به اسپهان رفته و چون اسپهانیان باو پولی نمیدادهاند شعرهایی در شکایت از ایشان سروده و چنین میگوید : «من صابونپز بودم از آن دست کشیده شاعر گردیدم و ندانستم که مردم قدر هنر را نمیدانند ...». در روزنامهی تربیت که شعرهای او را بچاپ رسانیده ، به رکنالملک نایبالحکومهی اسپهان سفارش میکند که قدر آن ادیب را بدانند و به او پولی برسانند.
در چند شماره پیش داستان آن مردی را نوشتیم که نود سال عمر کرده و چون شاعر بود همهی آن را با بیکاری بسر برده و در خانههای این و آن زیسته بود. نیز نوشتیم که با این گناهان بزرگ او را فیلسوف مینامیدند و پس از مرگش در روزنامهها ستایش بسیار مینوشتند.
شگفتتر از همه کار انوری است که در شعرهای خود شرح میدهد که هر پیشهای برای انجام یکی از نیازمندیهای زندگانیست که اگر نباشد مردم معطل خواهند ماند. بجز از شاعری که هیچ یکی از نیازمندیهای زندگی را انجام نمیدهد. سپس میگوید : «نان ز کنّاسی خوردی بهتر بود کز شاعری». لیکن با این دانستنِ حقیقت ، باز از شاعری دست نکشیده و پی کاری نرفته است.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 4ـ آسیب کیشها (تکهی یک از دو)
کیشها ... هوش و بیداری مردمان را بزمانهای بس دوری کشانیده و از پرداختن بزمان خود بازداشته. کسانی را از پایگاه خود بالاتر بردن و در دین جایگاهی برای آنان باز کردن و دین و رستگاری را دوستاری آنان دانستن گذشته از آنکه خود گمراهیست و با خداپرستی نسازد ، و گذشته از آنکه راستی و درستی و جانبازی و غیرتمندی را که خواست دینست در چشمها بیارج مینماید این زیان را هم با خود میدارد که هوشها را بزمانهای بسیار دور کشانیده از زمان خود ناآگاه میگزارد ، و این یک آسیب بس بیمناکیست و چنین کسانی هرگز نتوانند با دیگران همگام باشند و بیگمان پس مانند. چندی پیش از این ما چون نوشتیم «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست» و نوشتیم «باید از گذشته چشم پوشید» کسانی ایراد گرفتند که ما اگر از گذشته چشم پوشیم چیزی نخواهیم داشت. میگویم : اگر از گذشته چشم پوشید خدای جاویدان یگانه را خواهید داشت ، راستی و درستی و غیرتمندی و جانفشانی را خواهید داشت ، اگر مردانه کوشید آزادی و سرفرازی را خواهید داشت. آری این بتپرستیها که دلهای خود را با آن خوش ساختهاید نخواهید داشت ، این کیشهای پراکنده را نخواهید داشت. آن را نخواهید داشت که مشت از دست روس خورید و از ستم یزید نالید (1) . آن را نخواهید داشت که صد گزند از آزمندان اروپا بینید و کینهی زادهی قحافه و زادهی خطاب (2) را در دل جا دهید. آن نخواهید داشت که یک نیم بیشتر آسیا را از دست دهید و غم باغ فدک را خورید.
آن نخواهید داشت که پس از هزاروسیصدوچهل و اند سال که از مرگ پیغمبر اسلام گذشته و بر بنیاد و پایهی دین او رخنهها افتاده شما هنوز کشاکش و دوسخنی را دربارهی نخستین جانشین او از دست ندهید ، و بر سر بوبکر و عمر و علی که هر سه مردان پاکی بودند و باهم خوش زیستند دستهبندی و دشمنی باهم نمایید.
این گمراهیها کمتر از پرستش لات و هُبَل نیست و زیانش بسیار بیشتر و ننگش بسیار فزونتر از آنست. آنان این را نیز درنمییابند. کسانی که بخود و زمان خود ارجی نمیگزارند ، آنان که خود را جز دنبالهی کاروان زندگی نمیشناسند ، آنان که میپندارند ستم آنست که یزید کرده ، و گمراهی آنست که بتپرستان قریش داشتهاند ، و جانبازی آنست که یاران پیغمبر اسلام نمودهاند و بایستی نمایند ـ از چنین کسانی چه شگفت که اندازهی زیان و بدی این گمراهی خود را هم درنیابند و پروای آن نکنند؟!.. چه شگفت که بروی ما ایستند و گویند : «ما اگر از گذشته چشم پوشیم هیچی نخواهیم داشت»؟!. (3) من گاهی چیزهایی از اینها میشنوم که درمیمانم و نمیدانم چه پاسخی دهم. دو سال پیش از این که به تبریز رفتم کسانی در آنجا گرد مرا گرفتند و گله نمودند که چرا ارجی بکیش شیعی نمیگزارم و آن را بیهوده میشمارم و یکی از ایشان دلیلهای بسیاری میسرود دربارهی آنکه خلافت ، امام علیبنابیطالب را بوده و دیگران را نبوده. گفتم : بهتر بودی روزی که پیغمبر اسلام درگذشته بود تو در مدینه بودی و در سقیفه بنزد یاران او رفتی و این سخنان را سرودی که یا پاسخت دادندی و یا سخنت را پذیرفتندی ، امروز اینها بسیار بیهوده است.
👇
احمد کسروی
🔸 4ـ آسیب کیشها (تکهی یک از دو)
کیشها ... هوش و بیداری مردمان را بزمانهای بس دوری کشانیده و از پرداختن بزمان خود بازداشته. کسانی را از پایگاه خود بالاتر بردن و در دین جایگاهی برای آنان باز کردن و دین و رستگاری را دوستاری آنان دانستن گذشته از آنکه خود گمراهیست و با خداپرستی نسازد ، و گذشته از آنکه راستی و درستی و جانبازی و غیرتمندی را که خواست دینست در چشمها بیارج مینماید این زیان را هم با خود میدارد که هوشها را بزمانهای بسیار دور کشانیده از زمان خود ناآگاه میگزارد ، و این یک آسیب بس بیمناکیست و چنین کسانی هرگز نتوانند با دیگران همگام باشند و بیگمان پس مانند. چندی پیش از این ما چون نوشتیم «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست» و نوشتیم «باید از گذشته چشم پوشید» کسانی ایراد گرفتند که ما اگر از گذشته چشم پوشیم چیزی نخواهیم داشت. میگویم : اگر از گذشته چشم پوشید خدای جاویدان یگانه را خواهید داشت ، راستی و درستی و غیرتمندی و جانفشانی را خواهید داشت ، اگر مردانه کوشید آزادی و سرفرازی را خواهید داشت. آری این بتپرستیها که دلهای خود را با آن خوش ساختهاید نخواهید داشت ، این کیشهای پراکنده را نخواهید داشت. آن را نخواهید داشت که مشت از دست روس خورید و از ستم یزید نالید (1) . آن را نخواهید داشت که صد گزند از آزمندان اروپا بینید و کینهی زادهی قحافه و زادهی خطاب (2) را در دل جا دهید. آن نخواهید داشت که یک نیم بیشتر آسیا را از دست دهید و غم باغ فدک را خورید.
آن نخواهید داشت که پس از هزاروسیصدوچهل و اند سال که از مرگ پیغمبر اسلام گذشته و بر بنیاد و پایهی دین او رخنهها افتاده شما هنوز کشاکش و دوسخنی را دربارهی نخستین جانشین او از دست ندهید ، و بر سر بوبکر و عمر و علی که هر سه مردان پاکی بودند و باهم خوش زیستند دستهبندی و دشمنی باهم نمایید.
این گمراهیها کمتر از پرستش لات و هُبَل نیست و زیانش بسیار بیشتر و ننگش بسیار فزونتر از آنست. آنان این را نیز درنمییابند. کسانی که بخود و زمان خود ارجی نمیگزارند ، آنان که خود را جز دنبالهی کاروان زندگی نمیشناسند ، آنان که میپندارند ستم آنست که یزید کرده ، و گمراهی آنست که بتپرستان قریش داشتهاند ، و جانبازی آنست که یاران پیغمبر اسلام نمودهاند و بایستی نمایند ـ از چنین کسانی چه شگفت که اندازهی زیان و بدی این گمراهی خود را هم درنیابند و پروای آن نکنند؟!.. چه شگفت که بروی ما ایستند و گویند : «ما اگر از گذشته چشم پوشیم هیچی نخواهیم داشت»؟!. (3) من گاهی چیزهایی از اینها میشنوم که درمیمانم و نمیدانم چه پاسخی دهم. دو سال پیش از این که به تبریز رفتم کسانی در آنجا گرد مرا گرفتند و گله نمودند که چرا ارجی بکیش شیعی نمیگزارم و آن را بیهوده میشمارم و یکی از ایشان دلیلهای بسیاری میسرود دربارهی آنکه خلافت ، امام علیبنابیطالب را بوده و دیگران را نبوده. گفتم : بهتر بودی روزی که پیغمبر اسلام درگذشته بود تو در مدینه بودی و در سقیفه بنزد یاران او رفتی و این سخنان را سرودی که یا پاسخت دادندی و یا سخنت را پذیرفتندی ، امروز اینها بسیار بیهوده است.
👇
پابرگیها :
1ـ اشاره به محرم سیاه 1330ق است که روسها در تبریز آزادیخواهان را از نهانگاههاشان بیرون آورده بدار میکشیدند و در همان حال ملایان و پیروانشان در کوچه ها سینه زده از ستم یزید مینالیدند. (تاریخ هجده سالهی آذربایجان دیده شود).
2ـ زادهی قحافه = ابوبکر ، زادهی خطّاب = عمر
3ـ داستان زیر را از زبان پیشوایانشان در یکی از پایگاههای اینترنتی آوردهاند که ما در اینجا بگواهی میآوریم :
«نقل میکنند که یکی از علمای بزرگ در یکی از شهرستانها تا اندازهای درد دین داشت و همیشه به این دروغهایی که روی منبر گفته میشد اعتراض میکرد ... واعظی به او گفت اگر اینها را نگوییم اصلاً باید در دکان را تخته کنیم. آن آقا جواب داد اینها دروغ است و نباید گفته شود. از قضا چندی بعد خود این آقا بانی شد و مجلسی در مسجد خودش تشکیل داد و همان واعظ را دعوت کرد. ولی قبل از شروع منبر به واعظ گفت من میخواهم به عنوان نمونه یک مجلسی ترتیب بدهم که در آن ، روضهی دروغ نباشد و تو هم مقید باشی که جز از کتابهای معتبر ، هیچ روضهای نخوانی و یا به تعبیر خودش گفت که از آن زهرماریها نباید چیزی بگویی. واعظ هم گفت چون مجلس مال شماست ، اطاعت میشود. شب اول ... آقای واعظ صحبتهایش را گفت و موقع خواندن روضه شد. شروع کرد به خواندن روضه و خود را مقید کرده بود که جز روضهی راست چیزی نگوید اما هرچه گفت مجلس تکان نخورد و مجلس همین طور یخ کرده بود. آقا دید عجب ، این مجلس مال خودش هست بعد مردم چه میگویند ، تصور میکنند که لابد آقا نیتش پاک نیست که مجلسش نمیگیرد. اگر آقا خودش نیتش درست باشد ، اخلاص نیت داشته باشد ، حالا کربلا شده بود. دید که آبرویش میرود به فکر رفت که چه بکند؟ یواشکی و زیر چشمی به واعظ گفت یک کمی از آن زهرماریها قاطی کن. حماسهی حسینی (شهید مطهری)»
.
1ـ اشاره به محرم سیاه 1330ق است که روسها در تبریز آزادیخواهان را از نهانگاههاشان بیرون آورده بدار میکشیدند و در همان حال ملایان و پیروانشان در کوچه ها سینه زده از ستم یزید مینالیدند. (تاریخ هجده سالهی آذربایجان دیده شود).
2ـ زادهی قحافه = ابوبکر ، زادهی خطّاب = عمر
3ـ داستان زیر را از زبان پیشوایانشان در یکی از پایگاههای اینترنتی آوردهاند که ما در اینجا بگواهی میآوریم :
«نقل میکنند که یکی از علمای بزرگ در یکی از شهرستانها تا اندازهای درد دین داشت و همیشه به این دروغهایی که روی منبر گفته میشد اعتراض میکرد ... واعظی به او گفت اگر اینها را نگوییم اصلاً باید در دکان را تخته کنیم. آن آقا جواب داد اینها دروغ است و نباید گفته شود. از قضا چندی بعد خود این آقا بانی شد و مجلسی در مسجد خودش تشکیل داد و همان واعظ را دعوت کرد. ولی قبل از شروع منبر به واعظ گفت من میخواهم به عنوان نمونه یک مجلسی ترتیب بدهم که در آن ، روضهی دروغ نباشد و تو هم مقید باشی که جز از کتابهای معتبر ، هیچ روضهای نخوانی و یا به تعبیر خودش گفت که از آن زهرماریها نباید چیزی بگویی. واعظ هم گفت چون مجلس مال شماست ، اطاعت میشود. شب اول ... آقای واعظ صحبتهایش را گفت و موقع خواندن روضه شد. شروع کرد به خواندن روضه و خود را مقید کرده بود که جز روضهی راست چیزی نگوید اما هرچه گفت مجلس تکان نخورد و مجلس همین طور یخ کرده بود. آقا دید عجب ، این مجلس مال خودش هست بعد مردم چه میگویند ، تصور میکنند که لابد آقا نیتش پاک نیست که مجلسش نمیگیرد. اگر آقا خودش نیتش درست باشد ، اخلاص نیت داشته باشد ، حالا کربلا شده بود. دید که آبرویش میرود به فکر رفت که چه بکند؟ یواشکی و زیر چشمی به واعظ گفت یک کمی از آن زهرماریها قاطی کن. حماسهی حسینی (شهید مطهری)»
.
🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی هفت از ده
این را گفته پیش میآید که دست آقااحمد را ببوسد. شیخقربان بر بغضش میافزاید. آقااحمد مانع از دست بوسیدن شده میگوید :
... : بسیار ممنونم که حرفهای من شما را خشنود گردانیده. ولی مطالب من هنوز بآخر نرسیده. پس گوش بدهید تا بآخر برسانم. آقاشیخقربان هم عصبانی نشود. این مباحثه را خود او آغاز کرد. خود او همانکه به اتوبوس رسید بدون مقدمه بمن رو آورده گفت : «آقا شما چرا ریش خود را تراشیدهاید؟!.» این مباحثه از آنجا آغاز شده. از این مقدمات که چیدم مقصودم آنست که اولاً ریش تراشیدن زیانی ندارد. بلکه تمیزی و پاکیزگیست. پس جهت ندارد که گناه باشد. ثانیاً بر فرض آنکه ریش تراشیدن گناهست گناههای بسیار بزرگتر از آن فراوانست. پس چرا ملاها همه را رها کرده تنها به ریش تراشیدن مردها و رو نگرفتن زنها چسبیدهاند؟!. در همینجا صحبت شد و همه گفتند که امروز در ایران یکی از گناههای بزرگ و سر تا پا زیان مفتخواری است. مفتخواری بر خلاف سنت الهیست ، معصیت بزرگیست ، باعث ویرانی مملکت است. پس چرا شما ملاها یک دفعه هم از آن صحبت نمیکنید؟!. پس چرا آنهمه مظالم که بر سر اینهمه کشاورزان بدبخت میآورند یک دفعه ایراد نمیگیرید؟!. پس چرا بآن حاجیهای انباردار که جگر مردم را درمیآورند یک کلمه حرف نمیزنید؟!...
یکی از مسافران سخن او را بریده میگوید : «عجب توقعی دارید! از چشم کور اشک میطلبید. این آقایان علما خودشان مفتخوارند ، سردستهی مفتخوارانند ..».
شیخقربان سخن او را بریده با حال عصبانی میگوید :
... : علما مفتخوارند ملعون؟!. من مفتخوارم؟.. من هشت سالست رفتهام در نجف ، تحمل زحمت کردهام ، درس خواندهام ، علم اندوختهام ، علون دینیه دریاست ، حالا هم آمدهام بشما تعلیم احکام الهی خواهم کرد .. شما خیال کردید من هم مثل سایر علما هستم ، وجوهات خواهم گرفت. لیکن اشتباه کردهاید. ما دویست نفر بودیم. حضرت حجةالاسلام والمسلمین آیتالله فیالارضین آقای سیدابوالحسن اصفهانی متعالله المسلمین بطول بقائه ، ما را انتخاب فرمود ، چون در ایران کسروی ظهور کرده مسلمانان را اضلال میکند ، ما را اعزام فرمودند که بیاییم و در شهرهای ایران مردم را از اضلالات او محافظت کنیم ، هر یکی از ما وجه معاش مرتبی دارد که ماه به ماه خواهد گرفت. به حقیر چهارصد تومان داده خواهد شد.
از این حرفهای او مسافران تعجب میکنند. از نام «کسروی» بعضی مسافرها لبخندی میزنند. بعضی تعجب میکنند. بعضی مسافرها میخواهند جواب بدهند آقااحمد جلوشان گرفته میگوید :
«بگزارید من حرفهایم تمام بشود». آن وقت رو به شیخقربان کرده میگوید :
... : بسیار ممنون شدیم که خود را بما معرفی فرمودید. اجازه بدهید که باین حرفهاتان هم جوابهایی دهم.
آنکه فرمودید : «علم اندوختهام» ممکنست شما در نجف علمی تحصیل کرده باشید. مثلاً صرف و نحو خوانده زبان عربی یاد گرفته باشید ، فقه اسلامی خوانده باشید. اینها علم است و ما هم قیمت میگزاریم اگرچه زیاد بدرد نمیخورد.
اما اینکه میگویید : «بشما تعلیم احکام الهی خواهم کرد» متأسفانه این حرفتان قابل تصدیق نیست. این چیزهایی که شما ملاها بمردم یاد میدهید احکام خدا نیست ، اضلالات شیطانست. بسیار توهین بخداست که نام آنها را «احکام الهی» بگزارید.
ما شما را میشناسیم ، مطالبتان را میدانیم. خود شما همانکه رسیدید سر انبان را باز کردید و ما دیدیم که با چه سوغاتهایی از نجف راه افتادهاید :
ریش تراشیدن حرام است ، سر تراشیدن مباح است ، در بنیاسرائیل قومی بودند چون ریش میتراشیدند خدا آنها را مسخ گردانید ، مارماهی ساخت ، آواز خواندن حرام است ، موسیقی حرامست ، دولت غاصب است ... اینهاست آنچه از انبان بیرون ریختید. آیا اینها احکام خداست؟!.
آن پاسبانی که در شبهای سرد زمستان سر پست میایستد و تا صبح بیدار میماند و پاس میدهد برای آنکه خانوادهها از دزد امنیت پیدا کنند و آسوده بخوابند ، او شغلش نامشروع است و پولش حرامست ، این امنیهها که دائماً در صحرا با دزد و راهزن میجنگند و راه را امن کردهاند که مسافران میآیند و میروند ، مالالتجاره میآید و میرود ، این هم شغلش نامشروع است و پولش حرامست ـ شما اگر به آفریقا بروید و این حرفها را در پیش وحشیهای آنجا بگویید به عقل و فهم شما خواهند خندید ...
.
🔸 تکهی هفت از ده
این را گفته پیش میآید که دست آقااحمد را ببوسد. شیخقربان بر بغضش میافزاید. آقااحمد مانع از دست بوسیدن شده میگوید :
... : بسیار ممنونم که حرفهای من شما را خشنود گردانیده. ولی مطالب من هنوز بآخر نرسیده. پس گوش بدهید تا بآخر برسانم. آقاشیخقربان هم عصبانی نشود. این مباحثه را خود او آغاز کرد. خود او همانکه به اتوبوس رسید بدون مقدمه بمن رو آورده گفت : «آقا شما چرا ریش خود را تراشیدهاید؟!.» این مباحثه از آنجا آغاز شده. از این مقدمات که چیدم مقصودم آنست که اولاً ریش تراشیدن زیانی ندارد. بلکه تمیزی و پاکیزگیست. پس جهت ندارد که گناه باشد. ثانیاً بر فرض آنکه ریش تراشیدن گناهست گناههای بسیار بزرگتر از آن فراوانست. پس چرا ملاها همه را رها کرده تنها به ریش تراشیدن مردها و رو نگرفتن زنها چسبیدهاند؟!. در همینجا صحبت شد و همه گفتند که امروز در ایران یکی از گناههای بزرگ و سر تا پا زیان مفتخواری است. مفتخواری بر خلاف سنت الهیست ، معصیت بزرگیست ، باعث ویرانی مملکت است. پس چرا شما ملاها یک دفعه هم از آن صحبت نمیکنید؟!. پس چرا آنهمه مظالم که بر سر اینهمه کشاورزان بدبخت میآورند یک دفعه ایراد نمیگیرید؟!. پس چرا بآن حاجیهای انباردار که جگر مردم را درمیآورند یک کلمه حرف نمیزنید؟!...
یکی از مسافران سخن او را بریده میگوید : «عجب توقعی دارید! از چشم کور اشک میطلبید. این آقایان علما خودشان مفتخوارند ، سردستهی مفتخوارانند ..».
شیخقربان سخن او را بریده با حال عصبانی میگوید :
... : علما مفتخوارند ملعون؟!. من مفتخوارم؟.. من هشت سالست رفتهام در نجف ، تحمل زحمت کردهام ، درس خواندهام ، علم اندوختهام ، علون دینیه دریاست ، حالا هم آمدهام بشما تعلیم احکام الهی خواهم کرد .. شما خیال کردید من هم مثل سایر علما هستم ، وجوهات خواهم گرفت. لیکن اشتباه کردهاید. ما دویست نفر بودیم. حضرت حجةالاسلام والمسلمین آیتالله فیالارضین آقای سیدابوالحسن اصفهانی متعالله المسلمین بطول بقائه ، ما را انتخاب فرمود ، چون در ایران کسروی ظهور کرده مسلمانان را اضلال میکند ، ما را اعزام فرمودند که بیاییم و در شهرهای ایران مردم را از اضلالات او محافظت کنیم ، هر یکی از ما وجه معاش مرتبی دارد که ماه به ماه خواهد گرفت. به حقیر چهارصد تومان داده خواهد شد.
از این حرفهای او مسافران تعجب میکنند. از نام «کسروی» بعضی مسافرها لبخندی میزنند. بعضی تعجب میکنند. بعضی مسافرها میخواهند جواب بدهند آقااحمد جلوشان گرفته میگوید :
«بگزارید من حرفهایم تمام بشود». آن وقت رو به شیخقربان کرده میگوید :
... : بسیار ممنون شدیم که خود را بما معرفی فرمودید. اجازه بدهید که باین حرفهاتان هم جوابهایی دهم.
آنکه فرمودید : «علم اندوختهام» ممکنست شما در نجف علمی تحصیل کرده باشید. مثلاً صرف و نحو خوانده زبان عربی یاد گرفته باشید ، فقه اسلامی خوانده باشید. اینها علم است و ما هم قیمت میگزاریم اگرچه زیاد بدرد نمیخورد.
اما اینکه میگویید : «بشما تعلیم احکام الهی خواهم کرد» متأسفانه این حرفتان قابل تصدیق نیست. این چیزهایی که شما ملاها بمردم یاد میدهید احکام خدا نیست ، اضلالات شیطانست. بسیار توهین بخداست که نام آنها را «احکام الهی» بگزارید.
ما شما را میشناسیم ، مطالبتان را میدانیم. خود شما همانکه رسیدید سر انبان را باز کردید و ما دیدیم که با چه سوغاتهایی از نجف راه افتادهاید :
ریش تراشیدن حرام است ، سر تراشیدن مباح است ، در بنیاسرائیل قومی بودند چون ریش میتراشیدند خدا آنها را مسخ گردانید ، مارماهی ساخت ، آواز خواندن حرام است ، موسیقی حرامست ، دولت غاصب است ... اینهاست آنچه از انبان بیرون ریختید. آیا اینها احکام خداست؟!.
آن پاسبانی که در شبهای سرد زمستان سر پست میایستد و تا صبح بیدار میماند و پاس میدهد برای آنکه خانوادهها از دزد امنیت پیدا کنند و آسوده بخوابند ، او شغلش نامشروع است و پولش حرامست ، این امنیهها که دائماً در صحرا با دزد و راهزن میجنگند و راه را امن کردهاند که مسافران میآیند و میروند ، مالالتجاره میآید و میرود ، این هم شغلش نامشروع است و پولش حرامست ـ شما اگر به آفریقا بروید و این حرفها را در پیش وحشیهای آنجا بگویید به عقل و فهم شما خواهند خندید ...
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی دو از نه)
2) ستایشگری و چاپلوسی : ستایشگری خود یکی از زشتیهاست. چنین کاری جز نشان پستی خوی نتواند بود. ولی باید دانست که پسندیدن یا خرسند بودن جز از ستایشگری میباشد. شما اگر کارهای یکی کسی را میپسندید و از او خرسند میباشید در دلتان او را دوست میدارید و در همه جا ازو هواداری مینمایید و از همراهی و کمک تا آنجا که میتوانید بازنایستید. این کار ناستوده نیست.
لیکن ستایشگری جز این میباشد. ستایشگری آنست که شاعر بیآنکه از کارهای کسی آگاه باشد تا آنها را بپسندد و از درون دل راضی باشد ، زبان بستایشهایی ازو باز میکند ، و در این کار خود جدایی میان نیکان و بدان نمیگزارد.
مثلاً یک شاعری که یک پادشاهی را ستایش میکند ، هیچگاه دربند نخواهد بود که آن پادشاه نیکست یا بد است ، این در ستایشگری شرط نیست. چهبسا شاعری در ستایش یک پادشاهی قصیده بسراید ولی در پشت سر به او نفرین کند.
از آنسوی ستایشهای اینها نیز چیزهای شگفتی است. مثلاً شما اگر کسی را بخواهید ستایش کنید خواهید گفت : بالایش بلند است ، رویش زیباست ، مرد کاردانیست ، دستِ دهنده دارد. اینگونه ستایشها خواهید کرد. ولی کار شعرا چیز دیگر است. آنان وقتی که از یک پادشاهی بستایش میپردازند باید دارا و جمشید را دربان ، و خاقان و قیصر را حاجب او گردانند ، قضا را چاکر او ، قدر را نوکرش خوانند ، عزمش را کوه ، و سخایش را ابر شمارند ، امپراتوران جهان را بآستانبوسیش آورند ، ستارگان آسمان هر یکی را بخدمت دیگری در درگاه او گمارند ، و بدینسان صد گزافه را بهم درآمیخته یک ستایشی پدید آورند.
نُه کرسی فلک نهد اندیشه زیر پای
تا بوسه بر رکاب قزلارسلان زند
این هم شیوهی ستایشگری آنانست که سرتاپا ننگین و بیهوده است. در سال 1324[ق] که مظفرالدینشاه مرد و محمدعلیشاه بتخت نشست میرزاتقیخان ضیاءلشگر قصیدهای سروده در یک روزنامهای بچاپ رسانید که یکی از شعرهای آن اینست :
چون گشته جمله عالم از عدل شاه آباد
قربان جان شه باد جان تمام عالم
پادشاهی که تازه بتخت نشسته و هنوز دانسته نبود بماند یا بیفتد ، نیک باشد یا بد درآید ، این با یک بیپروایی میگوید : «جمله عالم از عدل او آباد گشته». ببینید چند دروغ و گزافه را بهم در[می]آمیزد. از این بدتر آنکه جان تمام عالم را قربان جان آن شاه میکند.
3) هجو و دشنام : بسیاری از شعرای ایران این زشتی را هم بخود پسندیدهاند که اگر با کسی دشمنی پیدا کردند و یا اگر از یکی پول خواستند و نداد او را هجو کنند و زبان بدشنام بیالایند و این را یک هنری از خودشان پنداشتهاند. بلکه برخی از آنان شعر سرودهاند که هر شاعری که هجو نگوید پلنگی را میماند که چنگال و دندان ندارد. از آنسوی دیده میشود که این کار را زشت ندانسته و اینست آن شعرهایی را که سروده بودهاند در دیوانهاشان نگه داشتهاند. همچنین مردم آنها را زشت نشمرده و ایرادی نگرفتهاند.
امروز بیشتر دیوانها پر از این سخنان زشت است. بسیاری از شعرای امروزی از عشقی و ایرج[میرزا] و دیگران هم این کار را کردهاند و دیوانهای آنها بارها چاپ میشود و بخاندانها پخش مییابد.
.
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی دو از نه)
2) ستایشگری و چاپلوسی : ستایشگری خود یکی از زشتیهاست. چنین کاری جز نشان پستی خوی نتواند بود. ولی باید دانست که پسندیدن یا خرسند بودن جز از ستایشگری میباشد. شما اگر کارهای یکی کسی را میپسندید و از او خرسند میباشید در دلتان او را دوست میدارید و در همه جا ازو هواداری مینمایید و از همراهی و کمک تا آنجا که میتوانید بازنایستید. این کار ناستوده نیست.
لیکن ستایشگری جز این میباشد. ستایشگری آنست که شاعر بیآنکه از کارهای کسی آگاه باشد تا آنها را بپسندد و از درون دل راضی باشد ، زبان بستایشهایی ازو باز میکند ، و در این کار خود جدایی میان نیکان و بدان نمیگزارد.
مثلاً یک شاعری که یک پادشاهی را ستایش میکند ، هیچگاه دربند نخواهد بود که آن پادشاه نیکست یا بد است ، این در ستایشگری شرط نیست. چهبسا شاعری در ستایش یک پادشاهی قصیده بسراید ولی در پشت سر به او نفرین کند.
از آنسوی ستایشهای اینها نیز چیزهای شگفتی است. مثلاً شما اگر کسی را بخواهید ستایش کنید خواهید گفت : بالایش بلند است ، رویش زیباست ، مرد کاردانیست ، دستِ دهنده دارد. اینگونه ستایشها خواهید کرد. ولی کار شعرا چیز دیگر است. آنان وقتی که از یک پادشاهی بستایش میپردازند باید دارا و جمشید را دربان ، و خاقان و قیصر را حاجب او گردانند ، قضا را چاکر او ، قدر را نوکرش خوانند ، عزمش را کوه ، و سخایش را ابر شمارند ، امپراتوران جهان را بآستانبوسیش آورند ، ستارگان آسمان هر یکی را بخدمت دیگری در درگاه او گمارند ، و بدینسان صد گزافه را بهم درآمیخته یک ستایشی پدید آورند.
نُه کرسی فلک نهد اندیشه زیر پای
تا بوسه بر رکاب قزلارسلان زند
این هم شیوهی ستایشگری آنانست که سرتاپا ننگین و بیهوده است. در سال 1324[ق] که مظفرالدینشاه مرد و محمدعلیشاه بتخت نشست میرزاتقیخان ضیاءلشگر قصیدهای سروده در یک روزنامهای بچاپ رسانید که یکی از شعرهای آن اینست :
چون گشته جمله عالم از عدل شاه آباد
قربان جان شه باد جان تمام عالم
پادشاهی که تازه بتخت نشسته و هنوز دانسته نبود بماند یا بیفتد ، نیک باشد یا بد درآید ، این با یک بیپروایی میگوید : «جمله عالم از عدل او آباد گشته». ببینید چند دروغ و گزافه را بهم در[می]آمیزد. از این بدتر آنکه جان تمام عالم را قربان جان آن شاه میکند.
3) هجو و دشنام : بسیاری از شعرای ایران این زشتی را هم بخود پسندیدهاند که اگر با کسی دشمنی پیدا کردند و یا اگر از یکی پول خواستند و نداد او را هجو کنند و زبان بدشنام بیالایند و این را یک هنری از خودشان پنداشتهاند. بلکه برخی از آنان شعر سرودهاند که هر شاعری که هجو نگوید پلنگی را میماند که چنگال و دندان ندارد. از آنسوی دیده میشود که این کار را زشت ندانسته و اینست آن شعرهایی را که سروده بودهاند در دیوانهاشان نگه داشتهاند. همچنین مردم آنها را زشت نشمرده و ایرادی نگرفتهاند.
امروز بیشتر دیوانها پر از این سخنان زشت است. بسیاری از شعرای امروزی از عشقی و ایرج[میرزا] و دیگران هم این کار را کردهاند و دیوانهای آنها بارها چاپ میشود و بخاندانها پخش مییابد.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 4ـ آسیب کیشها (تکهی دو از دو)
پس از هزاروسیصد سال که خلافت چندین رنگ بخود گرفته و از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام هیچ شده و از میان رفته و جز نام نشانی از آن بازنمانده اینان هنوز سخن از نخستین خلیفه میرانند و با سوز دل دلیلها بهر آن یاد میکنند و بیخردانه آن را از دین (یا بگفتهی خود از ایمان) میشمارند. در اینجاست که میگویم من نمیدانم چه پاسخی باینها دهم. در اینجاست که میگویم اینان از معنی دین بیکبار ناآگاهند.
دیگری از یک شهری نامه فرستاده و بگمان خود بر نگارشهای من خرده گرفته و یکی از سخنانش اینست که چگونه من نام امام علیبنابیطالب را با دو خلیفهی دیگر (صدیق و فاروق) در یک جا میبرم در جایی که این دو بیشتر زندگانی خود را با بتپرستی بسر برده بودند. این را کسی مینویسد که خود در بتپرستی فرورفته است و نشیمنگاه او در یک شهر سومَناتیست. ولی خود و همشهریان خود را فراموش کرده و در اندیشهی داستانهای سیزده صدهی پیش میباشد.
اگر شما در کتاب «هزار و یک شب» و یا در جای دیگر چنین داستانی میخواندی که در زمانهای باستان افسون یا دارویی بوده که چون بر کسی میدمیدهاند یا میخورانیدهاند بیکبار بیخویشتن میشده که زیر پای خود را نمیدیده و از هیاهویی که در پیرامونش برمیخاسته آگاه نمیگردیده و تکانی بخود نمیداده. لیکن در همان حال در دو فرسخی دیهی را میدیده و جوش و جنب مردم آنجا را درمییافته و از آنها بتکان میآمده ، بیگمان چنین افسانهای را باور نکردی و خود بایستی باور نکنی ولی چه باید گفت که ما اکنون مردم را بچنان حالی ـ چنان حال شگفت و باور نکردنی تماشا میکنیم.
.
احمد کسروی
🔸 4ـ آسیب کیشها (تکهی دو از دو)
پس از هزاروسیصد سال که خلافت چندین رنگ بخود گرفته و از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام هیچ شده و از میان رفته و جز نام نشانی از آن بازنمانده اینان هنوز سخن از نخستین خلیفه میرانند و با سوز دل دلیلها بهر آن یاد میکنند و بیخردانه آن را از دین (یا بگفتهی خود از ایمان) میشمارند. در اینجاست که میگویم من نمیدانم چه پاسخی باینها دهم. در اینجاست که میگویم اینان از معنی دین بیکبار ناآگاهند.
دیگری از یک شهری نامه فرستاده و بگمان خود بر نگارشهای من خرده گرفته و یکی از سخنانش اینست که چگونه من نام امام علیبنابیطالب را با دو خلیفهی دیگر (صدیق و فاروق) در یک جا میبرم در جایی که این دو بیشتر زندگانی خود را با بتپرستی بسر برده بودند. این را کسی مینویسد که خود در بتپرستی فرورفته است و نشیمنگاه او در یک شهر سومَناتیست. ولی خود و همشهریان خود را فراموش کرده و در اندیشهی داستانهای سیزده صدهی پیش میباشد.
اگر شما در کتاب «هزار و یک شب» و یا در جای دیگر چنین داستانی میخواندی که در زمانهای باستان افسون یا دارویی بوده که چون بر کسی میدمیدهاند یا میخورانیدهاند بیکبار بیخویشتن میشده که زیر پای خود را نمیدیده و از هیاهویی که در پیرامونش برمیخاسته آگاه نمیگردیده و تکانی بخود نمیداده. لیکن در همان حال در دو فرسخی دیهی را میدیده و جوش و جنب مردم آنجا را درمییافته و از آنها بتکان میآمده ، بیگمان چنین افسانهای را باور نکردی و خود بایستی باور نکنی ولی چه باید گفت که ما اکنون مردم را بچنان حالی ـ چنان حال شگفت و باور نکردنی تماشا میکنیم.
.
🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی هشت از ده
شیخقربان خشمناک گردیده برخاسته میخواهد برود. مسافران با اصرار نشانیده میگویند :
«بشنوید و شما هم پاسخ بدهید. چرا میروید؟!.». آقااحمد سخن خود را دنبال کرده میگوید :
... : آمدیم بر سر آنکه بشما حقوق خواهند داد ـ بسیار خوب ، آقایان علما میخواهند بکارهای خود ترتیبی دهند. ما نیز ایرادی نداریم. ولی اولاً جای تردید است که شماها بآن حقوق اکتفا کنید و دست از طمعکاری بردارید. مگر شما آقاشیخقربان نبودید که در تاکستان آمدید و میخواستید سوار اتوبوس شوید شوفر گفت : «از اینجا تا زنجان ده تومان میشود» ، شما پنج تومان دادید و گفتید : «من اهل علمم ، از نجف میآیم. نصفش را بمن ببخش». و شوفر رودرواسی کرد و چیزی نگفت؟!..
شیخقربان : «المعاملة بالرضا» ، میخواست راضی نشود.
آقااحمد : خوب یاد گرفتهاید. برای هر کاری یک جملهی عربی بخوانید ، درست کنید. آری او راضی شد ، ولی با رودرواسی. شما اگر بجای این درسهای آخوندی کمی درس زندگی میخواندید میدانستید که این اتومبیل که راه میرود و ما را میبرد ، بنزین میخواهد ، روغن میخواهد ، آن شوفر خرج دارد ، شاگردش خرج دارد. چیزی ازو نمیبریدی ، میگفتی از دیگران چه گرفتی از من هم آن را بگیر. شما که در نجف در آن کنج تاریک بسر بردهاید اینها را هیچ نمیدانید. شاید خیال میکنید اتومبیل هم همه چیزش مثل شما مفت بدست میآید.
یکی از حاضران شوخی کرده میگوید : «ظهور امامزمان نزدیک است. اتومبیلها هم با صلوات راه خواهند رفت». مسافران از حرف او میخندند. آقااحمد سخن خود را دنبال کرده میگوید :
... : از این گذشته من باآنکه مفتخواری را برای شما شرح دادم شما گویا آن را نفهمیدهاید. اینست خیال میکنید اگر حقوق بگیرید و از مردم وجوهات نگیرید مفتخواری نخواهد بود. ولی چنین نیست. من گفتم کسی که با [شغل] خود براه افتادن زندگانی مردم کمک نمیکند مفتخوارست. بگویید ببینیم شما با این شغل خود چه کمکی براه افتادن زندگانی مردم میکنید؟!.. چه مایحتاجی تهیه میکنید؟!. چه نیازی رفع مینمایید؟!. شما کارنده هستید؟.. درونده هستید؟.. پزنده هستید؟.. ریسنده هستید؟.. بافنده هستید؟.. سازنده هستید؟.. چه هستید؟..
آری امروز زندگانی وسعت پیدا کرده. کار تنها ریسندگی و بافندگی و دوزندگی و اینگونه چیزها نیست. ما امروز بآموزگاران هم نیاز داریم که بچههای ما را تربیت کنند ، بدانشمندان محتاجیم که ما را از دانشها بهرهمند گردانند ، بکتابنویس هم احتیاج داریم که کتابهای سودمند نویسند. در زندگانی امروزی این قبیل احتیاجها هم هست. درد اینجاست که شما ملایان هیچ یک از اینها نیستید.
اگر بگویید ما پیشوایان دین هستیم بمردم دین یاد میدهیم آن هم دروغست. شما هیچ معنی دین را نمیدانید. همین حالا من اگر از شما بپرسم دین چیست شما در جواب عاجز خواهید ماند. هنر شما همانهاست که دیدیم.
حالا از اینها میگذریم. شما حرف دیگری هم زدید. گفتید : کسروی در ایران ظهور کرده است. آقایان شما را از نجف میفرستند که بیایید و نگزارید مردم را به ضلالت اندازد ـ این طور است؟ ..
شیخقربان : بلی!.
آقااحمد : من تعجب میکنم چرا آقایان شما را میفرستند؟!.. چرا خودشان جواب نمیدهند؟!.. این کسروی که میگویند کتابهایی نوشته است که به ضد ملاهاست ، ایرادهای بسیار برفتار و گفتار آنها گرفته است. آقایان میخواستند در نجف و کربلا مجلس کنند و باهم بنشینند ـ حرفهای او اگر صحیح است قبول کنند ، و اگر صحیح نیست جواب بنویسند. از فرستادن شما باینجا چه نتیجه حاصل میشود؟!..
آنگاه مگر در ایران ملا نیست که شما را از آنجا میفرستند؟!. در ایران اینهمه ملا هست ، ملازاده هست. در مدرسههای قم هزارودویست نفر طلبه هست که فردا هر یکی ملا شده بمیان خواهد افتاد.
بدیهیست مقصود آقایان آنست که شما بیایید اینجا بهایهوی پردازید و عوام را تحریک کنید ، اگر توانستید غایله برپا گردانید. ولی این کار را قبل از شما ملایان خود ایران کردهاند ، آنچه از دستشان برآمده مضایقه ننمودهاند.
.
🔸 تکهی هشت از ده
شیخقربان خشمناک گردیده برخاسته میخواهد برود. مسافران با اصرار نشانیده میگویند :
«بشنوید و شما هم پاسخ بدهید. چرا میروید؟!.». آقااحمد سخن خود را دنبال کرده میگوید :
... : آمدیم بر سر آنکه بشما حقوق خواهند داد ـ بسیار خوب ، آقایان علما میخواهند بکارهای خود ترتیبی دهند. ما نیز ایرادی نداریم. ولی اولاً جای تردید است که شماها بآن حقوق اکتفا کنید و دست از طمعکاری بردارید. مگر شما آقاشیخقربان نبودید که در تاکستان آمدید و میخواستید سوار اتوبوس شوید شوفر گفت : «از اینجا تا زنجان ده تومان میشود» ، شما پنج تومان دادید و گفتید : «من اهل علمم ، از نجف میآیم. نصفش را بمن ببخش». و شوفر رودرواسی کرد و چیزی نگفت؟!..
شیخقربان : «المعاملة بالرضا» ، میخواست راضی نشود.
آقااحمد : خوب یاد گرفتهاید. برای هر کاری یک جملهی عربی بخوانید ، درست کنید. آری او راضی شد ، ولی با رودرواسی. شما اگر بجای این درسهای آخوندی کمی درس زندگی میخواندید میدانستید که این اتومبیل که راه میرود و ما را میبرد ، بنزین میخواهد ، روغن میخواهد ، آن شوفر خرج دارد ، شاگردش خرج دارد. چیزی ازو نمیبریدی ، میگفتی از دیگران چه گرفتی از من هم آن را بگیر. شما که در نجف در آن کنج تاریک بسر بردهاید اینها را هیچ نمیدانید. شاید خیال میکنید اتومبیل هم همه چیزش مثل شما مفت بدست میآید.
یکی از حاضران شوخی کرده میگوید : «ظهور امامزمان نزدیک است. اتومبیلها هم با صلوات راه خواهند رفت». مسافران از حرف او میخندند. آقااحمد سخن خود را دنبال کرده میگوید :
... : از این گذشته من باآنکه مفتخواری را برای شما شرح دادم شما گویا آن را نفهمیدهاید. اینست خیال میکنید اگر حقوق بگیرید و از مردم وجوهات نگیرید مفتخواری نخواهد بود. ولی چنین نیست. من گفتم کسی که با [شغل] خود براه افتادن زندگانی مردم کمک نمیکند مفتخوارست. بگویید ببینیم شما با این شغل خود چه کمکی براه افتادن زندگانی مردم میکنید؟!.. چه مایحتاجی تهیه میکنید؟!. چه نیازی رفع مینمایید؟!. شما کارنده هستید؟.. درونده هستید؟.. پزنده هستید؟.. ریسنده هستید؟.. بافنده هستید؟.. سازنده هستید؟.. چه هستید؟..
آری امروز زندگانی وسعت پیدا کرده. کار تنها ریسندگی و بافندگی و دوزندگی و اینگونه چیزها نیست. ما امروز بآموزگاران هم نیاز داریم که بچههای ما را تربیت کنند ، بدانشمندان محتاجیم که ما را از دانشها بهرهمند گردانند ، بکتابنویس هم احتیاج داریم که کتابهای سودمند نویسند. در زندگانی امروزی این قبیل احتیاجها هم هست. درد اینجاست که شما ملایان هیچ یک از اینها نیستید.
اگر بگویید ما پیشوایان دین هستیم بمردم دین یاد میدهیم آن هم دروغست. شما هیچ معنی دین را نمیدانید. همین حالا من اگر از شما بپرسم دین چیست شما در جواب عاجز خواهید ماند. هنر شما همانهاست که دیدیم.
حالا از اینها میگذریم. شما حرف دیگری هم زدید. گفتید : کسروی در ایران ظهور کرده است. آقایان شما را از نجف میفرستند که بیایید و نگزارید مردم را به ضلالت اندازد ـ این طور است؟ ..
شیخقربان : بلی!.
آقااحمد : من تعجب میکنم چرا آقایان شما را میفرستند؟!.. چرا خودشان جواب نمیدهند؟!.. این کسروی که میگویند کتابهایی نوشته است که به ضد ملاهاست ، ایرادهای بسیار برفتار و گفتار آنها گرفته است. آقایان میخواستند در نجف و کربلا مجلس کنند و باهم بنشینند ـ حرفهای او اگر صحیح است قبول کنند ، و اگر صحیح نیست جواب بنویسند. از فرستادن شما باینجا چه نتیجه حاصل میشود؟!..
آنگاه مگر در ایران ملا نیست که شما را از آنجا میفرستند؟!. در ایران اینهمه ملا هست ، ملازاده هست. در مدرسههای قم هزارودویست نفر طلبه هست که فردا هر یکی ملا شده بمیان خواهد افتاد.
بدیهیست مقصود آقایان آنست که شما بیایید اینجا بهایهوی پردازید و عوام را تحریک کنید ، اگر توانستید غایله برپا گردانید. ولی این کار را قبل از شما ملایان خود ایران کردهاند ، آنچه از دستشان برآمده مضایقه ننمودهاند.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی سه از نه)
4) دروغ و گزافه : «کتابهای عروض و بدیع» گزافه یا مبالغه را یکی از محسنات شعری شمردهاند. ولی ما آن را جز عیب نتوانیم شمرد. چه سودی دارد که شما یک را هزار خوانید و چند قطره اشکی را که از دیدهی کسی فرومیریزد شط بخوانید ، و گَردی را که از میدان جنگ برخاسته یک طبقه از آسمان بشمارید؟.. چه نتیجه از اینها تواند بود؟!.. بگویید تا بدانیم.
در مشهد در زمان صفویه یک کشتاری رخ داده شاعری دربارهی آن میگوید :
هنوز اگر بفشارند خاک مشهد را
سفینه با شط خون تا بکربلا برود
در شمارهی دیروزی زشتکاریهایی را که با شعر توأم گردیده باختصار یاد کردیم. تنها آنها نیست. برخی زشتیهای بدتر دیگری نیز هست. این نیز هست که یک مرد بیناموسی از پستنهادی غزل بسراید و در روزنامهها بچاپ رساند و بگوید :
هر کس که بکف باده به بر ساده ندارد
اسباب نشاط و طرب آماده ندارد
بسیاری از شعرای ایران باین پستی و بیغیرتی نیز آلوده بودهاند و هستند. این لکهی ننگ را هم بدامن تودهی ایران زدهاند. دیوان ایرج با آن زشتیش بیستوپنجهزار نسخه (1) چاپ شد و بخاندانها تقسیم یافت و بدست جوانان افتاد و کسی جلو نگرفت. بلکه از کوردرونی و نافهمی ، در برخی دبستانها آن را بعنوان جایزه بشاگردان دادند. ایرج از کسانیست که باید همیشه نامش با لعن و نفرین توأم برده شود. در کتابهای دبستانی نام او را با احترام برده و شعرهای پستش را برای خواندن کودکان نقل کردهاند.
این دیوان ایرج از کتابهاییست که بدست هر که افتاد باید بآتش اندازد و بسوزاند ، ما بارها این کار را کردهایم ، ولی شما اگر بخانهها روید در بسیاری از آنها این کتاب شوم را خواهید یافت که درمیان دیگر کتابها جا داده شده.
پابرگی :
1ـ اگر برای هر جلد دیوان او که امروز میانگین 40 هزار تومان بها دارد تنها 20 هزار تومان سرمایه نیاز باشد برای 25000 جلد به 500 میلیون تومان نیاز هست. آیا یک ناشری چنین سرمایهی هنگفتی را به بیم میاندازد؟! چنین مینماید که چاپ این کتاب یا یکسره بدست وزارت فرهنگ بوده یا پشتیبانی پولی بیدریغ کرده بوده.
آمار و آگاهیهای زیر به روشنی این زمینه یاری میکند :
باسوادان آن روز بیش از 10 در صد همهی جمعیت برآورد نمیشود.
جمعیت ایران نزدیک به 17میلیون تن بوده.
نسبت روستایی به شهری 80 به 20 بلکه بیشتر بوده.
در روستاها و عشایر باسواد بسیار کم و در شهر نیز کسان بسیاری بیسواد بودند.
باسوادان کشور را اکنون نزدیک به 80 در صد جمعیت یاد میکنند.
جمعیت کشور را نزدیک به 80 میلیون تن میشمارند.
جمعیت باسوادان امروزی کمابیش 30 برابر آن زمان برآورد میشود.
تیراژ میانگین چاپ کتاب امروز 1650 نسخه یاد میشود.
در آن زمان کتابی که در یک سال 1500 جلد از آن بفروش میرسید یکی از کتابهای پرفروش بشمار میآمد.
25000 جلد از یک کتاب پرفروش (با فرض آنکه از فروشش نیز کاسته نمیگردید) نزدیک به 17 سال میکشیده.
از روی آمار تورم بانک مرکزی (از سال 1316تا 1395) ، هر یک تومان آن زمان بیش از سیوپنجهزار برابر امروز ارزش داشته است.
.
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی سه از نه)
4) دروغ و گزافه : «کتابهای عروض و بدیع» گزافه یا مبالغه را یکی از محسنات شعری شمردهاند. ولی ما آن را جز عیب نتوانیم شمرد. چه سودی دارد که شما یک را هزار خوانید و چند قطره اشکی را که از دیدهی کسی فرومیریزد شط بخوانید ، و گَردی را که از میدان جنگ برخاسته یک طبقه از آسمان بشمارید؟.. چه نتیجه از اینها تواند بود؟!.. بگویید تا بدانیم.
در مشهد در زمان صفویه یک کشتاری رخ داده شاعری دربارهی آن میگوید :
هنوز اگر بفشارند خاک مشهد را
سفینه با شط خون تا بکربلا برود
در شمارهی دیروزی زشتکاریهایی را که با شعر توأم گردیده باختصار یاد کردیم. تنها آنها نیست. برخی زشتیهای بدتر دیگری نیز هست. این نیز هست که یک مرد بیناموسی از پستنهادی غزل بسراید و در روزنامهها بچاپ رساند و بگوید :
هر کس که بکف باده به بر ساده ندارد
اسباب نشاط و طرب آماده ندارد
بسیاری از شعرای ایران باین پستی و بیغیرتی نیز آلوده بودهاند و هستند. این لکهی ننگ را هم بدامن تودهی ایران زدهاند. دیوان ایرج با آن زشتیش بیستوپنجهزار نسخه (1) چاپ شد و بخاندانها تقسیم یافت و بدست جوانان افتاد و کسی جلو نگرفت. بلکه از کوردرونی و نافهمی ، در برخی دبستانها آن را بعنوان جایزه بشاگردان دادند. ایرج از کسانیست که باید همیشه نامش با لعن و نفرین توأم برده شود. در کتابهای دبستانی نام او را با احترام برده و شعرهای پستش را برای خواندن کودکان نقل کردهاند.
این دیوان ایرج از کتابهاییست که بدست هر که افتاد باید بآتش اندازد و بسوزاند ، ما بارها این کار را کردهایم ، ولی شما اگر بخانهها روید در بسیاری از آنها این کتاب شوم را خواهید یافت که درمیان دیگر کتابها جا داده شده.
پابرگی :
1ـ اگر برای هر جلد دیوان او که امروز میانگین 40 هزار تومان بها دارد تنها 20 هزار تومان سرمایه نیاز باشد برای 25000 جلد به 500 میلیون تومان نیاز هست. آیا یک ناشری چنین سرمایهی هنگفتی را به بیم میاندازد؟! چنین مینماید که چاپ این کتاب یا یکسره بدست وزارت فرهنگ بوده یا پشتیبانی پولی بیدریغ کرده بوده.
آمار و آگاهیهای زیر به روشنی این زمینه یاری میکند :
باسوادان آن روز بیش از 10 در صد همهی جمعیت برآورد نمیشود.
جمعیت ایران نزدیک به 17میلیون تن بوده.
نسبت روستایی به شهری 80 به 20 بلکه بیشتر بوده.
در روستاها و عشایر باسواد بسیار کم و در شهر نیز کسان بسیاری بیسواد بودند.
باسوادان کشور را اکنون نزدیک به 80 در صد جمعیت یاد میکنند.
جمعیت کشور را نزدیک به 80 میلیون تن میشمارند.
جمعیت باسوادان امروزی کمابیش 30 برابر آن زمان برآورد میشود.
تیراژ میانگین چاپ کتاب امروز 1650 نسخه یاد میشود.
در آن زمان کتابی که در یک سال 1500 جلد از آن بفروش میرسید یکی از کتابهای پرفروش بشمار میآمد.
25000 جلد از یک کتاب پرفروش (با فرض آنکه از فروشش نیز کاسته نمیگردید) نزدیک به 17 سال میکشیده.
از روی آمار تورم بانک مرکزی (از سال 1316تا 1395) ، هر یک تومان آن زمان بیش از سیوپنجهزار برابر امروز ارزش داشته است.
.