🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 10ـ دین برای آنست که مردم گذشته را رها کرده رو بآینده گردانند (تکهی یک از یک)
یکی از نوشتههای پیمان اینست که در دین کسی را جایگاه نیست ، اینست که دین برای مردم است و مردم برای دین نیستند ، اینست که گذشته را باید رها کرد و رو بسوی آینده گردانید ، اینست که دین شناختن معنی جهان و زندگانیست نه پرداختن بداستان این و آن ، اینست که گفتگو از داستان علی و ابوبکر جز یک هوس پستی نیست و دین برای جلوگیری از چنین هوسها میباشد. (1)
پابرگی :
1ـ برای دانستن معنی راستِ دین کتاب «ورجاوندبنیاد» خوانده شود.
.
احمد کسروی
🔸 10ـ دین برای آنست که مردم گذشته را رها کرده رو بآینده گردانند (تکهی یک از یک)
یکی از نوشتههای پیمان اینست که در دین کسی را جایگاه نیست ، اینست که دین برای مردم است و مردم برای دین نیستند ، اینست که گذشته را باید رها کرد و رو بسوی آینده گردانید ، اینست که دین شناختن معنی جهان و زندگانیست نه پرداختن بداستان این و آن ، اینست که گفتگو از داستان علی و ابوبکر جز یک هوس پستی نیست و دین برای جلوگیری از چنین هوسها میباشد. (1)
پابرگی :
1ـ برای دانستن معنی راستِ دین کتاب «ورجاوندبنیاد» خوانده شود.
.
اکنون و آینده ما راست 7.pdf
620 KB
اکنون و آینده ما راست (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
1ـ این نه دینست که پروای آینده نکرده سرگرم گذشتههاست
2ـ شیعیگری خود سرگرم گذشتهها بودنست
3ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمیماند
4ـ آسیب کیشها
5ـ امروز این کیشها افزار دست سیاستند
6ـ آیا دانشها بما آیین زندگی تواند آموخت؟!..
7ـ یادگارهای دورهی آلودگی
8ـ سرچشمهی بدآموزیها کجاست؟!..
9ـ حال شرقیان در دهههای اخیر
10ـ دین برای آنست که مردم گذشته را رها کرده رو بآینده گردانند
احمد کسروی
1ـ این نه دینست که پروای آینده نکرده سرگرم گذشتههاست
2ـ شیعیگری خود سرگرم گذشتهها بودنست
3ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمیماند
4ـ آسیب کیشها
5ـ امروز این کیشها افزار دست سیاستند
6ـ آیا دانشها بما آیین زندگی تواند آموخت؟!..
7ـ یادگارهای دورهی آلودگی
8ـ سرچشمهی بدآموزیها کجاست؟!..
9ـ حال شرقیان در دهههای اخیر
10ـ دین برای آنست که مردم گذشته را رها کرده رو بآینده گردانند
چیزی_که_یکشبه_بیاید_یکشبه_هم_میرود!.pdf
314.6 KB
چیزی که یکشبه بیاید یکشبه هم میرود
✴️ ریشهی بدبختیها را باید نخست در خود جستجو کنیم
🔸 ما خود بدیم كه از جهان بدی میبینیم. قضا و قدر را با ما هیچ كاری نیست. خدا ما را خوار و زبون نمیخواهد.
🔸 شما نیک باشید و از پیشامدها نترسید. یک تودهی غیرتمند و آراسته لگدمال پیشامدها نگردد و از میان نرود.
🔸 یک تودهی آلوده اگرهم از پیشامدها سودی برند ، جز چندگاهه [=موقتی] نتواند بود و سرانجام هودهای [=نتیجهای] از آن در دست نتوانند داشت.
🔸 ما خود بدیم كه از جهان بدی میبینیم. قضا و قدر را با ما هیچ كاری نیست. خدا ما را خوار و زبون نمیخواهد.
🔸 شما نیک باشید و از پیشامدها نترسید. یک تودهی غیرتمند و آراسته لگدمال پیشامدها نگردد و از میان نرود.
🔸 یک تودهی آلوده اگرهم از پیشامدها سودی برند ، جز چندگاهه [=موقتی] نتواند بود و سرانجام هودهای [=نتیجهای] از آن در دست نتوانند داشت.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸خراباتیان كه بودند و چه میگفتند؟.. (تکهی 1 از 3)
چون در شمارههای اخیر پرچم بارها نام «خراباتیان» و «خراباتیگری» برده شده ، میخواهیم روشن گردانیم كه خراباتیان كه بودند و چه میگفتند. بیشتر مردم اینها را نمیدانند.
نخست معنی «خرابات» را روشن گردانم : باید دانست خرابات بمعنی میخانه و قمارخانه است و در فرهنگها نیز آن را بهمین معنی نوشتهاند. همانا در زمانهای پیش در شهرهای اسلامی میفروشی و قماربازی ممنوع بوده و كسی نمیتوانسته در درون شهر میخانه یا قمارخانه برپا كند.
اینست كسانی از زردشتیان و مسیحیان و جهودان میرفتهاند و در بیرون شهر و درمیانهی خرابههای آخر شهر جایی را برمیگزیدهاند و در آنجا نهانی میفروشی میكردهاند. همچنین كسانی در آنجا قمارخانه برپا مینمودهاند. اینست «خرابات» نام میخانه و قمارخانه گردیده.
اما خراباتیان ، اینان كسانی بودند كه جهان را یك دستگاه هیچ و پوچ بیهودهای میشماردند و بآفرینش و آفریدگار ایرادهای بسیار میگرفتند :
ای بیخبر این شكل مجسّم هیچست
این طارم و نُه سپهر ارقم هیچست
خوش باش كزین نشیمن كون و فساد
وابستهی یك دمیم و آن دم هیچست
جهان و كار جهان جمله هیچ در هیچ است
هزار بار من این نكته كردهام تحقیق
میگفتند : كسی از جستجو راه بجایی نمیبرد و راز اینجهان بدست نمیآورد و خِرد گرهی از كار نمیگشاید :
در پردهی اسرار كسی را ره نیست
زین تعبیه جانِ هیچ كس آگه نیست
میگفتند : هرچه در این باره گفته شده جز دروغ و افسانه نیست :
آنان كه محیط فضل و آداب شدند
در كشف دقیقه شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریك نبردند هرگز گفتند فسانهای و در خواب شدند
میگفتند : زندگی جز یك خوابی و خیالی نیست كه میآید و میگذرد :
احوال جهان و اصل این عمر كه هست
خوابی و خیالی و فریبی و دمیست
بآفریدگار ایراد گرفته میگفتند : برای چه اینهمه مردم را میآفریند و پس از زمانی نابود میكند؟!.. میگفتند : یك كاسهگری این نمیكند كه پیاپی كاسه سازد و آن را بشكند :
اجزای پیاله كه درهم پیوست
بشكستن او روا نمیدارد مست
چندین سر و پای نازنین از سر و دست
با مهر كه پیوست و بكین كه شكست؟!..
میگفتند : اینجهان نه آغازش پیداست و نه انجامش دانسته میباشد. ما هیچ نمیدانیم از كجا آمدهایم و بكجا میرویم ، و چرا آمدهایم و چرا میرویم؟!..
دوری كه دَرو آمدن و رفتن ماست
آن را نه بدایت و نهایت پیداست
كس مینزند دمی در این معنی راست
كین آمدن از كجا و رفتن بكجاست
از این سخنان خود نتیجه گرفته میگفتند : در اینجهان اندیشیدن و خرد بكار بردن و در بند گذشته و آینده بودن بیجهت است و از كوشش نیز نتیجهای بدست نخواهد آمد. پس یگانه راه آنست كه آدمی آن دمی را كه در آنست غنیمت شمارد و با خوشی بسر دهد و اگر خوشی طبیعی آماده نبود با باده بچارهی اندوه كوشد و خود را مست و بیخود گرداند كه غمهای جهان را درنیابد. میگفتند : اینجهان قرنهای بیشمار همچنان گردیده است و آدمیان دسته دسته آمدهاند و رفتهاند. ما هم پس از چندی نیستیم. اینست باید دمی را كه هستیم بخوشی كوشیم :
چون عهده نمیكند كسی فردا را حالی خوش دار این دل پرسودا را
می نوش بنور ماه ای ماه كه ماه بسیار بیاید و نیابد ما را
امروز ترا دسترس فردا نیست اندیشهی فردات بجز سودا نیست
ضایع مكن این دم ار دلت شیدا نیست
كین باقی عمر را بها پیدا نیست
با باده نشین كه مُلكِ محمود اینست
وز چنگ شنو كه لحن داوود اینست
از نامده و رفته دگر یاد مكن
خوش باش كه از وجود مقصود اینست
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ
در معرضی كه مُلكِ سلیمان رود بباد
دی پیر میفروش كه ذكرش بخیر باد
گفتا شراب نوش و غم دل ببر ز یاد
👇
🔸خراباتیان كه بودند و چه میگفتند؟.. (تکهی 1 از 3)
چون در شمارههای اخیر پرچم بارها نام «خراباتیان» و «خراباتیگری» برده شده ، میخواهیم روشن گردانیم كه خراباتیان كه بودند و چه میگفتند. بیشتر مردم اینها را نمیدانند.
نخست معنی «خرابات» را روشن گردانم : باید دانست خرابات بمعنی میخانه و قمارخانه است و در فرهنگها نیز آن را بهمین معنی نوشتهاند. همانا در زمانهای پیش در شهرهای اسلامی میفروشی و قماربازی ممنوع بوده و كسی نمیتوانسته در درون شهر میخانه یا قمارخانه برپا كند.
اینست كسانی از زردشتیان و مسیحیان و جهودان میرفتهاند و در بیرون شهر و درمیانهی خرابههای آخر شهر جایی را برمیگزیدهاند و در آنجا نهانی میفروشی میكردهاند. همچنین كسانی در آنجا قمارخانه برپا مینمودهاند. اینست «خرابات» نام میخانه و قمارخانه گردیده.
اما خراباتیان ، اینان كسانی بودند كه جهان را یك دستگاه هیچ و پوچ بیهودهای میشماردند و بآفرینش و آفریدگار ایرادهای بسیار میگرفتند :
ای بیخبر این شكل مجسّم هیچست
این طارم و نُه سپهر ارقم هیچست
خوش باش كزین نشیمن كون و فساد
وابستهی یك دمیم و آن دم هیچست
جهان و كار جهان جمله هیچ در هیچ است
هزار بار من این نكته كردهام تحقیق
میگفتند : كسی از جستجو راه بجایی نمیبرد و راز اینجهان بدست نمیآورد و خِرد گرهی از كار نمیگشاید :
در پردهی اسرار كسی را ره نیست
زین تعبیه جانِ هیچ كس آگه نیست
میگفتند : هرچه در این باره گفته شده جز دروغ و افسانه نیست :
آنان كه محیط فضل و آداب شدند
در كشف دقیقه شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریك نبردند هرگز گفتند فسانهای و در خواب شدند
میگفتند : زندگی جز یك خوابی و خیالی نیست كه میآید و میگذرد :
احوال جهان و اصل این عمر كه هست
خوابی و خیالی و فریبی و دمیست
بآفریدگار ایراد گرفته میگفتند : برای چه اینهمه مردم را میآفریند و پس از زمانی نابود میكند؟!.. میگفتند : یك كاسهگری این نمیكند كه پیاپی كاسه سازد و آن را بشكند :
اجزای پیاله كه درهم پیوست
بشكستن او روا نمیدارد مست
چندین سر و پای نازنین از سر و دست
با مهر كه پیوست و بكین كه شكست؟!..
میگفتند : اینجهان نه آغازش پیداست و نه انجامش دانسته میباشد. ما هیچ نمیدانیم از كجا آمدهایم و بكجا میرویم ، و چرا آمدهایم و چرا میرویم؟!..
دوری كه دَرو آمدن و رفتن ماست
آن را نه بدایت و نهایت پیداست
كس مینزند دمی در این معنی راست
كین آمدن از كجا و رفتن بكجاست
از این سخنان خود نتیجه گرفته میگفتند : در اینجهان اندیشیدن و خرد بكار بردن و در بند گذشته و آینده بودن بیجهت است و از كوشش نیز نتیجهای بدست نخواهد آمد. پس یگانه راه آنست كه آدمی آن دمی را كه در آنست غنیمت شمارد و با خوشی بسر دهد و اگر خوشی طبیعی آماده نبود با باده بچارهی اندوه كوشد و خود را مست و بیخود گرداند كه غمهای جهان را درنیابد. میگفتند : اینجهان قرنهای بیشمار همچنان گردیده است و آدمیان دسته دسته آمدهاند و رفتهاند. ما هم پس از چندی نیستیم. اینست باید دمی را كه هستیم بخوشی كوشیم :
چون عهده نمیكند كسی فردا را حالی خوش دار این دل پرسودا را
می نوش بنور ماه ای ماه كه ماه بسیار بیاید و نیابد ما را
امروز ترا دسترس فردا نیست اندیشهی فردات بجز سودا نیست
ضایع مكن این دم ار دلت شیدا نیست
كین باقی عمر را بها پیدا نیست
با باده نشین كه مُلكِ محمود اینست
وز چنگ شنو كه لحن داوود اینست
از نامده و رفته دگر یاد مكن
خوش باش كه از وجود مقصود اینست
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ
در معرضی كه مُلكِ سلیمان رود بباد
دی پیر میفروش كه ذكرش بخیر باد
گفتا شراب نوش و غم دل ببر ز یاد
👇
رابطهی اینان با شراب از این راه بوده ، ولی كمكم در علاقمندی بآن براه افراط افتاده ستایشهای بسیار از آن نمودهاند و آن را یك چیز بسیار گرانمایه و والایی نشان دادهاند :
چون درگذرم بباده شویید مرا تلقین ز شراب و جام گویید مرا
خواهید بروز حشر یابید مرا از خاكِ در میكده جویید مرا
تاك را سیراب كن ای ابر نیسان در بهار
قطره تا می میتواند شد چرا گوهر شود
اینهمه ستایشگری از باده و بادهخواری كه درمیان شاعران رواج یافته از خراباتیان آغاز گردیده. آنان در این باره راه گزافهگویی پیمودهاند و دیگران نافهمیده بآنان پیروی كردهاند.
چون درگذرم بباده شویید مرا تلقین ز شراب و جام گویید مرا
خواهید بروز حشر یابید مرا از خاكِ در میكده جویید مرا
تاك را سیراب كن ای ابر نیسان در بهار
قطره تا می میتواند شد چرا گوهر شود
اینهمه ستایشگری از باده و بادهخواری كه درمیان شاعران رواج یافته از خراباتیان آغاز گردیده. آنان در این باره راه گزافهگویی پیمودهاند و دیگران نافهمیده بآنان پیروی كردهاند.
🔶 در پیرامون رمان
احمد کسروی
🔸 چند سخن دربارهی اين كتاب (تکهی یک از یک)
در سال 1312 كه ما بچاپ مهنامهی پیمان آغاز كردیم ، در ایران «اروپادوستی و پیروی از اروپاییان در هر كاری و هر چیزی» كه ما آن را «اروپاییگری» نامیدیم ، بسیار بالا گرفته بلكه باندازهی دیوانگی رسیده بود. ایرانیان هرچه از اروپاییان میدیدند و یا میشنیدند آن را نیك شمارده پیروی مینمودند و پیشرفت یا بهتری را جز همان پیروی نمیدانستند.
یكی از چیزهایی كه از اروپا بایران رسیده و رواج بیاندازه گرفته بود رمانخوانی و رماننویسی میبود (كه اندازهی رواج آن و چگونگی دلبستگی مردم بآن در گفتارهای این كتاب نشان داده شده) ، و ما چون بر آن بودیم كه در راهی كه میخواستیم آغاز كنیم ، در گامهای نخست آن با اروپاییگری بجنگیم و براندازیم ، از اینرو گفتار نخست شمارهی نخست مهنامه را زیر نام «رمان» نوشتیم و دنبالهی آن را در شمارهی دوم آوردیم (همان گفتاری كه در این كتاب آورده شده).
این گفتار هیاهویی در میانهی رماننویسان و رمانفروشان و رمانخوانان پدید آورد. زیرا رمان بخشی از «ادبیات» اروپا شمرده میشد ، و مردم نادان این سرزمین چنین میپنداشتند كه با گرفتن آن از اروپاییان گامهایی در راه «شهریگری» (یا تمدن) برداشتهاند. میپنداشتند كه با رماننویسی به «تهذیب اخلاق جامعه» خواهند كوشید و «بدردهای اجتماع» خود چاره خواهند كرد. اینبود از آن گفتار كه در نكوهش رمان بود سخت رنجیدند ، و از اینكه من به آناتول فرانس فرانسهای كه او را یك نویسندهی دانشمند بزرگی میپنداشتند تاخته بودم افسرده گردیدند ، و یك زنی بنام «فاطمه خانم سیاح» كه سالها در اروپا بسر داده بود ، با آه و افسوس بسیار گفتارهایی در روزنامهی ایران نوشت. این حال آن روز میبود.
ولی خدا را سپاس كه اكنون پس از ده سال همان گفتارها ، از سوی یك دسته از جوانان باخرد و ارجمند به رویهی [=صورتِ] كتاب بچاپ رسیده دوباره درمیان مردم پراكنده میشود. خدا را سپاس كه امروز جوانان بجای رماننویسی و رمانخوانی به «رمانسوزانی» میكوشند.
چنانكه خوانندگان میبینند در آخر «گفتگو با خانم سیاح» پیشبینی شده كه یك روز بیاید و كسانی برمانسوزانی برخیزند. خدا را سپاس كه این پیشبینی بجا درآمده است. در دیماه گذشته كه یاران ما در تهران و اهواز و تبریز و مراغه و ارومی و كاشمر جشن كتابسوزان برپا گردانیدند ، بیش از همه كتابهای رمان بآتش انداخته شد ، و بسیاری از آنها رمانهایی بود كه نویسندگان خود میآوردند و بخورد آتش میدادند. در سال گذشته یكی از یاران ما در تبریز چند تن از شاگردان دبیرستان را دید كه رمانهایی از بازار خریده و در دست خود میآورند ، و جلو آنان را گرفته از زیان رمان بسخن پرداخت ، و چون آنان را از كرده پشیمان یافت بهای آنها را از جیب خود پرداخته از دستشان گرفت و در برابر چشمشان پاره پاره گردانیده دور ریخت ، و از آنان پیمان گرفت كه دیگر گرد رمانخوانی نگردند. خدا را سپاس كه این نمونهی روشنی را از هَنایِش[=اثر] آمیغها[=حقایق] نمایان میبینیم.
گاهی كسانی ، در بیرون بنام دلسوزی و همدردی و از درون برای سرزنش و كینهجویی چنین میگویند : «با آن گفتارهایی كه شما نوشتید باز هم كسانی رمان مینویسند. پیاپی رمان چاپ میشود».
ولی باید دانست این سخن جز از روی نافهمی نیست. زیرا روزی كه ما بنوشتن گفتارها برخاستیم رمان یك چیز ستوده و سودمندی شمرده میشد و هر كسی از نیكان و بدان بآن رو میآوردند.
پس از گفتارهای ما ، نیكان از رماننویسی و رمانخوانی روی گردانیدند و اكنون اگر كسانی رمان مینویسند و بچاپ میرسانند جز برخی هوسبازانی یا سودجویانی نیستند ، و ما هیچگاه امید نمیداشتیم كه گفتههای ما در اینان نیز خواهد هنایید.
ما در كار خود بیناییم و بارها نوشتهایم كه مردمان بدو گروهند : یكی آنان كه پاكدل و بخردند و اینان درپی آمیغها میباشند ، و دیگری آنان كه خردها و روانهاشان بسیار ناتوانست و جز درپی هوسبازی و سودجویی نمیباشند. نیز بارها نوشتهایم كه ما در گامهای نخست كارمان با آن پاكدرونان و بخردانست ولی خواهد رسید آن روزی كه به نابخردان و ناپاكان بپردازیم و پیداست كه باید چه رفتاری با آن دلیلنافهمان و سخنناشنوایان پیش گیریم.
دفتر پرچم
.
احمد کسروی
🔸 چند سخن دربارهی اين كتاب (تکهی یک از یک)
در سال 1312 كه ما بچاپ مهنامهی پیمان آغاز كردیم ، در ایران «اروپادوستی و پیروی از اروپاییان در هر كاری و هر چیزی» كه ما آن را «اروپاییگری» نامیدیم ، بسیار بالا گرفته بلكه باندازهی دیوانگی رسیده بود. ایرانیان هرچه از اروپاییان میدیدند و یا میشنیدند آن را نیك شمارده پیروی مینمودند و پیشرفت یا بهتری را جز همان پیروی نمیدانستند.
یكی از چیزهایی كه از اروپا بایران رسیده و رواج بیاندازه گرفته بود رمانخوانی و رماننویسی میبود (كه اندازهی رواج آن و چگونگی دلبستگی مردم بآن در گفتارهای این كتاب نشان داده شده) ، و ما چون بر آن بودیم كه در راهی كه میخواستیم آغاز كنیم ، در گامهای نخست آن با اروپاییگری بجنگیم و براندازیم ، از اینرو گفتار نخست شمارهی نخست مهنامه را زیر نام «رمان» نوشتیم و دنبالهی آن را در شمارهی دوم آوردیم (همان گفتاری كه در این كتاب آورده شده).
این گفتار هیاهویی در میانهی رماننویسان و رمانفروشان و رمانخوانان پدید آورد. زیرا رمان بخشی از «ادبیات» اروپا شمرده میشد ، و مردم نادان این سرزمین چنین میپنداشتند كه با گرفتن آن از اروپاییان گامهایی در راه «شهریگری» (یا تمدن) برداشتهاند. میپنداشتند كه با رماننویسی به «تهذیب اخلاق جامعه» خواهند كوشید و «بدردهای اجتماع» خود چاره خواهند كرد. اینبود از آن گفتار كه در نكوهش رمان بود سخت رنجیدند ، و از اینكه من به آناتول فرانس فرانسهای كه او را یك نویسندهی دانشمند بزرگی میپنداشتند تاخته بودم افسرده گردیدند ، و یك زنی بنام «فاطمه خانم سیاح» كه سالها در اروپا بسر داده بود ، با آه و افسوس بسیار گفتارهایی در روزنامهی ایران نوشت. این حال آن روز میبود.
ولی خدا را سپاس كه اكنون پس از ده سال همان گفتارها ، از سوی یك دسته از جوانان باخرد و ارجمند به رویهی [=صورتِ] كتاب بچاپ رسیده دوباره درمیان مردم پراكنده میشود. خدا را سپاس كه امروز جوانان بجای رماننویسی و رمانخوانی به «رمانسوزانی» میكوشند.
چنانكه خوانندگان میبینند در آخر «گفتگو با خانم سیاح» پیشبینی شده كه یك روز بیاید و كسانی برمانسوزانی برخیزند. خدا را سپاس كه این پیشبینی بجا درآمده است. در دیماه گذشته كه یاران ما در تهران و اهواز و تبریز و مراغه و ارومی و كاشمر جشن كتابسوزان برپا گردانیدند ، بیش از همه كتابهای رمان بآتش انداخته شد ، و بسیاری از آنها رمانهایی بود كه نویسندگان خود میآوردند و بخورد آتش میدادند. در سال گذشته یكی از یاران ما در تبریز چند تن از شاگردان دبیرستان را دید كه رمانهایی از بازار خریده و در دست خود میآورند ، و جلو آنان را گرفته از زیان رمان بسخن پرداخت ، و چون آنان را از كرده پشیمان یافت بهای آنها را از جیب خود پرداخته از دستشان گرفت و در برابر چشمشان پاره پاره گردانیده دور ریخت ، و از آنان پیمان گرفت كه دیگر گرد رمانخوانی نگردند. خدا را سپاس كه این نمونهی روشنی را از هَنایِش[=اثر] آمیغها[=حقایق] نمایان میبینیم.
گاهی كسانی ، در بیرون بنام دلسوزی و همدردی و از درون برای سرزنش و كینهجویی چنین میگویند : «با آن گفتارهایی كه شما نوشتید باز هم كسانی رمان مینویسند. پیاپی رمان چاپ میشود».
ولی باید دانست این سخن جز از روی نافهمی نیست. زیرا روزی كه ما بنوشتن گفتارها برخاستیم رمان یك چیز ستوده و سودمندی شمرده میشد و هر كسی از نیكان و بدان بآن رو میآوردند.
پس از گفتارهای ما ، نیكان از رماننویسی و رمانخوانی روی گردانیدند و اكنون اگر كسانی رمان مینویسند و بچاپ میرسانند جز برخی هوسبازانی یا سودجویانی نیستند ، و ما هیچگاه امید نمیداشتیم كه گفتههای ما در اینان نیز خواهد هنایید.
ما در كار خود بیناییم و بارها نوشتهایم كه مردمان بدو گروهند : یكی آنان كه پاكدل و بخردند و اینان درپی آمیغها میباشند ، و دیگری آنان كه خردها و روانهاشان بسیار ناتوانست و جز درپی هوسبازی و سودجویی نمیباشند. نیز بارها نوشتهایم كه ما در گامهای نخست كارمان با آن پاكدرونان و بخردانست ولی خواهد رسید آن روزی كه به نابخردان و ناپاكان بپردازیم و پیداست كه باید چه رفتاری با آن دلیلنافهمان و سخنناشنوایان پیش گیریم.
دفتر پرچم
.
✴️ چرا صوفیگری؟
ما بيش از همه با خردها كار داريم و همیكوشيم كه آنها را بتكان آوريم و چون صوفيگری گذشته از آنكه آيين زندگانی و رفتار و كردار شرقيان را آلوده نموده آسيبهايی نيز بر خردها رسانيده و اين آسيبها چون از روبرو (مستقيم) نبوده با از ميان رفتن صوفيگری و صوفيان برداشته نمیشود اينست ناگزيريم از پايه و بنيادِ صوفيگری گفتگو بميان آورده بآن آسيب خردها چاره بينديشيم. بعبارت بهتر بايد همهی بيخرديهای صوفيان را هرچه گشادهتر و روشنتر نشان بدهيم تا خردها بجای خود بازآيد.
🔸🔸🔸
صوفیگری در کتاب زَندیده[شرح] شده و آنچه دربارهی بیپایی و زیانمندی آن گفتنیست گفته شده. آنچه در این دیباچه میباید بازنماییم چند چیز است :
نخست ، کسانی میگویند : «صوفیان گروه اندکی هستند که در اینجا و آنجا پراکندهاند و درخور آن نیستند که کسی بایشان پردازد».
ولی این سخن بسیار خامست. زیرا صوفیان اندک نیستند و بسیارند و اکنون در ایران ، در چند شهر ـ از تهران و مراغه و گُناباد و مشهد و شیراز و دیگر جاها ـ دستگاه میدارند. صوفیان تنها آن درویشان تاجنمدی گیسودار و آن گُلِمولاهای چرکآلود و دریوزهگرد که تبری و کَشکولی بدست میگیرند نیستند. هزارها دیگران هستند که بیتاج و گیسو ، و بیتبر و کشکول درویشند و مغزهاشان آكنده از بدآموزیهای صوفیگریست.
درمیان کارمندان دولت و سران ادارهها ، شما کسان بسیاری را توانید یافت که درویشند و هر یکی خود را از پیروان فلان مستعلیشاه و بَهمان عاشقعلیشاه میشمارد. در پشت میز سررشتهداری توده نشسته و اندیشههایی که در مغزش جا گرفته اینهاست : «ای بابا ، این دنیا چندروزه است. نیک یا بد خواهد گذشت ، بزرگان سر بدنیا فرود نیاوردهاند ...» (این نیز بگذرد یاهو).
آنگاه صوفیگری بدآموزیهایش تنها درمیان صوفیان نبوده ، زیانش تنها بصوفیان نیست. چنانکه در کتاب گفتهایم ، این گمراهی به هر سو ریشه دوانیده و بیشتر مردم آلودهی بدآموزیهای صوفیگریند ، بیآنکه صوفی باشند و بیآنکه خودشان بدانند.
از آنسو کتابها آلودهی این بدآموزیهاست. گذشته از آنکه صوفیان هزارها کتاب ، بشعر یا به نثر ، از خود بیادگار گزاردهاند که در دست مردست و در خانههاست ، شاعران و اندرزسرایان ما همه از صوفیگری سود جستهاند. شاعران که درپی «مضمون» میگشتهاند ، بدآموزیهای صوفیان گنجی بازیافته برای آنان بوده. همین حال را داشتهاند اندرزسرایان و پیشوایان. کتابهایی که در زمینهی «اخلاق» به عربی یا به فارسی نوشته شده ، همه از آن سرچشمه آب خورده. یک جمله بگویم : این گمراهی کهن ، زهر خود را در کالبد تودهها ، به هر سو دوانیده است.
گذشته از همهی اینها ، صوفیگری در جهان سیاست یکی از افزارهاست. از سالهاست دیده میشود که شرقشناسان از اروپا و وزارت فرهنگ از ایران ، دست بهم برواج آن میافزایند. «تذکرةالاولیاء» شیخ عطار از «ثلث مرحوم گیب» [1] در اروپا چاپ شده به ایران فرستاده میشود ، مثنوی مولوی و غزلیات و شعرهای او چاپ یافته پراکنده میگردد. وزارت فرهنگ ایران صوفیگری را درسی در دانشسرا میگرداند و سالانه پولهایی در راه چاپ کتابهای صوفیان بیرون میریزد.
اینها چیزهاییست که نباید نادیده گرفت و آسیب و زیان صوفیگری را کوچک شمرد. خردهگیران از اینها ناآگاهند.
(بخشی از دیباچهی کتاب صوفیگری)
[1] : خواست «اوقاف گيب» (E.J.W. Gibb Memorial Trust) است که گیب نامی از شرقشناسان انگلیس پیش از مرگ وصیت کرده بود که بخشی از(یا همهی) ارثش را بکار چاپ کتابهای عربی و ترکی اندازند. ادوارد براون ، پرفسورِ نامی در زمانی که ریاست آن اوقاف را داشت کتابهای کهن فارسی را نیز بآن فهرست افزود و کتابهای بازمانده از زمان مغول را پیاپی چاپ کرده به ایرانیان ارمغان کردند. براي شرح بيشتر نگاه كنيد به كتاب «در پيرامون ادبيات». (کوشاد تلگرام)
ما بيش از همه با خردها كار داريم و همیكوشيم كه آنها را بتكان آوريم و چون صوفيگری گذشته از آنكه آيين زندگانی و رفتار و كردار شرقيان را آلوده نموده آسيبهايی نيز بر خردها رسانيده و اين آسيبها چون از روبرو (مستقيم) نبوده با از ميان رفتن صوفيگری و صوفيان برداشته نمیشود اينست ناگزيريم از پايه و بنيادِ صوفيگری گفتگو بميان آورده بآن آسيب خردها چاره بينديشيم. بعبارت بهتر بايد همهی بيخرديهای صوفيان را هرچه گشادهتر و روشنتر نشان بدهيم تا خردها بجای خود بازآيد.
🔸🔸🔸
صوفیگری در کتاب زَندیده[شرح] شده و آنچه دربارهی بیپایی و زیانمندی آن گفتنیست گفته شده. آنچه در این دیباچه میباید بازنماییم چند چیز است :
نخست ، کسانی میگویند : «صوفیان گروه اندکی هستند که در اینجا و آنجا پراکندهاند و درخور آن نیستند که کسی بایشان پردازد».
ولی این سخن بسیار خامست. زیرا صوفیان اندک نیستند و بسیارند و اکنون در ایران ، در چند شهر ـ از تهران و مراغه و گُناباد و مشهد و شیراز و دیگر جاها ـ دستگاه میدارند. صوفیان تنها آن درویشان تاجنمدی گیسودار و آن گُلِمولاهای چرکآلود و دریوزهگرد که تبری و کَشکولی بدست میگیرند نیستند. هزارها دیگران هستند که بیتاج و گیسو ، و بیتبر و کشکول درویشند و مغزهاشان آكنده از بدآموزیهای صوفیگریست.
درمیان کارمندان دولت و سران ادارهها ، شما کسان بسیاری را توانید یافت که درویشند و هر یکی خود را از پیروان فلان مستعلیشاه و بَهمان عاشقعلیشاه میشمارد. در پشت میز سررشتهداری توده نشسته و اندیشههایی که در مغزش جا گرفته اینهاست : «ای بابا ، این دنیا چندروزه است. نیک یا بد خواهد گذشت ، بزرگان سر بدنیا فرود نیاوردهاند ...» (این نیز بگذرد یاهو).
آنگاه صوفیگری بدآموزیهایش تنها درمیان صوفیان نبوده ، زیانش تنها بصوفیان نیست. چنانکه در کتاب گفتهایم ، این گمراهی به هر سو ریشه دوانیده و بیشتر مردم آلودهی بدآموزیهای صوفیگریند ، بیآنکه صوفی باشند و بیآنکه خودشان بدانند.
از آنسو کتابها آلودهی این بدآموزیهاست. گذشته از آنکه صوفیان هزارها کتاب ، بشعر یا به نثر ، از خود بیادگار گزاردهاند که در دست مردست و در خانههاست ، شاعران و اندرزسرایان ما همه از صوفیگری سود جستهاند. شاعران که درپی «مضمون» میگشتهاند ، بدآموزیهای صوفیان گنجی بازیافته برای آنان بوده. همین حال را داشتهاند اندرزسرایان و پیشوایان. کتابهایی که در زمینهی «اخلاق» به عربی یا به فارسی نوشته شده ، همه از آن سرچشمه آب خورده. یک جمله بگویم : این گمراهی کهن ، زهر خود را در کالبد تودهها ، به هر سو دوانیده است.
گذشته از همهی اینها ، صوفیگری در جهان سیاست یکی از افزارهاست. از سالهاست دیده میشود که شرقشناسان از اروپا و وزارت فرهنگ از ایران ، دست بهم برواج آن میافزایند. «تذکرةالاولیاء» شیخ عطار از «ثلث مرحوم گیب» [1] در اروپا چاپ شده به ایران فرستاده میشود ، مثنوی مولوی و غزلیات و شعرهای او چاپ یافته پراکنده میگردد. وزارت فرهنگ ایران صوفیگری را درسی در دانشسرا میگرداند و سالانه پولهایی در راه چاپ کتابهای صوفیان بیرون میریزد.
اینها چیزهاییست که نباید نادیده گرفت و آسیب و زیان صوفیگری را کوچک شمرد. خردهگیران از اینها ناآگاهند.
(بخشی از دیباچهی کتاب صوفیگری)
[1] : خواست «اوقاف گيب» (E.J.W. Gibb Memorial Trust) است که گیب نامی از شرقشناسان انگلیس پیش از مرگ وصیت کرده بود که بخشی از(یا همهی) ارثش را بکار چاپ کتابهای عربی و ترکی اندازند. ادوارد براون ، پرفسورِ نامی در زمانی که ریاست آن اوقاف را داشت کتابهای کهن فارسی را نیز بآن فهرست افزود و کتابهای بازمانده از زمان مغول را پیاپی چاپ کرده به ایرانیان ارمغان کردند. براي شرح بيشتر نگاه كنيد به كتاب «در پيرامون ادبيات». (کوشاد تلگرام)
🔶 حسن کتاب حافظش را میسوزاند
🔸 تکهی یک از نه
[سال 1324 است] در یکی از راهروهای وزارت فرهنگ عدهای از مستخدمین دور هم نشسته با هم صحبتهای زیادی میکنند که اینک گفتگوشان را در اینجا میآوریم :
حسن : چند روز به آخر برج داریم؟ مثل اینکه این برج دیر میگذرد؟.
علی : چیزی نمانده پانزده روز بیشتر نداریم امروز پانزدهم برج است.
حسن : چه برجی است؟ از بس که زندگی ما را تحت فشار گذاشته دیگر فکرمان هم درست کار نمیکند ، نمیدانیم برج کی میآید ، کی میرود! چند ماه به عید داریم؟!.
علی : به نظرم ماه آذر است چیزی دیگر به عید نداریم ، آذر ، دی ، بهمن ، اسفند (در حالی که با انگشت حساب میکرد) ، امروز که پانزدهم برج است ، بله ، سه ماه و نیم دیگر به عید مانده. راستی حالا که صحبت دیماه شد یک موضوع به خاطرم آمد که حالا هرچه فکر میکنم میبینم عجب کار احمقانهای بوده که میخواستم بکنم ، خدا را شکر که نکردم!
اسماعیل : چه موضوعی؟!.
حسن : بفرمایید
علی : پارسال همین موقع یک شب منزل حاجی ... روضهخوانی بود ، من هم آنجا بودم یکی از روضهخوانها هنگامی که روضهاش تمام شد یک صحبتهایی کرد و گفت « یک نفر پیدا شده است به اسم کسروی که یک حرفهایی میزند و روز اول دیماه هم قرآن و بعضی از کتابها را از جمله کتاب سعدی و حافظ و خیام و مولوی و سایر شعرا را که مفاخر ملی ما میباشند در آتش ریخته میسوزانند حالا کتابها جهنم ، قرآن را هم میسوزانند ، آخر کتاب خدا را دیگر چرا؟ دین از بین رفته است ، و ما بیغیرتها نشستهایم و تماشا میکنیم ، آن وقت عمامهی خود را از سرش بلند کرده بر زمین زده و با حالت عصبانی گفت : تو را به خدا این هم مسلمانیست ، این هم دینداری است ، جلو چشم ما کتاب آسمانی ما را بسوزانند ما ساکت بنشینیم ، ای بیهمتها آن وقت توقع دارید که خداوند شما را به بهشت ببرد و گناهان شما را بیامرزد ، برای شما بلا نازل نکند. در این موقع از منبر پایین آمده و در گوشهای از مجلس قرار گرفت ، بعضی از بازاریها و مردم که من هم جزو آنها بودم در اثر این گفتهها نسبت به کسروی و پیروانش خشمناک شدیم ، دور حاجیآقا را گرفتیم گفتیم از شما گفتن از ما عمل کردن ، آقا هم گفت چون روز اول دیماه در منزل خود کسروی اینها قرآن میسوزانند ما باید آن روز به آنها حمله کرده و آنها را از بین ببریم ، یکی از بازاریها گفت : جواب دولت را چه بدهیم ، آقا گفت : جوابش با من. قبلاً هم من پیغامی به آنها خواهم فرستاد شاید از این عمل خود صرف نظر کرده و از عقیدهشان دست بردارند و الا همان کار را خواهیم کرد. با هم یکدل و یکزبان عهد کردیم که به دستور آن رفتار کنیم ، و بنا شد برای اینکه ما خود را آماده کنیم بعدازظهرها دو روز به دو روز به آقا سر بزنیم و دستور بگیریم ، خلاصه ما سه چهار مرتبه به آقا سر زدیم و او هم دستورهایی داد ، اما یک روز که به منزل او رفتم دیدم که حاجیآقا مثل اینکه منصرف شده ، پس از اینکه از اطرافیانش تحقیق کردم معلوم شد که کسروی و دار و دستهاش هم خود را برای دفاع آماده کرده و در جواب پیغام ما هم گفته بودند : « ما برای پذیرایی حاضریم و خوراکهای سرد و گرم ، ایرانی و فرنگی برایتان آماده گردانیدهایم». خلاصه آن طوری که آقا فکر میکرد تعدادشان یکی دو تا نبود او اشتباه کرده بود ، خدا را شکر که آقا ترسید و الا ما هم بیخودی میرفتیم آنجا چند نفر از ما کشته میشد و چند نفر هم از آنها ، تازه آخر سر هم ، گناهها گردن ما میافتاد و ما را به زندان میبردند برای آنکه ما به آنها حمله کرده بودیم. آن وقت آقا هم در بیرون به ریش ما میخندید ، زن و بچهمان در بیرون و خودمان هم در زندان ، در این سالهای گرانی بایستی گرسنگی بخوریم.
.
🔸 تکهی یک از نه
[سال 1324 است] در یکی از راهروهای وزارت فرهنگ عدهای از مستخدمین دور هم نشسته با هم صحبتهای زیادی میکنند که اینک گفتگوشان را در اینجا میآوریم :
حسن : چند روز به آخر برج داریم؟ مثل اینکه این برج دیر میگذرد؟.
علی : چیزی نمانده پانزده روز بیشتر نداریم امروز پانزدهم برج است.
حسن : چه برجی است؟ از بس که زندگی ما را تحت فشار گذاشته دیگر فکرمان هم درست کار نمیکند ، نمیدانیم برج کی میآید ، کی میرود! چند ماه به عید داریم؟!.
علی : به نظرم ماه آذر است چیزی دیگر به عید نداریم ، آذر ، دی ، بهمن ، اسفند (در حالی که با انگشت حساب میکرد) ، امروز که پانزدهم برج است ، بله ، سه ماه و نیم دیگر به عید مانده. راستی حالا که صحبت دیماه شد یک موضوع به خاطرم آمد که حالا هرچه فکر میکنم میبینم عجب کار احمقانهای بوده که میخواستم بکنم ، خدا را شکر که نکردم!
اسماعیل : چه موضوعی؟!.
حسن : بفرمایید
علی : پارسال همین موقع یک شب منزل حاجی ... روضهخوانی بود ، من هم آنجا بودم یکی از روضهخوانها هنگامی که روضهاش تمام شد یک صحبتهایی کرد و گفت « یک نفر پیدا شده است به اسم کسروی که یک حرفهایی میزند و روز اول دیماه هم قرآن و بعضی از کتابها را از جمله کتاب سعدی و حافظ و خیام و مولوی و سایر شعرا را که مفاخر ملی ما میباشند در آتش ریخته میسوزانند حالا کتابها جهنم ، قرآن را هم میسوزانند ، آخر کتاب خدا را دیگر چرا؟ دین از بین رفته است ، و ما بیغیرتها نشستهایم و تماشا میکنیم ، آن وقت عمامهی خود را از سرش بلند کرده بر زمین زده و با حالت عصبانی گفت : تو را به خدا این هم مسلمانیست ، این هم دینداری است ، جلو چشم ما کتاب آسمانی ما را بسوزانند ما ساکت بنشینیم ، ای بیهمتها آن وقت توقع دارید که خداوند شما را به بهشت ببرد و گناهان شما را بیامرزد ، برای شما بلا نازل نکند. در این موقع از منبر پایین آمده و در گوشهای از مجلس قرار گرفت ، بعضی از بازاریها و مردم که من هم جزو آنها بودم در اثر این گفتهها نسبت به کسروی و پیروانش خشمناک شدیم ، دور حاجیآقا را گرفتیم گفتیم از شما گفتن از ما عمل کردن ، آقا هم گفت چون روز اول دیماه در منزل خود کسروی اینها قرآن میسوزانند ما باید آن روز به آنها حمله کرده و آنها را از بین ببریم ، یکی از بازاریها گفت : جواب دولت را چه بدهیم ، آقا گفت : جوابش با من. قبلاً هم من پیغامی به آنها خواهم فرستاد شاید از این عمل خود صرف نظر کرده و از عقیدهشان دست بردارند و الا همان کار را خواهیم کرد. با هم یکدل و یکزبان عهد کردیم که به دستور آن رفتار کنیم ، و بنا شد برای اینکه ما خود را آماده کنیم بعدازظهرها دو روز به دو روز به آقا سر بزنیم و دستور بگیریم ، خلاصه ما سه چهار مرتبه به آقا سر زدیم و او هم دستورهایی داد ، اما یک روز که به منزل او رفتم دیدم که حاجیآقا مثل اینکه منصرف شده ، پس از اینکه از اطرافیانش تحقیق کردم معلوم شد که کسروی و دار و دستهاش هم خود را برای دفاع آماده کرده و در جواب پیغام ما هم گفته بودند : « ما برای پذیرایی حاضریم و خوراکهای سرد و گرم ، ایرانی و فرنگی برایتان آماده گردانیدهایم». خلاصه آن طوری که آقا فکر میکرد تعدادشان یکی دو تا نبود او اشتباه کرده بود ، خدا را شکر که آقا ترسید و الا ما هم بیخودی میرفتیم آنجا چند نفر از ما کشته میشد و چند نفر هم از آنها ، تازه آخر سر هم ، گناهها گردن ما میافتاد و ما را به زندان میبردند برای آنکه ما به آنها حمله کرده بودیم. آن وقت آقا هم در بیرون به ریش ما میخندید ، زن و بچهمان در بیرون و خودمان هم در زندان ، در این سالهای گرانی بایستی گرسنگی بخوریم.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟.. (تکهی دو از سه)
کوتاهسخن آنکه خراباتیان یک مقدمهای میچینند و یک نتیجهای بر آن بار میکنند. میگویند : اینجهان هیچ و پوچست ، نه آغازش پیدا و نه انجامش هویداست ، ما نمیدانیم از کجا آمدهایم و بکجا خواهیم رفت و خود بهر چه آمدهایم :
معلوم نشد که در طربخانهی خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا
و آنگاه از این گفتههای خود نتیجه گرفته میگویند : پس باید نه در اندیشهی آینده بود و نه پروای گذشته کرد ، نه دل بچیزی بست و نه درپی کوشش و جستجو بود :
چون نیست حقیقت و یقین اندر دسـت
نتوان بامید شک همه عمر نشست
زندگانی آدمی همان دمیست که در آنست. باید آن را غنیمت شمرد و بخوشی گذرانید ، و اگر اندوهی رو آورد چارهی آن را با باده و چنگ و چغانه کرد :
در دل نتوان درخت اندوه نشاند
می باید خورد و کام دل باید راند
خرد و اندیشه راه بجایی نمیبرد و جز مایهی اندوه و غم نمیگردد. باید با مستی آنها را از خود دور گردانید :
بهای بادهی چون لعل چیست؟ جوهر عقل
بیا که سود کسی برد کین تجارت کرد
اینست فشارهی سخنان آنها. اینست معنی خراباتیگری. اینها گویا از زمان سلجوقیان پیدا شدهاند و یکی از پیشروان بنام آنها خیام نیشابوری بوده. اما بیپایی این سخنان ـ ما میگوییم : آن مقدمه و این نتیجه هر دو غلطست. نه آن مقدمه راست است و نه بر فرض راستی این نتیجه از آن برمیآید ، و اینک از یکایک آنها جداگانه سخن میرانیم :
این بسیار نادانیست که کسی این جهان را هیچ و پوچ پندارد. اینجهان پر از سامان[=نظم] و آراستگیست ، پر از شگفتیهاست. با یک زبان ساده و آسانی میرساند که از روی یک دانش و بینش آفریده شده و از روی یک دانش و بینش میگردد ، میرساند که یک مقصودی از آن درمیانست.
امروز این دانشها که هست ـ از ستارهشناسی و فیزیک و شیمی و جغرافی و پزشکی و ریاضیات و تاریخ و مانند اینها ـ در واقع هر یکی برای نشان دادن یک رشتهی دیگری از سامانها و رازهای اینجهان میباشد. شما تنها ستارهشناسی را بگیرید و ببینید چه اسراری را برای شما روشن میگرداند : ملیونها و صدملیونها کرهها در این فضای بیپایان پراکنده است ، با آنهمه دوری و پراکندگی از همدیگر همیشه با یک سامان و آراستگی باهم در کشش و کوشش (تجاذب و تدافع) میباشند.
هزارها راز ، هزارها شگفتی ، هزارها سامان ، در پیش چشم است و هر بینندهای را ناگزیر میسازد که در برابر این دستگاه بفروتنی گراید و زبان بستایش و نیایش باز کند ، و این تنها خراباتی شوریدهمغزِ خیرهسر است که بدمستانه فریاد میکشد :
ای بیخبر این طاق مجسم هیچسـت
این گنبد و نُه رواق ارقم هیچست
جهان و کار جهان جمله هیچ در هیچست
هزار بار من این نکته کردهام تحقیق
خدا این جهان را بهر آسایش جهانیان آفریده و راه آن را نیز گشاده گردانیده ، و این خودِ مردمانند که از آن برکناری مینمایند و هر ایرادی که هست بخود جهانیانست. اینها سخنانیست که ما در جای خود روشن گردانیدهایم (1) و در اینجا بآنها نمیتوانیم پرداخت. در اینجا دوباره میگوییم : بسیار نادانیست که کسانی اینجهان را هیچ و پوچ شناسند و بدانسان این را خوار دارند. همین نمونهای از نافهمی خراباتیانست.
میآییم بر سر نتیجهای که از این سخنان میگیرند. باید گفت آن نیز غلطست. گرفتم که اینجهان هیچ و پوچست. باز مردمان باید دربند زندگانی خود باشند ، باید گذشته را از یاد نبرند ، اندیشهی آینده کنند ، بیدار و هوشیار باشند ، بکوشند ، آماده ایستند ، خود را از دشمن نگه دارند ، در آرزوی پیشرفت باشند ... یک کلمه باید گفت : باید پروای زندگی کنند و از کوشش و تلاش بازنایستند. اینست آنچه خرد میفرماید. این بسیار غلطست که کسانی ببهانهی آنکه جهان هیچ و پوچست دربند زندگی نباشند. بسیار سبکمغزیست که کسانی بگویند :
خوش باش ندانی ز کجا آمدهای
می خور که ندانی بکجا خواهی رفت
برای آنکه سخنم نیک روشن گردد یک مثلی یاد میکنم : چنین انگارید خاندانهایی را از یک شهری بیرون رانده در یک شورهزاری جا دادهاند بیآنکه بدانند داستان چه بوده و چه گناهی داشتهاند خود را در یک چنین گرفتاری مییابند و هیچ راهی برای رهایی نمیبینند ـ آیا چه کار باید کنند؟.. آیا دست بهم داده در اندیشهی زندگانی باشند و در همان زمین شوره بکشت و کار پرداخته لوازم زیست تهیه کنند و یا بعنوان اینکه ما چون نمیدانیم بهر چه ما را باین سرزمین آوردهاند ، و آیا چه گناهی از ما سر زده بوده ، آیا اینجا کجاست ، از کوشش خودداری کنند و دم را غنیمت شمرده بتنآسایی پردازند؟.. آیا کدام از این دو کار با خرد سازگار است؟!.. اگر آن کسان بهمین دستاویز از کوشش خودداری نمودند آیا گرفتار سختی و گرسنگی نخواهند گردید؟!..
👇
🔸 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟.. (تکهی دو از سه)
کوتاهسخن آنکه خراباتیان یک مقدمهای میچینند و یک نتیجهای بر آن بار میکنند. میگویند : اینجهان هیچ و پوچست ، نه آغازش پیدا و نه انجامش هویداست ، ما نمیدانیم از کجا آمدهایم و بکجا خواهیم رفت و خود بهر چه آمدهایم :
معلوم نشد که در طربخانهی خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا
و آنگاه از این گفتههای خود نتیجه گرفته میگویند : پس باید نه در اندیشهی آینده بود و نه پروای گذشته کرد ، نه دل بچیزی بست و نه درپی کوشش و جستجو بود :
چون نیست حقیقت و یقین اندر دسـت
نتوان بامید شک همه عمر نشست
زندگانی آدمی همان دمیست که در آنست. باید آن را غنیمت شمرد و بخوشی گذرانید ، و اگر اندوهی رو آورد چارهی آن را با باده و چنگ و چغانه کرد :
در دل نتوان درخت اندوه نشاند
می باید خورد و کام دل باید راند
خرد و اندیشه راه بجایی نمیبرد و جز مایهی اندوه و غم نمیگردد. باید با مستی آنها را از خود دور گردانید :
بهای بادهی چون لعل چیست؟ جوهر عقل
بیا که سود کسی برد کین تجارت کرد
اینست فشارهی سخنان آنها. اینست معنی خراباتیگری. اینها گویا از زمان سلجوقیان پیدا شدهاند و یکی از پیشروان بنام آنها خیام نیشابوری بوده. اما بیپایی این سخنان ـ ما میگوییم : آن مقدمه و این نتیجه هر دو غلطست. نه آن مقدمه راست است و نه بر فرض راستی این نتیجه از آن برمیآید ، و اینک از یکایک آنها جداگانه سخن میرانیم :
این بسیار نادانیست که کسی این جهان را هیچ و پوچ پندارد. اینجهان پر از سامان[=نظم] و آراستگیست ، پر از شگفتیهاست. با یک زبان ساده و آسانی میرساند که از روی یک دانش و بینش آفریده شده و از روی یک دانش و بینش میگردد ، میرساند که یک مقصودی از آن درمیانست.
امروز این دانشها که هست ـ از ستارهشناسی و فیزیک و شیمی و جغرافی و پزشکی و ریاضیات و تاریخ و مانند اینها ـ در واقع هر یکی برای نشان دادن یک رشتهی دیگری از سامانها و رازهای اینجهان میباشد. شما تنها ستارهشناسی را بگیرید و ببینید چه اسراری را برای شما روشن میگرداند : ملیونها و صدملیونها کرهها در این فضای بیپایان پراکنده است ، با آنهمه دوری و پراکندگی از همدیگر همیشه با یک سامان و آراستگی باهم در کشش و کوشش (تجاذب و تدافع) میباشند.
هزارها راز ، هزارها شگفتی ، هزارها سامان ، در پیش چشم است و هر بینندهای را ناگزیر میسازد که در برابر این دستگاه بفروتنی گراید و زبان بستایش و نیایش باز کند ، و این تنها خراباتی شوریدهمغزِ خیرهسر است که بدمستانه فریاد میکشد :
ای بیخبر این طاق مجسم هیچسـت
این گنبد و نُه رواق ارقم هیچست
جهان و کار جهان جمله هیچ در هیچست
هزار بار من این نکته کردهام تحقیق
خدا این جهان را بهر آسایش جهانیان آفریده و راه آن را نیز گشاده گردانیده ، و این خودِ مردمانند که از آن برکناری مینمایند و هر ایرادی که هست بخود جهانیانست. اینها سخنانیست که ما در جای خود روشن گردانیدهایم (1) و در اینجا بآنها نمیتوانیم پرداخت. در اینجا دوباره میگوییم : بسیار نادانیست که کسانی اینجهان را هیچ و پوچ شناسند و بدانسان این را خوار دارند. همین نمونهای از نافهمی خراباتیانست.
میآییم بر سر نتیجهای که از این سخنان میگیرند. باید گفت آن نیز غلطست. گرفتم که اینجهان هیچ و پوچست. باز مردمان باید دربند زندگانی خود باشند ، باید گذشته را از یاد نبرند ، اندیشهی آینده کنند ، بیدار و هوشیار باشند ، بکوشند ، آماده ایستند ، خود را از دشمن نگه دارند ، در آرزوی پیشرفت باشند ... یک کلمه باید گفت : باید پروای زندگی کنند و از کوشش و تلاش بازنایستند. اینست آنچه خرد میفرماید. این بسیار غلطست که کسانی ببهانهی آنکه جهان هیچ و پوچست دربند زندگی نباشند. بسیار سبکمغزیست که کسانی بگویند :
خوش باش ندانی ز کجا آمدهای
می خور که ندانی بکجا خواهی رفت
برای آنکه سخنم نیک روشن گردد یک مثلی یاد میکنم : چنین انگارید خاندانهایی را از یک شهری بیرون رانده در یک شورهزاری جا دادهاند بیآنکه بدانند داستان چه بوده و چه گناهی داشتهاند خود را در یک چنین گرفتاری مییابند و هیچ راهی برای رهایی نمیبینند ـ آیا چه کار باید کنند؟.. آیا دست بهم داده در اندیشهی زندگانی باشند و در همان زمین شوره بکشت و کار پرداخته لوازم زیست تهیه کنند و یا بعنوان اینکه ما چون نمیدانیم بهر چه ما را باین سرزمین آوردهاند ، و آیا چه گناهی از ما سر زده بوده ، آیا اینجا کجاست ، از کوشش خودداری کنند و دم را غنیمت شمرده بتنآسایی پردازند؟.. آیا کدام از این دو کار با خرد سازگار است؟!.. اگر آن کسان بهمین دستاویز از کوشش خودداری نمودند آیا گرفتار سختی و گرسنگی نخواهند گردید؟!..
👇
آیا خودشان و خاندانهاشان رو بنابودی نخواهند نهاد؟!..
پابرگی :
1ـ از جمله در کتابهای «راه رستگاری» و «ورجاوندبنیاد».
.
پابرگی :
1ـ از جمله در کتابهای «راه رستگاری» و «ورجاوندبنیاد».
.
🔶 در پیرامون رمان
احمد کسروی
🔸 (تکهی یک از پانزده)
چرا دانا دروغ پردازد یا بخواندن دروغ عمر خود را تباه سازد؟!
از عادتهایی که از اروپا نزد ما آمده یکی هم رماننویسی و رمانخوانی است. تا دیرزمانی رمانها بزبانهای اروپایی میآمد و کسانی که آشنای آن زبانها بودند میخواندند. سپس دورهی ترجمه رسید و رمانهایی بزبان عربی یا فارسی یا بدیگر زبانهای شرقی ترجمه گردید. سپس هم رماننویسانی از خود شرقیان در هر کجا پدید آمدند.
اکنون هم رمانها بزبانهای اروپایی در همه جا پراکنده است. هم ترجمههای فراوانی از آنها چاپ یافته و مییابد و هم کسان بسیاری برماننویسی یا بعبارت بهتر بدروغپردازی و افسانهبافی برخاستهاند.
هر روزنامهای که بدست میگیری رمانی را در پاورقی خود دارد و چهبسا که ستونهای دیگر خود را نیز با رمان پر میکند. بِهر کتابخانهای که میروی بیش از هر کتابی رمان در قفسهها چیده است. فهرستهایی که کتابخانهای مصر و سوریا چاپ کرده میفرستند قسمت رمان آن بیشتر از دیگر قسمتهاست. مرا حیرت گرفت هنگامی که در جایی همچون لاهیجان کتابخانهای دیدم و سراسر کتابهای آن را جز رمانهای چاپ شده در تهران نیافتم. تو گویی در ایران مؤلفی جز رماننویس نبوده و این سرزمین از قرنها کانون افسانهبافان و دروغپردازان بوده است!
اروپاییان سودهایی را برای رمان میشمارند بلکه مدعیاند که میتوان از این راه مردم را بر پاکدلی و درستکاری برانگیخته اخلاق آنان را تصفیه نمود. میگویند : «رمان آئینهایست که عیب مردم را روبرو گفته ایشان را ببدیهای خود آشنا میگرداند». «رمان چون شیرین است و هر کسی آن را میخواند در این میان میتوان هر گونه پند و اندرزی را بگوش مردم کشید».
در اروپا رماننویسان شهرت بسیار دارند و رماننگاری خود شاخهای از ادبیات آنجاست و چنانکه عادت اروپاییان است که برای هر کاری درس و مدرسه برپا میکنند رماننویسی را نیز در مدرسهها بشاگردان یاد میدهند.
با همهی اینها من رمان را کار بیهوده میدانم و نوشتن و خواندن آن را جز تباه ساختن عمر نمیشمارم. من افسوس دارم که بیهودهکاریهای غرب باین آسانی در شرق رواج مییابد و در اندک زمانی بهمه جا میرسد. اروپا هرچه میگوید بگوید و هرچه میکند بکند. برای نیک و بد هر چیز باید سود و زیان آن را در ترازوی خرد سنجید و از رمان ما جز زیان نتیجهی دیگری سراغ نداریم.
بگویند که مقصود از رمان چیست؟ اگر مقصود افسانهبافی است و کسانی میخواهند افسانههایی بافته و بدست مردم داده آنان را سرگرم دارند باید گفت که افسانه شایستهی بچگان است نه سزاوار مردان. آدمی تا خردسال است از نقل و افسانه لذت میبرد. ولی چون بزرگ شده بسال مردی و خردمندی رسید دیگر سر بافسانه فرونمیآورد و از شنیدن و خواندن آن نفرت مینماید. مگر کوتاهخردانی[ناقصالعقل] که در پنجاهسالگی نیز کودکاند و در پای معرکهی درویشان نشسته گوش بافسانههای ایشان میدهند.
.
احمد کسروی
🔸 (تکهی یک از پانزده)
چرا دانا دروغ پردازد یا بخواندن دروغ عمر خود را تباه سازد؟!
از عادتهایی که از اروپا نزد ما آمده یکی هم رماننویسی و رمانخوانی است. تا دیرزمانی رمانها بزبانهای اروپایی میآمد و کسانی که آشنای آن زبانها بودند میخواندند. سپس دورهی ترجمه رسید و رمانهایی بزبان عربی یا فارسی یا بدیگر زبانهای شرقی ترجمه گردید. سپس هم رماننویسانی از خود شرقیان در هر کجا پدید آمدند.
اکنون هم رمانها بزبانهای اروپایی در همه جا پراکنده است. هم ترجمههای فراوانی از آنها چاپ یافته و مییابد و هم کسان بسیاری برماننویسی یا بعبارت بهتر بدروغپردازی و افسانهبافی برخاستهاند.
هر روزنامهای که بدست میگیری رمانی را در پاورقی خود دارد و چهبسا که ستونهای دیگر خود را نیز با رمان پر میکند. بِهر کتابخانهای که میروی بیش از هر کتابی رمان در قفسهها چیده است. فهرستهایی که کتابخانهای مصر و سوریا چاپ کرده میفرستند قسمت رمان آن بیشتر از دیگر قسمتهاست. مرا حیرت گرفت هنگامی که در جایی همچون لاهیجان کتابخانهای دیدم و سراسر کتابهای آن را جز رمانهای چاپ شده در تهران نیافتم. تو گویی در ایران مؤلفی جز رماننویس نبوده و این سرزمین از قرنها کانون افسانهبافان و دروغپردازان بوده است!
اروپاییان سودهایی را برای رمان میشمارند بلکه مدعیاند که میتوان از این راه مردم را بر پاکدلی و درستکاری برانگیخته اخلاق آنان را تصفیه نمود. میگویند : «رمان آئینهایست که عیب مردم را روبرو گفته ایشان را ببدیهای خود آشنا میگرداند». «رمان چون شیرین است و هر کسی آن را میخواند در این میان میتوان هر گونه پند و اندرزی را بگوش مردم کشید».
در اروپا رماننویسان شهرت بسیار دارند و رماننگاری خود شاخهای از ادبیات آنجاست و چنانکه عادت اروپاییان است که برای هر کاری درس و مدرسه برپا میکنند رماننویسی را نیز در مدرسهها بشاگردان یاد میدهند.
با همهی اینها من رمان را کار بیهوده میدانم و نوشتن و خواندن آن را جز تباه ساختن عمر نمیشمارم. من افسوس دارم که بیهودهکاریهای غرب باین آسانی در شرق رواج مییابد و در اندک زمانی بهمه جا میرسد. اروپا هرچه میگوید بگوید و هرچه میکند بکند. برای نیک و بد هر چیز باید سود و زیان آن را در ترازوی خرد سنجید و از رمان ما جز زیان نتیجهی دیگری سراغ نداریم.
بگویند که مقصود از رمان چیست؟ اگر مقصود افسانهبافی است و کسانی میخواهند افسانههایی بافته و بدست مردم داده آنان را سرگرم دارند باید گفت که افسانه شایستهی بچگان است نه سزاوار مردان. آدمی تا خردسال است از نقل و افسانه لذت میبرد. ولی چون بزرگ شده بسال مردی و خردمندی رسید دیگر سر بافسانه فرونمیآورد و از شنیدن و خواندن آن نفرت مینماید. مگر کوتاهخردانی[ناقصالعقل] که در پنجاهسالگی نیز کودکاند و در پای معرکهی درویشان نشسته گوش بافسانههای ایشان میدهند.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
در پیرامون خرد.pdf
524.4 KB
🔶 در پیرامون خرد
🖌 احمد کسروی
زمینه : اجتماعی
🔹 معنی راست خِرد و پاسخ به خُردهها
🖌 احمد کسروی
زمینه : اجتماعی
🔹 معنی راست خِرد و پاسخ به خُردهها
🔶 حسن کتاب حافظش را میسوزاند
🔸 تکهی دو از نه
حسن : اگر آنها قرآن بسوزانند البته که قتلشان واجب است.
علی : پارسال همین موقع من هم همین حرفها را میزدم و خیلی هم از تو پافشارتر بودم.
اسماعیل : راستی حالا اینها قرآن میسوزانند یا نه؟!.
یکی از مستخدمین بنام تقی که تا به حال ساکت ایستاده بود گفت :
والله یکی از حوزههای آنها نزدیک منزل ماست و من گاهی از شبها که بیکارم چون با صاحبخانه آشنا هستم میروم آنجا و تا اندازهای از حرفهاشان سر در آوردهام ، از قضا چند شب پیش که آنجا بودم صحبت از کتاب سوزاندن شد. اگر حالا اجازه بدهید من برای شما میگویم : اولاً آنها قرآن نمیسوزانند ولی کتابهای زیادی میسوزانند که آن شب صحبت از علت سوزاندن آنها میکردند.
حسن : یک چیزی هست که مردم این حرفها را میزنند. بیخود که نیست!.
تقی : خدا به ما عقل داده که فکر کنیم و بد و خوب و دروغ و راست را از هم سوا کنیم ، یک چیزی هست که گاهی برای خودمان هم اتفاق میافتد ، وقتی که با یک نفر دشمن میشویم و زورمان هم نمیرسد به او کاری کنیم ، پشت سرش دروغهایی به او نسبت میدهیم تا مردم هم نسبت به او بدبین بشوند و دشمنش بدارند ، حالا حکایت این آخوندها هم با کسروی همین طور است.
اسماعیل : آخر آخوندها یا روضهخوانها چه پدرکشتگی با کسروی دارند که این همه دروغ پشت سرش بگویند؟!.
تقی : اگر الان ما را از این اداره بیرون کنند ما نسبت به آن شخصی که باعث شده چقدر خشمناک میشویم و چه حرفهای دروغی پشت سرش میزنیم؟ حالا فرض میکنیم ما هم آخوند و روضهخوانیم میرویم بالای منبر چهار کلام عربی که هیچ کس نمیفهمد میگوییم و چند سطر هم شعر میخوانیم ، اگر یک نفر پیدا شود و بگوید : « مردم وقت خودتان را تلف نکنید ، پای منبر این آخوندها نروید ، گریه کردن برای چشم ضرر دارد و خداوند گناهان شما را برای اینکه گریه میکنید نخواهد بخشید ، و یا پولی که به آنها میدهید برای آسایش خانوادهتان خرج کنید خانوادهتان اگر راحت باشند خداوند از شما راضی خواهد بود ، یا از فقیری دستگیری کنید که حقیقتاً بیچیز و بیچاره است و آبرو دارد». البته که آخوندها و روضهخوانها بدشان میآید برای اینکه دکانشان تخته میشود و دیگر کسی روضه خوانی نمیکند.
علی : راستی هم همین طور است میآییم اینجا زحمت میکشیم و حرفهای کلفت و زشت میشنویم تازه آخر برج که صد تومان حقوق میگیریم آن وقت میبریم میدهیم به این گردن کلفتها میخورند و خودمان تا آخر برج گرسنگی میکشیم و بچههامان هم بیلباسی.
تقی : بله ، آن وقت است که پشت سرش هزار تا حرف میزنند ، یک وقت میگویند که ادعای پیغمبری میکند ، یک وقت میگویند قرآن میسوزاند. در صورتی که من در همان منزلی که گاهی اوقات میرویم شنیدم که خودشان گفتند ما به قرآن احترام میگزاریم ، قرآن نزد ما بزرگست ، و یکی از آنها گفت : پارسال هنگام کتابسوزان یک نفر از یاران ، کتاب انجیل آورده بود که بسوزانیم آقای کسروی کتاب انجیل را کنار گذاشت و گفت این کتاب در نزد ما مقدس است ، این کتاب زمانی راهنمای بشر بوده نباید آن را سوزاند.
علی : تقی راست میگوید انسان باید عقل خودش را قاضی قرار بدهد ، ما به هیچ کدامشان کار نداریم ، ولی ببینید کسی که کتاب انجیل را نسوزاند قرآن را میسوزاند؟! اگر انجیل کتاب پیغمبر است که قرآن هم هست و حتی قرآن نسبت به انجیل جدیدتر و مردم را بهتر از انجیل راهنمایی میکند ، چقدر من پیش وجدانم خوشحالم که پارسال آن کار را نکردم.
اسماعیل : مگر قرآن کتاب پیغمبر نیست ، مگر کتاب دین اسلام نیست پس چرا آنها دین اسلام را رد میکنند؟!.
.
🔸 تکهی دو از نه
حسن : اگر آنها قرآن بسوزانند البته که قتلشان واجب است.
علی : پارسال همین موقع من هم همین حرفها را میزدم و خیلی هم از تو پافشارتر بودم.
اسماعیل : راستی حالا اینها قرآن میسوزانند یا نه؟!.
یکی از مستخدمین بنام تقی که تا به حال ساکت ایستاده بود گفت :
والله یکی از حوزههای آنها نزدیک منزل ماست و من گاهی از شبها که بیکارم چون با صاحبخانه آشنا هستم میروم آنجا و تا اندازهای از حرفهاشان سر در آوردهام ، از قضا چند شب پیش که آنجا بودم صحبت از کتاب سوزاندن شد. اگر حالا اجازه بدهید من برای شما میگویم : اولاً آنها قرآن نمیسوزانند ولی کتابهای زیادی میسوزانند که آن شب صحبت از علت سوزاندن آنها میکردند.
حسن : یک چیزی هست که مردم این حرفها را میزنند. بیخود که نیست!.
تقی : خدا به ما عقل داده که فکر کنیم و بد و خوب و دروغ و راست را از هم سوا کنیم ، یک چیزی هست که گاهی برای خودمان هم اتفاق میافتد ، وقتی که با یک نفر دشمن میشویم و زورمان هم نمیرسد به او کاری کنیم ، پشت سرش دروغهایی به او نسبت میدهیم تا مردم هم نسبت به او بدبین بشوند و دشمنش بدارند ، حالا حکایت این آخوندها هم با کسروی همین طور است.
اسماعیل : آخر آخوندها یا روضهخوانها چه پدرکشتگی با کسروی دارند که این همه دروغ پشت سرش بگویند؟!.
تقی : اگر الان ما را از این اداره بیرون کنند ما نسبت به آن شخصی که باعث شده چقدر خشمناک میشویم و چه حرفهای دروغی پشت سرش میزنیم؟ حالا فرض میکنیم ما هم آخوند و روضهخوانیم میرویم بالای منبر چهار کلام عربی که هیچ کس نمیفهمد میگوییم و چند سطر هم شعر میخوانیم ، اگر یک نفر پیدا شود و بگوید : « مردم وقت خودتان را تلف نکنید ، پای منبر این آخوندها نروید ، گریه کردن برای چشم ضرر دارد و خداوند گناهان شما را برای اینکه گریه میکنید نخواهد بخشید ، و یا پولی که به آنها میدهید برای آسایش خانوادهتان خرج کنید خانوادهتان اگر راحت باشند خداوند از شما راضی خواهد بود ، یا از فقیری دستگیری کنید که حقیقتاً بیچیز و بیچاره است و آبرو دارد». البته که آخوندها و روضهخوانها بدشان میآید برای اینکه دکانشان تخته میشود و دیگر کسی روضه خوانی نمیکند.
علی : راستی هم همین طور است میآییم اینجا زحمت میکشیم و حرفهای کلفت و زشت میشنویم تازه آخر برج که صد تومان حقوق میگیریم آن وقت میبریم میدهیم به این گردن کلفتها میخورند و خودمان تا آخر برج گرسنگی میکشیم و بچههامان هم بیلباسی.
تقی : بله ، آن وقت است که پشت سرش هزار تا حرف میزنند ، یک وقت میگویند که ادعای پیغمبری میکند ، یک وقت میگویند قرآن میسوزاند. در صورتی که من در همان منزلی که گاهی اوقات میرویم شنیدم که خودشان گفتند ما به قرآن احترام میگزاریم ، قرآن نزد ما بزرگست ، و یکی از آنها گفت : پارسال هنگام کتابسوزان یک نفر از یاران ، کتاب انجیل آورده بود که بسوزانیم آقای کسروی کتاب انجیل را کنار گذاشت و گفت این کتاب در نزد ما مقدس است ، این کتاب زمانی راهنمای بشر بوده نباید آن را سوزاند.
علی : تقی راست میگوید انسان باید عقل خودش را قاضی قرار بدهد ، ما به هیچ کدامشان کار نداریم ، ولی ببینید کسی که کتاب انجیل را نسوزاند قرآن را میسوزاند؟! اگر انجیل کتاب پیغمبر است که قرآن هم هست و حتی قرآن نسبت به انجیل جدیدتر و مردم را بهتر از انجیل راهنمایی میکند ، چقدر من پیش وجدانم خوشحالم که پارسال آن کار را نکردم.
اسماعیل : مگر قرآن کتاب پیغمبر نیست ، مگر کتاب دین اسلام نیست پس چرا آنها دین اسلام را رد میکنند؟!.
.
✴️ خرافات است یا گمراهی و بدآموزی؟
(تکهی 1 از 4)
🖌 نویساد تلگرام
هنگامی که واژهای در جا یا معنی خود بکار نرود پرده بروی بینش آدمی میکشد و مایهی گمراهی میگردد.
واژهی «خرافات» یکی از آنهاست. خرافه آن باوریست که بیپا میباشد. باوریست که هیچ کدام از خرد ، دانش و تجربه و تاریخ آن را براست نمیدارد. مثلاً گفته میشود فلان آقا چشمش شور است یا «چشم زخم» میزند. این به آن معنیست که (برای مثال) چون او به خانهای درآمد ، باید بیگمان بود که آسیبی ازو به آن خانه در راهست. اگر بپرسید : از کجا چنین باوری پیدا کردید؟! پاسخهایی مانند اینها خواهید شنید : 1ـ یک بار از ما پول قبضهای برق و گاز و تلفنمان را پرسید. ما هم گفتیم. هرچه میگفتیم او میگفت : «شانس دارید! ، برای ما بیشتر میآید». پس از آن بود که پول قبضهامان خیلی زیاد شد. 2ـ همسایهمان خودرو نوی خریده بود. میگفت : همان آقای شورچشم «تا دید شروع کرد به تعریف کردن از آن. تعریف کردن او همان و تصادف شوهرم با یک کامیون دو روز دیگر همان ، که خودرو بیکبار داغان شد!».
چنانکه دیده میشود باور «شورچشمی» یک چیز بیپاست. زیرا دانش میان ستایش از خودرو و تصادفِ آن همبستگیای نشان نمیدهد. خرد نیز آن را نمیپذیرد. خرد در چنین جاهایی جستجوی علت میکند. چه همبستگی میان تعریف از بهای برق مصرفی و افزایش ناگهانی بهای آن هست؟! یا چه همبستگی میان ستایش از خودروی نو و تصادفش هست؟!..
هیچ! ولی آن کسی که به این باور پوچ پابسته است از آنروست که نه از خرد بلکه از پندارش پیروی میکند.
یک خردمندی که به این پندارها باور ندارد و میخواهد جستجوی علت کند ، میکوشد نخست بیگمان گردد آگاهیهایی که به او رسیده درست بوده و پس از آن علت افزایش مصرف برق و یا تصادف خودروی همسایه را جستجو کند. مثلاً چه بسا گوینده پس از چنان گفتگویی یک اجاق مایکروویو خریده و هیچ نیندیشیده که مصرف برقش را همان اجاق افزایش داده است یا اینکه آقای همسایه گواهینامهاش مانند خودرواش نو بوده و آزمودگی بایسته را نداشته و در تصادف هم مقصر بوده.
این یک نمونه از خرافه یا پندار است. خرافه یا پندار در برابر «اندیشه» میباشد. اندیشه نیروییست که بدستیاری آن مغز از چیزهای مسلّم (دانستهها) به یک نادانستهای پی میبرد. بوارونهی اندیشه ، پندار پروای درست و نادرستی آگاهیها را ندارد و میکوشد از آگاهیهای غیرمسلّم نتیجهی «مسلّمی» درآورد. به سخنی دیگر : اندیشه برای رسیدن به حقیقت پایش را روی جاهای استوار میگزارد ولی پندار از چیزهایی که یقین و استوار نیست میکوشد نتیجهای (راست یا ناراست) بگیرد. امروز مردم به جای پندار واژهی خرافات را بکار میبرند. پندار به هر دو معنی «خیال» و «خرافه» میباشد.
در این روزگار پیشرفت تند دانشها ، افسوسمندانه بیشتر مردم جهان به پندارهایی باور دارند. شگفت آنکه برخی از آنها میانشان مشترک است. شوم شمردن سیزده یکی از آنهاست. در ایران برخیها ناخن گرفتن در شب را مایهی «بدیُمنی» میپندارند. گفته میشود همین پندار درمیان هندویان نیز هست. «به تخته زدن» یکی دیگر از پندارهاییست که ایرانیان و برخی تودههای دیگر باور دارند با آن از چشمزخم و بدیمنی دور خواهند بود. آب پشت سر مسافر بزمین ریختن که در ایران باور دارند نگاهدارندهی مسافر از گزندهاست ، گفته میشود درمیان صربها نیز باور دارند.
اگر پندارها را دستهبندی کنیم میبینیم یک دسته از آنها به پندار باورمندانش برای جلوگیری از آسیب است. چیزهایی هست که «بدیُمن» و مایهی «بد شانسی» شناخته شدهاند. این دسته پندارها بیمدهندهاند. پندارپرستان از آنها میپرهیزند و اگر نشد و نتوانستند ، با کارهایی مانند اسفند دود کردن میپندارند که از آسیبهای آن دور خواهند ماند. برای مثال درمیان غربیان گربهی سیاه نشان بدیمنی میباشد. این دسته از پندارها ریشه در خودخواهی آدمیان دارد. زیرا بدستاویز آنها هر کاری را که به نتیجهی نیکی نینجامید بجای آنکه بجویند و ریشهاش را پیدا کنند و بسا که بکوتاهیهای خود پی برند ، به بدیمنیها میبندند.
دستهی دوم آنهاییست که به وارونهی دستهی پیش ، مایهی خوشبختی و شگون میباشد. مثال آن درمیان غربیان نعل اسبی است که مانند حرف U نهاده شده. این دسته از پندارها امیددهندهاند. پندارپرستان تو گویی با اینها دلگرمی مییابند.
دستهی سوم آنهاییست که میپندارند خواست و آرزویی را برمیآورد. مانند سکه به حوض انداختن که در برخی جاها رواج دارد. یا دستمال به درخت «مقدسی» بستن. این را نیز میتوان در دستهی امیددهندهها جا داد.
کوتاهش اینکه : این پندارها یا امیددهندهاند یا بیمدهنده. دوری جستن از بیمدهندهها (مثلاً عدد سیزده) نیز برای افزودن به امید است.
(تکهی 1 از 4)
🖌 نویساد تلگرام
هنگامی که واژهای در جا یا معنی خود بکار نرود پرده بروی بینش آدمی میکشد و مایهی گمراهی میگردد.
واژهی «خرافات» یکی از آنهاست. خرافه آن باوریست که بیپا میباشد. باوریست که هیچ کدام از خرد ، دانش و تجربه و تاریخ آن را براست نمیدارد. مثلاً گفته میشود فلان آقا چشمش شور است یا «چشم زخم» میزند. این به آن معنیست که (برای مثال) چون او به خانهای درآمد ، باید بیگمان بود که آسیبی ازو به آن خانه در راهست. اگر بپرسید : از کجا چنین باوری پیدا کردید؟! پاسخهایی مانند اینها خواهید شنید : 1ـ یک بار از ما پول قبضهای برق و گاز و تلفنمان را پرسید. ما هم گفتیم. هرچه میگفتیم او میگفت : «شانس دارید! ، برای ما بیشتر میآید». پس از آن بود که پول قبضهامان خیلی زیاد شد. 2ـ همسایهمان خودرو نوی خریده بود. میگفت : همان آقای شورچشم «تا دید شروع کرد به تعریف کردن از آن. تعریف کردن او همان و تصادف شوهرم با یک کامیون دو روز دیگر همان ، که خودرو بیکبار داغان شد!».
چنانکه دیده میشود باور «شورچشمی» یک چیز بیپاست. زیرا دانش میان ستایش از خودرو و تصادفِ آن همبستگیای نشان نمیدهد. خرد نیز آن را نمیپذیرد. خرد در چنین جاهایی جستجوی علت میکند. چه همبستگی میان تعریف از بهای برق مصرفی و افزایش ناگهانی بهای آن هست؟! یا چه همبستگی میان ستایش از خودروی نو و تصادفش هست؟!..
هیچ! ولی آن کسی که به این باور پوچ پابسته است از آنروست که نه از خرد بلکه از پندارش پیروی میکند.
یک خردمندی که به این پندارها باور ندارد و میخواهد جستجوی علت کند ، میکوشد نخست بیگمان گردد آگاهیهایی که به او رسیده درست بوده و پس از آن علت افزایش مصرف برق و یا تصادف خودروی همسایه را جستجو کند. مثلاً چه بسا گوینده پس از چنان گفتگویی یک اجاق مایکروویو خریده و هیچ نیندیشیده که مصرف برقش را همان اجاق افزایش داده است یا اینکه آقای همسایه گواهینامهاش مانند خودرواش نو بوده و آزمودگی بایسته را نداشته و در تصادف هم مقصر بوده.
این یک نمونه از خرافه یا پندار است. خرافه یا پندار در برابر «اندیشه» میباشد. اندیشه نیروییست که بدستیاری آن مغز از چیزهای مسلّم (دانستهها) به یک نادانستهای پی میبرد. بوارونهی اندیشه ، پندار پروای درست و نادرستی آگاهیها را ندارد و میکوشد از آگاهیهای غیرمسلّم نتیجهی «مسلّمی» درآورد. به سخنی دیگر : اندیشه برای رسیدن به حقیقت پایش را روی جاهای استوار میگزارد ولی پندار از چیزهایی که یقین و استوار نیست میکوشد نتیجهای (راست یا ناراست) بگیرد. امروز مردم به جای پندار واژهی خرافات را بکار میبرند. پندار به هر دو معنی «خیال» و «خرافه» میباشد.
در این روزگار پیشرفت تند دانشها ، افسوسمندانه بیشتر مردم جهان به پندارهایی باور دارند. شگفت آنکه برخی از آنها میانشان مشترک است. شوم شمردن سیزده یکی از آنهاست. در ایران برخیها ناخن گرفتن در شب را مایهی «بدیُمنی» میپندارند. گفته میشود همین پندار درمیان هندویان نیز هست. «به تخته زدن» یکی دیگر از پندارهاییست که ایرانیان و برخی تودههای دیگر باور دارند با آن از چشمزخم و بدیمنی دور خواهند بود. آب پشت سر مسافر بزمین ریختن که در ایران باور دارند نگاهدارندهی مسافر از گزندهاست ، گفته میشود درمیان صربها نیز باور دارند.
اگر پندارها را دستهبندی کنیم میبینیم یک دسته از آنها به پندار باورمندانش برای جلوگیری از آسیب است. چیزهایی هست که «بدیُمن» و مایهی «بد شانسی» شناخته شدهاند. این دسته پندارها بیمدهندهاند. پندارپرستان از آنها میپرهیزند و اگر نشد و نتوانستند ، با کارهایی مانند اسفند دود کردن میپندارند که از آسیبهای آن دور خواهند ماند. برای مثال درمیان غربیان گربهی سیاه نشان بدیمنی میباشد. این دسته از پندارها ریشه در خودخواهی آدمیان دارد. زیرا بدستاویز آنها هر کاری را که به نتیجهی نیکی نینجامید بجای آنکه بجویند و ریشهاش را پیدا کنند و بسا که بکوتاهیهای خود پی برند ، به بدیمنیها میبندند.
دستهی دوم آنهاییست که به وارونهی دستهی پیش ، مایهی خوشبختی و شگون میباشد. مثال آن درمیان غربیان نعل اسبی است که مانند حرف U نهاده شده. این دسته از پندارها امیددهندهاند. پندارپرستان تو گویی با اینها دلگرمی مییابند.
دستهی سوم آنهاییست که میپندارند خواست و آرزویی را برمیآورد. مانند سکه به حوض انداختن که در برخی جاها رواج دارد. یا دستمال به درخت «مقدسی» بستن. این را نیز میتوان در دستهی امیددهندهها جا داد.
کوتاهش اینکه : این پندارها یا امیددهندهاند یا بیمدهنده. دوری جستن از بیمدهندهها (مثلاً عدد سیزده) نیز برای افزودن به امید است.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟.. (تکهی سه از سه)
جای گفتگو نیست که خراباتیان یک دسته گمراهان بیارزش بودهاند ، و اندیشههای آنان سراپا غلط و سراپا زیانست : آن جهان را خوار داشتن و از دیدهها انداختنشان ، این مردم را بسستی و مستی و بیغیرتی واداشتنشان. اینان پیش خود با خدا میجنگیدهاند و باو ایرادها میگرفتهاند ، ولی در حقیقت ریشهی خود و توده را میکندهاند. این بسیار نادانیست که کسانی مردم را از کوشش بازدارند و چنین گویند :
زین پیش نشان بودنیها بوداست
پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوداست
تقدیر ترا هر آنچه بایستی داد
غم خوردن و کوشیدن ما بیهوداست
در گرفتاریها از چارهجویی بازداشته چنین درس آموزند :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای
که بر من و تو در اختیار نگشادست
در برابر میخوارگیها و پستیهای خود عذر آورده چنین گویند :
آیین تقوا ما نیز دانیم
لکن چه چاره با بخت گمراه
بیشرمانه با آفریدگار بداوری برخاسته و نادانیهای خود را باو بسته چنین گویند :
هر نیک و بدی که از من آید بوجود
تو بر سر من نوشتهای من چه کنـم
یا از ارزش دانش و بینش کاسته چنین سرایند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو
کسی نگشود و نگشاید به حکمت این معما را
یا به خرد که گرانمایهترین گوهر خدادادیست ریشخند کرده چنین گویند :
ما را بمنع عقل مترسان و می بیار
کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست
جهان را هیچ و پوچ خوانند و آنگاه چنین گویند :
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ
در محضری که تخت سلیمان رود بباد
چنین کسانی را با این بدآموزیها «خردمند» نتوان خواند. ما نمیدانیم کسانی که از اینان هواداری مینمایند چه پاسخی دارند؟!.. آنان که صد ستایش از خیام مینمایند و رباعیهای او را پیاپی بچاپ رسانیده بدست مردم میدهند باینها چه میگویند؟!.. نمیدانم آیا مقصود خراباتیان را دریافتهاند یا نه؟.. اگر دریافتهاند پس آن ستایشها برای چیست؟!.. چگونه از چنین کسانی ستایش میسرایند؟!.. اگر درنیافتهاند و مقصود آنان را نمیدانند پس آن کوششها چه حالی دارد؟!.. چرا در راه یک چیز نافهمیده میکوشند؟!..
آیا این بدخواهی با کشور و توده نیست که کسانی چنین اندیشههای کجی را ترویج نمایند؟!. آیا از اینها جز زیان چه نتیجهای در دست تواند بود؟!.. امروز در این جهانی که تودهها در راه زندگانی با همدیگر سختترین نبردها را میکنند آیا خیانتکاری نیست که شما چنین بدآموزیهایی را که همهاش سخن از مستی و سستی میراند در دلها جا دهید؟!.. آیا این دشمنی با توده و کشور شمرده نمیشود؟!..
آیا این داستان از کجا سرچشمه میگیرد؟!.. این هیاهو دربارهی خیام از کجا برخاسته؟!. من نمیخواهم پردهدری کنم همین اندازه مینویسم : کسانی در این راه دانسته و فهمیده گام برمیدارند. و آنان خواستشان سسـت گردانیدن این تودهی بیچاره است و این داستان و مانندهایش را وسیلهی نیکی برای کار خود میشناسند ، دیگران نیز نافهمیده و نادانسته پیروی از ایشان میکنند. اینها همه دامست همه دانه است.
اگر بخواهند کسی را فریب دهند و سوارش گردند آشکاره نگویند که میخواهیم ترا فریب دهیم یا میخواهیم بگردنت سوار گردیم ، با سخنانی سرگرمش دارند و قصد خود را بکار بندند. شنیدهام در هندوستان مارگیرانی هستند که چون بخواهند ماری را بگیرند میروند در جایی نزدیک بسوراخ آن مینشینند و نایی بلب گرفته سراییدن میآغازند. مار که آواز نای شنود سر از سوراخ بیرون آورد و کمکم بمارگیران نزدیک شود و یکبار خود را در درون سبد میبیند که میگیرند و دندانش را کنند و افزار کارش گردانند. اینان نیز همین رفتار را میکنند. یک نام «مفاخر» بگوشها میخوانند و صد بدآموزی زهرناک را در دلها جا میدهند. اینها چیزهاییست که همه باید بفهمند ، حقایقیست که همه باید بدانند. بفهمند و بدانند و بیش از این فریب بدخواهان نخورند ، بیش از این ریشهی خود را نکنند.
میدانم کسانی باز به رنجش خواهند برخاست. اینست میگویم : اگر ایرادی یا پاسخی دارند با زبان ادب بنویسند. کسانی که از در الواطی و پستنهادی درآیند ما را بآنان پاسخی نخواهد بود.
میدانم کسانی همین سخن را ناشنیده گرفته و همهی این دلیلهای ما را نادیده انگاشته بجای پاسخ بهیاهو خواهند برخاست که بخیام توهین شده. این مایهی افسوس است که یک خیامی حق داشته است که بخدای جهان توهین کند ، به خرد و فهم و دانش ریشخند نماید ، اینهمه بدآموزیها را برشتهی شعر کشد ، ولی کسی حق ندارد با دلیل باو ایراد گیرد یا بدآموزیهایش را بازنماید. راستیرا مایهی افسوس است و دوباره تکرار میکنم که ما باین هیاهوها اهمیتی نخواهیم داد و از سخن خود نخواهیم بازگشت.
👇
🔸 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟.. (تکهی سه از سه)
جای گفتگو نیست که خراباتیان یک دسته گمراهان بیارزش بودهاند ، و اندیشههای آنان سراپا غلط و سراپا زیانست : آن جهان را خوار داشتن و از دیدهها انداختنشان ، این مردم را بسستی و مستی و بیغیرتی واداشتنشان. اینان پیش خود با خدا میجنگیدهاند و باو ایرادها میگرفتهاند ، ولی در حقیقت ریشهی خود و توده را میکندهاند. این بسیار نادانیست که کسانی مردم را از کوشش بازدارند و چنین گویند :
زین پیش نشان بودنیها بوداست
پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوداست
تقدیر ترا هر آنچه بایستی داد
غم خوردن و کوشیدن ما بیهوداست
در گرفتاریها از چارهجویی بازداشته چنین درس آموزند :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای
که بر من و تو در اختیار نگشادست
در برابر میخوارگیها و پستیهای خود عذر آورده چنین گویند :
آیین تقوا ما نیز دانیم
لکن چه چاره با بخت گمراه
بیشرمانه با آفریدگار بداوری برخاسته و نادانیهای خود را باو بسته چنین گویند :
هر نیک و بدی که از من آید بوجود
تو بر سر من نوشتهای من چه کنـم
یا از ارزش دانش و بینش کاسته چنین سرایند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو
کسی نگشود و نگشاید به حکمت این معما را
یا به خرد که گرانمایهترین گوهر خدادادیست ریشخند کرده چنین گویند :
ما را بمنع عقل مترسان و می بیار
کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست
جهان را هیچ و پوچ خوانند و آنگاه چنین گویند :
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ
در محضری که تخت سلیمان رود بباد
چنین کسانی را با این بدآموزیها «خردمند» نتوان خواند. ما نمیدانیم کسانی که از اینان هواداری مینمایند چه پاسخی دارند؟!.. آنان که صد ستایش از خیام مینمایند و رباعیهای او را پیاپی بچاپ رسانیده بدست مردم میدهند باینها چه میگویند؟!.. نمیدانم آیا مقصود خراباتیان را دریافتهاند یا نه؟.. اگر دریافتهاند پس آن ستایشها برای چیست؟!.. چگونه از چنین کسانی ستایش میسرایند؟!.. اگر درنیافتهاند و مقصود آنان را نمیدانند پس آن کوششها چه حالی دارد؟!.. چرا در راه یک چیز نافهمیده میکوشند؟!..
آیا این بدخواهی با کشور و توده نیست که کسانی چنین اندیشههای کجی را ترویج نمایند؟!. آیا از اینها جز زیان چه نتیجهای در دست تواند بود؟!.. امروز در این جهانی که تودهها در راه زندگانی با همدیگر سختترین نبردها را میکنند آیا خیانتکاری نیست که شما چنین بدآموزیهایی را که همهاش سخن از مستی و سستی میراند در دلها جا دهید؟!.. آیا این دشمنی با توده و کشور شمرده نمیشود؟!..
آیا این داستان از کجا سرچشمه میگیرد؟!.. این هیاهو دربارهی خیام از کجا برخاسته؟!. من نمیخواهم پردهدری کنم همین اندازه مینویسم : کسانی در این راه دانسته و فهمیده گام برمیدارند. و آنان خواستشان سسـت گردانیدن این تودهی بیچاره است و این داستان و مانندهایش را وسیلهی نیکی برای کار خود میشناسند ، دیگران نیز نافهمیده و نادانسته پیروی از ایشان میکنند. اینها همه دامست همه دانه است.
اگر بخواهند کسی را فریب دهند و سوارش گردند آشکاره نگویند که میخواهیم ترا فریب دهیم یا میخواهیم بگردنت سوار گردیم ، با سخنانی سرگرمش دارند و قصد خود را بکار بندند. شنیدهام در هندوستان مارگیرانی هستند که چون بخواهند ماری را بگیرند میروند در جایی نزدیک بسوراخ آن مینشینند و نایی بلب گرفته سراییدن میآغازند. مار که آواز نای شنود سر از سوراخ بیرون آورد و کمکم بمارگیران نزدیک شود و یکبار خود را در درون سبد میبیند که میگیرند و دندانش را کنند و افزار کارش گردانند. اینان نیز همین رفتار را میکنند. یک نام «مفاخر» بگوشها میخوانند و صد بدآموزی زهرناک را در دلها جا میدهند. اینها چیزهاییست که همه باید بفهمند ، حقایقیست که همه باید بدانند. بفهمند و بدانند و بیش از این فریب بدخواهان نخورند ، بیش از این ریشهی خود را نکنند.
میدانم کسانی باز به رنجش خواهند برخاست. اینست میگویم : اگر ایرادی یا پاسخی دارند با زبان ادب بنویسند. کسانی که از در الواطی و پستنهادی درآیند ما را بآنان پاسخی نخواهد بود.
میدانم کسانی همین سخن را ناشنیده گرفته و همهی این دلیلهای ما را نادیده انگاشته بجای پاسخ بهیاهو خواهند برخاست که بخیام توهین شده. این مایهی افسوس است که یک خیامی حق داشته است که بخدای جهان توهین کند ، به خرد و فهم و دانش ریشخند نماید ، اینهمه بدآموزیها را برشتهی شعر کشد ، ولی کسی حق ندارد با دلیل باو ایراد گیرد یا بدآموزیهایش را بازنماید. راستیرا مایهی افسوس است و دوباره تکرار میکنم که ما باین هیاهوها اهمیتی نخواهیم داد و از سخن خود نخواهیم بازگشت.
👇