پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟!

🔸 (تکه‌ی شش از هفت)


علی : این حكایتی كه میگویم خود این آقای جعفر شاهد است. یك نفر حاجی در بازار هست كه چون حجره‌اش بما نزدیك است ما از كارهایش اطلاع داریم. این حاجی ملاست ، درس فقه و اصول خوانده. اینست صاحب علم و معرفت است ، مسائل شرعی خود را میداند ، حدیث بلد است ، آیه بلد است ، بسیار هم تقدس دارد ، ما كه ریش خود را می‌تراشیم او كمی میگذارد. ما كه كت كوتاه می‌پوشیم او لباده‌ی بلند بتن میكند. ما وقتی كه در خیابان یا در بازار راه میرویم خاموشیم. ولی او لبهایش بهم خورده و ذكر میخواند. اینها نشانه‌های تقدس اوست. از پول حرام گریزانست ، اینست پولهایی كه از بانك میگیرد قاتی پول خود نكرده علیحده نگاه میدارد ، پول بانك را حرام میداند. بارها دیده‌ام برای آنكه تقدس خود را بهمسایگان هم بفهماند به اجزای حجره‌ی خود دستور میدهد كه در آخر و اول ماه تا میتوانید كمتر معامله كنید. زیرا در آخر ماه دولت بكارمندان ادارات حقوق میدهد و پولهای حرام دولت است كه ببازار می‌آید.

حاجی‌آقا نماز را با تفصیل میخواند. در ماههای رمضان خودش و اجزایش روزه میگیرند و برای آنكه روزه‌داری خود را بهمه بفهمانند حجره را تا عصر باز نمی‌كنند.

همین حاجی‌آقا ملیونر است. یك كارخانه‌ی پارچه‌بافی دارد كه چند ملیون قیمت آنست. با اینحال در این چند سال دوره‌ی جنگ كار حاجی‌آقا انبارداری بوده.

یكی از كارهای حاجی‌آقا اینست كه برایتان نقل میكنم : وقتی كه جنگ در اروپا شروع شد این حاجیهای بازار بدست و پا افتادند و هر یكی كالایی را از بازار جمع میكرد و بانبار میزد. این حاجی‌آقای مقدس هم شروع كرد بخریدن قلع. هرچه قلع بود دو سه نفری خریدند و بانبار زدند. قلع در آن موقع منی هفت تومان بود. اینها كه خریدند قیمتش را بالا بردند. در همان موقع متفقین (روس و انگلیس) بایران آمدند و چون آنها برای احتیاجات جنگی قلع میخریدند حاجی‌آقا و شركایش یكدفعه قیمت قلع را به صدوبیست تومان رسانیده بنای معامله گذاردند. خدا میداند كه چقدر فروختند و چند صدهزار تومان دخل كردند.

حالا شما خواهید گفت : قلع كه بدرد زندگانی ما نمی‌خورد. معامله‌ای بوده با دولتهای اجنبی كرده‌اند و دخلهایی برده‌اند. این چه عیب داشته؟!.

ولی اینطور نیست. این قلع كه میگوییم همانست كه سفیدگران میخرند و ظرفهای مسی ما را سفید میكنند. این خانواده‌های كم‌بضاعت كه دستشان بظرفهای چینی و یا رویی نمیرسد و در كاسه و بشقاب مسی خوراك میخورند باید در هر چند ماه آن ظرفها را بسفیدگر دهند كه سفید كند وگرنه خطرناكست. همه میدانیم كه مس وقتی كه سركه یا ترشی دیگر باو رسد تولید سم میكند كه مسلماً خطر دارد.

اینبود وقتی كه این حاجیهای دیندار قلع را از هفت تومان به صدوبیست تومان رسانیدند و سفیدگرها مجبور شدند كه برای سفید كردن یك ظرف یا یك دیگ دو تومان و سه تومان پول بخواهند بیشتر خانواده‌ها كه در آن سال گرانی باالله می‌توانستند خوراك خود را راه اندازند نتوانستند ظرفهای خود را بسفیدگر بدهند و در ظرفهایی كه قرمزش درآمده بود خوراك می‌پختند كه خدا میداند چه صدمه‌هایی بردند. خدا میداند كه چند صدهزار نفر قربانی حرص و طمع این حاجیهای دیندار شدند.

این یكی از كارهای حاجی مقدس است كه برایتان نقل كردم. در این چند سال همان حاجی همیشه یك پایش در تهران و یك پایش در قم و نجف و كربلا بوده. همیشه روضه‌خوانی برپا گردانیده. من از همه‌ی كارهای او آگاه بودم. ولی تعصب مذهبی چشمهای مرا كور ساخته بود كه قباحت آنها را درك نمیكردم ، علت آنها را نمیدانستم. اكنون درك میكنم كه چه جنایتهایی كرده‌اند. علت آنها نیز برای من روشن شده. راست میگوید آقای كسروی این مذهبها اسلام را از میان برده. این مذهبها برات آزادی بمردم میدهند. روضه‌خوان میرود بالای منبر و حدیث میخواند : «مَن بَكی أو أبكی أو تَباكی وَجَبَت لَهُ الجَنَّة» [معنی : هر که بگرید یا بگریاند یا گریان وانماید بهشت بَرو واجب میگردد.] . دیگر نمیداند كه نتیجه‌ی این حرف چه خواهد بود.

احمد : هنوز شما پی بحقیقت نبرده‌اید. این حاجیها در سایه‌ی عقیده‌هایی كه دارند از یك طرف خود را آزاد می‌شمارند كه انبارداری بكنند ، گرانفروشی بكنند ، مالیات دولت را قاچاق گردانند ، بمأمورین دولت رشوه داده آنها را فاسد سازند ، از یك طرف بهشت را برای خود بیمه كرده‌اند و دلهایشان قرص است كه در آن دنیا بثواب زیارت و روضه‌خوانی یكسره به بهشت خواهند رفت و این گناهانی كه كرده‌اند خدا بگردن سنیها بار خواهد كرد. بدتر از همه آن است كه غیر از خودشان دیگران را بیدین ، لامذهب می‌شناسند و همیشه زبانشان بریشخند باز است. چهار نفر كه دور هم می‌نشینند صحبتشان اینست كه مردم بیدین شده‌اند ، لامذهب شده‌اند. این مذهب برای آنها بسیار سودمند است ، مذهب نیست كیمیاست.


.
✴️ در پیرامون زبان پرچم

🖌
احمد کسروی

📖 پرچم نیمه‌ماهه

برخی از خوانندگان گله می‌کنند که کلمه‌های نوینی که شما در گفته‌های خود بکار می‌برید زبان مهنامه را دشوار می‌گرداند که بسیاری از خوانندگان بآسانی نمی‌فهمند.

می‌گوییم : این راستست. ولی از آنسوی ما نیازمندیم زبان را بپیراییم. این زبان که هست بیمار است و بفهمانیدن همه‌ی خواستهای ما توانا نیست. پس چاره آنست که خوانندگان نیز یاوری کنند و گفتارهای این مهنامه را با اندیشه بخوانند ، و همچون نوشته‌های دیگر نباشد که تند بخوانند و درگذرند.

از آنسوی راستست که ما در هر گفتاری کلمه‌های نوینی بکار می‌بریم ولی چون این کار را کم‌کم می‌کنیم و از آنسوی خود شیوه‌ی نویسش روان و آسانست که اگر کسی باندیشه بخواند معنی هر کلمه‌ای از خود جمله فهمیده خواهد شد. گذشته از آنکه هر واژه‌ای را در پشت یکی از شماره‌ها معنی می‌کنیم ، و چه بسا معنی یک واژه را در توی پارانتس در پهلویش می‌گزاریم. به هر حال خوانندگان نیز باید در این باره از یاوری بازنایستند. باید بداستان پیراستن زبان ارج گزارده دلبستگی بآن نشان دهند.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)

🖌 احمد کسروی

🔸نشست
دوم (تکه‌ی سوم)

در چنین روزگارِ تاریکی ، زردشت برخاسته و با گمراهیها به مبارزه پرداخته و به مردمان راهنمایی کرده. اینکه زردشت از خدایانِ بسیار انتقاد کرده مردمان را بسوی خدای واحد (آهورامزدا) خوانده ، معنایش اینست که جهان یک دستگاه بیشتر نیست و در آن یک نیرو بیشتر مؤثر نمی‌باشد. آن زاییده شدن بچه و رشد او با بیمار شدن و مردنش از یک منشاء است. آن بارانی که می‌بارد و سنبل را می‌رویاند با تگرگ که آن را می‌کوبد و از بین می‌برد از یک جا می‌باشد. همه‌ی اینها از یک نیرو سر می‌زند.

در ضمن این نیرو که جهان را می‌گرداند بیرون از خود آنست و هیچ چیزی از آنچه که در اینجهانِ محسوس است ، خدا نمی‌تواند باشد. این خداها همه خیالی‌ست.

همچنین آن خدای واقعی دارای خشم و حسد و اینگونه عادتهای پست نیست. باو قربانی نباید گذارد. ازو بی‌جهت نباید ترسید. آنچه خدا را راضی کند کارهای نیک شما و آنچه او را بخشم آورد کارهای بد شماست.

اینست معنی تعلیمات زردشت. با این تعلیمات زنجیر بت‌پرستی را که مردمان بدستها و پاهای خود زده بودند پاره می‌کرد و آنان را از قید آزاد می‌گردانید‌.

آن ‌بوده معنی بت‌پرستی که اشتباه بزرگی در زمینه‌ی شناخت جهان ‌بوده و زیانهای بزرگی ‌داشته ، و این ‌بوده معنی کوششهای زردشت که حقایقی را درباره‌ی جهان روشن می‌گردانیده ، و زیانهایی را از زندگانی دور می‌رانده.

اکنون باید پرسید : آیا زردشت بجهان بدی کرده یا نیکی بانجام رسانیده؟!. آیا برخاستن چنین کسی از شرق مایه‌ی سرافکندگی شرقیان یا مایه‌ی افتخار ایشانست؟!..

زردشت را برای مثل یاد کردم. دیگران نیز همین حال را داشته‌اند و هر یکی در زمان خود مردمان را از گمراهیهای پستی بیرون آورده ، باندازه‌ی نیاز زمان برستگاری رسانیده‌اند. پس چه زشت است که کسانی ناآگاه و نافهمیده این مردان را تحقیر کنند و زبان تمسخر بآنان باز کنند.

تعجب کردم که کسانی که زیان رباعیات خیام و دیوان حافظ را نمی‌دانستند و فریب هایهوی شرقشناسان را خورده چنان کتابهای زهرآلود را پیاپی چاپ کرده در میان مردم انتشار می‌دادند ، با این بیمایگی زباندرازی به مردانی می‌کنند که به جهان با دیده‌ی بینایی می‌نگریسته‌اند و هر یکی در زمان خود از میان میلیونها افراد گمراه و نادان برخاسته با گمراهیها و نادانیها سختترین مبارزه را می‌کرده‌اند.

شما نیک می‌دانید که ما درباره‌ی دین بسخنان عمیقتری پرداخته شرحش را با دانشها مربوط کرده‌ایم. ما می‌گوییم : آدمیان از زمانی که بروی زمین پیدا شده‌اند همیشه رو بسوی بهتری داشته‌اند و ‌دارند و در آینده نیز خواهند داشت. چیزی که هست این بهتری یا پیشرفت همیشه باید از دو راه باشد : یکی دانشها و دیگری دین. پیشرفتی که تنها از راه دانشها (یا بهتر گویم : از راه صنعت) باشد سودی از آن بدست نیامده ، زیان نیز خواهد برخاست.

دانشها درسهایی بآدمیان آموخته و ابزارهایی بدستشان داده آنان را به طبیعت مسلط کرده ، و این نیکست ولی به تنهایی بس نیست و آدمیان را بآسایش و سعادت نخواهد رسانید. زیرا چنانکه در نشست گذشته روشن گردانیدیم رنجهای زندگانی نود درصد از «مبارزه‌ی آدمیان با یکدیگر» برمی‌خیزد و اینست باید راهی باشد که آن مبارزه هرچه کمتر گردد. و آن راه را ما ، دین می‌نامیم.

روشنتر گویم : آدمیان چنانکه می‌کوشند که به طبیعت غلبه کنند ، باید همانطور بکوشند که به «ذات جانی» خود که ریشه‌ی مبارزه‌ها و کشمکشهاست غالب شوند. از توأم بودن این دو چیز است که به نتیجه‌ی درستی می‌توان رسید.
دین و جهان (بزبان عادی)
دین و جهان (بزبان عادی)
✴️ گواهی پاکدلانه در زمینه‌ی رمان

(نوشته‌ی محمدرضا یکی از همراهان ما با اندک کوتاهی)

در مکاتبه‌های قبلی‌مان در مورد رُمان از من خواستید نظرم در مورد رمان بوف کور صادق هدایت که گفته بودم چند بار خوانده‌ام را برایتان بنویسم.

نوشته‌های اخیر کانال پاکدینی با عنوان در پیرامون رمان باعث شد تا امروز با قوت قلب و اطمینان از بی‌ثمری‌های این کتاب برای همراهانمان بنویسم.

من با هیاهو و بزرگنمایی‌های پیج‌ها و پست‌های اینستاگرامی به نوشته‌های صادق هدایت سوق یافتم.

بعد از چندین کتاب که حیف است نام کتاب به آنها گذاشته شود به رمان بوف کور که طرفداران رمان آن را شاهکار می‌نامند رسیدم.

با علاقه و شوق بسیار شروع به خواندن کردم.
متوجه نشدم.
دوباره خواندم باز چیزی دستگیرم نشد.
دوباره خواندم.
فایل صوتی کتاب را پیدا کردم.
باز به نتیجه‌ای نرسیدم.

اکنون که نوشته‌ها و رهنمود‌های آقای کسروی را مطالعه می‌کنم می‌دانم (بدون رو درواسی) این کتاب چیزی به غیر از یاوه و سرسام نیست.
سرسام نویسنده ، سرسام شخصیت اصلی کتاب.
که در نهایت می‌تواند گریبانگیر خواننده کتاب هم بشود.

هدایت در این کتاب ابتدا یک خانه خیالی خلق کرده هیچ چیز در آن ثابت نیست نه دیوار نه پنجره و نه اشیا داخل آن
سپس یک منظره خیالی سپس یک زن خیالی اساطیری و ....
سپس شروع به توضیح سرسام‌های این شخصیت خیالی (شاید سرسامی که خود دچار آن بوده)
و خواننده را گیج و سردر گم می‌کند و داستان را به عشق نامعلوم دو برادر به یک زن می‌رساند
و در این میان مدام نام جوکیان هند را برده و رفتار و حرکات آنان را تمثیل می‌کند (جوکیگری هم یک گمراهی هم ردیف صوفیگری است).

اما نتیجه‌ای که می‌شود از این کتاب گرفت
_____________ هیچ _____________
است.

اکنون تاسف وقت صرف شده‌ام برای این کتاب را می‌خورم.
اما دیگر نوشته‌های صادق هدایت اغلب انتقاد و تمسخر از ملایان بوده که تا قبل از آشنایی با کانال پاکدینی آنها را موثر و سودمند (برای آگاهی مردم) می‌دانستم.

اما حالا می‌دانم تنها گله و انتقاد کافی نیست.
ما (آقای کسروی و آزادگان) برای هر انتقاد از افکار ، اشخاص و گمراهی‌ها دلیل می‌آوریم و سپس راه درست را نشان داده جایگزین می‌کنیم.
به سخن بیش از این[دامنه] نمی‌دهم.
از همراهان خواهشمندم فریب بزرگنماییها را نخورید و وقت گرانبهای خود را هدر ندهید.

کوشاد تلگرام : در باره‌ی این نوشتار به دو نکته اشاره می‌کنیم :

یکم ، در آغاز آشنایی شرقیان با زندگانی اروپایی ، بسیاری از پیشروان در نیک و بد کارهای اروپاییان نیندیشیده هرچه را از ایشان می‌دیدند و می‌یافتند نیک دانسته به تقلید از ایشان برخاستند و از اینکه شرقیان از آن عادتها بیگانه و دور بودند افسوس می‌خوردند. بلکه برخی از آنها عقب‌ماندگی شرق را گذشته از شیوه‌ی کشورداری غربیان (دمکراسی) و رواج دانشها و پیروی ایشان از قانونها در کار و زندگی ، همچنان از ظواهر زندگانی غربی مانند شیوه‌ی رخت پوشیدن و تئاتر و سینما رفتن و رمان خواندن و دیگر عادتهای غربی می‌دانستند و شرقیان را تشویق به تقلید بیچون و چرا از اروپاییان در این زمینه‌ها می‌کردند.

بدینسان هیاهویی برخاست که نتیجه‌ی آن ستایش بی‌اندازه و گاه بی‌پا از آن عادتها و نکوهش از زندگانی شرقی بود. یکی از آن ستایشهای گزاف و بی‌پا از رمان بود. در ایران نیز این هیاهو بسیار بالا گرفت و بسیاری از باسوادان به رماننویسی و رمانخوانی پرداختند. رمانها بود که پیاپی ترجمه می‌شد و روزنامه‌ها و مجله‌هایی بودند که فروششان بیشتر از رهگذر رمانهاشان بود. آگاهیهایی از آن زمان در دست هست که نشان می‌دهد بیشتر کتابهای کتابفروشیها و کتابخانه‌ها رمان بود. مغازه‌هایی بودند که کتاب به کرایه می‌دادند که 90 درصد آنها رمان بود. آموزگاران شاگردان را به رمانخوانی و کوتاه‌گردانیدن برخی رمانها وامی‌داشتند تا به حساب خودشان شاگردان هم با «آثار کلاسیک» رمان آشنا شوند و هم نویسندگی یاد بگیرند.

با رواج تئاتر و سینما ، کار رماننویسی (برویه‌ی نمایشنامه و فیلمنامه) هرچه فزونتر گردید. کوتاهش را بگوییم که این عادت اروپایی سرانجام در دلهای شرقیان جا گرفت و کسی را یارای نکوهش و بازگفتن ایرادهای آن نبود.

گویا در شرق تنها در ایران بود که آن یگانه‌مرد در برابر این عادت نکوهیده‌ بالا برافراشت و بیم از زخم زبان و دیگر آسیبها نکرد و راستیِ رماننویسی یا دروغ‌پردازی را با روشنترین زبانی بازنمود.

در آن سالها گمان نمی‌رفت که این نکوهشها در برابر سیل بنیادافکن اروپاییگری گوشی شنوا و دلی پذیرا پیدا کند. لیکن خدا را سپاس که رخدادها وارونه‌ی آن را نشان داد. زیرا بودند مردانی که به هواداری از آن سخنان برخاستند و بهتر آنکه برخی که خود رماننویس و رمانخوان حرفه‌ای بودند کتابهاشان را در روزبه کتابسوزان آورده به آتش افکندند و بدینسان از آن کار پشیمانی جستند. 👇
اینها نیروی نهفته در حقایق را نشان می‌دهد. نشان می‌دهد که در آنسوی هیاهو و تبلیغات دروغ ، یک راستی هرچند پشتیبانی ندارد ، به تنهایی راه را (راه حقیقت را) باز می‌کند و پیش می‌رود.

این سخنان محمدرضا نیز از آن نشانه‌هاست. خدا را سپاس که حقایق تأثیر خود را دارد و حقیقتجویان را به یک راه می‌آورد. بایای ما این باید بود که حقایق را با کوشش هرچه فزونتر به گوشها و دلها برسانیم.

دوم ، در این نوشتار یار گرامی ما به یک نکته‌ی دیگری اشاره دارد که آن هم دارای ارج فراوانیست. آن نکته اینست که ما تنها به این نمی‌کوشیم که ایرادهای یک باور ، عادت ، حکومت ، یا کیشی را بگیریم. بلکه می‌کوشیم در هر سخنی سود توده را بدیده گیریم. ما ریشه‌ی بدبختی این توده را بارها نشان داده‌ایم که از پراکندگی و آن هم از پراکنده‌اندیشی است. گفته‌ایم که این پراکنده‌اندیشی از میان نخواهد برخاست مگر آنکه ما راه راست و درستی را جایگزین آن اندیشه‌های کج و گمراه گردانیم.

خوانندگان آگاهند که ما یک راه روشنی در پیش داریم که از روز آغاز مهنامه‌ی پیمان (1312) تاکنون همان راه را می‌پیماییم و تنها دسته‌ای هستیم که هرچه از آن زمان نوشته داشته‌ایم آشکاره در دسترس خوانندگان گزارده‌ایم تا بخوانند و روشنی و استواری این راه را دریابند.

آری چنانکه محمدرضا نیز اشاره کرده است ، به ایراد گرفتن بس نمی‌کنیم بلکه در هر زمینه راه جانشین آن را نیز نشان می‌دهیم. اینست برتری راه پاکدینی به دیگر راهها.
🔶 در پیرامون رُمان (بخش دوم)

🔸 در پیرامون رمان ـ4 (تکه‌ی دو از سه)


آقای کسروی ، باید باین نویسندگان فهمانید مگر تاریخ غیر از تکرار وقایع تاریخی و ثبت علل و نتایج آن است؟.

مگر از تاریخ سیر فرهنگ و تمدن ملل نمی‌خواهند؟ مگر از رفتار برگزیدگان قوم نمی‌توان پند گرفت؟ مگر نه شما تاریخ را آئینه‌ی اخلاق امم میخوانید و سیر تطور ملل را از آن درک می‌کنید؟ پس چه شده که اندیشه‌های نابکار و تباه مایه‌ی پند و عبرتند ولی هنوز نمی‌دانید علت شکست ایران در برابر مغولهای وحشی چیست و این درماندگی توده‌ی ایران چرا بایست بود؟! شما وقتی داستان تاخت و تاز تازیان را بکشور خود میخوانید و در راه شکست و پیروزی این و آن باندیشه می‌پردازید ، چه درمی‌یابید؟ مگر نه اینست که انگیزه‌ی آن پستی خیمها و سستی پندار ایرانیان بود و از سوی دیگر نیرومندی و استواری باورهای تازیان انگیزه‌ی آن شد که تازیان سیل وار مرز و بوم آباد ایران را فراگرفتند و پراکندگی چنان ایرانیان را آلوده کرده بود که آسیابانی بدکنش شاهی را (یزدگرد سوم) که از نژاد پاکان و در نزد ایرانیان بدان پایه ارجمند بود که او را دارای فره ایزدی میشمارند بکشت. این همان داستان تاریخی است که یکی از فرزندان ایران ، فردوسی ، نیز خواند و چنان غمگین شد که سی سال رنج کشید و چنان اثر گرانسنگ و پربهایی را برای زنده کردن روح ایرانی بجای گزاشت. مگر فردوسی جز این خواستی که از راهش بچاره برخاست و خرد و بینش خود را گول نزده و بدین گونه غمواری نمود؟

آیا اگر تمام نویسندگان اثرهای (رمان) خود را بر رویهم بریزند و آنقدر دروغ و نابودنی را درهم آمیزند باندازه‌ی یک بیت فردوسی هنایش خواهد داشت و یا در مردم از خوبی و راستی سهشی[احساس] بجا خواهد گزاشت؟! دریغا مثل اینست که این مردم در این کشور نمی‌زیند و نباید از حوادث و پیشامدهایی که در این مرز و بوم رخ داده بینا باشند.

چرا دور برویم پیشامد سوم شهریور هنوز خاطرهای پریش را ترک نگفته و با این حال
پست‌خیمان میخواهند دلها را فریب دهند و از حوادثی که حتا روزگار هم آن را فراموش نخواهد کرد و تاریخ تا بازپسین زندگی جهانیان بداوری خواهد پرداخت پند نگرفته ، و از یکمشت پندار ناسازگار دلخوشی نشان دهند و آنهمه پستی و ناشایستگی که در نوشتن رمان بکار رفته [را] برای توده درس اخلاق بدانند. جای اندوه است که از اینهمه تیره‌روزی کنونی و رسوایی دیروزی عبرت نتوانیم گرفت و مانند آن شاعر هزار سال پیش باز تکرار کنیم که :

هر که نامخت از گذشت روزگار
نیز ناآموزد از آموزگار

حقیقت اینست که اینان چشم دارند و بنگریستن نمی‌پردازند و گوش دارند و نمی‌شنوند و خرد دارند و بیخردانه می‌زیند زیرا هم نویسنده و هم خواننده گرفتار پندارهای زیانمند و نارسا هستند.

امروز این گرفتاری‌ای که درمیان ایرانیان رخ داده همه و همه نتیجه‌ی این گفتارهای زهرآگین است که همه را مشغول ساخته و وقت آنکه به [کار] دیگری پردازند نگزاشته است. یک پندار غلط دیگری نیز آنها را باین کار واداشته و آن بدیده داشتن کارهای اروپاییان است. زیرا اروپاییگری بهترین راه تصفیه‌ی اخلاق را رمان دانسته.

اگر تمام کارهای اروپاییان براست و سودبخش است چرا تنها این را گزیده‌اند و دیگر مایه‌های پیشی آنها را بگوشه‌ای نهاده‌اند. من نمی‌دانم قومی که خود خرد دارند و با نیروی داوری میتوانند راه رستگاری بگزینند چرا آلت دست دیگران باشند و خود برای رهایی خود چاره نیندیشند. یک نویسنده برای پرورش و آموزش محصلین ایرانی بدین گونه از پندار دیگران دنبال می‌کند که پرفسور براون می‌گوید : حتا کاروانیان ایرانی نیز در سفرها اشعار حافظ را ازبر میخوانند و بدین گونه تفریح خاطر خود را فراهم می‌کنند. بیچاره نمی‌داند این بیغیرتی و پی تفریح رفتن که امروز سرنوشت ایرانیان را تغییر داده بارِ همان تخمهای زهرآلودی است که حافظ کاشته است.


.
🔶 حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟!

🔸 (تکه‌ی هفت از هفت)


این گفتگوها كه میانه‌ی‌ علی و احمد می‌شود جعفر و باقر خیلی عصبانی هستند. رنگهاشان تغییر یافته ، و چون سخن باینجا میرسد جعفر خودداری نتوانسته با خشم میگوید :


... : شما خیلی توهین میكنید ... آخر این حرفها چه ربط بمذهب دارد؟!.

علی (با تعجب) : این حرفها ربط بمذهب ندارد؟!. اینكه گفته می‌شود هر كس در روضه‌خوانی گریه كند همه‌ی گناههاش بخشیده می‌شود ، روز قیامت امامها شفاهت خواهند كرد ـ اینها ربط بمذهب ندارد؟!. پس این حرفها از كجا پیدا شده؟!. اینها را بمردم كی یاد داده؟!.

جعفر (با تندی) : آخر اگر این گریه كردن نباشد ، شفاعت ائمه نباشد ، گناههای مردم چه جور بخشیده خواهد شد؟!.

احمد : بگذار جواب شما را من بدهم : اولاً اگر گناه بخشیدنیست خود خدا خواهد بخشید. مگر خدا باندازه‌ی امامهای شما رحم ندارد؟!. شما خدا را چه حساب كرده‌اید؟!. شما خدا را چنگیزخان حساب كرده‌اید ، صمدخان مراغه‌ای حساب كرده‌اید كه مجبور شده‌اید میانجی پیدا كنید؟!. ثانیاً این مجازاتها كه برای گناهها گذاشته‌اند برای آنست كه مردم بترسند و گناه نكنند ، انباردار نباشند ‌، گرانفروش نباشند ، كلاهبردار نباشند ... نه اینكه هزار كار زشت كنند و آنوقت در جستجوی «گناه پاك‌كن» باشند.

بعد از همه‌ی اینها ، شما این ایراد را بخدا بگیرید. شما عقیده دارید كه قرآن كتاب خداست. من دیشب برای شما آیه از قرآن خواندم كه خدا میگوید روز قیامت از كسی شفاعت پذیرفته نخواهد شد ، بكسی شفاعت سود نخواهد داشت. شما بخدا ایراد بگیرید كه چرا این قرار را گذاشته؟!. چرا شفاعت را نخواهد پذیرفت؟!.

شما بروید این آیه را از قرآن بملاهای خود بخوانید و بگویید : «این آیه چیست و آن افسانه‌های دور و درازی كه شما درباره‌ی شفاعت نقل میكنید چیست؟!. كدام یكی راستست و كدام یكی دروغ؟!.». بپرسید ببینید چه جواب میدهند. اگر آنها توانستند باین جواب بدهند ما از ایرادهای دیگر خود چشم خواهیم پوشید.

جعفر (با خشم) : اینها توهین بمذهب ماست. من نمیخواهم اینها را بشنوم ، اینها كفریاتست.

علی (با خشم) : اگر نمیخواهی بشنوی برو اتاق دیگر. اتاق بسیارست.

جعفر و باقر (با آواز بلند) : شما بروید باتاق دیگر ، ما چرا برویم لامذهبها؟!.


این را با خشم میگویند و پیداست كه سر دعوا دارند. علی میخواهد جواب بدهد احمد نمیگذارد. میگوید : «بسیار خب ، ما میرویم باتاق دیگر». این را گفته برمیخیزد. علی هم با او برمیخیزد میروند باتاق دیگر ، باهم می‌نشینند و بدرد دل می‌پردازند :


احمد : آنها مقصودشان این بود دعوا راه اندازند كه حاجی صاحب‌منزل و دیگران بشنوند و بیایند. این عادت ایشانست. از جواب كه عاجز ماندند به شلتاق می‌پردازند.

علی : شنیده‌ام در تبریز در زمانهای پیش در محله‌ها الواط و اشرار زیاد بوده‌اند و كارهای عجیبی داشته‌اند. یكی از كارهای ایشان این بوده كه خروس یا قوچ تربیت میكرده‌اند و باهم بجنگ می‌انداخته‌اند. در یك میدانی جمعیت زیاد از اینطرف و از آنطرف جمع می‌شده‌اند ، خروسها را رها می‌كرده‌اند. حیوانهای نافهم بجان یكدیگر افتاده پیاپی نُك بسر همدیگر می‌زده‌اند. پس از زمانی كه یكی بیتاب می‌شده و می‌گریخته آنطرف فریادهای شادی می‌كشیده‌اند كه انگار قلعه‌ی پورت‌آرتور را فتح كرده‌اند. اینطرف چون شرمنده میگردیده صاحب خروس خودش آماده‌ی‌ جنگ شده داد می‌زده : «خروسوم قاچوپ ، ازوم كه قاچمامشم» (خروسم گریخته خودم كه نگریخته‌ام). با این حرفها مغلطه برپا میكرده‌اند كه چه‌بسا ده بیست تن زخمی می‌شده‌اند.

حالا حكایت این آقایانست. اینها میگویند : «خروسم گریخته خودم كه نگریخته‌ام». چون در برابر دلیل درمانده‌اند بنای عربده میگذارند. از همه شیرینتر آن فحش «لامذهب» است كه میدهند. آدم شرم نكند و مثل اینها باشد.

احمد : ملاهاشان نیز همین كار را میكنند. آنها نیز چون در برابر نوشته‌های آقای كسروی درمانده‌اند عربده‌بازی میكنند ، سخنان بی‌ادبانه می‌نویسند ، برای تحریك مردم عوام در بالای منبر هایهوی راه می‌اندازند. از همه بدتر آن دروغهاییست كه انتشار میدهند. دیشب دیدی روضه‌خوان میگفت : «اینها قرآن می‌سوزانند ...». دلم میخواست برخیزم و گریبانش را گیرم و بگویم : «ای دروغگوی بیشرم! كجا ما قرآن سوزانیده‌ایم؟!.».

علی : راستی من خواستم از شما درباره‌ی این قرآن سوزانیدن تحقیق كنم. این خیلی شایع شده. در بازار در همه جا شهرت داده‌اند كه آقای كسروی و همراهان او قرآن را آتش میزنند.


👇
احمد : مردان بیشرم چون در برابر دلیل عاجز مانده‌اند این دروغها را ساخته انتشار میدهند كه بلكه مردم را تحریك كنند. تا بحال با این تهمت بیشرمانه در چند جا غائله برای ما برانگیخته‌اند. آن احترامی كه آقای كسروی و همراهان او بقرآن می‌گذارند اینها ده‌یك آن را نمیگذارند. اینها رفتارشان با قرآن همانست كه فهمیدید. هرچه قرآن گفته اینها ضد آن را میگویند. تمام احكام قرآن را نسخ كرده‌اند.

علی : این دروغ از كجا پیدا شده؟.. شما هیچ كتاب می‌سوزانید؟..

احمد : چرا ما سالی یك بار جشن گرفته كتاب می‌سوزانیم. ولی كدام كتابها؟.. آن كتابها كه بضد قرآنست ، آن كتابها كه مردم را بگناه تشویق كرده میگوید : هر كس بزیارت برود گناههایش بخشیده می‌شود. این قبیل كتابها را كه مایه‌ی گمراهی مردم است ما گرفته می‌سوزانیم. ولی این كجا و قرآن سوزانیدن كجا؟.. دیشب میخواستم به روضه‌خوان بگویم : «دهانت بشكند! قرآن در نزد ما محترم است ، قرآن در نزد ما عزیز است».


در این هنگام حاجی صاحبخانه می‌آید و اینها نیز به پیش او میروند و پس از قدری صحبت ، «خداحافظ» گفته بیرون می‌آیند. درمیان راه علی خواستار می‌شود كه باز با احمد ملاقات كنند و باهم بنشینند و در آن باره گفتگو كنند. میگوید : «من مثل اینست كه خواب بودم و بیدار شده‌ام. باید شما بمن راهنماییها كنید». احمد میگوید : «بهتر از همه آنست كه شما كتابهای آقای کسروی را بخوانید و مطالعه كنید. آنگاه اگر اشكالی داشتید باهم می‌نشینیم و گفتگو میكنیم» و او را بخانه‌ی خود برده بعضی كتابها را از «شیعیگری» و «در پیرامون خرد» و «در پیرامون روان» و مانند اینها باو میدهد.


.
✴️ در پیرامون زبان

🖌
احمد کسروی

📖 پرچم نیمه‌ماهه

✴️ روزبه یا «جشن»

در شماره‌ی 245 پرچم زیر گفتار «یک نشست فراموش‌نشدنی» مرقوم شده بود چون در فارسی برای عید نامی نداریم «بهروز» را بآن معنی برمی‌گزینیم و چنین نهاده شد که هر که را ایرادی یا پیشنهاد دیگری هست در نشستهای دیگر بمیان آورد. اینست می‌نویسد درمیان کردان که زبانشان مأخوذ از اصل ریشه‌ی فارسی باستانی است عید را جژن می‌گویند و شاید همان جشن باشد ولی چون کلمه‌ایست آریایی گرفته شود. عمادی


پرچم : بنویسنده‌ی دانشمند سپاس می‌گزاریم و آنچه نوشته راست است. ولی چون بواژه‌ی جشن در معنی خودش نیازمندیم (زیرا جشن از عید جداست و چه بسا یک روز عید باشد و جشن نگیرند و یک روزی عید نباشد و جشن گیرند) از اینرو باید برای آن واژه‌ی دیگری داشته باشیم و ما برای آن «روزبه» را برگزیدیم که امسال در کارهای نوروزی بکار بردیم و شناخته گردید.



.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)

🖌 احمد کسروی

🔸نشست
دوم (تکه‌ی چهارم)

برای روشنی سخن مَثَلی یاد می‌کنم : چنین فرض کنیم که در دهی زمین و آبْ فراوان می‌باشد ، ولی وسایلی برای کاشتن و درو کردن و خرمن کوفتن و درخت بریدن و مانند اینها نیست. روستاییان کاشت بسیار کمی با سختی می‌کنند و چون در میانه‌شان دشمنیها و چنددستگیها هست بیشتر روزها را با زد و خورد و کشمکش بسر می‌برند. استاد آهنگری اینها را شنیده بآن دیه می‌رود که وسایلی سازد و بدست آنان دهد ، و دکانی برپا گردانیده بیل و گاوآهن و داس و تبر و کلنگ و دیگر ابزارها ساخته پی‌درپی تولید می‌کند و روستاییان رو به دکان او آورده پیاپی می‌خرند و تکانی در کار کشاورزی پدیدار می‌گردد.

چیزی که هست ، چون دشمنیها و چنددستگیها در میانست ، باز هر چند روز یک بار زد و خورد رخ می‌دهد و روستاییان همان بیلها و کلنگها را افزار جنگ گردانیده به سر یکدیگر می‌کوبند و با داسها گردن همدیگر را ‌درو می‌کنند و به کشتزارهای یکدیگر تاخته آنها را لگدمال می‌گردانند و گاوآهن انداخته از ریشه می‌کنند ، و بدین ترتیب پیکار و کشمکش سختتر گردیده و زیان و آسیب چند برابر پیکارهای پیش می‌گردد. این می‌باشد نتیجه‌ای که روستاییان از دانش و هنر استاد آهنگر برمی‌دارند.

لیکن در همان هنگام مردی دیگر از شهر بآنجا رسیده و یا از میان خود روستاییان برخاسته شروع می‌کند که بدی آن دشمنیها را بروستاییان بفهماند و زیانهای آنها را روشن کند و راهی برای زیستن باهم و کمک به یکدیگر به آنها نشان دهد ، و با این کوششهای پاکدلانه پیکار و کشمکش را از میان ایشان برمی‌اندازد و قانونهایی در میانه می‌گزارد و زمینه برای آسایش ایشان آماده می‌کند. اینست روستاییان با دلی آسوده و اندیشه‌ی بینا رو بکشاورزی می‌آورند و بیل و داس و کلنگ و گاوآهن و دیگر ابزارهای سودمند را در جای خود بکار برده و زمینها را آباد می‌گردانند و از آسایش و خوشی برخوردار می‌شوند.

این مَثَل حال جهانست با دانش و دین. دانش افزارهایی بدست مردمان می‌دهد و دین راه باهم زیستن و از آن افزارها بهره بردن را می‌آموزد.

اینها یک رشته حقایق بسیار ارجداریست که ما در جای خود روشن گردانیده‌ایم. اینست معنی آنچه می‌گوییم : دینها اساس محکمی دارند. یا می‌گوییم : برانگیختگی (پیغمبری) از رازهای طبیعت است.

زردشت و موسا و عیسا و دیگران همگی در این راه کوشیده‌اند. همگی نیکخواهان آدمیان بوده‌اند و بجهان و زندگانی با چشم بسیار بینایی نگریسته راه آسایش و سعادت بروی مردم جهان باز کرده‌اند.

چیزی که هست دینهای آنها از یکسو هر یکی اصل خود را از دست داده و به هر کدام نادانیها و گمراهیهای بسیار درآمیخته ، و از یکسو در سایه‌ی جنبش دانشها ، امروز اندیشه‌ها تغییر کرده و آن دینها پرت و بیگانه شده ، و اینها باعث تحقیر آنهاست. این تمسخرها که به دین می‌شود بیشترش از این جهت است.

ما درباره‌ی درآمیختگی دینها با گمراهیها و نادانیها در جاهای دیگر سخن بسیار رانده‌ایم و در اینجا نیازی بچنان گفتگویی نیست ولی درباره‌ی پیشرفت اندیشه‌ها و بیگانه شدن دینها مَثَلی یاد می‌کنیم :

همگی می‌دانیم که تا چند قرن پیش افزارهای جنگی شمشیر و نیزه و تیر و تبر و کلاه خود و زره و مانند اینها می‌بود که همه‌ی جنگها با اینها انجام می‌شد ، با این افزارها شهرها را فتح می‌کردند ، کشورها می‌گرفتند ، لشگرها را درهم می‌شکستند. در آن روزها اگر جنگجویی زره پوشیده ، کلاه خود بسر گذارده ، شمشیر بکمر بسته ، سپر بدوش انداخته ، نیزه بدست گرفته و با این حال آراسته بیرون آمده در کوچه‌ها می‌خرامید ، چشمها بسویش کشیده می‌شد و همگی احترامش می‌گذاشتند و راه برایش باز می‌کردند.

ولی امروز که آن افزارها برافتاده و صد نوع افزار دیگری ساخته شده و جنگها بکلی صورت دیگری گرفته اگر کسی زره پوشد و خود بسر گزارد و شمشیر بکمر بندد و با چنان آراستگی بخیابان آید ، آیا مردمان به او به چه چشمی خواهند نگریست و چه رفتاری پیش خواهند گرفت؟!. آیا جز آنست که بچه‌ها خیال می‌کنند بازیگر است و از دنبالش می‌افتند و بزرگان او را کم‌عقل شناخته تحقیرش می‌کنند؟!..

این مثلی است برای آنکه چیزی چون زمانش گذشت و زمینه‌اش از میان رفت حقیر و بی‌ارزش می‌شود ، و این نادانیست که کسانی چنان چیزی را از دست ندهند و همچنان به رخ مردمان کشند.



.
🔶 در پیرامون رُمان (بخش دوم)

🔸 در پیرامون رمان ـ4 (تکه‌ی سه از سه)


کوتاه‌سخن آنکه توده‌ای که سالها داراک[=مال] خود را صرف بهبودی خود میکند چرا بجای آنکه در بیداری توده بکوشد اکنون میوه‌ی آن درماندگی باشد؟ پیداست که انگیزه‌ی آن تنها زیانمندی آموزاکهاست[تعلیمات] که همه را بپرتگاه کشانیده و با سلاح رمان بتخریب حافظه‌ی این توده کوشیده‌اند و بجای آنکه با خواناکهای پرمغز در نیک‌داشت روان و تقویت حافظه بکوشند ، در نخستین سال کودکان ساده و بیگناه را بخواندن این پراکندگیها راغب می‌کنند و از همان نخست جوانان و کودکان ما را بی‌اراده بار می‌آورند و سایرین را نیز گوسفندوار در علفزار عشقبازی و هوسرانی میچرانند و اذهان را بآشوب و نابسامانی مغشوش نموده و راستی اخلاقهای آنها را هم پست می‌کنند. بیچاره محصب هنوز کتابهای درسی خود را نخوانده و نیروی دانش خود را بکار نبسته فریفته‌ی این افسانه‌های فریبنده می‌گردد و کسی نیست که آنها را بر این خطا و لغزش بیاگاهاند ولی مشوقْ فراوان و مانعی در پیش راه نیست!

گفته شد گناه ازآن رهبران است و چاره و راه علاج همان راهی که دارنده‌ی پیمان و پیشوای آزادگان می‌نماید و این راهِ بخردانه است که می‌تواند ما را از این گمراهی و بلای خانمانسوز رهایی بخشوده و باین آشفتگیها و هرزگیها پایان دهد. آری باید خردها نیرومند و توده را نیکی‌پذیر نمود.

آقای کسروی ، باید این درد پیش از همه مورد معالجه قرار گیرد. باید خامه‌ی راستگوی شما که حافظ و مایه‌ی نیک‌داشت روانهای ماست این لکه‌ی سیاه را از آن بزداید زیرا شعر و شاعری تنها اختصاص بیک دسته دارد ولی تمام توده چه دوشیزگان و چه پسران و چه سالمندان که اندک سوادی دارند بخواندن این دفاتر سیاه پرداخته و باندک لغزشی در این دام سیه روزی می‌افتند و چون راه دیگری نمی‌بینند و مخلصی نمی‌یابند بآن دلخوش می‌کنند و نویسندگان بیحس و بیغیرت نیز خوب نقطه‌ی ضعف این توده‌ی بی‌سرپرست را یافته‌اند و تیرشان بهدف خوب اصابت کرده است و بدینسان افکار را مسموم و روانها را سست کرده‌اند.

آقای کسروی ، با بودن رمان نمی‌توان این توده‌ی کجرو را براستی پذیری واداشت. امروز صد درصد محصلین آموزشگاهها کتابهای درسی [را] (اگرچه اینها هم داروی درد توده نیست و بر شماست که باصلاح آن برخیزید) فروهشته و برمان می‌پردازند زیرا باطن این مارهای خوش خط و خال بر این خوانندگان پوشیده است بدان گونه که برخی بخواندن آن افتخار می‌کنند و آنکه بیشتر خوانده و رمانها را یکی یکی برشمرد از میدان همچشمی و رقابت رفقا پیروز درمی‌آید و چنان برخ دیگران می‌کشد که گویی در خدمات بکشور افتخار می‌کند. دریغا که درد این توده یکی و دو تا نیست و نه چنان این دردها با جانها و روانها پیوند یافته که علاجش آسان باشد و شما نیکو داروی درد این توده را شناخته‌اید. اینست ما (محصلین) بیش از همه بشما امیدمندیم که راه راست را در پیش گرفته و از هیچ مانعی نهراسیده‌اید و نه آنکه خود بیکار نشسته‌ایم. اکنون من و چند نفر از یاران درپی جشن آذر هستیم و اینست می‌خواهیم بشما پیوندیم.

باری بجرئت میتوان گفت شما دست خدایی هستید که باید بپیروی از این دست مردانه خرافات را سرنگون کرده و با سرانگشت عمل راه رستگاری و پیروزی را نشان دهیم و آنچه پیدا و هویداست درماندگی رهبران فرهنگی ماست ، چه آنها جز درپی مفتخواری نیستند و سود خود را برتر از سود توده میدانند اینهاست که از اینهمه بینوایی محصلین دلخونم و به پیش توانگرترین مردان خرد و اندیشه و استادترین پزشک و روانشناس بسئوال و درمان آمده‌ام. خدایتان پاینده داراد.

شیراز ، حسین رهروی ، محصل دانشسرا


.
حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟.pdf
730.5 KB
🔶 حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟

🔍 جستار : سالوسکاری و ستمگریهای محتکران و فریبکاری روضه‌خوانان و ملایان

📊 شمار ساتها : ۱۵

بازپسین پراکنش : خرداد ۱۳۹۸

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ پرسش و پاسخ در زمینه‌ی زبان

🖌 احمد کسروی

📖 پرچم نیمه‌ماهه


پرسش :
1ـ دریغ در اصطلاح شما بمعنی مضایقه است یا افسوس؟.
2ـ انگیزه که در فرهنگ پیمان بجای علت بکار می‌رود در نوشته‌های برخی پیمانیان بجای سبب و باعث و جهت هم بکار می‌رود و بدیده‌ی من راست نمی‌آید. چه آنکه هر یک از کلمه‌های علت ـ سبب ـ باعث ـ جهت مورد استعمال ویژه‌ای دارند. مثلاً اگر کسی بیمار بوده و از خوردن فلان دارو بهبودی پیدا کرده نمی‌توان گفت بعلت خوردن فلان دارو دردش درمان گردیده بلکه باید گفت قلان دارو سبب (باعث) بهبودی گردیه یا اگر فلان مرد با بهمان مرد دوستی دارد نمی‌توان گفت بعلت فلان باهم دوست هستند بلکه باید گفت بجهت فلان باهم دوستی دارند و تقاضایم این است که نظریه‌ی خود را مرقوم دارید تا اگر من در اشتباه هستم و کلمه‌ی انگیزه را بجای کلمه‌های علت و سبب و باعث و جهت می‌توان استعمال کرد بدانم و از تردید بیرون آیم وگرنه کلمه‌های چیز بود و شوند که در فارسی معنی باعث و سبب دارند پیشنهاد می‌نمایم که اگر در نزد شما راست باشد پذیرفته گردد.
لار ـ آگاه

پاسخ
1) ما «دریغ» را از زبان گرفته‌ایم و تاکنون به همان معنی‌ها که در زبان می‌داشت بکار می‌بردیم. چنانکه آقای آگاه می‌دانند «دریغ» در فارسی برای نشان دادن اندوه خود بهنگام از دست رفتن یک چیز گرانبها بکار می‌رفت. مثلاً کسی را دوستی مرده آه می‌کشد و می‌گوید : «دریغ آن دوست گرامی» یا کسی در پیری افسوس خورده چنین می‌گوید : «دریغ آن روزهای خوش جوانی».

معنی نخستش این بود. لیکن سپس آن را بمعنی «مضایقه کردن» نیز بکار برده‌اند و در این معنی بیشتر شناخته گردیده. مثلاً می‌گویند : «ده ریال وام خواستم از من دریغ داشت».

ما نیز تاکنون پیروی از دیگران کرده دریغ را در این دو معنی بکار می‌بردیم. ولی اکنون که سخن بمیان آمده می‌بینیم در اینجا یک ایرادی هست زیرا اینگونه دو معنایی برای یک کلمه نشان ناتوانی زبان شمرده شود. زیرا چه بسا که در یک جمله خواست گوینده فهمیده نگردد. همین اکنون اگر کسی سخن از ناشکیبایی مردی بمیان آورد و بگوید : «بمرگ یک کودک دریغ می‌گفت» ، شنوندگان خواست او را نخواهند فهمید و دریغ گفتن را جز بمعنی «مضایقه» نخواهند گرفت.

اینست می‌خواهیم از یادآوری آقای آگاه سود جسته بآن کلمه چاره کنیم بدینسان که چون «دریغ گفتن» یا «دریغ داشتن» در معنی مضایقه شناخته‌تر است ما نیز آن را تنها در این معنی بکار ببریم. چیزی که هست باید آن را برویه‌ی کار آورده «دریغیدن» بگوییم و جداشده‌ها از آن پدید آوریم (دریغید ، می‌دریغد ، ندریغ ...).

اما معنی نخست دریغ ، چون «افسوس» را به همین معنی در دست می‌داریم از این پس همان را بکار برده از «دریغ» چشم پوشیم.

2) در زمینه‌ی پرسش دوم نیز ایراد آقای آگاه بجاست. ما در این باره نیز تاکنون یک زمینه‌ی روشنی نداشته‌ایم. «انگیزه»‌را که ما بکار می‌بریم از ریشه‌ی «انگیختن» است و باید آن را در جاهایی بیاوریم که انگیزشی درمیان باشد. باین معنی : جایی باشد که پای خواست‌ (اراده) درمیان باشد. مثلاً کسی خانه‌ی خود را می‌فروشد و چنین می‌گوید : انگیزه‌ی این کار تنگدستی است باین معنی که تنگدستی او را بفروش خانه‌ برانگیخته است.

پس در جاهای دیگر این کلمه را نتوان آورد ، و اینست ما پیشنهاد آقای آگاه را پذیرفته کلمه‌‌ی «شُوَند» (با پیش شین و زبر واو) را می‌گیریم که از این پس در نوشته‌های خود بجای کلمه‌های «جهت و سبب» بکار ببریم. مثلاً کسی بیمار است بگوییم : «شوند این بیماری پرخوری و ناپرهیزی است» ، یک خانه آتش گرفته بگوییم : «شوندش آن بوده که در نزدیکی در آتش روشن کرده‌اند و زبانه‌ی آن به در نیز رسیده و سوختن گرفته».

ما به یک چنین کلمه‌ای نیاز می‌داشتیم و از آقای آگاه خشنودیم که یادآوری کرده‌اند. نیز ما می‌توانیم از آن «کار» آورده جداشده‌ها بگیریم : مثلاً بکسی که خشمناکست بگوییم : «چه شوندیده که چنین خشمناکید؟!..» (چه سبب شده؟..) همچنین توانیم آن را «گذرنده»[متعدی] گردانیده (شوندانیدن) بکار بریم مثلاً بکسی که در یک خانه باجاره می‌نشیند و در سایه‌ی بیپروایی او خانه آتش گرفته و سوخته بگوییم : «چون تو شوندانیده‌ای باید تاوانش را بگردن گیری» بدینسان از کلمه‌های «مسبب و باعث» نیز بی‌نیاز خواهیم گردید. نیز بکلمه‌ی «چیز بود» که یکی دیگر از کلمه‌های پیشنهاد کرده‌ی آقای آگاهست نیز نیاز نخواهد ماند.

ما در نوشته‌های خود نیز گاهی کلمه‌ی «مایه» را می‌آوریم. ولی آن باید در جایی باشد که معنی «رویش» را بخواهیم. مثلاً بگوییم : بفلان پروایی نکردند و این مایه‌ی رنجش او گردیده بدشمنی انجامید. هرچه هست این یک معنی «مجازی است» چنانکه بهمین معنی گاهی کلمه‌ی «سرچشمه» را نیز توان آورد.



.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)

🖌 احمد کسروی

🔸نشست
دوم (تکه‌ی پنجم)


ستاره‌شناسی بطلمیوس در زمان خود بسیار پرارزش بوده و آن دانشمند یونانی که برای بیان نمودن گردشهای گوناگون ستارگان به دور زمین و نگهداری حساب آنها کره‌هایی فرض کرده ، هنرنمایی کرده. ولی امروز که ستاره‌شناسیِ نوین آگاهیهای بسیار ارجدار دیگری بمیان آورده و این دانسته شده که گردش ستارگان ، نه به دور زمین بلکه به دور خورشید است و دیگر زمینه برای گفته‌های بطلمیوس نمانده ، اگر کسانی باز آن را دنبال کنند و بروی آن کره‌های فرضی پافشاری نشان دهند ، پیداست که باعث روگردانی و بیزاری مردم خواهد بود.

از کتابهای دینی شما تورات را بگیرید. ما می‌دانیم که این کتاب که بنام موسا خوانده می‌شود پس ازو نوشته شده و چیزهای بسیاری بآن افزوده گردیده. با آنحال این کتاب در زمان خود بسیار سودمند بوده و باعث پیشرفت اندیشه‌ها گردیده. چنانکه گفتیم مردمان در آن زمان درباره‌ی جهان و گرداننده‌ی آن اندیشه‌های بسیار خام و پستی می‌داشتند. مثلاً در مصر که مرکز تمدن بشمار می‌‌رفت مردمان گاوی را با نشانه‌های ویژه برگزیده بآن می‌پرستیده‌اند و با وجود آدم بودن در برابر گاوی گردن کج کرده خاکساری از خود نشان می‌دادند. اگر گاوی می‌مرده کاهنان می‌بایسته ده به ده بگردند و گاو دیگری را با آن نشانه پیدا کنند و برای پرستش با خود بیاورند.

در چنان هنگامی اگر مردی برخاسته چنین گفته : «اینها همه نادانیست. گرداننده‌ی اینجهان یکی بیش نیست ، آن هم در بیرون از این جهان و در آسمانهاست» و به این ترتیب مردمان را از خرافات بسیار پست آزاد گردانیده ، بیگفتگوست که کاری بسیار بزرگ کرده. در آن روز بیش از این نمی‌توانست و نمی‌بایست باشد.

لیکن با این توصیف اگر کسانی بخواهند امروز با اینهمه پیشرفت در دانشها همان تورات را پیش بکشند و گفته‌های آن را بگوشها برسانند بی‌شک بشنوندگان خوش نخواهد افتاد و مایه‌ی بی‌ارزشی و حقارت آن کتاب و همه‌ی کتابهای دینی دیگر خواهد گردید.

سخن را بدین ترتیب دراز می‌گردانیم تا زمینه روشن گردد و گوشه‌ای تاریک نماند. تفاوت میانه‌ی ما با دیگران همینست که ما در هر چیزی درپی راست آن می‌باشیم و می‌خواهیم ریشه‌اش بدست آید. ولی دیگران باین بس می‌کنند که از دور ایستند و فهمیده و نافهمیده به تمسخر پردازند و با جمله‌های پوچی خودنمایی بی‌اندازه نمایند.

در کجروی ایشان همین بس که برانگیختگان که نیکخواهان جهان بوده‌اند و هر یکی در زمان خود ، مردم جهان را چند گامی پیش برده‌اند ، تمسخر می‌کنند و از زباندرازی دست برنمی‌دارند. ولی با ملایان و کشیشان و حاخامان و مانندگانشان که همگی می‌دانیم بدخواهان جهانند و مردم جهان را از پیشرفت بازمی‌دارند ، راه می‌روند و در یک جامعه زندگی می‌کنند. بلکه بیشترشان در خانواده‌های خود کشیش و ملا و حاخام می‌دارند. دوباره می‌گویم : در کجروی ایشان همین بس.

یک ایراد دیگر از آنان درباره‌ی خداست. ما که در نوشته‌های خود نام خدا می‌بریم این را ایرادی بما تراشیده‌اند. در کشوری که صد دستگاه بت‌پرستی برپاست «نواندیشان» چندان بالا رفته‌اند که تحمل شنیدن نام خدا را نمی‌دارند و این به دستگاه «نواندیشی» آنان برمی‌خورد که نام خدا بگوششان می‌رسد. افسوس! هزار افسوس!.

نخست ، باید دانست آنان نام خدا را که می‌شنوند چیزهایی را که از پدران و مادرانشان یاد گرفته یا از ملایان بی‌فهم و بیدانش شنیده‌اند بیاد می‌آورند. خدا را جز بآن معنی عامیانه نمی‌شناسند. چنانکه گفته‌ایم این گناه بزرگی از ایشان است که نزدیک نمی‌آیند تا بدانند ما چه می‌گوییم و نام خدا که می‌بریم چه معنایی از آن می‌خواهیم.

دوم ، باید دانست سرمایه‌ی ایشان در این زمینه نیز جز چند جمله‌ی پوچی نیست. مثلاً اگر شما جلوشان ایستاده بگویید : «بردن نام خدا چه ایرادی می‌دارد؟!.» خواهند گفت : «ای بابا ! در قرن بیستم هم خدا می‌شود؟!.». یا خواهند گفت : «دانشها دیگر خدا را از میان برده» ، و اگر شما بازگشته بپرسید : «قرن بیستم با قرنهای دیگر چه تفاوتی ‌دارد؟!. در قرن بیستم چه رخ داده که خدا دیگر نمی‌تواند باشد؟!.» ، یا بپرسید : «آن کدام دانشهاست که خدا را از میان برده؟!.» خواهید دید از پاسخ درماندند و نتوانستند سخنی بگویند. دوباره می‌گویم : اینان در ایران ، از هر چیزی نامش را یاد گرفته‌اند و در زمینه‌ی خداناشناسی نیز دستشان خالیست ، و آن سخنانی را که خداناشناسان (یا بهتر گویم : پیروان فلسفه‌ی مادی) می‌دارند یاد نگرفته‌اند.



.
🔶 در پیرامون رُمان (بخش دوم)

🔸 در پیرامون رمان ـ 5 (تکه‌ی یک از یک)


راهنمای ارجمند

نخست بار پس از خواندن کتاب در پیرامون رمان فَرجادم[وجدان] مرا واداشت که با نوشتن واژه‌هایی چند سَهِشهای پاکدلانه‌ی خود را بنام ارجشناسی از آن گفتارهای گرانمایه بازنمایم. رُلی که رمان در زندگانی من بازی کرده اگر بخواهم بزندم سخن بدرازا خواهد کشید. اینست بکوتاهی می‌کوشم.

اولین رمانی که بآن برخوردم کتاب پربرگ «الف لیل و لیله» بود. این کتاب که هم خود و هم نویسنده‌اش نابود باد نزدیک بدو ماه از زمان گرانبهای جوانی مرا تلف و هدر گردانید. کاش بهمینجا پایان می‌یافت ولی متأسفانه مرا بدره‌ی جهالت و جوانی کشانید که تا دو سال اندیشه‌های مرا پراکنده و از کار بازم می‌داشت. دو سال بیکار و بیعار بسر بردم.

زَندیدنِ[=شرح دادن] هوسهای زشتی که از خواندن داستانهای عشقبازی هارون‌الرشید در من پیدا می‌شد گفتنی و نوشتنی نیست و همان به که خود تنها دانم و تنها در نزد فرجاد خود شرمنده باشم.

کوتاه‌سخن آنکه من نیز بدام عشق خیالی دچار و برای خود معشوقی آرزو می‌کردم تا سرانجام یکی را انتخاب و عشقش در سر می‌پختم. نزدیک بدو سال در مالیخولیای عشق !! دیوانه‌وار بسر می‌بردم و بیشتر اوقات سر و کارم با لسان‌الغیب !! شیرازی بود و اشعار او را ازبر می‌کردم. راه رسیدن به معشوق را در رمان «آدم‌فروشان قرن بیستم» یافته و همیشه آرزومند بودم که با بدست آوردن یک ماشین سواری ، دلدار !! خود را دزدیده بیکی از شهرهای دوردست پناهنده شوم اما برای بسیجِ[=تدارک] ماشین بپول نیاز داشتم و در جستجوی بدست آوردن آن بودم. آن را نیز در داستانهای آشیان عقاب و جزوه‌های پلیسی نات پنکرتون یافتم. دیگر نقشه‌ی من رسا شده بود و تنها می‌توانستم با بدست آوردن یکی دو تن همراز بکار فَهلم[=مشغول شوم] .

در این هنگام که دیوانگی عشق !! با مالیخولیاهای دیگر که از نوشتن آن ننگ دارم مغز مرا جولانگاه خود ساخته هر روز و هر ساعت بآن زشتکارها نزدیکتر می‌شدم ، یک خوشبختی بمن روی نمود که بیکبار آن اندیشه‌های پراکنده را از هم پاشید و آن دو سال خدمت وَرجاوند[=مقدس] سربازی بود که اندیشه‌های مرا با زور سرنیزه بسوی خدمتهای صفی و دیگر آموزاکهای سربازی برگردانید.

در دو سال خدمت سربازی سختیهای نانوشتنی بسیاری بر من و دیگر همقطارانم گذشت و می‌توانم ادعا کنم که سختترین دوره‌ی سربازی بهره‌ی ما چند نفر سربازان برگزیده‌ی (باسواد) آن دوره بود.

من از آن سختیها بسی در رنج بودم. در آنجا نیز هنایش زشت رمان نمودار گردید و چند بار باندیشه‌ی خودکشی افتادم و خدای را سپاس که از خود گذرانیدم ولی یادبود آن خاطره‌ی تلخ همیشه در یادم بود و بر آن رنجها تأسف می‌خوردم تا اینکه همین چند روزه بکتاب پیرامون روان دسترس یافتم و با اندیشه بخواندم و اکنون آن خاطره‌ی تلخ دو ساله‌ی سربازی که شامل تلخیهایی بود در دیده‌ام گوارا می‌نماید زیرا همان سختیها بود که تا اندازه‌ای اندیشه‌های پراکنده و مالیخولیای جوانی که از خواندن رمانهای خانه‌برانداز در مغزم پدید آمده بود دور کرد ، و در آن زمان بود که با لجبازیهای مادر و دیگر خویشانم زن گرفته و خود را پابست نمودم.

اینک برای من یک افسوس مانده و آن اینست که مهنامه‌ی پیمان در همان هنگامها پخش می‌شده که من بدرد رمانخوانی گرفتار بوده‌ام و افسوس دارم که در آن هنگام بچنین گفتارهای گرانبها دسترس پیدا نکردم که از اتلاف دو سال و اندی از دوره‌ی جوانی خود جلو گیرم.

آری آن دو سال که نامش رفت از گرانبهاترین روز[های] زندگانی من بود که ارجش ندانستم و بدانسان بیهوده گذشت.

نکته‌ی دیگری که باید بگنجانم آنست کسانی که بدرد رمانخوانی گرفتار بوده‌اند بسیارند و چه‌بسا زشتکاریهایی که از آنان سر زده. من خود گواه زشتکاریهای یکی از دوستانم بوده‌ام. افسوس که آن دوست من بهنایش همان آموزاکهای زشتی که از رمانهای گمراه‌کننده آموخته بود جوانی خود را از دست داد و در جوانی بزیر خاک تیره رفت و چه‌بسا کسانی که هنوز هم آلوده‌اند و زشتکاریهای خود را دنبال می‌کنند.

راهنمای ارجمند! راهنمایی شما بسیار ارجدار است و من که خود آلوده‌ی این درد بوده‌ام بهتر از دیگران آگاهم. اینست با این آگاهی که دارم بار دیگر پیمان را تازه گردانیده خدا را گواه می‌گیرم که باندازه‌ی توانایی خود در راه نابودی رمان بکوشم و در این کوشش از برادران ارجمند خود همراهی بخواهم. با ایمانی که براهنماییت دارم و خواست خدا را همراه می‌دانم پیروز خواهم شد. من جز نیکی دیگران نمی‌خواهم و بیگمانم که همیشه خدا با نیکخواهان است. در پایان با دلی پاک بشما درود می‌گویم.

عبدالرحیم مدنی


.
✴️ ای دلسوزان!

کوشاد
تلگرام : بهادر ، یکی از خوانندگان کانال چون از دیرباز به دردهای توده و راه چاره‌ی آنها می‌اندیشیده پس از خواندن کتابهایی از احمد کسروی ، در سرمای جانسوز نومیدی ناگهان آتشی فروزان در پیش خود افروخته یافته. و چون قلم شیوایی دارد هر کتابی که می‌خواند اندیشه‌های خود را در آن زمینه برشته‌ی نوشتن می‌کشد. تکه‌ی زیر یکی از نوشته‌های اوست که برای پراکنش در کانال فرستاده.
نوشته‌های پرشوری ازو در دست هست که هر چندگاه یکی را در کانال خواهیم آورد.

با درود بر یاران
آنکه غم و گرفتاری توده‌ی مردم او را اندوهگین نسازد و از شادمانیها و بختیاریهای آنان شادمان نگردد باید بداند که خللی در وجدانش وجود دارد و آفتی انسانیتش را بیمار کرده است. در این روزهای تیره که کام جمع کثیری از مردم ایران با گرانی ، بیکاری ، اعتیاد ، فروپاشی خانواده‌ها ، گرسنگی ، سوءتغذیه ، کارتن‌خوابی ، گورخوابی ، عضو فروشی ، کودک‌فروشی ، جمعیت جوانانی که جوانی نکرده و امکان ازدواج نیافته و پیر و افسرده و فرسوده شده‌اند ، فرار دسته‌جمعی نخبگان و فارغ‌التحصیلان جویای کار از کشور ، موج اختلاس و راهزنی آشکار وابستگان به حاکمیت ، جهل و خرافه‌افکنی دستگاه روحانیت که نان مردم می‌خورند و خدمت به دشمنان مردم و انسانیت می‌کنند و چون دستانی شکسته و فلج بگردن مردم و دولت آویخته‌اند ، بیدادگری دستگاه قضایی بطوری که چون بخشی از سیستم سرکوب مردمِ بستوه‌آمده عمل می‌کند و هیچ ستمدیده‌ای مرجعی نمی‌یابد تا دادخواهی کند ، بی‌پناهی مظلومانی که مورد ستم حاکمیت جور قرار گرفته‌اند و نه تنها دستگاه قضایی به دادشان نمی‌رسد بلکه خود به ابزار ستم و سرکوب آنان تبدیل شده ، بی‌اعتباری کامل روحانیت و نمایندگان دین و مذهب رسمی ، فاضلاب عفنی از دروغ ، که از مجامع رسمی و وسایل ارتباط جمعی جسم و جان توده را به بی‌اعتمادی و نومیدی آلوده است و سرچشمه‌ی هر اعتماد و اطمینانی را خشکانده است ، آمار بیسابقه و خارج از قاعده‌ی زنان مطلقه و زندانیان و بیکاران ، انباشتگی میلیونها پرونده در دستگاه قضایی ، خیانت عریان نمایندگان مجلس به موکلان خود و بجای کشاندن باندهای مافیایی رانتخوار به پای میز محاکمه ، خود نیز چون کنیزی بیقدر بخدمت آنان درآمده‌اند و آخرین ذخائر و اندوخته‌های کشور را به اتفاق و انباز هم بلعیدن ، بیزاری و رمیدن دسته‌جمعی جوانان از دین و فضیلتهای انسانی و پناه بردن به انواع اندیشه‌های وارداتی ، آلوده و تاریکی که بطور هدفمند و برنامه‌ریزی شده از غرب وارد کشور می‌شود و فرهنگ و آئین ایرانیان را می‌جود و به تفاله و زباله تبدیل می‌کند ، تفرقه‌ی دینی و مذهبی و تشتت فکری و چندین آیین و فرقه شدن پیروان یک مذهب ، تکثیر قارچ‌گونه‌ی هزاران امامزاده‌ی مجهول‌الهویه و پرستش مردگان بجای خداوند ، سلطه‌ی قاریان و مداحان بر دین و مذهب و آنها را بخدمت خود درآوردن و افکار عمومی را به عصر جاهلیت کشاندن ، و انواع بلیه و بلاهایی که دست اندرکار تخریب و موریانه‌خور کردن استوانه‌های ایرانند ، چنانست که در دقایقی می‌شود صدها بلا و بیماری اینگونه و بدتر از آنها را فهرست کرد که هر یک چون بیماری صعب‌العلاج و بلکه لاعلاجی مردم نگون‌بخت و مسخ شده‌ی ایران را درگیر خودش کرده است ، همه و هر یک از این بهمن‌بلا ، هر انسان صاحب خردی را که تنها کر و کور نباشد بشدت رنج می‌دهند.

اگر کسی فکر می‌کند مجموع این همه نکبت از سال ۵۷ به اینسو دامنگیر مردم ایران شده است سخت در خطاست. تاریخ ابتلای ایرانیان قبل از حمله مغول آغاز شد و ظهور اندیشه‌های انحرافی و بدآموزیهای ابتکاری فرقه‌های مختلف زمینه را برای هجوم مغول فراهم کرد ، ظهور صفویه که خود ترکیبی از سفاکیهای مغول و فلسفه‌های باطنیگری و صوفیگری و سایر افکار پریشان و مذاهب ضاله بود نه تنها سبب احیای ایران نشد بلکه بیش از پیش مردمش را مسخ کرد.

👇
در طی این سالهای نکبت و وحشت ، اندیشه‌ورانی ظهور و بروز کردند که می‌شود گفت نه درد را شناختند و نه درمان را دانستند که چیست؟ اما در این میان فرزانه‌مردی چون احمد کسروی در سایه‌ی زحمتکشی ، نبوغ ، نیک‌فطرتی و آگاهی و خداباوریِ راستین ، هم درد را شناخت و هم درمان را عرضه کرد. اما هیهات که این بیمار نگون‌بخت چنان ایمانش را باخته بود که بجای آنکه دست یاری به این طبیب حاذق بدهد و در درمان خود بکوشد ، زبان به طعن و تمسخر او گشود تا آنکه ناجوانمردان مقلد اندیشه‌کش تیغ و آتش برویش گشودند و مظلومانه شهیدش کردند. خوشبختانه نسخه‌های آن حکیم فرزانه بر جای مانده ، گرچه شعاع نور آنها چشم خفاشان را می‌آزارد اما همه‌ی ساکنان این سرزمین نفرین شده خفاش نیستند و هنوز هم شعله‌هایی از دانش و راستی و انسانیت و دلسوزی به توده از درونش سر برمی‌کشد ، بعید است ایرانیان در هیچ روزگاری اینهمه دژم و بیچاره بوده باشند ، اینک این مردم و این هم نسخه‌های احمد کسروی!

هیچ سخنور و نویسنده‌ای نمی‌تواند مردم را امر و اجبار به خواندن کند! ای تمام کسانی که دل بر این مردم و بر این کشور می‌سوزانید ، نسخه‌ی درمان بیماریهایتان آماده است ، آتشکده‌ی خرد و راستی هنوز فروزانست ، هنوز هم نیکبختانی که چنان جان شیفته و شعله‌ی جاویدی را شناختند از تن و جان خود مایه گذارده و اجاق نجاتبخش او را روشن داشته‌اند.


.
✴️ واژه‌ای كه نیازمندیم

🖌
احمد کسروی

📖 پرچم نیمه‌ماهه


آقای رضای فرزانه از شهر كرد می‌نویسد : «در بیشتر جاها كلمه «كناس» را به معنی خسیس بكار می‌برند آیا می‌توان آن را در نوشته‌ها بكار برد؟!.» می‌گوییم : در آذربایجان نیز «كنس» كه گونه‌ی دیگری واژه است در همان معنی بكار می‌رود. پس می‌توان گفت كه یک واژه‌ی شناخته‌ی فارسیست و در نوشته‌ها نیز توان بكار برد. ما خود آن را پذیرفته پس از این بكار خواهیم برد.



.