🔸شما اگر در آرزوی چنان كاری هستید نخستین گامش اینست كه این بدخواهان را خوار دارید و در همه جا بد گویید و نامشان را بزشتی ببرید و گناهانشان را یكایك بمردم بشمارید. باری این كنید كه دیگر این كسان دستاندركار نباشند و خود را بكناری كشند. این گام نخست كار است.
(پرچم روزانه شمارههای 131 و 132)
[1] : خوانندگان میدانند برای کسروی پروندهای دربارهی سیزده کتابش پدید آوردند تا او را از کوشش بازدارند و در گام دیگر بزندان اندازند. همان پرونده که برای دفاع ناگزیر به رفت و آمدهای پیاپی به دادگستری گردید و روزی که پایان بازپرسی خواستی بود او را در همانجا کشتند.
این حسن اسفندیاری (حاجیمحتشمالسلطنه) ، رئیس مجلس ، نخست کسی است که در سال 1322 برای بازداشت روزنامهی پرچم به نخستوزیر سهیلی نامه نوشت. بدینسان نخستین گام را برای بستن دست و بال کسروی او برداشت.
[2] : در این هنگام حاجمحتشمالسلطنهی اسفندیاری رئیس مجلس سیزدهم بوده و آخرین تصمیم این مجلس تعیین دههزار ریال ماهیانه برای او بوده! (نك. روز شمار تاریخ ، دكتر عاقلی ، ص 340)
(پرچم روزانه شمارههای 131 و 132)
[1] : خوانندگان میدانند برای کسروی پروندهای دربارهی سیزده کتابش پدید آوردند تا او را از کوشش بازدارند و در گام دیگر بزندان اندازند. همان پرونده که برای دفاع ناگزیر به رفت و آمدهای پیاپی به دادگستری گردید و روزی که پایان بازپرسی خواستی بود او را در همانجا کشتند.
این حسن اسفندیاری (حاجیمحتشمالسلطنه) ، رئیس مجلس ، نخست کسی است که در سال 1322 برای بازداشت روزنامهی پرچم به نخستوزیر سهیلی نامه نوشت. بدینسان نخستین گام را برای بستن دست و بال کسروی او برداشت.
[2] : در این هنگام حاجمحتشمالسلطنهی اسفندیاری رئیس مجلس سیزدهم بوده و آخرین تصمیم این مجلس تعیین دههزار ریال ماهیانه برای او بوده! (نك. روز شمار تاریخ ، دكتر عاقلی ، ص 340)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 6 از بخش ششم
🔸آلودگیهای كیشها و زیانهای بزرگی که از آن برمیخیزد ـ 1
ما اگر بخواهیم از آلودگیهای كیشهای امروزی سخن رانیم باید كتابها پردازیم ، و در اینجا تنها بدو چیز بس میكنیم :
١ـ امروز یك دیندار ، یك حاجی مقدس ، یك كربلایی متقی ، مالیاتی را كه بدولت خود میدهد در دل خود آن را یك پول زوركی میشمارد ، و اینست تا تواند از دادن آن خودداری كند ، ولی از آنسوی از راه قاچاق «مال امام» برای علمای نجف میفرستد. دولت كه او را از دزدان و راهزنان ایمن گردانیده ، و راه آسایش را برویش باز كرده ، دولت كه با ملیونها پول سپاه میبسیجد كه اگر نیاز افتاد بروند و جنگ كنند ، و دشمن را دور رانند ، و خاندان و فرزندان او را از گزند نگه دارند ، چنین دولتی را زورآور و ستمگر میشناسد ، و از پرداخت مالیات باو (اگر ناچار نباشد) سر بازمیزند ، ولی یك دسته كسانی كه جز خواندن اصول و فلسفه هیچ كاری نمیدارند ، و خود را از كشور و از توده كنار كشیده و كوچكترین پروایی به پیشامدها و گرفتاریهای اینجا نمینمایند ، و در روز سخت كمترین یاوری از آنان نخواهد بود ـ چنین كسانی را پیشوایان و سررشتهداران خود میداند و پول برای آنان میفرستد. اینست دستور كیش او! كنون شما بیندیشید : آیا پستی اندیشه بدتر از این چه باشد؟! آیا راه زندگی را گم كردن بیشتر از این چه تواند بود؟! آیا چنین كسانی شایستهی زندگانیند؟! آیا برای چنین ننگینكاریها و پستیهاست كه خدا پیغمبران فرستاده؟!.. آیا در برابر این بیخردیهاست كه بهشت خواهد داد؟!..
در چنین زمانی كه تودهها در راه زندگی نبرد میكنند ، و مادران و پدران برای نگهداری كشور از جوانان خود چشم میپوشند ، و زن و مرد و بزرگ و كوچك همه با دولتها همدستی مینمایند ، یك دسته در یك توده ، بنام دین رفتارشان با دولت و تودهشان این میباشد!.. دریغا صد دریغا !
در این سی و اند سال كه در ایران تكانی پیدا شده ، هر گامی كه بسوی نیكی برداشته شده با كیشها ناسازگار بوده ، و اینست دستههای انبوهی تا توانستهاند بایستادگی و كارشكنی كوشیدهاند ، و تا ناگزیر نشدهاند آن را نپذیرفتهاند. تو گویی در یك كشور بیگانهای میباشند كه تا میتوانند بدبختی آن را میخواهند.
داستان مشروطه و آن بیشرمیها و خونریزیها بماند. از آن سخن بسیار راندهایم. پیشامدهای دیگر را بیاد آورید : با دبستانها چه رفتار كردند ، خود آن یك داستان بسیار درازیست. ماهها چون خورشیدی شد تا دیری نمیپذیرفتند و دست از دامن محرم و شوال برنمیداشتند. در پیشامد سربازگیری همگانی آن رسواییها را نشان دادند. در رخت و كلاهِ یكسان آن پستیها را نمودند. دربارهی دفترهای رسمی تا توانستند ایستادگی نشان دادند. یكی در تبریز چون میخواسته دفتر رسمی بپذیرد بمریدان میگفته : «خود را میانهی بهشت و جهنم میبینم».
دین كه باید مایهی پیشرفت مردم باشد این نادانیها و بیخردیها جای آن را گرفته. برای نابودی یك توده بهتر از این چه راهی تواند بود؟!.یك تودهی اینچنانی خود مرده و نابود است و به رنج دیگران نیازی نمیباشد.
بیهوده [1] نیست كه دولتهای آزمند اروپا پشتیبانی از این كیشها مینمایند. بیهوده نیست كه بنگهداری آنها میكوشند. این كیشها برای ایشان از ملیونها سپاه بهتر و سودمندتر است.
این دستگاه دینی كه امروز درمیان عرب و ایرانیان و مصریان و هندیانست ، بیگمان یكی از انگیزههای بدبختی شرق آنست. من این را آشكار میگویم و این پرده را میدرم. ما میگوییم این دستگاه جز از اسلام است و امروز اسلامی نمانده ، ولی ایشان چون همین دستگاه را اسلام میخوانند ناگزیرم بگویم : امروز یكی از انگیزههای بدبختی شرق اسلام است. اگر آن اسلام شرقیان را تكان داد و پیش برد ، این اسلام پابندشان شده و از پیشرفت بازمیدارد. بهمین انگیزه است كه آزمندان اروپا پشتیبانی از آن مینمایند.
[1] : «بیهوده» در برخی گفتارهای پیمان بمعنی «بیسبب» بکار رفته. سپس برای این معنی واژهی «بیشُوند» را جایگزین آن نهاده.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 6 از بخش ششم
🔸آلودگیهای كیشها و زیانهای بزرگی که از آن برمیخیزد ـ 1
ما اگر بخواهیم از آلودگیهای كیشهای امروزی سخن رانیم باید كتابها پردازیم ، و در اینجا تنها بدو چیز بس میكنیم :
١ـ امروز یك دیندار ، یك حاجی مقدس ، یك كربلایی متقی ، مالیاتی را كه بدولت خود میدهد در دل خود آن را یك پول زوركی میشمارد ، و اینست تا تواند از دادن آن خودداری كند ، ولی از آنسوی از راه قاچاق «مال امام» برای علمای نجف میفرستد. دولت كه او را از دزدان و راهزنان ایمن گردانیده ، و راه آسایش را برویش باز كرده ، دولت كه با ملیونها پول سپاه میبسیجد كه اگر نیاز افتاد بروند و جنگ كنند ، و دشمن را دور رانند ، و خاندان و فرزندان او را از گزند نگه دارند ، چنین دولتی را زورآور و ستمگر میشناسد ، و از پرداخت مالیات باو (اگر ناچار نباشد) سر بازمیزند ، ولی یك دسته كسانی كه جز خواندن اصول و فلسفه هیچ كاری نمیدارند ، و خود را از كشور و از توده كنار كشیده و كوچكترین پروایی به پیشامدها و گرفتاریهای اینجا نمینمایند ، و در روز سخت كمترین یاوری از آنان نخواهد بود ـ چنین كسانی را پیشوایان و سررشتهداران خود میداند و پول برای آنان میفرستد. اینست دستور كیش او! كنون شما بیندیشید : آیا پستی اندیشه بدتر از این چه باشد؟! آیا راه زندگی را گم كردن بیشتر از این چه تواند بود؟! آیا چنین كسانی شایستهی زندگانیند؟! آیا برای چنین ننگینكاریها و پستیهاست كه خدا پیغمبران فرستاده؟!.. آیا در برابر این بیخردیهاست كه بهشت خواهد داد؟!..
در چنین زمانی كه تودهها در راه زندگی نبرد میكنند ، و مادران و پدران برای نگهداری كشور از جوانان خود چشم میپوشند ، و زن و مرد و بزرگ و كوچك همه با دولتها همدستی مینمایند ، یك دسته در یك توده ، بنام دین رفتارشان با دولت و تودهشان این میباشد!.. دریغا صد دریغا !
در این سی و اند سال كه در ایران تكانی پیدا شده ، هر گامی كه بسوی نیكی برداشته شده با كیشها ناسازگار بوده ، و اینست دستههای انبوهی تا توانستهاند بایستادگی و كارشكنی كوشیدهاند ، و تا ناگزیر نشدهاند آن را نپذیرفتهاند. تو گویی در یك كشور بیگانهای میباشند كه تا میتوانند بدبختی آن را میخواهند.
داستان مشروطه و آن بیشرمیها و خونریزیها بماند. از آن سخن بسیار راندهایم. پیشامدهای دیگر را بیاد آورید : با دبستانها چه رفتار كردند ، خود آن یك داستان بسیار درازیست. ماهها چون خورشیدی شد تا دیری نمیپذیرفتند و دست از دامن محرم و شوال برنمیداشتند. در پیشامد سربازگیری همگانی آن رسواییها را نشان دادند. در رخت و كلاهِ یكسان آن پستیها را نمودند. دربارهی دفترهای رسمی تا توانستند ایستادگی نشان دادند. یكی در تبریز چون میخواسته دفتر رسمی بپذیرد بمریدان میگفته : «خود را میانهی بهشت و جهنم میبینم».
دین كه باید مایهی پیشرفت مردم باشد این نادانیها و بیخردیها جای آن را گرفته. برای نابودی یك توده بهتر از این چه راهی تواند بود؟!.یك تودهی اینچنانی خود مرده و نابود است و به رنج دیگران نیازی نمیباشد.
بیهوده [1] نیست كه دولتهای آزمند اروپا پشتیبانی از این كیشها مینمایند. بیهوده نیست كه بنگهداری آنها میكوشند. این كیشها برای ایشان از ملیونها سپاه بهتر و سودمندتر است.
این دستگاه دینی كه امروز درمیان عرب و ایرانیان و مصریان و هندیانست ، بیگمان یكی از انگیزههای بدبختی شرق آنست. من این را آشكار میگویم و این پرده را میدرم. ما میگوییم این دستگاه جز از اسلام است و امروز اسلامی نمانده ، ولی ایشان چون همین دستگاه را اسلام میخوانند ناگزیرم بگویم : امروز یكی از انگیزههای بدبختی شرق اسلام است. اگر آن اسلام شرقیان را تكان داد و پیش برد ، این اسلام پابندشان شده و از پیشرفت بازمیدارد. بهمین انگیزه است كه آزمندان اروپا پشتیبانی از آن مینمایند.
[1] : «بیهوده» در برخی گفتارهای پیمان بمعنی «بیسبب» بکار رفته. سپس برای این معنی واژهی «بیشُوند» را جایگزین آن نهاده.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی چهلوششم)
🔶 تندیسههای شاه گذشته
(بخش یک از یک)
در این چند روزه دو سه بار بادارهی پرچم تلفن کرده چنین پرسیدهاند : «شنیدیم مدیر پرچم از برداشته شدن مجسمههای شاه سابق ممانعت کرده» و برخی گلهها نموده و ایرادها گرفتهاند.
چنین پیداست که در این باره دروغهایی انتشار دادهاند و اینست ما خود داستان را شرح میدهیم : در یکی از جلسههای روزنامهنویسان با آقای شهردار تهران که روزهای پنجشنبه برپا میشود یکی از روزنامهنویسان چنین عنوان نمود : «مردم نامهها بادارهی روزنامه فرستاده میپرسند که چرا این مجسمهها برداشته نمیشود؟!.. اگر کشور ما مشروطه و دمکراسی است چرا این آثار دیکتاتوری از میان نمیرود؟!..» آقای شهردار پاسخ دادند : «این مجسمهها تنها در تهران نیست که راجع بشهرداری تهران باشد؟! در شهرهای دیگر نیز هست و مطلب راجع بدولت است». نمیدانم همان پرسنده یا کسی دیگری گفت : «ما ایرادمان بمجسمههاییست که در تهرانست. شهرهای دیگر خود بدانند. باید در تهران در انجمن شهرداری این موضوع طرح شود و تصمیم بگیرند که برداشته شود». من که دارندهی پرچم هستم در سخن دخالت نموده چنین گفتم : این موضوع پیش از همه مربوط بشرافت ایران و به نیکنامی ایرانیانست. این شیوهای را که کسانی برای خود برگزیدهاند که یک پادشاهی یا هر کس دیگری تا نیرومند و تواناست بستایشگری پردازند و چاپلوسیها نمایند و با پولهای گزافی تندیسهها ازو برپا کنند ، ولی همینکه از توانایی افتاد این زمان برگشته کینهجویی نمایند و همهی گناهان را بگردن او گزارند و هر روز یک بدگویی دیگری پیش آورند یک شیوهی زشت و ناستودهایست که جز مایهی بدنامی نخواهد بود. مردمی با این شیوه درمیان دیگران سربلند و ارجمند نتوانند گردید.
این رفتاری که امروز برخی روزنامهنویسان پیش گرفتهاند که دیروز آن ستایشگریها را میکردند و امروز این نکوهشها را مینمایند ، باید دید آیا توده هم این رفتار را میپذیرد؟.. آیا راضیست که تودههای دیگر جهان او را دارای چنین شیوه و رفتاری شناسند؟!..
از این سخن من کسانی رنجیدند و اینست در بیرون انتشار دادهاند که من هواداری از شاه گذشته نمودهام. در حالی که من هواداری از تودهی ایران کردم و به نگهداری آبروی آن کوشیدم. نمیدانم من از رضاشاه چه مهربانیها دیده بودم که کنون هوادار او باشم؟!.. من جز از حقایق هواداری ندارم و نخواهم داشت. اینست چگونگی داستان. جز از این هرچه بگویند دروغست.
(پرچم روزانه ش 137)
🔶 تندیسههای شاه گذشته
(بخش یک از یک)
در این چند روزه دو سه بار بادارهی پرچم تلفن کرده چنین پرسیدهاند : «شنیدیم مدیر پرچم از برداشته شدن مجسمههای شاه سابق ممانعت کرده» و برخی گلهها نموده و ایرادها گرفتهاند.
چنین پیداست که در این باره دروغهایی انتشار دادهاند و اینست ما خود داستان را شرح میدهیم : در یکی از جلسههای روزنامهنویسان با آقای شهردار تهران که روزهای پنجشنبه برپا میشود یکی از روزنامهنویسان چنین عنوان نمود : «مردم نامهها بادارهی روزنامه فرستاده میپرسند که چرا این مجسمهها برداشته نمیشود؟!.. اگر کشور ما مشروطه و دمکراسی است چرا این آثار دیکتاتوری از میان نمیرود؟!..» آقای شهردار پاسخ دادند : «این مجسمهها تنها در تهران نیست که راجع بشهرداری تهران باشد؟! در شهرهای دیگر نیز هست و مطلب راجع بدولت است». نمیدانم همان پرسنده یا کسی دیگری گفت : «ما ایرادمان بمجسمههاییست که در تهرانست. شهرهای دیگر خود بدانند. باید در تهران در انجمن شهرداری این موضوع طرح شود و تصمیم بگیرند که برداشته شود». من که دارندهی پرچم هستم در سخن دخالت نموده چنین گفتم : این موضوع پیش از همه مربوط بشرافت ایران و به نیکنامی ایرانیانست. این شیوهای را که کسانی برای خود برگزیدهاند که یک پادشاهی یا هر کس دیگری تا نیرومند و تواناست بستایشگری پردازند و چاپلوسیها نمایند و با پولهای گزافی تندیسهها ازو برپا کنند ، ولی همینکه از توانایی افتاد این زمان برگشته کینهجویی نمایند و همهی گناهان را بگردن او گزارند و هر روز یک بدگویی دیگری پیش آورند یک شیوهی زشت و ناستودهایست که جز مایهی بدنامی نخواهد بود. مردمی با این شیوه درمیان دیگران سربلند و ارجمند نتوانند گردید.
این رفتاری که امروز برخی روزنامهنویسان پیش گرفتهاند که دیروز آن ستایشگریها را میکردند و امروز این نکوهشها را مینمایند ، باید دید آیا توده هم این رفتار را میپذیرد؟.. آیا راضیست که تودههای دیگر جهان او را دارای چنین شیوه و رفتاری شناسند؟!..
از این سخن من کسانی رنجیدند و اینست در بیرون انتشار دادهاند که من هواداری از شاه گذشته نمودهام. در حالی که من هواداری از تودهی ایران کردم و به نگهداری آبروی آن کوشیدم. نمیدانم من از رضاشاه چه مهربانیها دیده بودم که کنون هوادار او باشم؟!.. من جز از حقایق هواداری ندارم و نخواهم داشت. اینست چگونگی داستان. جز از این هرچه بگویند دروغست.
(پرچم روزانه ش 137)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش ششم
🔸آلودگیهای كیشها و زیانهای بزرگی که از آن برمیخیزد ـ 2
ـ چون یاد مردن و یادآوریهای آن بمیان آمد از همان زمینه چند سخنی گویم : مردن واپسین فرودگاه زندگانیست و باید برای آن آیینی بود[1] ، شما ببینید آیین آنها چیست و با مردگان چه رفتار میكنند؟..
نخست از نماز سخن رانیم : هر كسی كه بمیرد ، چه نیك و چه بد اینان بآن نماز خوانند ، و نزد خدا ایستاده گواهی دهند : «ما از او جز نیكی نمیدانیم»(2) بگفتهی یكی به رجبعلی داروغه (3) هم نماز خواندند و با صد بیشرمی در پیش خدا ایستادند و چنین گفتند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
باصغر بروجردی (4) نماز خواندند ، بصمدخان نماز خواندند ، بنایبحسین كاشانی[5] نماز خواندند ، بماشاءاللهخان[6] نماز خواندند ، بحسینخان فراشباشی(7) نماز خواندند.
كسی كه در راه كشور كشته گردد ، و كسی كه با كشور نادرستی كند و بكیفر آن نادرستی ، بفرمان دادگاه نابود شود به هر دو نماز خوانند و دربارهی هر دو گویند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
به ثقةالاسلام نماز خواندند ، و بمختار علاف كه دار زنندهی او بود نماز خواندند ، و دربارهی هر دو گفتند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
شما بپرسید آیا سود این نماز چیست؟! از این گواهیهای دروغ چه نتیجه میبیوسید ؟!..[8] میدانم خواهند گفت : «مقصود از «نیكی» اسلام است ، ما بمسلمانی آن مرده شهادت میدهیم». میگویم : این گزارش (تأویل) است. شما را چه شده كه كاری كنید و بگزارش نیاز پیدا كنید؟!.. از این گذشته ، آن چه اسلامیست كه صمدخان هم داشته ، مختار علاف هم داشته ، اصغر بروجردی هم داشته؟!.. از همینجا پیداست كه چه معنایی باسلام میدهید؟! آخر ای بیدینان نادان! صمدخانی كه با كشور و تودهی خود نادرستی كرده ، و افزار دست بیگانگان شده و صد كس را تنها بگناه غیرت و مردانگی كشته چنین كسی چگونه اسلام داشته؟!. پس چه زشت است آن اسلامی كه شما میشناسید! چه زشت است آن اسلامی كه صمدخان و اصغر بروجردی و نایبحسین و ماشاءاللهخان و مختار علاف داشتهاند!
اما یادآوریهایی كه بهنگام خاك سپردن بمرده میكنند ببینید در یك كار چند بیخردی گرد آمده. گفتیم از این كار معنایی كه آنان بدین میدهند روشن میشود ، و گذشته از آن چند ایراد بزرگ باین كار توان گرفت :
١ـ كسی كه در زندگی دین داشته در مردگیش هم خواهد داشت و پرسشهایی كه ازو شود پاسخ خواهد داد و نیاز بیادآوری نیست ، و اگر كسی در زندگی دین نداشته از پاسخهای ساختگی كه به نكیر و منكر دهد نتیجه برای او نخواهد بود. آیا میتوان خدا را فریفت و بچند سخن زبانی خود را دیندار نشان داد؟!. آخر مگر دین با زبانست؟!.. مگر دستگاه فرمانروایانِ خودكامه است كه «اسم شب» داده درگذرند؟!.
٢ـ كسی كه میمیرد دیگر با تن او هیچ كاری نیست ، و از همینروست كه آن را زیر خاك میكنند و پس از یكی دو روز از هم رفته و رو بنابودی خواهد گزاشت. پس از آن هر كاری هست از نیك و بد با روانست. پس یاد دادن بتن چه سودی دارد؟!.. یك تن بیروان چه تواند فهمید؟!..
٣ـ چرا بزبان عربی یادآوری میشود؟!.. مگر كسی همینكه مرد زبانش برگشته و عربی گردد؟!.. مگر ترك و فارس و كرد و افغانی و بربری و هندی همه پس از مردن عرب شوند؟!.. اینها كجایش درست است؟!.. آیا خود این ، كه كسی را چون بخاك سپردند نكیر و منكر با گرزهای آتشین بر سرش آیند و پرسشها كنند ـ یك افسانهی بسیار رسوایی نیست؟!..
[1] : باید بود (bud) سبک شدهی باید بودن است.
(2) : «إنا لانعلم منه الا خيراً»
(3) : كسيست كه داروغهی تبريز بوده و زشتكاری را از اندازه میگذرانيده و حاجی اللهيار او را كشته.
(4) : همانست كه در تهران بچهها را میبرد و میكشت و گرفتند و دارش زدند.
[5] : یکی از راهزنان بنام.
[6] : پسر بزرگ نایب حسین و دستیار او در تاراجها و راهزنیها.
(7) : همانست كه آزاديخواهان را میگرفت و بدست روسيان میداد و داستان كشته شدن او را در تاريخ امسال [تاریخ مشروطهی ایران ، پیوست پیمان] نوشتهايم.
[8] : بيوسيدن (biusidan) = منتظر بودن ، انتظار کشیدن
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش ششم
🔸آلودگیهای كیشها و زیانهای بزرگی که از آن برمیخیزد ـ 2
ـ چون یاد مردن و یادآوریهای آن بمیان آمد از همان زمینه چند سخنی گویم : مردن واپسین فرودگاه زندگانیست و باید برای آن آیینی بود[1] ، شما ببینید آیین آنها چیست و با مردگان چه رفتار میكنند؟..
نخست از نماز سخن رانیم : هر كسی كه بمیرد ، چه نیك و چه بد اینان بآن نماز خوانند ، و نزد خدا ایستاده گواهی دهند : «ما از او جز نیكی نمیدانیم»(2) بگفتهی یكی به رجبعلی داروغه (3) هم نماز خواندند و با صد بیشرمی در پیش خدا ایستادند و چنین گفتند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
باصغر بروجردی (4) نماز خواندند ، بصمدخان نماز خواندند ، بنایبحسین كاشانی[5] نماز خواندند ، بماشاءاللهخان[6] نماز خواندند ، بحسینخان فراشباشی(7) نماز خواندند.
كسی كه در راه كشور كشته گردد ، و كسی كه با كشور نادرستی كند و بكیفر آن نادرستی ، بفرمان دادگاه نابود شود به هر دو نماز خوانند و دربارهی هر دو گویند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
به ثقةالاسلام نماز خواندند ، و بمختار علاف كه دار زنندهی او بود نماز خواندند ، و دربارهی هر دو گفتند : «ما ازو جز نیكی نمیدانیم».
شما بپرسید آیا سود این نماز چیست؟! از این گواهیهای دروغ چه نتیجه میبیوسید ؟!..[8] میدانم خواهند گفت : «مقصود از «نیكی» اسلام است ، ما بمسلمانی آن مرده شهادت میدهیم». میگویم : این گزارش (تأویل) است. شما را چه شده كه كاری كنید و بگزارش نیاز پیدا كنید؟!.. از این گذشته ، آن چه اسلامیست كه صمدخان هم داشته ، مختار علاف هم داشته ، اصغر بروجردی هم داشته؟!.. از همینجا پیداست كه چه معنایی باسلام میدهید؟! آخر ای بیدینان نادان! صمدخانی كه با كشور و تودهی خود نادرستی كرده ، و افزار دست بیگانگان شده و صد كس را تنها بگناه غیرت و مردانگی كشته چنین كسی چگونه اسلام داشته؟!. پس چه زشت است آن اسلامی كه شما میشناسید! چه زشت است آن اسلامی كه صمدخان و اصغر بروجردی و نایبحسین و ماشاءاللهخان و مختار علاف داشتهاند!
اما یادآوریهایی كه بهنگام خاك سپردن بمرده میكنند ببینید در یك كار چند بیخردی گرد آمده. گفتیم از این كار معنایی كه آنان بدین میدهند روشن میشود ، و گذشته از آن چند ایراد بزرگ باین كار توان گرفت :
١ـ كسی كه در زندگی دین داشته در مردگیش هم خواهد داشت و پرسشهایی كه ازو شود پاسخ خواهد داد و نیاز بیادآوری نیست ، و اگر كسی در زندگی دین نداشته از پاسخهای ساختگی كه به نكیر و منكر دهد نتیجه برای او نخواهد بود. آیا میتوان خدا را فریفت و بچند سخن زبانی خود را دیندار نشان داد؟!. آخر مگر دین با زبانست؟!.. مگر دستگاه فرمانروایانِ خودكامه است كه «اسم شب» داده درگذرند؟!.
٢ـ كسی كه میمیرد دیگر با تن او هیچ كاری نیست ، و از همینروست كه آن را زیر خاك میكنند و پس از یكی دو روز از هم رفته و رو بنابودی خواهد گزاشت. پس از آن هر كاری هست از نیك و بد با روانست. پس یاد دادن بتن چه سودی دارد؟!.. یك تن بیروان چه تواند فهمید؟!..
٣ـ چرا بزبان عربی یادآوری میشود؟!.. مگر كسی همینكه مرد زبانش برگشته و عربی گردد؟!.. مگر ترك و فارس و كرد و افغانی و بربری و هندی همه پس از مردن عرب شوند؟!.. اینها كجایش درست است؟!.. آیا خود این ، كه كسی را چون بخاك سپردند نكیر و منكر با گرزهای آتشین بر سرش آیند و پرسشها كنند ـ یك افسانهی بسیار رسوایی نیست؟!..
[1] : باید بود (bud) سبک شدهی باید بودن است.
(2) : «إنا لانعلم منه الا خيراً»
(3) : كسيست كه داروغهی تبريز بوده و زشتكاری را از اندازه میگذرانيده و حاجی اللهيار او را كشته.
(4) : همانست كه در تهران بچهها را میبرد و میكشت و گرفتند و دارش زدند.
[5] : یکی از راهزنان بنام.
[6] : پسر بزرگ نایب حسین و دستیار او در تاراجها و راهزنیها.
(7) : همانست كه آزاديخواهان را میگرفت و بدست روسيان میداد و داستان كشته شدن او را در تاريخ امسال [تاریخ مشروطهی ایران ، پیوست پیمان] نوشتهايم.
[8] : بيوسيدن (biusidan) = منتظر بودن ، انتظار کشیدن
.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی چهلوهفتم)
🔶چه جدایی میانهی شرقیان و غربیانست؟.. (بخش یک از یک)
چون در گفتارهای گذشته نوشتیم كه ایرانیان و دیگر شرقیان باید بخود تكانی دهند و بآلودگیهای خود چاره كنند تا بتوانند با اروپاییان همسری نمایند ، برخی خوانندگان مقصودی را كه از این جملهها داشتهایم نفهمیده بایرادهایی برخاستهاند. اینست میخواهیم مقصود را روشن گردانیم :
ما اندیشهی خود را دربارهی اروپا بارها نوشتهایم. اروپاییان با آن پیشرفتی كه در زمینهی دانشها و اختراعات كرده و جهان را بتكان آوردهاند در زمینهی «آیین زندگانی» و شناختن سود و زیان و نیك و بد بسیار پس ماندهاند. این بكسانی گران میافتد كه یك تن در ایران باروپای بآن شكوه و دستگاه ایراد میگیرد و میگوید اروپاییان «آیین زندگانی» نمیشناسند. ولی چه باید كرد كه این یك حقیقتی است و رنجش آنها نیز تأثیری نخواهد داشت. اروپا در راهی كه برای زندگانی پیش گرفته بكوچهی بنبستی درآمده و ناگزیر است از آن راه بازگردد.
یكی از گرفتاریهای اروپا همین جنگست كه سراسر جهان را بسختی انداخته و چنانكه گفتهایم دانسته نیست كه باین زودیها پایان پذیرد و چگونه پایان پذیرد. آیا كدام سو فیروز گردد و با سوی دیگر چه رفتاری پیش گیرد. آنگاه پس از پایان پذیرفتن نیز دنبالههایی خواهد داشت. زیرا اینهمه سربازان كه امروز در میدانهای جنگ بسر میبرند بجاهای خود بازگشته كار خواهند خواست و همگی دست نیافته دستههای بزرگی بیكار خواهند ماند. از آنروی كارخانههای بسیار بزرگی كه امروز بساختن توپ و تفنگ و تانك و آیروپلان[=هواپیما] و زیردریایی میپردازد پس از پایان جنگ ماشینهای خود را برای بافتن پارچه و ساختن افزارهای زندگانی تخصیص خواهند داد. بدینسان پس از چند سالی از فزونی كالا بازارها ایستاده بار دیگر بحران پیش خواهد آمد. [1]
اینها ایرادهاییست كه ما از روی اندیشه و راه خود باروپا میگیریم. با این حال اگر اروپاییان را با آسیاییان بسنجش گزاریم باید گفت آنان گرفتاریشان كمتر از آسیاییان[و] شایستگیشان بزندگانی بیشتر است. زیرا گذشته از دانشها و آگاهیها و هنرها[=صنایع] و كارخانههای بزرگ و فنون جنگ و افزارهای جنگی و مانند اینها كه اگر نیك بسنجیم بیمبالغه در اروپاییان صد است و در شرقیان [2] بیش از یك نیست،
🔸از دیدهی نیروهای معنوی نیز آنها بسیار جلوترند.
مثلاً در اروپا مردم یك كشوری هر یكایكشان معنی استقلال كشور و مزایای آن استقلال را میدانند و بآن قیمت مینهند و همگی برای جانفشانی در آن راه آمادهاند و هیچ چیزی آنان را از این اندیشه بازنتواند داشت. ولی در كشورهای شرقی این معنی بسیار كمست ، بسیار ناتوانست.
شما همین ایران را ببینید : در این سرزمین دستههای بزرگی هستند كه فرقی میان آزادی كشور با زیردستی بیگانگان نمیگزارند و بدستاویز مسلك یا مذهب با صد بیشرمی اندیشهی خود را بآشكار میآورند. من نمیخواهم آن دستهها را با نامهاشان بشمارم و برای خود دشمن تراشم. خوانندگان خودشان میشناسند.
ببینید ناتوانی فهمها و اندیشهها تا چه اندازه است كه سیوشش سالست در این كشور مشروطه گرفته شده و هنوز انبوهی از مردم معنی آن را نمیدانند كه اگر شما بپرسید مشروطه چیست و مزایای آن چه میباشد درمیمانند. هنوز پس از سیوشش سال دستههای بزرگی از مردم با مشروطه دشمنند و ریشخند مینمایند و یك شكل حكومتی كه بهترین شكلهای آن میباشد اینان از نافهمی و بیخردی گردن بآن نمیگزارند.
🔸اروپاییان گمراهند و راهی را كه بآسایش و خوشی تواند رسانید گم كردهاند. ولی تا باین اندازه پستاندیشه و بیخرد نگردیدهاند كه در چنین هنگام بیمناك جهان دست روی دست گزارده چشم براه حوادث دوزند و چنین گویند : «شب آبستنست تا چه زاید سحر».
نتیجهی آن گمراهیهای اروپا این شده كه خود را به رنج و سختی اندازند و كمتر روی آسایش بینند ولی نتیجهی این پستاندیشی ایرانیان و دیگر شرقیان آنست كه زیردست و توسریخور دیگران باشند و شرمسار و سرافكنده زندگی نمایند. این دو باهم تفاوت بسیار دارد.
ببینید فرق تا كجاست : در آمریكا كه یكصدوسیملیون مردمست تنها دو حزب هست و تا آنجا كه ما میدانیم سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان كه فرصتی پیش آید در اندكزمانی بیست و سی حزب بیشتر پدید میآید. چرا چنینست؟.. برای اینكه
👇
🔶چه جدایی میانهی شرقیان و غربیانست؟.. (بخش یک از یک)
چون در گفتارهای گذشته نوشتیم كه ایرانیان و دیگر شرقیان باید بخود تكانی دهند و بآلودگیهای خود چاره كنند تا بتوانند با اروپاییان همسری نمایند ، برخی خوانندگان مقصودی را كه از این جملهها داشتهایم نفهمیده بایرادهایی برخاستهاند. اینست میخواهیم مقصود را روشن گردانیم :
ما اندیشهی خود را دربارهی اروپا بارها نوشتهایم. اروپاییان با آن پیشرفتی كه در زمینهی دانشها و اختراعات كرده و جهان را بتكان آوردهاند در زمینهی «آیین زندگانی» و شناختن سود و زیان و نیك و بد بسیار پس ماندهاند. این بكسانی گران میافتد كه یك تن در ایران باروپای بآن شكوه و دستگاه ایراد میگیرد و میگوید اروپاییان «آیین زندگانی» نمیشناسند. ولی چه باید كرد كه این یك حقیقتی است و رنجش آنها نیز تأثیری نخواهد داشت. اروپا در راهی كه برای زندگانی پیش گرفته بكوچهی بنبستی درآمده و ناگزیر است از آن راه بازگردد.
یكی از گرفتاریهای اروپا همین جنگست كه سراسر جهان را بسختی انداخته و چنانكه گفتهایم دانسته نیست كه باین زودیها پایان پذیرد و چگونه پایان پذیرد. آیا كدام سو فیروز گردد و با سوی دیگر چه رفتاری پیش گیرد. آنگاه پس از پایان پذیرفتن نیز دنبالههایی خواهد داشت. زیرا اینهمه سربازان كه امروز در میدانهای جنگ بسر میبرند بجاهای خود بازگشته كار خواهند خواست و همگی دست نیافته دستههای بزرگی بیكار خواهند ماند. از آنروی كارخانههای بسیار بزرگی كه امروز بساختن توپ و تفنگ و تانك و آیروپلان[=هواپیما] و زیردریایی میپردازد پس از پایان جنگ ماشینهای خود را برای بافتن پارچه و ساختن افزارهای زندگانی تخصیص خواهند داد. بدینسان پس از چند سالی از فزونی كالا بازارها ایستاده بار دیگر بحران پیش خواهد آمد. [1]
اینها ایرادهاییست كه ما از روی اندیشه و راه خود باروپا میگیریم. با این حال اگر اروپاییان را با آسیاییان بسنجش گزاریم باید گفت آنان گرفتاریشان كمتر از آسیاییان[و] شایستگیشان بزندگانی بیشتر است. زیرا گذشته از دانشها و آگاهیها و هنرها[=صنایع] و كارخانههای بزرگ و فنون جنگ و افزارهای جنگی و مانند اینها كه اگر نیك بسنجیم بیمبالغه در اروپاییان صد است و در شرقیان [2] بیش از یك نیست،
🔸از دیدهی نیروهای معنوی نیز آنها بسیار جلوترند.
مثلاً در اروپا مردم یك كشوری هر یكایكشان معنی استقلال كشور و مزایای آن استقلال را میدانند و بآن قیمت مینهند و همگی برای جانفشانی در آن راه آمادهاند و هیچ چیزی آنان را از این اندیشه بازنتواند داشت. ولی در كشورهای شرقی این معنی بسیار كمست ، بسیار ناتوانست.
شما همین ایران را ببینید : در این سرزمین دستههای بزرگی هستند كه فرقی میان آزادی كشور با زیردستی بیگانگان نمیگزارند و بدستاویز مسلك یا مذهب با صد بیشرمی اندیشهی خود را بآشكار میآورند. من نمیخواهم آن دستهها را با نامهاشان بشمارم و برای خود دشمن تراشم. خوانندگان خودشان میشناسند.
ببینید ناتوانی فهمها و اندیشهها تا چه اندازه است كه سیوشش سالست در این كشور مشروطه گرفته شده و هنوز انبوهی از مردم معنی آن را نمیدانند كه اگر شما بپرسید مشروطه چیست و مزایای آن چه میباشد درمیمانند. هنوز پس از سیوشش سال دستههای بزرگی از مردم با مشروطه دشمنند و ریشخند مینمایند و یك شكل حكومتی كه بهترین شكلهای آن میباشد اینان از نافهمی و بیخردی گردن بآن نمیگزارند.
🔸اروپاییان گمراهند و راهی را كه بآسایش و خوشی تواند رسانید گم كردهاند. ولی تا باین اندازه پستاندیشه و بیخرد نگردیدهاند كه در چنین هنگام بیمناك جهان دست روی دست گزارده چشم براه حوادث دوزند و چنین گویند : «شب آبستنست تا چه زاید سحر».
نتیجهی آن گمراهیهای اروپا این شده كه خود را به رنج و سختی اندازند و كمتر روی آسایش بینند ولی نتیجهی این پستاندیشی ایرانیان و دیگر شرقیان آنست كه زیردست و توسریخور دیگران باشند و شرمسار و سرافكنده زندگی نمایند. این دو باهم تفاوت بسیار دارد.
ببینید فرق تا كجاست : در آمریكا كه یكصدوسیملیون مردمست تنها دو حزب هست و تا آنجا كه ما میدانیم سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان كه فرصتی پیش آید در اندكزمانی بیست و سی حزب بیشتر پدید میآید. چرا چنینست؟.. برای اینكه
👇
🔸آن آمریكایی معنی حزب را میداند. میداند كه حزب برای هوسبازی نیست و برای همدست بودن [و] برهایی كشور كوشیدنست و اینست مادامی كه یك حزب دیگری در پیش هست و یك جمعیتی برای چنان كوشش آماده میباشد هر كسی بخود حق نمیدهد كه با چند تن دست بهم دهد و یك دستهی نوینی پدید آورد. چه ، میداند كه چنان كاری جز خیانت بكشور نیست. با خود میاندیشد كه من كه امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمیگزارم و خودخواهی مانعم میشود دیگران نیز با جمعیتی كه من خواهم ساخت همین رفتار را میكند و نتیجه آن میشود كه صدها حزب ده نفری و بیست نفری پدید آید و جز كشاكش و نابسامانی سودی بدست نیاید.[3] آن آمریكایی آن را میداند و میفهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نیست. ولی ایرانی از پستی اندیشه و كوتاهی همت این را نمیداند و آن رفتار را میكند كه همگی میدانید و پیداست كه چنین كسانی همسری با آنان نخواهند توانست. پیداست كه سرنوشتی جز زیردستی پیدا نخواهد كرد. ما نیز همین را میگوییم.
(پرچم روزانه شمارهی 164)
[1] : اشاره به «بحران بزرگ» است که از سال 1929 تا جنگ جهانی دوم بدرازا کشید.
[2] : در آن زمان در شرق تودههایی همچون چینیان و کرهایان هنوز سر برنیفراشته بودند.
[3] : کاری که در ایران از مشروطه باز همیشه بدینسان بوده
(پرچم روزانه شمارهی 164)
[1] : اشاره به «بحران بزرگ» است که از سال 1929 تا جنگ جهانی دوم بدرازا کشید.
[2] : در آن زمان در شرق تودههایی همچون چینیان و کرهایان هنوز سر برنیفراشته بودند.
[3] : کاری که در ایران از مشروطه باز همیشه بدینسان بوده