پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔸 نادانیها - ۱ -

🔹 نشخوار سخن

📘 «دردها و درمانها» ، بخش یکم
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)

🔸 5ـ باید بانجمنهای استانی و شهرستانی ارج بیشتر گزارده شود : (تکه‌ی 1)


چنانکه خوانندگان می‌دانند یکی از درخواستهای آذربایجانیها ، از چند سال پیش ، برپا گردانیدن انجمنهای استانی و شهرستانی (ایالتی و ولایتی) بود که دولت اخیراً آن را پذیرفته و در همه جا آمادگی برای انتخاب نمایندگان می‌رود و من باید کمی هم درباره‌ی آن سخن گویم. نخست تاریخچه‌ی آن را که کوتاهشده از جلدهای تاریخ مشروطه است یاد می‌کنم :

در سال 1324 (1285 خورشیدی) که در تهران جنبش مشروطه‌خواهی باوج خود رسیده تکان بزرگی درمیان بود در شهرهای دیگر کمترین انعکاسی هم نداشت. عین‌الدوله نگزارده بود در شهرهای دیگر انعکاسی پیدا شود ، و چون روز چهاردهم جمادی الثانی (13 مرداد) مظفرالدین‌شاه «فرمان» را امضا کرده و در تهران جشن گرفتند و به تهیه‌ی زمینه‌ی انتخابات پرداختند ، باز در شهرهای دیگر کمترین انعکاسی نبود. دولتیان می‌خواستند جنبش را در تهران محصور نگه داشته کودک نوزاد را در گهواره‌اش خفه سازند.

یک ماه و نیم بدینسان گذشت تا در تبریز جنبشی پدید آمد و نتیجه‌ی آن جنبش این بود که مشروطه از محصوریت بیرون آمد و در همه جا آشکار گردید. در شهرها تکان و جنبشْ عمومی شد.

در تبریز شور مردم عمق داشت. این بود چون مقصود بدست آمد مشروطه‌خواهان پراکنده نشده چند تن از پیشروان آزادی با چند تن از مجتهدان شهر را برگزیدند که خانه‌ای بگیرند و شبان و روزان در آنجا نشست برپا گردانند و شورش را اداره کنند ، و چون خانه‌ای گرفته شد نام آنجا را «انجمن ملی» گزاردند ، و روزنامه‌ای هم به همان نام بچاپ کردن پرداختند.

سپس که از تهران دستور انتخابات رسید و انجمنِ نظارت برپا گردید ، آن نیز در اینجا بود. اصناف نمایندگانی برگزیده بودند ، آنها نیز در اینجا می‌نشستند.

ولی محمدعلی‌میرزا که آن زمان در تبریز ولیعهد بود ، از بودن چنین کانونی برای آزادیخواهان خوشش نمی‌آمد ، و این بود چون انتخابات پایان پذیرفت آن را بهانه گرفته دستور داد که انجمن برچیده شود. اعضای انجمن نیز پذیرفتند و پراکنده شدند. ولی مجاهدان بشورش سختی برخاسته شبانه اعضا را بانجمن آوردند و دوباره در جای خودشان نشاندند.

بدینسان انجمن استوار گردید و همین انجمن بود که کانون شورش ایران گردید و کارهای بزرگی را که در تاریخ مشروطه یاد شده انجام داد و به پیروی از این انجمن بود که در شهرهای دیگر نیز انجمنهای ملی برپا گردید.


.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)

🔸 37ـ چگونه از کشاکش توده[ها] جلو می‌گیریم؟.. (تکه‌ی یک از یک)


آقای کسروی دارنده‌ی پرچم

تحت عنوان «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» در ده جزوه از روزنامه‌ی پرچم گفتار نوشته‌اید (1) که در جزوه‌ی نهم و دهم آن اظهار شده توده‌ها و نژادهای گیتی هر یک در کشور خود زیند و به آبادی آن کوشند و از جنگ و چیرگی دوری جُسته هنگام بروز اختلاف بطوری که بین افراد مردم بوسیله‌ی دادگاهها و یا داوری اشخاص رفع اختلاف می‌شود توده‌ها نیز رفع اختلاف نمایند.

من در این اندیشه‌ام که آیا در صورتی که توده‌ها و نژادها این پیشنهاد مقدس را گردن نهند (گرچه سختی آز و طمع و علو جاه و سایر مطامع بشری این امر را مشکل بنظر جلوه می‌دهد) آیا آن دادگاه از چه دادرسانی و در چه جایی سازمان یابد و یا از چه اشخاص داوری خواسته شود؟ آیا در صورتی که این اندیشه را چنین پاسخ باشد که نظیر جامعه‌ی ملل (2) در یکی از شهرهای جهان و از مردمان مختلف گیتی سازمان یابد و نیز مردمانی نیک سیرت برای داوری تعیین گردد آیا پای‌بندان (3) (ضامن) اجرای رأیی که آن دادگاه یا داورها خواهند داد کیست و چیست؟

داوری بین افراد و دادرسی بین آنها در هر کشوری دارای پای‌بندان اجرایی است که تمام قوای آن کشور در صورت سرپیچی ستمکار رأی صادره را قهراً اجرا می‌نمایند و تصور و اندیشه‌ی چنین پای‌بندانی برای اجراء رأی صادره از دادگاه یا داورها در مورد توده‌ها خیلی مشکل بنظر می‌رسد.

اگر پاسخ داده شود که در صورت چیرگی ستمکار ، سایر توده‌ها با توده و نژاد ستمدیده کمک نماید و بقوه‌ی قهریه رأی را بر ستمکار اجرا نماید بدیهی است توده و نژاد ستمکار چیرگی کرده بجنگ خواهد پرداخت و این همین اندیشه‌ای است که کنون نژادها را وادار بجنگ جهانسوز کرده. گذشته از افراد نوع بشر پرنده و چرنده و وحوش و طیور را تهدید و نابود می‌نمایند و خدا داند عاقبت این جنگ که روز بروز برحسب ظاهر بر عوامل شدت آن می‌افزاید چه خواهد شد. خواهشمندم اندیشه‌ای را که بنظر شما آمده بنویسید که توده‌ها و نژادها ضمن خواندن اصلِ پیشنهاد بخوانند و بدانند.

اهواز ـ سیدحسین امام ، وکیل دادگستری


پرچم : ما نخواسته‌ایم در آن رشته گفتارها همه‌ی سخنان خود را بگوییم و از چگونگی پدید آوردن دادگاه نیز گفتگو کنیم. در هر کاری نخست باید کوشید و زمینه برای آن آماده گردانید و پس از آنست که می‌توان از چگونگی بکار بستن گفتگو کرد.

امروز انبوه مردم از گوهر آدمی و از نیروی خرد ناآگاهند و چنین می‌دانند که زندگانی آدمیان همین باید بود که هست و بهتر از این نتواند بود. چنانکه خود شما بیاد «سختی آز و طمع و علو جاه و سایر مطامع بشری» افتاده چنان پیشرفتی را برای جهان دشوار می‌شناسید و باید گفت سخنانی را که ما درباره‌ی «جان و روان» نوشته‌ایم از یاد می‌برید. ما نشان داده‌ایم که آدمی اگر از سرشت جانی دارای آز و شکوه‌دوستی و کینه و رشک و مانند اینها است از سرشت روانی دارای خویهای بسیار ستوده‌ی نیکخواهی و غمخواری و راستی‌پژوهی و از خود‌گذشتگی و مانند اینها می‌باشد. پس چرا این خویها را بدیده می‌گیرید و اینها را نمی‌گیرید؟!.

امروز مانع بزرگ همین بدگمانیها است که در دلها پیدا شده و ما پیش از همه باید بچاره‌ی اینها کوشیم و دانشمندان و بخردان را در هر کجا که هستند با خود هم‌اندیشه گردانیم تا بدینسان زمینه آماده شود.

یک نکته‌ی بسیار مهم آنست که تا مردمان اینند که هستند ـ که زندگانی را نبرد می‌شمارند ، و آدمی را نیکی‌پذیر نمی‌دانند ، و هر کسی تنها آسایش خود را می‌خواهد و توده‌های بزرگ و نیرومند هر یکی در اندیشه‌ی چیرگی به ناتوانان است و توده‌های ناتوان گردن بخواری و زبونی می‌نهند ، و دانشمندان و بخردان خود را کنار کشیده رشته‌ی کارها را بسیاستمداران وامی‌گزارند ـ آن آرزوی ما پیشرفتی نخواهد داشت و اینست ما باید نخست بکوشیم و این سنگها را از جلو برداریم ، و ما اکنون در این کوشش می‌باشیم.

کوتاه سخن آنکه ما امروز نباید گفتگو از چگونگی چنان دادگاهی بنماییم. در هنگام خود بآن گفتگو خواهیم رسید.

اما اینکه می‌نویسید : اگر کشاکش درمیان دو توده رخ داد و توده‌های دیگر بتوده‌ی ستمدیده یاوری کردند از همینجا جنگ پیش خواهد آمد می‌گوییم : بیاید. آن جنگیست که با بدی و ستمگری می‌رود و نباید از آن باک داشت ، و چنان جنگی بزودی و بآسانی بفیروزی توده‌های دادگر و بشکست توده‌ی ستمگر پایان می‌یابد. امروز را با آن زمان یکسان نتوان گرفت. دوباره می‌گویم : ما باید یک شورش (4) بزرگی در اندیشه‌ها پدید آورده حقایق زندگی را در دلها جا دهیم و این خود زمینه به هر نیکی آماده خواهد گردانید.

👇
(پرچم روزانه شماره‌ی 223)


پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ دفتر «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» نخست بار در پرچم سال 1321 ، در گرماگرم جنگ جهانی دوم (1942) چاپ شد.
2ـ پس از جنگ جهانی یکم و پیش از بنیاد یافتن سازمان ملل متحد ،‌ به پیشنهاد ویلسُن رئیس‌جمهور آمریکا و پشتیبانی دیگر دولتها جامعه‌ی ملل (The League of Nations) در کشور سوئیس بکار آغاز کرد که کمابیش همان خواستهای بنیادی سازمان ملل بویژه جلوگیری از جنگ را داشت و از این باره آن را پدر سازمان ملل می‌توان شمارد.
3ـ در اصل چنین آمده. درست آن «پایَندان» بمعنی «ضامن» است.
4ـ شورش معنی انقلاب دارد. اینکه گاهی کسانی آن را بمعنی آشوب بکار می‌برند غلط است.

.
✴️ ورجاوندبنیاد

(بزبان عادی)
(بخش سوم : درباره‌ی زندگانی اجتماعی)

🔸تکه‌ی 6
(بهر 1 از 1)

🔸بازرگانان باید بیش از اندازه‌ی نیاز نباشند.🔸

کشاورز و صنعتگر و دیگر تولید‌کنندگان ناچارند کالاهای مازاد خود را با دیگران معاوضه کنند.
«خرید و فروش» از اینجا بوجود آمده. چون برخی خودشان نمی‌توانند بفروشند جایز است که کسانی در میانه بخرند و بفروشند. جایز است کسانی کالاهای مازاد را از شهری بشهری برده بفروشند. بازرگانی اینهاست.
بازرگانی برای راه افتادن زندگانیست. بازرگانان باید بیش از اندازه‌ی نیاز نباشند.
دست بدست گرداندن کالاها ، و یا احتکار ، و یا گرانفروشی نامشروع است. حکومت باید باینها نظارت کند.
در کمیابیها حکومت می‌تواند کالاها را گرفته و خود منصفانه به مصرف‌کنندگان برساند.

🔸🔸🔸

کشاورز و صنعتگر و دیگر تولید‌کنندگان ناچارند کالاهای مازاد خود را با تولیدات دیگران معاوضه کنند. ناچارند از تولیدات خود به مصرف‌کنندگان برسانند و آنچه خود نیازمندند بدست آورند. این چیزی است که از زمانهای باستان بوده و اکنون نیز می‌باشد. در زمانهای باستان کالا را با کالا معاوضه می‌کرده‌اند ، سپس برای آسانی کار پول را رواج داده‌اند که ابزار کار یا بهتر گوییم : «ابزار معاوضه» می‌باشد.

«خرید و فروش» از اینجا بوجود می‌آید. اینکه باید یکی بفروشد و یکی بخرد از اینجا پیدا شده که تولیدکنندگان هر کدام کالایی را آماده می‌کنند که باید مازاد آن را با کالاهایی که خود نیاز دارند معاوضه کنند. باید تولیدات خود را به مصرف‌کنندگان برسانند و در برابرش از آنان چیزهایی بگیرند ، «خرید و فروش» همان معاوضه‌ی تولیدات خودشانست.

چون برخی از تولیدکنندگان خودشان نمی‌توانند با مصرف‌کنندگان ارتباط یافته مستقیماً کالاهای خود را به آنان بفروشند و چنین مشغولیتی آنها را از کارهای خودشان بازمی‌دارد ، از اینرو جایز است که کسانی درمیانه بخرند و بفروشند. از تولیدکنندگان یکجا خریده به مصرف‌کنندگان خُرد خُرد بفروشند و این کار را حرفه‌ی خود گرفته و باندازه‌ای که جایز است به قیمت اضافه کرده سود ببرند.

همچنین چون برخی کالاها در شهری زیادتر از اندازه‌ی نیاز مردم و در شهرهای دیگر کمتر است جایز است که کسانی کالاهای مازاد را از شهری بشهری برده بفروشند و باندازه‌ی مجاز سود ببرند.

بازرگانی اینهاست. جایی که خرید و فروش انجام می‌شود «بازار» و کسانی که بآن می‌پردازند «بازرگان» هستند.

در زندگانی اجتماعی بچنین کارهایی نیز نیاز هست. این کسان نیز از راه مشروع نان می‌خورند. ولی باید بدانند بازرگانی (همچون دیگر کارها و حرفه‌ها) برای راه افتادن زندگانی اجتماعی است. برای روزی خوردن یا پول جمع کردن نیست.

از این گذشته ، بازرگانان (یا میانجیان) تعدادشان باید بیش از اندازه‌ی نیاز نباشد. زیرا مفتخوری پدید می‌آورد و زیانهای دیگری درپی دارد.

از چیزهای دانستنی است که بازرگانی برای مردمست و مردم برای بازرگانی نیستند. در زمان ما عکس این را تصور می‌کنند. در زمان ما مردم را برای بازرگانی بحساب می‌آورند. اروپاییان و آمریکاییان که پیشروان ملتها هستند خودِ کارخانه‌داری و صنعت و تجارت را ، «مقصودی» می‌شناسند ، و اینست دولتها برای آن می‌جنگند و خونها می‌ریزند و نیرنگها بکار می‌برند. کشورهایی را بزور می‌گیرند که «مواد خام» برایشان تولید کنند و ملتهایی را زیردست خود می‌کنند که کالاهای ایشان را بخرند.

یکی از نتایج علوم ساخت ماشینها شده است. این ماشینها باید پیاپی کار کرده کالاهای بیشمار تولید کنند و چون دربند نیاز مردمان نیستند و کالاها بیش از اندازه می‌گردد و بازارها دچار رکود می‌شوند ، دانشمندانی پیدا شده چنین راهنمایی کرده‌اند که آنچه تولید می‌کنند بی‌دوام و بنجل باشد تا زودتر فرسوده یا خراب شده و مردمان ناچار باشند که زود بزود ببازار رفته کالاها را بخرند و به این ترتیب ماشینها همیشه در کار تولید باشند. انگار مردمان برای خدمت به ماشینها هستند نه ماشینها برای خدمت بمردمان.

دست بدست کردن کالاها و یا احتکار آنها ، و یا بیش از آنچه جایز است بروی قیمت کشیدن ، نامشروع است. به اینگونه موارد است که حکومت باید نظارت کرده جلوگیری کند.

یکی از نادانیها اینست که بازرگانان ـ یا میانجیان ـ کالاهایی را که خریده‌اند و در دست دارند مال خود تصور می‌کنند ، ازینرو به فکر سودجویی می‌افتند. این کالاها را دیگران تولید کرده‌اند و برای مصرف خانواده‌هاست ، برای راه افتادن زندگانیست. آنچه معنایی ندارد اینست که مال میانجیان باشد.

می‌گویند : خریده‌ایم. باید گفت : خریده‌اید که بخانواده‌ها بفروشید و غیر از این کار دیگری نمی‌تواند بکنید.
👇
می‌گویند : پول داده‌ایم. باید گفت : با پول دادن مال شما نمی‌شود. آن پول مانند رسیدی است که در برابر کالاها سپرده‌اید و باید آنها را به محل خود برسانید و پول خود (یا بهتر بگویم : رسید خود) را پس بگیرید. به هر حال با پول دادن کالا را نمی‌توانید صاحب شوید.

در کمیابیها که برخی کالاها کمتر از نیاز مردم است و بآسانی نمی‌توان از بالا رفتن قیمتها جلوگیری کرد و از آن گذشته ترس آن هست که برخی خانواده‌ها بیشتر از سهم خود و بلکه زیادتر از اندازه‌ی نیاز خود بخرند و دیگران را محروم سازند ، برای جلوگیری از اینها حکومت باید کالاها را از صاحبانشان گرفته و خود منصفانه و دوراندیشانه به مصرف‌کنندگان برساند.

.
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)

🔸 5ـ باید بانجمنهای استانی و شهرستانی ارج بیشتر گزارده شود : (تکه‌ی 2)


در آن زمان در تهران قانون اساسی نوشته می‌شد. شاید خوانندگان میدانند که قانون اساسی ایران دو تاست : یکی خود آن ، دیگری متممش ، و این متمم مهمتر از خود قانون می‌باشد.

تاریخچه‌ی این هم آنست که اصل قانون اساسی را در تهران نوشتند ولی چون از مجلس گذشت و انتشار یافت ، آزادیخواهان تبریز آن را ناقص دیدند ، و این بود سر برافراشته متمم آن را خواستند و خودشان چند چیز را پیشنهاد کردند که یکی از آنها منظور شدن انجمنهای ایالتی و ولایتی برای شهرستانها بود. چون این متمم نیز نوشته شد و با کشاکش بسیاری که داستانش دراز است بتصویب رسید ، بدینسان انجمنهای شهرستانها صورت قانونی بخود گرفت ، و چون دارالشورا قانون خاصی هم برای آنها تصویب کرد (همان قانونی که اکنون در دست است) در تبریز و دیگر جاها انتخابات رسمی آغاز شد و این بار نامهای آنها نیز تغییر یافته بجای «انجمن ملی» ، «انجمنهای ایالتی یا ولایتی» نامیده گردیدند.

تا سال 1329[ق] که داستان التماتوم روس پیش آمد و بساط مشروطه بهم خورد ، این انجمنها برپا می‌شد. در آن پیشامد اینها نیز بسته شدند ، و پس از آن دیگر این بخش از قانون اساسی از میان رفت و انجمنهای استانی و شهرستانی فراموش گردید.

این تاریخچه بود. آمدیم بسود یا زیان این انجمنها : چنانکه میدانیم در رژیم دمکراسی (مشروطه) دولت نماینده‌ی توده است. مردم نمایندگان برای مجلس برمیگزینند و آن نمایندگان بدولت رأی اعتماد میدهند. پس در واقع دولت با رأی توده پدید آمده ، نماینده‌ی اوست.

با اینحال در مقام عمل ، دولت جدا و توده جداست. بخصوص از نظر استانها و شهرستانها ، که چون دولت مصالح همگی کشور را در نظر دارد چه بسا که مصلحت خاص یک استان یا شهرستان منظور نگردد. آنگاه دولت کارها را که بدست کارمندان می‌سپارد ، چه بسا که کارمندان دولت با مردم آزار و ستم روا دارند.

پس بسیار بجاست که در برابر تشکیلات دولتی یک اساسی هم از خود مردم باشد که از یکسو دیده‌بانی برفتار و کردار کارمندان دولت کند و از یکسو مصالح خاص آن استان و شهرستان را منظور داشته بدولت یادآوریها کند و یا خود باقداماتی برخیزد.

پس پیشنهاد مشروطه‌طلبان تبریز در زمینه‌ی این انجمنها از روی فهم و بینش بوده. کسانی اگر قانونی را که از مجلس درباره‌ی این انجمنها گذشته (قانون ربیع الثانی 1325[ق]) از دیده گذرانند خواهند دید که آن نیز از روی بینش تنظیم گردیده. این قانون بانجمنهای استانی گذشته از آنکه حق نظارت بکارهای ادارات و اعتراض به تصمیمات وزارتخانه‌ها بخشیده ، بخود آنها حق پاره‌ای اقدامات اصلاحی و تعمیری داده ، و آنگاه بودجه‌ای برای آنها منظور داشته و نظر قانونگزاران بر این بوده که در هر استانی یک سهم از مالیات آنجا بمصالح خود استان صرف شود و این یک عدالتی بوده که منظور گردیده.

یکی از چیزهایی که در ایران مایه‌ی گله‌مندی و نومیدی مردم گردیده همانست که مالیاتها گرفته می‌شود و در تهران بی‌آنکه عدالتی منظور گردد صرف می‌شود. مفتخوران زندگی خود را تأمین میکنند و پروایی بشهرستانها نمی‌نمایند. تهران درمیان شهرها «عزیز بیجهت» گردیده.

پیش از زمان رضاشاه که وزارت عدلیه بودجه‌ی محدودی داشت ، هر سال آقای مصطفی عدل ، کفیل یا معاون آن وزارتخانه ، دادگاههایی را از شهرستانها منحل می‌ساخت و از بودجه‌ی آنها اضافه حقوق برای خودش و مدیرکل و دیگران قایل می‌شد. استیناف مازندران و گیلان بهمین جهت منحل گردید.

داور هنگامی که عدلیه‌ی «دنیا پسند» بنیاد می‌نهاد چون در تهران دستگاه بسیار پهن و درازی چیده آشنایان و دوستان خود را با رتبه‌های بلند و حقوقهای گزاف بکار دعوت کرده بود ، برای آنکه بتواند حقوق آنها را برساند و چیزی از بودجه کم نیاید ، هفت ماه شهرهای دیگر را بی‌عدلیه گزاشت و بمردم صد فشار و سختی داد.

اینست نمونه‌ای از رفتار سررشته‌داران تهران با استانها و شهرستانها. بیجهت نیست که مردم کینه‌ی تهران را در دلهای خود جا داده‌اند. اگر انجمنهای استانی و شهرستانی برپا باشد و بخشی از مالیات هر استان و شهرستانی برای آبادی خود آنجا و آسایش مردم بکار رود ، این کینه‌ها و نومیدیها درمیان نخواهد بود.

چنانکه خواهیم گفت آن قانون امروز باید عوض شود. با اینحال مبنای آن نیکست و فهم و رشد قانونگزاران را میرساند.

میتوان گفت : برپا شدن انجمنهای استانی و شهرستانی حد فاصل درمیان حال امروزی و خودمختاری استانها که کسانی آرزو می‌کنند خواهد بود. با این ترتیب مردم هر استانی خواهند توانست مالیاتی که میپردازند بمصرف آن نظارت کنند ، خواهند توانست خودشان بآبادی استان پردازند و اقدامات لازمه را بنمایند.

👇
دیگر اختیار در دست فرماندار و شهردار نخواهد بود که این یکی بیاید و باقداماتی پردازد و آن یکی بیاید و نقشه‌های او را بهم زند. آنگاه این انجمنها سدی در برابر ستمگری و مردم‌آزاری کارمندان دولت خواهد بود و میدان اختلاس و سودجویی را بآنها تنگ خواهد ساخت.

اگر از راهش پیش رود این انجمنها مردم را از نومیدی و بدگمانی با دولت بیرون خواهد آورد و بعلاقه‌ی ‌آنها بکشور خواهد افزود ، برعکس آنچه پنداشته می‌شود بارتباط شهرستانها با مرکز خواهد افزود. از یکسو دمکراسی را در این کشور ریشه‌دارتر و استوارتر خواهد ساخت و از یکسو برای دولت در راه بردن کشور و کوشش بعمران و آبادی همدستانی تهیه کرده ، بار دوش آن را سبک‌تر خواهد ساخت.

اگر مردم استانها و شهرستانها در همین کار شایستگی نشان دهند ، این مقدمه خواهد بود که روزی هم بطوری که آرزوی کسان بسیاریست ، آزادی بیشتر یافته بخودمختاری رسند. بلکه اگر از من بپرسند در این ترتیب اگر شایستگی نشان دهند ، این آنها را از خودمختاری و از آرزوی آن بی‌نیاز خواهد گردانید.


.
مصطفا عدل
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)

🔸 38ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (تکه‌ی یک از چهار)


یکی با دستینه‌ی «الداعی عبدالله» نامه‌ای نوشته و چنین می‌گوید : «شما در جریده‌تان جمع بین اضداد کرده‌اید : زیرا از یک طرف عکسهای مشروطه‌خواهان را چاپ می‌کنید و طرفداری از مشروطه نشان می‌دهید. از یک طرف مردم را به دین دعوت می‌کنید. از یک طرف نیز حمایت و تعریف از شاه سابق می‌نمایید. در حالی که شاه مزبور هم مشروطه را پایمال گردانید و هم دین را معدوم ساخت. در زمان او روحانیت انقراض پذیرفت ...»

و چون لحن نامه بافرهنگانه است و نویسنده‌اش گویا در مشروطه از پیشگامان بوده با همه‌ی ناشناسی بهتر می‌دانیم بنوشته‌اش پاسخ دهیم و اینست بشرح پایین می‌پردازیم :

نویسنده‌ی نامه اگر در مشروطه پا درمیان داشته نیک می‌داند که مشروطه را در ایران بیش از همگی علما پدید آوردند. زیرا پیشگامان آن در تهران شادروانان بهبهانی و طباطبایی و سید جمال‌الدین افجه‌ای و شیخ‌محمدرضای قمی و حاجی‌شیخ‌مرتضا و دیگران بودند و از نجف نیز شادروانان آخوند خراسانی و حاجی تهرانی و حاجی شیخ مازندرانی یاوری و پشتیبانی بسیار نمودند. در آغاز جنبش ، انبوه علماء (اگر نگویم : همگی ایشان) هوادار مشروطه بودند و آن را یک پیشامد خدایی می‌شماردند.

با اینحال چند ماهی نگذشت که میان مشروطه‌خواهان با ملایان کشاکش سختی برخاست ، و ملایان به پیشوایی حاجی‌شیخ‌فضل‌الله نوری و حاجی‌میرزاحسن تبریزی به شاه عبدالعظیم رفته ، بست نشستند و با مجلس و مشروطه بدشمنی پرداختند و مشروطه‌خواهان را بابی و طبیعی و بیدین نامیدند و در هر جا میان ملایان و آزادیخواهان دو تیرگی افتاده کم‌کم کار بجنگ و خونریزی کشید که در تبریز ملایان بکوی دَوَچی گرد آمده انجمنی بنام اسلامیه برپا کردند و تفنگ بدست پیروان خود داده بجنگ واداشتند و چهار ماه بیشتر درمیان کویها خونریزی می‌شد تا ملایان شکست یافتند و از شهر بگریختند و آزادیخواهان فیروز درآمدند.

چرا چنین شد؟ ... چرا آن همدستی میانه‌ی آزادیخواهان با ملایان باین جنگ و خونریزی تبدیل یافت؟ ... علت را ما نیک می‌دانیم : ملایان در آغاز کار معنی مشروطه را نمی‌دانستند و چنان می‌پنداشتند که آن جنبش بسود ایشانست و آزادیخواهان که می‌کوشیدند رشته‌ی کارها را از دست دربار بگیرند برای سپردن بدست ایشانست. ولی کم‌کم وارونه‌ی آن را دیده این دریافتند که آزادیخواهان خود یک دسته‌ی جدایی هستند و چنین می‌خواهند که رشته‌ی کارها جز در دست خودشان نباشد و بملایان نیز میدانی نخواهند داد و اینبود به رنجش و دشمنی برخاستند. از آنسوی آزادیخواهان میانه‌ی مقاصد خود با گفته‌های ملایان تناقض آشکاری دیده هیچ‌گونه سازشی درمیانه پیدا نکردند. زیرا آزادیخواهان از روی عقیده‌ی دمکراسی ، حکومت (یا سررشته‌داری) را حق خودِ توده و اختیار آن را در دست مجلس شورا می‌شناختند و چنین می‌گفتند که هر فردی از ایرانیان باید فرمانبرداری از مجلس را بخود واجب داند ، و قانون اساسی و دیگر قانونها را محترم شمارد ، و هر کس در آرزوی پیشرفت کشور بوده از جان و دارایی خود در آن راه دریغ نگوید ، و کشتن و کشته شدن در راه کشور را مایه‌ی سرفرازی خود و خاندانش شناسد. در حالی که ملایان می‌گفتند : حکومت حق ماست و هر دولتی ـ چه استبدادی و چه دمکراسی ـ که بر روی کار آید جائر و غاصب می‌باشد. مردم باید مالیات باو ندهند ، بسربازی نروند ، اگر دستشان رسید از پول آن بدزدند ، هر کسی که در جنگهای دولتی کشته شود او را مرتد و بیدین می‌شماردند.

آن مقاصد آزادیخواهان بود و این گفته‌های ملایان که هیچ‌گونه سازشی با هم نتوانستی داشت ، و چون آزادیخواهان مردان خونگرمی ‌بودند که با یک غیرت و مردانگی بکوشش برخاسته و پیشرفت و فیروزی کشور را یگانه آرزوی خود می‌دانستند اینبود ملایان را با آن گفته‌هاشان دشمن کشور می‌شناختند و برانداختن ایشان را بخود واجب می‌دانستند. از اینسوی ملایان نیز دستگاه خود را در شُرُف نابودی دیده از هیچ‌گونه دشمنی با آزادیخواهان خودداری نمی‌توانستند. این بود انگیزه‌ی آنکه همدستی درمیان آزادیخواهان مبدل بدشمنی و خونریزی گردید.

شنیدنی آنست که در این کشاکش و خونریزیها آقایان علمای سه‌گانه در نجف و سه سید در تهران و ثقة‌الاسلام و دیگران در تبریز پشتیبانی از آزادیخواهان می‌نمودند و با آنکه خود از گروه علما می‌بودند چون گفته‌های آنان را آشکاره بزیان کشور و زندگانی می‌دانستند جوانمردانه و پاکدلانه از آنان بیزاری می‌نمودند.


.
از راست : حاجی شیخ مازندرانی ، حاجی میرزا حسین تهرانی ، آخوند خراسانی
✴️ ورجاوندبنیاد

(بزبان عادی)
(بخش سوم : درباره‌ی زندگانی اجتماعی)

🔸تکه‌ی 7
(بهر 1 از 1)

🔸مالک زمین کسی است که آن را می‌کارد.🔸

زمین برای کاشتن و محصول ‌برداشتن است. کسی مالک است که می‌کارد و آباد می‌کند. کسی که نمی‌کارد و یا آباد نمی‌کند باید بفروشد ، وگرنه از دستش گرفته شود.
کشاورزی از هر جهت قابل ستایش است. باید قدر کشاورزان را دانست. رساندن آب به زمینها و آبادی بوجود آوردن کاری بسیار ثواب ، و خود مایه‌ی سربلندی و نیکنامی است.

🔸🔸🔸

دانستنی است که هر کسی نمی‌تواند مالک هر چیزی بشود. مالکیت سببی می‌خواهد و باید در میانه ارتباط و برخورداری‌ باشد. شما آن پارچه را بافته‌اید و خواهید فروخت ، مال شماست. من این عصا را خریده‌ام و بدست می‌گیرم مال منست. یک نفر نمی‌تواند مالک کوه البرز باشد زیرا یک نفر چه برخورداری یا استفاده‌ای می‌تواند از کوهی بزرگ داشته باشد؟! ولی یک ملت می‌تواند مالک آن باشد. زیرا می‌تواند بهره‌مندیها از جنگلها و معادن و رودها و چشمه‌هایش داشته باشد. کسی نمی‌تواند بگوید کلاغهای آسمان «مال منست». زیرا چه ارتباط و بهره‌مندی میان او و کلاغها می‌تواند باشد. ولی اگر کسی کبوتری را پرورش داده و آب و دانه‌اش می‌دهد و از پرواز و آوازش دلخوش می‌گردد می‌تواند بگوید : «مال منست».

درباره‌ی زمین ـ زمینهای قابل کشت ـ نیز همینطور است و هر کسی نمی‌تواند بدلخواه مالک شود و نگاهش دارد. زمین برای کشت و کار و درخت نشاندن و استفاده است. مالک زمین کسی است که آن را می‌کارد. کسی می‌تواند مالک شود و نگاهش دارد که درختان ‌نشاند و گلها ‌کارد و آباد ‌کند.
از چیزهای بسیار غلط اینست که کسانی خود را صاحب و مالک فلان ده بحساب می‌آورند. در تهران می‌نشینند و دهی را که در کرمانست مال خود می‌شمارند و از دسترنج اهالی ده عایدی برای خود می‌خواهند. آیا چه ارتباطی بین این کس با آن ده و زمینهایش می‌باشد؟! دهی را که در خانه‌هایش دیگران می‌نشینند و باغهایش را دیگران آباد می‌کنند و زمینهایش را دیگران می‌کارند ، چطور این تملک می‌کند؟!.

جواب می‌دهند : خریده‌ام. باید گفت : فروشنده جز بیگانه‌ای نمی‌بوده (هیچ ارتباط و بهره‌مندی بین او و زمینها نبوده). از این گذشته ، زمین را نمی‌توان فقط با خریدن مالک شد. اگر کسی می‌خواهد مالک و صاحب زمینی باشد باید بکشت و کار و آباد کردن آن بپردازد. اینگونه مالکیتها همه بیپا و بی‌اساس است.

کسی که زمینی را می‌کاشته و الان نمی‌کارد و یا باغی را آباد می‌کرده و اکنون اعتنا نمی‌کند و آباد نگاهش نمی‌دارد ، باید آن را بدیگری بفروشد یا واگذار کند ، و اگر نفروخت و واگذار نکرد باید از دستش گرفته شود و بدیگری داده شود. حکومت باید به این کار اقدام کند.

کشاورزی از بهترین حرفه‌ها و از هر باره قابل ستایش است. زیرا بسیاری بلکه بیشتر مایحتاج از راه کشاورزی بدست می‌آید و کشاورزان با رنج و کوشش خود ، خدمت بسیار مهمی بزندگانی اجتماعی می‌کنند. از این گذشته باغها و کشتزارها بوجود آمده زمین آباد و خرّم می‌گردد. علاوه بر اینها کشاورزان در میان سبزه و گل زندگی کرده و از خوشیهای طبیعت بیشتر بهره‌مند می‌شوند و از خوراکها و نوشیدنیها بهترین برخورداری را می‌توانند بکنند.

در ستایش کشاورزی همین بس که ما را از گرسنگی که دشمنی هراس‌آور است نگه می‌دارد. در زمانهای قدیم کسانی به «کیمیاگری» پرداخته و پی دارویی می‌گشته‌اند که اگر به مس یا آهن بزنند تبدیل به طلا و نقره بشود و سالهای بسیار از عمر خود و پولهای بسیاری در این جستجویِ بیهوده هدر می‌کرده‌اند. ‌باید گفت : بهترین کیمیا کشاورزی است که از خاک تیره ، گلهای قشنگ و دل‌گشا و میوه‌های شیرین و گوارا پرورش می‌دهد.

باید به کشاورزان قدر و قیمت داد و نتیجه‌ی زحمات آنان را در نظر گرفته عزیزشان داشت. و هر آنچه مایه‌ی آسایش و رضایت آنهاست دریغ نکرد. در یک ملت باید به هر گروهی باندازه‌ی خدمتی که به مردم و کشور می‌کنند قدر و قیمت گزاشته و جایگاهی تعیین کرد.
👇
از کارهایی که بسود جهانست و باید باشد آنست که فاصله‌ی بسیار زیادی که در میان ده‌ها و شهرها است از میان برداشته شده ده‌ها بزرگتر و شهرها کوچکتر گردد. به این طریق که از یک طرف در شهرها جلو مفتخوریها گرفته شود و بیکاری و کارهای بیهوده از میان رود ، و از طرف دیگر کشاورزان از ستم رها شده و مالک زمینهایی که بر روی آنها کار می‌کنند شناخته شوند. در ده‌ها دادگاه و دبستان و داروخانه و دستگاههای تلگراف و تلفن و برق و مانند اینها برپا گردد و پزشکان و دندانسازان و صنعتگران باندازه‌ی نیاز در میانشان باشند و راههای آسفالت یا شوسه ده‌ها را بهم مرتبط سازد. یک جمله بگویم : آنچه در شهرها هست در ده‌ها هم باشد ، ملتی اگر درپی آبادی کشورند و آسایش زندگانی را خواستارند باید اینها را در نظر بگیرند و در راه رسیدن بآن کوشش و تلاش کنند.

رساندن آب به زمینها و آبادی بوجود آوردن ثواب بزرگی دارد. کاریست که از خدا پاداش خواهد داشت و خود مایه‌ی نیکنامی و سربلندی هر کسی می‌تواند باشد. این کسان را باید از نیکخواهان جهان شناخته عزیز داشت.

.
ورجاوندبنیاد (بزبان عادی) بخش سوم
🔶 کتاب «امروز چاره چیست؟» (احمد کسروی)

🔸 5ـ باید بانجمنهای استانی و شهرستانی ارج بیشتر گزارده شود : (تکه‌ی 3)


از هر باره که نگریم ترتیب خوبیست و اهمیت قضیه بسیار بیشتر از آنست که امروز مردم می‌فهمند ، و دو موضوع در اینجا هست که باید در پیرامون آنها گفتگو شود :

نخست چنانکه گفتیم قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی که سی‌و‌نه سال پیش از این (در سال 1325[ق]) وضع شده باید عوض شود. برخی از مواد آن حالا بی‌موضوعست. نه تنها این قانون ، بسیاری از قانونهای دیگر که با این موضوع تماس خواهد داشت ، باید تغییر یابد. اکنون جای گفتگوست که قانون تازه را که تهیه کند؟..

من نمی‌دانم دولت باین موضوع تا چه ‌اندازه علاقه ‌دارد؟.. گاهی گمان می‌برم شاید نظر دولت از این اقدامی که کرده خاک‌پاشی بچشم مردم بوده و تنها این خواسته که در این موقع مردم را سرگرم گرداند و سپس هم با موهون گرفتن موضوع و بی‌پروایی نمودن بدرخواستهای انجمنها آنها را از اثر اندازد. اگر این باشد باید گفت اندیشه‌ی غلطیست.

باید گفت : سررشته‌داران سر کلافه را گم کرده‌اند و نمی‌دانند چه کنند. باید گفت : اینها ناتوانی را با بدخواهی توأم گردانیده‌اند و کشور را بسوی نابودی می‌رانند.

به هر حال اگر صلاح کشور خواسته می‌شود باید باین موضوع اهمیت دهند و از روی حقیقت اجرای آن را بخواهند و قانون را تغییر داده یک قانون بهتری وضع کنند. اگر از من بشنوند برای نوشتن قانون جدید راه بهتر آنست که چند تن از مردان نیکخواه و بافهم را دعوت کرده کار را بآنها واگزارند.

این موضوعی نیست که اداره‌های قانونگزاری دولتی ، در وزارت دادگستری یا در جاهای دیگر ، از عهده‌ی آن توانند برآمد.

من اگر فرصت یافتم در این باره دفترچه‌ای بعنوان پیشنهاد تهیه کرده انتشار خواهم داد. آنچه در اینجا یادآوری می‌کنم آنست که در آن قانون جدید باید از اختیاراتی که در این قانون برای انجمنها منظور گردیده نکاست. مخصوصاً در قسمت اقدام بآبادی و اینکه بخشی از مالیات هر استانی یا شهرستانی بمصرف آبادی خود آنجا برسد ، که در این قسمت باید از دادن اختیارات بانجمنها مضایقه نداشت.

بلکه اگر در ایران اصلاحاتی آغاز شود و یک عدلیه ساده و فعالی بنیاد گزارده شود باید در استانها و شهرستانها دیوانهای کشور و دادگاههای پژوهش و مانند اینها برپا شود که در هیچ دعوایی نیاز بدادگاهی بیرون از استان نباشد ، باید در روستاها دبستانها برپا شود ، پزشکها و داروخانه‌ها باشد. یک کلمه بگویم : باید از هر راه که نیاز هست بآبادی استانها و شهرستانها و بآسایش مردمان آنها کوشیده شود. از همه‌ی مزایا آنها نیز بهره‌مند گردند.


.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)

🔸 38ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (تکه‌ی دو از چهار)


در سال 1327[ق] و پس از آن ، دشمنی آزادیخواهان با ملایان باندازه‌ای بود که من یاد دارم در تبریز که مرکز آزادیخواهی ایران شده بود بسیاری از ملایان از خانه بیرون نمی‌آمدند و بجای عمامه کلاه بسر می‌گزاردند. لیکن در آن میان چون سپاه روس در ایران بود و دولت استبدادی روس از آن شور و تکانی که درمیان آزادیخواهان می‌دید بیم می‌کرد و بجلوگیری از آنان می‌کوشید از راههای نهانی بملایان پشتگرمی می‌داد که این خود داستان دیگری دارد که من در اینجا بآن نمی‌پردازم. لیکن سپس که در سال 1329 دولت روس اُلتیماتم بایران داد و در نتیجه‌ی آن در تهران مجلس بسته گردید و دستگاه مشروطه برچیده شده و از آنسوی در تبریز و گیلان جنگ و خونریزی رخ داد روسها هر کس را از غیرتمندان بنام ایران بدست آوردند بدار زدند ، ملایان از این فرصت استفاده جسته بکینه‌جویی سختی از آزادیخواهان برخاستند. در تبریز این پیشامد را جشن بزرگی شمارده ملایان بدیدار همدیگر می‌شتافتند و چون بهم می‌رسیدند بشادمانی مصافحه می‌کردند و بخدا ستایش و سپاس می‌گزاردند. ثقةالاسلام و شیخ‌سلیم و ضیاءالعلما و آقامیرزاعلی که از جنس خودشان می‌بودند و در راه غیرت و مردانگی بالای دار رفته اینان بکشته شدن آنان شادمانی می‌نمودند. برای کشور یک چنان گرفتاری پیش آمده همه‌ی غیرتمندان را از خودی و بیگانه ، بحیرت انداخته بود ، و آنان اندک‌پروایی ننموده تنها بنام آنکه میدان برای خودشان باز شده بود بآن جشن و شادی می‌پرداختند ، و آزادیخواهان را بیدین یا بابی نامیده و مردم عامی را بدشمنی با ایشان برمی‌انگیختند. در تبریز چند داستان ننگینی رخ داده که باید تبریزیان همیشه سرافکنده‌ی آن باشند. یکی از آنها اینست که کسانی از خود مردم جلو سالداتها افتاده بر سر آزادیخواهان می‌بردند و نهانگاه ایشان را نشان می‌دادند که سالداتها بگیرند و ببرند و بدار زنند. ضیاءالعلما و شیخ‌سلیم و دیگران بدینسان دستگیر افتادند. مردم را باین ننگین‌کاری ملایان وامی‌داشتند. بمرد بزرگواری همچون آخوند خراسانی زباندرازیها می‌نمودند ، چرا که چیزفهم و غیرتمند بود و آن دلبستگی را بایران و استقلال ایران نشان می‌داد. از این داستانها چندانست که اگر بنویسم باید چند صفحه را پر گردانم.

بدینسان ملایان چند سال از آزادیخواهان کینه می‌جستند تا شورش روسیه رخ داد و دولت امپراتوری که پشت و پناه ملایان بود برافتاد. این زمان ملایان از در پوزش و فروتنی درآمدند. در تبریز مجتهد بزرگ (حاجی‌میرزاحسن) نامه‌ای بروزنامه‌ی تجدد نوشت و هواخواهی از مشروطه نمود. از آنسوی آزادیخواهان نیز این زمان کسان دیگری بودند ، و آن خونگرمی و شور آغاز مشروطه از میان رفته بود ، از اینرو دو تیرگی درمیان ملایان و آزادیخواهان نامحسوس گردید ، و بیشتر ملایان خود را به «تجدد» زدند و یک سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند. [1] لیکن در همان حال هر گامی که بسوی پیشرفت و نیکی کشور برداشته می‌شد اینان با آن مخالفت می‌نمودند چنانکه سالها دبستان رفتن را بیدینی می‌شماردند و همیشه در منبرها می‌گفتند. چون نامهای برجها برانداخته شده بجای آنها نامهای فروردین و اردی‌بهشت گزارده گردید مدتها ملایان تعرض می‌کردند. چون محاضر رسمی ‌برپا شدند آنها زیر بار نمی‌رفتند و آن را «خلاف شرع» می‌نامیدند چون نظام‌وظیفه اجرا گردید آن آشوب و هیاهو را راه‌انداختند که نخست در قم اجتماع بزرگی کردند و سپس در تبریز قیام نمودند. یک کلمه باید گفت : در برابر هر گامی که بسوی نیکی برداشته می‌شد بمخالفت برمی‌خاستند ، چرا که مردم عامی را بشورانند و بازار خود را گرم سازند.

این بود رفتار زشت ملایان با کشور و توده. از اینرو چون شاه گذشته بکار برخاست ناگزیر شد اینها را از جلو بردارد. ما چنانکه نوشته‌ایم از هر باره از شاه گذشته خشنود نیستیم و از بی‌پروایی آن شاه بمشروطه و مجلس گله‌مندیم ولی با این حال نیک می‌دانیم که آن شاه علاقه بکشور داشت و می‌خواست یک سپاه نیرومندی پدید آورد و ایمنی را در سراسر کشور فرمانروا گرداند و روگیری زنان و نمایشهای بیخردانه‌ی محرم و مانند اینها را که دستاویزی به بدخواهان ایران داده مایه‌ی سرزنش و شرمساری شده بود از میان بردارد ، برای فیروزی در این آرزوهای خود ناچار بود که جلو ملایان را بگیرد و باید گفت حق با او بود. شما می‌گویید : در زمان او «روحانیت» انقراض یافت. نمی‌دانم روحانیت چه چیز را می‌گویید؟!.. آیا آن رفتارهای نافهمانه‌ی ملایان که افزار دست بیگانگان می‌شدند «روحانیت» بودی؟! من نمی‌خواهم در اینجا زبان بدگویی باز کنم وگرنه می‌گفتم : آن ملایان بیشترشان بیدین بودند و مقصودی جز آدم‌فریبی نداشتند باین دلیل که از یکسو دبستانها را تکفیر می‌کردند و مردم را از فرستادن بچگانشان بآنها بازمی‌داشتند و از سوی دیگر
👇
همگی بچگان خودشان در دبستانها درس خوانده‌اند [2] و امروز در ادارات پهن می‌باشند آیا این بیدینی نیست؟! آیا این مردم را فریب دادن نیست؟!.


پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ این سخن تو گویی حال این چهل و اند سال گذشته‌ی ما را بزبان می‌آورد : «سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند». افسوس و صد افسوس که ایرانیان ندانستند این دسته‌ی شوم به چه رنگها و نیرنگها تواند درآمد. بی‌جهت نیست که نویسنده در کتاب «گفت و شنید» می‌نویسد : «این مذهب شما رنگ ثابتی ندارد و علمای شما آزادند که مطابق مصالح دکانداری خودشان هر زمان آن را برنگ دیگری اندازند».
2ـ یکی از ملایان سرجنبان تبریز ، اَنگَجی نامست که پس از چند سال پسرش را با پول دولت باروپا فرستاد که درس خواند. او و یا پسر دیگرش بنام محمود بود که پزشک شد و تا دیرزمانی (تا دهه‌ی60 بلکه بیشتر) در دروازه دولت تهران مطب داشت.


.
شادروان ضیاالعلما (نشسته) با داییش حاجی محمدقلی‌خان
حاجی‌میرزا حسن‌آقا