📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
در این ماه نگارش درازی از یکی از خوانندگان پیمان رسیده که اگرچه خود را پنهان داشته و نگارش را بنام حقیقتگو فرستاده و ما پیش از همه این ایراد را می‌گیریم که کسی که حقیقتگوست چرا خود را نشان ندهد و «آزادانه» سخن خود را نگوید؟!.. و از آنسوی اینگونه خرده‌گیریها در زمینه‌ی دین تاکنون فراوان رسیده و ما آنها را در پیمان نیاورده همین اندازه بخودشان نوشته‌ایم که نگارشهای ما را چه در پیمان و چه در «راه رستگاری» دوباره خوانند و نیک اندیشند و پاسخ خرده‌گیریهای خود را در آنها خواهند یافت ، با اینهمه چون می‌دانیم آقای حقیقتگو از خوانندگان دیرین پیمان است و نگارشهای ما را نیک خوانده وآنگاه او را باین خرده‌گیریها خودخواهی و رشک وانداشته از اینرو بنگارش او ارج گزارده در شماره‌های پیمان تکه تکه آورده و پاسخ خواهیم داد و اینک در اینجا یک تکه‌ی آن را می‌آوریم که پاسخ نگاریم ، و ما آرزومندیم کسان دیگر نیز باین پاسخها بسنده کنند و بار دیگر برای اینگونه خرده‌گیریها و پرسشها برنخیزند. حقیقتگو می‌نگارد :
🔸 1ـ خرده‌گیریها (یک از یک)
اولاً پوزش می‌خواهم از اینکه مطالب خود را به سبک مطلوب شما کاملاً نمی‌نویسم. زیرا که اگر آنطور می‌نوشتم ناچار بودم معنی را فدای لفظ بکنم ، آن هم خلاف شیوه‌ی شما است.
ثانیاً اگر مفصل یا مکرر بنگارم امید بخشش دارم چون که بهتر و کوتاهتر از این ، مطالب خود را بطوری که غرضم دانسته شود نمی‌توانم بنویسم. باری من یک نفر آدم گوشه‌گیری هستم که چندان آمیزش با مردم ندارم و خوشترین اوقات خود آن را می‌دانم که با خواندن کتاب یا نگارشات سودمند بسر برم ، اینست به هر وسیله بود از آغاز پیدایش پیمان همه‌ی شماره‌های آن را بدست آورده و خوانده‌ام. از شماره‌های اول آن خیلی خرسندم و شادان بوده و در همچو زمانی پیدایش یک همچو ماهنامه‌ای را که نخستین کلام و بیان او از دیانت باشد مغتنم دانستم. تا کم‌کم سالهای پس از آن که پاره‌ای مطالب را نگاشتید برخی اندیشه‌ها بدلم گذشته و بارها خواسته‌ام بشما یادآوری کرده بنویسم بجهاتی ننوشتم تا شماره‌ی سوم سال پنجم را که در این نزدیکی خواندم دل بدریا زده و این نامه را بشما می‌نویسم :
می‌خواستم در زمینه‌هایی که ایراد یا پرسشی دارم یکی یکی از شماره‌های پراکنده پیدا کرده و عین سخنان خودتان را بنویسم ولی برایم فراهم نبود لازم هم ندانستم چون آنچه نوشته‌اید فراموش نکرده‌اید. این است که یادآور می‌شوم هرچه بنویسم مقصودم مفهوم و خلاصه‌ی مطالب شما در یکجا و یا جاهای متعدد است نه اینکه عین کلام شما را آورده باشم. این را می‌پذیرم که خواست شما از نگارش و پراکنده کردن پیمان جز نیکخواهی توده نیست و راه بزرگی را در پیش گرفته‌اید ولی گفته‌هاتان را بی‌ایراد نمی‌بینم :
1ـ در زمینه‌ی دیانت آنچه از گفته‌های شما برمی‌آید گویا درباره‌ی دین عقیدهای دارید که در ادیان گذشته و در این هزار سال و کسری که از اسلام می‌گذرد این عقیده سابقه نداشته. زیرا تنها چیزی را که با آنها موافق هستید در زمینه‌ی خداشناسی و هستی و دانایی و توانایی او و جاودان بودن روان است. در چندین جا آشکارا نوشته‌اید دین عبارت است از شناختن خدا و جاودان دانستن روان و باهم بنیکی و مهربانی زندگانی را بسر بردن. پاره‌ای جاها هم علاوه کرده‌اید براست پنداشتن فرستاده‌های او را.
2ـ در زمینه‌ی پیغمبری در شماره‌ی سوم سال سوم نوشته‌اید پیغمبر مردی است از میان دیگران ، خدا او را براهنمایی برمی‌انگیزد و خردمندان و پاکدلان را به یاری او وامی‌دارد ، این برانگیخته باید جز برستگاری جهان نکوشیده پراکندگی را از میان مردمان بردارد ، جز سخنان خردپذیر بر زبان نراند ، تا آخر آنچه نوشته‌اید.
👇
🖌 احمد کسروی
در این ماه نگارش درازی از یکی از خوانندگان پیمان رسیده که اگرچه خود را پنهان داشته و نگارش را بنام حقیقتگو فرستاده و ما پیش از همه این ایراد را می‌گیریم که کسی که حقیقتگوست چرا خود را نشان ندهد و «آزادانه» سخن خود را نگوید؟!.. و از آنسوی اینگونه خرده‌گیریها در زمینه‌ی دین تاکنون فراوان رسیده و ما آنها را در پیمان نیاورده همین اندازه بخودشان نوشته‌ایم که نگارشهای ما را چه در پیمان و چه در «راه رستگاری» دوباره خوانند و نیک اندیشند و پاسخ خرده‌گیریهای خود را در آنها خواهند یافت ، با اینهمه چون می‌دانیم آقای حقیقتگو از خوانندگان دیرین پیمان است و نگارشهای ما را نیک خوانده وآنگاه او را باین خرده‌گیریها خودخواهی و رشک وانداشته از اینرو بنگارش او ارج گزارده در شماره‌های پیمان تکه تکه آورده و پاسخ خواهیم داد و اینک در اینجا یک تکه‌ی آن را می‌آوریم که پاسخ نگاریم ، و ما آرزومندیم کسان دیگر نیز باین پاسخها بسنده کنند و بار دیگر برای اینگونه خرده‌گیریها و پرسشها برنخیزند. حقیقتگو می‌نگارد :
🔸 1ـ خرده‌گیریها (یک از یک)
اولاً پوزش می‌خواهم از اینکه مطالب خود را به سبک مطلوب شما کاملاً نمی‌نویسم. زیرا که اگر آنطور می‌نوشتم ناچار بودم معنی را فدای لفظ بکنم ، آن هم خلاف شیوه‌ی شما است.
ثانیاً اگر مفصل یا مکرر بنگارم امید بخشش دارم چون که بهتر و کوتاهتر از این ، مطالب خود را بطوری که غرضم دانسته شود نمی‌توانم بنویسم. باری من یک نفر آدم گوشه‌گیری هستم که چندان آمیزش با مردم ندارم و خوشترین اوقات خود آن را می‌دانم که با خواندن کتاب یا نگارشات سودمند بسر برم ، اینست به هر وسیله بود از آغاز پیدایش پیمان همه‌ی شماره‌های آن را بدست آورده و خوانده‌ام. از شماره‌های اول آن خیلی خرسندم و شادان بوده و در همچو زمانی پیدایش یک همچو ماهنامه‌ای را که نخستین کلام و بیان او از دیانت باشد مغتنم دانستم. تا کم‌کم سالهای پس از آن که پاره‌ای مطالب را نگاشتید برخی اندیشه‌ها بدلم گذشته و بارها خواسته‌ام بشما یادآوری کرده بنویسم بجهاتی ننوشتم تا شماره‌ی سوم سال پنجم را که در این نزدیکی خواندم دل بدریا زده و این نامه را بشما می‌نویسم :
می‌خواستم در زمینه‌هایی که ایراد یا پرسشی دارم یکی یکی از شماره‌های پراکنده پیدا کرده و عین سخنان خودتان را بنویسم ولی برایم فراهم نبود لازم هم ندانستم چون آنچه نوشته‌اید فراموش نکرده‌اید. این است که یادآور می‌شوم هرچه بنویسم مقصودم مفهوم و خلاصه‌ی مطالب شما در یکجا و یا جاهای متعدد است نه اینکه عین کلام شما را آورده باشم. این را می‌پذیرم که خواست شما از نگارش و پراکنده کردن پیمان جز نیکخواهی توده نیست و راه بزرگی را در پیش گرفته‌اید ولی گفته‌هاتان را بی‌ایراد نمی‌بینم :
1ـ در زمینه‌ی دیانت آنچه از گفته‌های شما برمی‌آید گویا درباره‌ی دین عقیدهای دارید که در ادیان گذشته و در این هزار سال و کسری که از اسلام می‌گذرد این عقیده سابقه نداشته. زیرا تنها چیزی را که با آنها موافق هستید در زمینه‌ی خداشناسی و هستی و دانایی و توانایی او و جاودان بودن روان است. در چندین جا آشکارا نوشته‌اید دین عبارت است از شناختن خدا و جاودان دانستن روان و باهم بنیکی و مهربانی زندگانی را بسر بردن. پاره‌ای جاها هم علاوه کرده‌اید براست پنداشتن فرستاده‌های او را.
2ـ در زمینه‌ی پیغمبری در شماره‌ی سوم سال سوم نوشته‌اید پیغمبر مردی است از میان دیگران ، خدا او را براهنمایی برمی‌انگیزد و خردمندان و پاکدلان را به یاری او وامی‌دارد ، این برانگیخته باید جز برستگاری جهان نکوشیده پراکندگی را از میان مردمان بردارد ، جز سخنان خردپذیر بر زبان نراند ، تا آخر آنچه نوشته‌اید.
👇
در شماره‌ی ششم سال سوم در زیر عنوان «پیمان و رستگاری» گفتار درازی نوشته‌اید که دین باید خردپذیر و راست باشد ، هر آنچه خرد نمی‌پذیرد از دین نیست و باید آن را دور انداخت ، جای دیگر آن می‌گویید دین نه چیزی است که کهنه و نو گردد ، جای دیگر از مفاسد امروزه‌ی جهان بویژه از اروپا سخن رانده و می‌گویید آیا باور می‌توان داشت که مردمان به یک رهنمای خدایی و به یک آیین آسمانی نیاز ندارند ، جای دیگر می‌گویید اسلام برخاست و بت‌پرستیها را برانداخت ، امروز کسی لات و مَنات را نمی‌پرستد ، کسی آتش را خدا نمی‌شمارد ، امروز جهان گرفتار بیراهیهای دیگر است ، اگر امروز بخواهیم دین دستور زندگی باشد باید با چیزهای دیگر نبرد نماییم ، تا آخر. در همین شماره‌ی سوم سال پنجم هم درباره‌ی رسالت با شخصی گفتگو کرده‌اید و معنای رسالت را از او خواسته‌اید که گفته می‌نویسم می‌آورم و گمان کرده‌اید نخواهد آورد. جای دیگر نوشته‌اید پیمان یگانه‌راهنمای جهانیانست ، جاهایی نوشته‌اید سخنان ما آنچه گفته و بگوییم با دیگری ناسازگار درنمی‌آید و این علامت آنست که خدا پشتیبان ما است (این آیه را بمناسبت من می‌نویسم لَوْ کانَ مِنْ عِندِ غَیرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلَافًا کثِیرًا) [1] چندین جا نوشته‌اید دین شاهراهیست که همه در آن گرد آیند و این کیشها همه کوره‌راه است. در همین شماره‌ی اخیر (سوم) در ضمن اینکه یکی از شهرهای بیرون ایران هر ساله در ربیع‌الاول کتابی درباره‌ی اسلام و پیغمبر اسلام بیرون می‌دهند ، نوشته‌اید مگر از دین چیزی باقی مانده که نبرد با بیدینان کنند. باز در همین شماره جزء «سخنانی که فراموش نباید کرد» نوشته‌اید «مانند یهود نباشید که خدا را دست‌بسته می‌پندارند» ، جاهایی نوشته‌اید مگر خدا از جهانیان چشم پوشیده است که آنها را بحال خود گزارد. از اینهمه سخنان شما این برمی‌آید که هرگاه شخص خردمند بی‌آلایشی از میان توده برخاسته و آنها را بخداشناسی و جاودان بودن روان بخواند و آنچه بمردم می‌آموزد خود نیز بکار بندد و خویهای نیک و بد را بآنها بشناساند و بمقتضای زمانْ قانونی برای زندگانی آنها بگزارد هم او فرستاده‌ی خدا است و معنی رسالت همین است و جز این نیست و سخنان او نیز سخنان خداست. دیگر معجزه و وحی و عصمت و غیره لازم نیست. اینها آلایشهاییست که برسالت بسته‌اند. اینست آنچه نوشتم که شما در موضوع دیانت عقیدهای دارید و در آن منفرد هستید زیرا در اسلام این عقیده سابقه نداشته و نیز از تمام سخنان شما که پاره‌ای از آنها را نوشتم همچه برمی‌آید که امروز نیز مردم نهایت نیاز را بفرستاده و راهنما دارند ـ اینست آنچه که من فهمیده‌ام از سخنان شما.
پانوشت :
1ـ سوره‌ی نساء (4) ، آیه‌ی 82 : اگر از نزد کسی جز خدا بود ، در آن ناسازگاری بسیار مى‌یافتند.
🌸
پانوشت :
1ـ سوره‌ی نساء (4) ، آیه‌ی 82 : اگر از نزد کسی جز خدا بود ، در آن ناسازگاری بسیار مى‌یافتند.
🌸
🔶 انتخابات ریاست جمهوری در سال 1403
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 (یک از سه)
در حالی که کشور را « تب انتخابات» فراگرفته خوانندگانی در شگفتند که ما هیچ سخنی در آن باره نمی‌گوییم. بجای آن ، گفتارهای پیاپی از حقایق زندگانی و باورهای زیانمندی که مغزها را آکنده می‌آوریم. ولی با حالی که پدیدآمده ، ما را سزا نیست خاموشی گزینیم و اینست در این باره سخنانی را بمیان می‌آوریم.
نخست باید توجه داشت که سخن امروزِ ما درباره‌ی انتخابات ریاست جمهوری 1403 و اینکه آیا سودمند است یا نه ، پس از پیشامدهای سالهای آخر است که نشان داد حکومت ملایان هیچیک از نیکیها از جمله حق اعتراض کردن بلکه حق زنده بودن مردم را برسمیت نمی‌شناسد. به قانونهایی که خود تصویب کرده نیز پایبند نیست. تنها از روی آنچه از مغزهای تیره‌شان می‌تراود رفتار می‌کند و بس.
این دو سه چیز در کارنامه‌ی او بسیار برجسته است : یکم ، آماده است همه چیز را قربانی حکومت خود بکند و در این راه دروغ و دغل که جای خود دارد ، از ریختن خون بیگناهان نیز دریغ ندارد. دوم ، سخت آزمند ، سودجو و پولپرست است. خود و همدستانش را آزاد می‌شمارد تا به هر رفتاری که از آن پول و برخورداریها بدستشان آید برخیزند ـ هرچند صد بدی از آن نمایان گردد : کشور دچار پسرفت شود ، خاندانها صد آسیب بینند ، محیط زیست نابود شود ، اعتماد مردم از دست رود ، آبروی کشور در جهان ریخته گردد ، مردم زیر فشار تحریمها خرد شوند ، رسواییهای تاریخی ببار آید و صد مانند اینها. سوم ، مردم را به دو دسته‌ی خودی و ناخودی بخش کرده : خودیها به هر کاری آزادند ولی برای ناخودیها از هیچ گونه سختگیری و فشار دریغ ندارد. یک کلمه باید گفت : سودهای خودشان جلوتر از مردم و آسایش آنها می‌باشد.
پیش از این رسواییهاشان تا به این اندازه بی‌پرده نشده بود. از جمله اختلاسهایی که در سالهای آخر به آشکار افتاد یا اعتراضهای اخیر مردم در سال 1401 ـ اینها رخ نداده بود تا دژخیمی و پستی رفتارهاشان نیک آفتابی شود. پیش از اینها هنوز برخی امیدها می‌رفت (از جمله پیمان‌بندی با کشورهای بزرگ بر سر داستان انرژی هسته‌ای ـ برجام) و مردم را این امید بود که شاید انتخابات و روی کار آمدن یک دولت تازه بتواند تغییراتی در زندگانی ایرانیان پدید آورد. لیکن سپس دانسته شد که همان کارهای نیک را نیز دستهای در حکومت برنمی‌تابد و کارشکنیها بمیان آورده است.
از همینجا این نکته که در دوره‌ی محمد خاتمی تازه از تاریکی درآمده بود ، بیکبار به آشکار افتاد و همه دانستند دولتی که راهش جدا از آن دسته‌هاست هر خواستی را نمی‌تواند پیش بَرَد. راستی آنکه کس یا کسانی از حکومت ، در بالا دست دولت جا دارند که تصمیم کارهای کلیدی را آنها می‌گیرند و چنین نیست که رئیس‌جمهور بتواند به آن کارها برخیزد ـ هرچند مجلس تصویب کرده باشد.
از اینجا مردم را این اندیشه پیش آمد که انتخابات سودی بحال مردم ندارد ، سودش تنها بحال حکومت است که می‌کوشد به مخالفانش و نیز جهانیان بفهماند که او را خواهان و هوادار فراوانست و «مشروعیت» دارد. اینست به انتخابات پشت کردند و چنانکه همگی می‌دانیم در دو سه انتخابات آخری درصد مشارکت مردم بسیار پایین بود.
می‌دانیم دستهای با بی‌سود بودن انتخابات همداستان نیستند و چنین دلیل می‌آورند : بسته به اینکه چه کسی رئیس‌جمهور شود ، انتخابات می‌تواند برای مردم سودمند باشد و برآنند که مردم دست از تحریم انتخابات بردارند.
در این باره ما اندیشه‌هایی داریم که در زیر بکوتاهی یاد می‌کنیم.
ما کوششهای راست سیاسی آن را می‌دانیم که به گرفتاریهای کشور بویژه گرفتاریهای ریشه‌دار بپردازد و برای از میان برداشتن آنها برنامه و پیش‌دیدگی داشته باشد. نه آنکه تنها به نوید و شعار دادن بپردازد و سخنان بی‌پا براند.
کسانی خواهند پرسید : گرفتاریهای کشور کدامست؟!.. ما در کانال در این باره تاکنون صد نوشتار بیشتر آورده نشان داده‌ایم که ایرانیان افتاده‌ی اندیشه‌های پست و بیهوده‌ی خود می‌باشند. و تا آن اندیشه‌ها و بدآموزیها درمیانست ایرانیان از نیکیهای جهان بلکه از نیکیهای کشورشان نیز نمی‌توانند بهره‌یاب شوند.
همین هفته‌های آخر در نوشتاری (بنام «سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان» در سیزده بخش) یک اجمالی از گرفتاریهای کشور و راه چاره به آنها بمیان آورده‌ایم. لیکن در اینجا به آنها نخواهیم پرداخت زیرا بر این باوریم که چاره‌ی آنها از دست فلان ملا و بهمان رئیس دولت برنمی‌آید.
«گرفتاریهای این توده چیز ساده‌ای نیست.
از بی‌پروایی[=بی‌توجهی] پادشاهان برنخاسته و چیزی که با دست پادشاهان یا وزیران چاره پذیرد نیست.
گرفتاریهای ریشه‌داریست و بچاره‌ی ریشه‌داری نیاز دارد.
سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایران آن باورها و اندیشه‌هاست که بنامهای مذهب ، عرفان ، فلسفه ، اخلاق ، ادبیات در مغزها جا داده شده.
👇
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 (یک از سه)
در حالی که کشور را « تب انتخابات» فراگرفته خوانندگانی در شگفتند که ما هیچ سخنی در آن باره نمی‌گوییم. بجای آن ، گفتارهای پیاپی از حقایق زندگانی و باورهای زیانمندی که مغزها را آکنده می‌آوریم. ولی با حالی که پدیدآمده ، ما را سزا نیست خاموشی گزینیم و اینست در این باره سخنانی را بمیان می‌آوریم.
نخست باید توجه داشت که سخن امروزِ ما درباره‌ی انتخابات ریاست جمهوری 1403 و اینکه آیا سودمند است یا نه ، پس از پیشامدهای سالهای آخر است که نشان داد حکومت ملایان هیچیک از نیکیها از جمله حق اعتراض کردن بلکه حق زنده بودن مردم را برسمیت نمی‌شناسد. به قانونهایی که خود تصویب کرده نیز پایبند نیست. تنها از روی آنچه از مغزهای تیره‌شان می‌تراود رفتار می‌کند و بس.
این دو سه چیز در کارنامه‌ی او بسیار برجسته است : یکم ، آماده است همه چیز را قربانی حکومت خود بکند و در این راه دروغ و دغل که جای خود دارد ، از ریختن خون بیگناهان نیز دریغ ندارد. دوم ، سخت آزمند ، سودجو و پولپرست است. خود و همدستانش را آزاد می‌شمارد تا به هر رفتاری که از آن پول و برخورداریها بدستشان آید برخیزند ـ هرچند صد بدی از آن نمایان گردد : کشور دچار پسرفت شود ، خاندانها صد آسیب بینند ، محیط زیست نابود شود ، اعتماد مردم از دست رود ، آبروی کشور در جهان ریخته گردد ، مردم زیر فشار تحریمها خرد شوند ، رسواییهای تاریخی ببار آید و صد مانند اینها. سوم ، مردم را به دو دسته‌ی خودی و ناخودی بخش کرده : خودیها به هر کاری آزادند ولی برای ناخودیها از هیچ گونه سختگیری و فشار دریغ ندارد. یک کلمه باید گفت : سودهای خودشان جلوتر از مردم و آسایش آنها می‌باشد.
پیش از این رسواییهاشان تا به این اندازه بی‌پرده نشده بود. از جمله اختلاسهایی که در سالهای آخر به آشکار افتاد یا اعتراضهای اخیر مردم در سال 1401 ـ اینها رخ نداده بود تا دژخیمی و پستی رفتارهاشان نیک آفتابی شود. پیش از اینها هنوز برخی امیدها می‌رفت (از جمله پیمان‌بندی با کشورهای بزرگ بر سر داستان انرژی هسته‌ای ـ برجام) و مردم را این امید بود که شاید انتخابات و روی کار آمدن یک دولت تازه بتواند تغییراتی در زندگانی ایرانیان پدید آورد. لیکن سپس دانسته شد که همان کارهای نیک را نیز دستهای در حکومت برنمی‌تابد و کارشکنیها بمیان آورده است.
از همینجا این نکته که در دوره‌ی محمد خاتمی تازه از تاریکی درآمده بود ، بیکبار به آشکار افتاد و همه دانستند دولتی که راهش جدا از آن دسته‌هاست هر خواستی را نمی‌تواند پیش بَرَد. راستی آنکه کس یا کسانی از حکومت ، در بالا دست دولت جا دارند که تصمیم کارهای کلیدی را آنها می‌گیرند و چنین نیست که رئیس‌جمهور بتواند به آن کارها برخیزد ـ هرچند مجلس تصویب کرده باشد.
از اینجا مردم را این اندیشه پیش آمد که انتخابات سودی بحال مردم ندارد ، سودش تنها بحال حکومت است که می‌کوشد به مخالفانش و نیز جهانیان بفهماند که او را خواهان و هوادار فراوانست و «مشروعیت» دارد. اینست به انتخابات پشت کردند و چنانکه همگی می‌دانیم در دو سه انتخابات آخری درصد مشارکت مردم بسیار پایین بود.
می‌دانیم دستهای با بی‌سود بودن انتخابات همداستان نیستند و چنین دلیل می‌آورند : بسته به اینکه چه کسی رئیس‌جمهور شود ، انتخابات می‌تواند برای مردم سودمند باشد و برآنند که مردم دست از تحریم انتخابات بردارند.
در این باره ما اندیشه‌هایی داریم که در زیر بکوتاهی یاد می‌کنیم.
ما کوششهای راست سیاسی آن را می‌دانیم که به گرفتاریهای کشور بویژه گرفتاریهای ریشه‌دار بپردازد و برای از میان برداشتن آنها برنامه و پیش‌دیدگی داشته باشد. نه آنکه تنها به نوید و شعار دادن بپردازد و سخنان بی‌پا براند.
کسانی خواهند پرسید : گرفتاریهای کشور کدامست؟!.. ما در کانال در این باره تاکنون صد نوشتار بیشتر آورده نشان داده‌ایم که ایرانیان افتاده‌ی اندیشه‌های پست و بیهوده‌ی خود می‌باشند. و تا آن اندیشه‌ها و بدآموزیها درمیانست ایرانیان از نیکیهای جهان بلکه از نیکیهای کشورشان نیز نمی‌توانند بهره‌یاب شوند.
همین هفته‌های آخر در نوشتاری (بنام «سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان» در سیزده بخش) یک اجمالی از گرفتاریهای کشور و راه چاره به آنها بمیان آورده‌ایم. لیکن در اینجا به آنها نخواهیم پرداخت زیرا بر این باوریم که چاره‌ی آنها از دست فلان ملا و بهمان رئیس دولت برنمی‌آید.
«گرفتاریهای این توده چیز ساده‌ای نیست.
از بی‌پروایی[=بی‌توجهی] پادشاهان برنخاسته و چیزی که با دست پادشاهان یا وزیران چاره پذیرد نیست.
گرفتاریهای ریشه‌داریست و بچاره‌ی ریشه‌داری نیاز دارد.
سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایران آن باورها و اندیشه‌هاست که بنامهای مذهب ، عرفان ، فلسفه ، اخلاق ، ادبیات در مغزها جا داده شده.
👇
این گرفتاری برای ایرانیان از هزار سال پیش رو آورده و زمان بزمان بیشتر و بدتر گردیده تا بحال امروزی رسیده». (انکیزیسیون در ایران ، ص 21 ، 1324)
اینست ما به آنها نپرداخته توجه خود را به گرفتاریهای ساده‌تری می‌دهیم که باری حزبها توانند چاره کنند. در زیر چند نمونه‌ای فهرست‌وار یاد می‌کنیم.
نخست ، از چادر و حجاب باید گفت. این را بیشتر مردم می‌دانند. امروز در هیچیک از کشورهای مسلمان (جز ایران و افغانستان پس از چیرگی طالبان) حجاب و چادر ناچاری نیست. جای پرسش است : آیا آنها از مسلمانی دور گردیده و گناه می‌کنند و تنها دو کشور ایران و افغانستان مسلمانند؟!.
گذشته از آن ، چنانکه در کتاب «خواهران و دختران ما» آمده ، در قرآن هیچ سخنی در این باره نیست.
همچنین باید پرسید : قانون برای مردمست یا مردم برای قانون؟!. حکومت ملایان می‌پندارد مردم برای قانونند. اینست با آنکه ده‌هزاران و صدهزاران کسان به ناچاری بودن حجاب اعتراض می‌کنند ، پاسخ آنان را با زندان و گلوله می‌دهد. از این دُژخیمی ننگینتر چه باشد؟!.. ولی اگر قانون برای مردمست ، این چگونه با خرد می‌سازد که مردمی را بزور قانون وادار به کاری کرد که هیچ سودی نیز از آن برنمی‌آید ـ تنها با این دروغ که در اسلام بوده یا به این عنوان که قانونی برای ناچاری بودن آن تصویب شده؟!. یک قانونی بویژه که چهل سال پیش گذارده شده ، بسیار محتملست که نادرست باشد. باید بار دیگر با توجه به ناخشنودی مردم ، بازنگری گردد. لیکن نه با این نمایندگانی که شورای نگهبان دست‌چین کرده ، بلکه با روشی مناسب همچون همه‌پرسی.
دوم ، رسیدگی به پرونده‌های فساد افرادی که دخالت در کارهای دولتی دارند یا به کوششهای سیاسی می‌پردازند.
ما برآنیم که کسانی که به این گونه کارها می‌پردازند باید صلاحیت داشته باشند. از دیده‌ی شرافت و خوشنامی و ایراندوستی پرونده‌ی پاکی داشته باشند. مثلاً آنچه بسیار بی‌معنیست آنکه فلان کس پرونده‌ی رشوه یا اختلاس (که تبرئه نشده) داشته و همچنان نامزد نمایندگی مجلس یا ریاست جمهوری گردد. ولی این بررسی را نه شورای نگهبان بلکه باید قضات خوشنام و پاکدامن دادگستری انجام دهند.
سوم ، باید سررشته و فرمانده گروههای فشار شناخته شده و اختیار از آنها گرفته شود. باید نظم و امنیت شهرها جز به نیروهای انتظامی با رخت رسمی به دیگری سپارده نشود. چون حکومت آنها را «آتش به اختیار» دانسته ، یک دولتی که بخواهد با آنان از در چشم‌پوشی درآید و جلوشان را نگیرد یکی از این دو حال را دارد : یا گمان دارد شترسواری دولا دولا میشود که پیشتر ثابت شده نمی‌شود ، یا اینکه خودش با گروههای فشار همراه و در پستی و ننگینی چنین رفتاری با حکومت شریک است. در این حال باید شاهد دوباره‌ی خونریزیهایی همچون کوی دانشگاه (1378) یا جنبش مهسا (1401) باشیم.
(دنباله‌ی این نوشتار فردا خواهد آمد)
🌸
اینست ما به آنها نپرداخته توجه خود را به گرفتاریهای ساده‌تری می‌دهیم که باری حزبها توانند چاره کنند. در زیر چند نمونه‌ای فهرست‌وار یاد می‌کنیم.
نخست ، از چادر و حجاب باید گفت. این را بیشتر مردم می‌دانند. امروز در هیچیک از کشورهای مسلمان (جز ایران و افغانستان پس از چیرگی طالبان) حجاب و چادر ناچاری نیست. جای پرسش است : آیا آنها از مسلمانی دور گردیده و گناه می‌کنند و تنها دو کشور ایران و افغانستان مسلمانند؟!.
گذشته از آن ، چنانکه در کتاب «خواهران و دختران ما» آمده ، در قرآن هیچ سخنی در این باره نیست.
همچنین باید پرسید : قانون برای مردمست یا مردم برای قانون؟!. حکومت ملایان می‌پندارد مردم برای قانونند. اینست با آنکه ده‌هزاران و صدهزاران کسان به ناچاری بودن حجاب اعتراض می‌کنند ، پاسخ آنان را با زندان و گلوله می‌دهد. از این دُژخیمی ننگینتر چه باشد؟!.. ولی اگر قانون برای مردمست ، این چگونه با خرد می‌سازد که مردمی را بزور قانون وادار به کاری کرد که هیچ سودی نیز از آن برنمی‌آید ـ تنها با این دروغ که در اسلام بوده یا به این عنوان که قانونی برای ناچاری بودن آن تصویب شده؟!. یک قانونی بویژه که چهل سال پیش گذارده شده ، بسیار محتملست که نادرست باشد. باید بار دیگر با توجه به ناخشنودی مردم ، بازنگری گردد. لیکن نه با این نمایندگانی که شورای نگهبان دست‌چین کرده ، بلکه با روشی مناسب همچون همه‌پرسی.
دوم ، رسیدگی به پرونده‌های فساد افرادی که دخالت در کارهای دولتی دارند یا به کوششهای سیاسی می‌پردازند.
ما برآنیم که کسانی که به این گونه کارها می‌پردازند باید صلاحیت داشته باشند. از دیده‌ی شرافت و خوشنامی و ایراندوستی پرونده‌ی پاکی داشته باشند. مثلاً آنچه بسیار بی‌معنیست آنکه فلان کس پرونده‌ی رشوه یا اختلاس (که تبرئه نشده) داشته و همچنان نامزد نمایندگی مجلس یا ریاست جمهوری گردد. ولی این بررسی را نه شورای نگهبان بلکه باید قضات خوشنام و پاکدامن دادگستری انجام دهند.
سوم ، باید سررشته و فرمانده گروههای فشار شناخته شده و اختیار از آنها گرفته شود. باید نظم و امنیت شهرها جز به نیروهای انتظامی با رخت رسمی به دیگری سپارده نشود. چون حکومت آنها را «آتش به اختیار» دانسته ، یک دولتی که بخواهد با آنان از در چشم‌پوشی درآید و جلوشان را نگیرد یکی از این دو حال را دارد : یا گمان دارد شترسواری دولا دولا میشود که پیشتر ثابت شده نمی‌شود ، یا اینکه خودش با گروههای فشار همراه و در پستی و ننگینی چنین رفتاری با حکومت شریک است. در این حال باید شاهد دوباره‌ی خونریزیهایی همچون کوی دانشگاه (1378) یا جنبش مهسا (1401) باشیم.
(دنباله‌ی این نوشتار فردا خواهد آمد)
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی دو از نه)
درمیانِ کارهای نیک رضاشاه مهمترینِ آنها ایمن گردانیدنِ کشورست. زیرا این نخستین چیزیست که از یک حکومت و فرمانروا خواسته میشود. پیش از او ایمنی از کشور برخاسته بود و مردمی که گزندهای ناایمنی را دیده بودند هوادار کسی شدند که توانست با کاردانی بسیار کشور را ایمن گرداند.
با اینهمه و با نیکیهای دیگر آن شاه ، او بدیهایی هم داشت و جا دارد در این پیشگفتار که سخن از انکیزیسیونست از انکیزیسیون زمان او نیز سخن بمیان آید. رضاشاه سود خود را در دیکتاتوری می‌دید. این بی‌پروایی بمشروطه و پارلمان ، بکشور زیان بزرگی رساند. خویهای پستی مانندِ چاپلوسی و دورویی بار دیگر همچون زمان پادشاهانِ قاجار رویید و بالید. یکی از میوه‌های پلید دیکتاتوری همانا انکیزیسیونست. از نخستین سالهای پادشاهی او ، خفقان کشور را فراگرفت و سپس سازمان یافت. یکی از پایه‌های انکیزیسیون ، وزارت فرهنگ و دیگری شهربانی بود. این دو ، نمایندگانی در «اداره‌ی سانسور» داشتند که در 1313 آغاز بکار کرده و از سال بعد بسختگیریهایی در زمینه‌ی انتشار کتاب و روزنامه‌ها دست گشود. در زمان او روزنامه‌های بسیاری بسته شدند و آزادیخواهانی دستگیر و زندانی گردیدند. برخی هم همچون شادروان دکتر اَرانی جان باختند.
با همه‌ی زیانهایی که دیکتاتوری و انکیزیسیونِ زمان او برای مردم داشت باز کارهای بزرگی که زمینه‌هایش پیش از رضاشاه آماده شده بود بدست او انجام گرفت. کسروی هر دو سوی داستان را بدیده دارد :
یکی از کارهای نیکی که باید در ایران انجام گیرد آنست که کسی یا کسانی با یک نظر پاک و بیغرضی کارهای رضاشاه پهلوی را بگفتگو و جستجو گزارند و نیک و بد همه را روشن گردانند. مردم درباره‌ی او از حقیقت بسیار دورند و نیکیها و بدیهای او را نمی‌دانند. زیرا آنچه در زمان خودش بود هر کاری می‌کرد چه در روزنامه‌ها و چه در مجلس شورا و چه در جاهای دیگر مورد ستایش می‌گردید و کسی زبان بخرده‌گیری نمی‌توانست گشود و آنچه اکنونست بی‌انصافانه از نیکیهای او نیز چشم‌پوشی می‌نمایند و پیاپی بشکایت و بدگویی می‌پردازند. بخصوص کسانی که در زمان او بزندان افتاده یا آسیب دیگری دیده‌اند که خودداری نمی‌توانند و از شکایت بازنمی‌ایستند.
ولی ما آرزومندیم این کسان رنجش و احساسات خود را در موضوع دخالت ندهند و درباره‌ی شاه گذشته چنانکه بدیها را بدیده می‌گیرند از نیکیها هم چشم نپوشند. نویسنده خود از کسانی هستم که از دیکتاتوری رضاشاه آسیب دیده‌ام. آشنایانم داستان بیرون آمدن مرا از عدلیه می‌دانند و جز خدا کسی نمی‌داند که آن داستان چه زیانهایی را بزندگانی من زد. گذشته از آنکه در زمان سرشهربانی بودن آیرُم در نتیجه‌ی یک بدگمانی بیجا نُه روز مرا در شهربانی نگه داشتند و همه‌ی کتابها و نوشته‌هایم را باداره‌ی آگاهی آورده و صفحه بصفحه جستجو کردند که بسیاری از آنها از میان رفت.
با اینحال من بخود حق نمی‌دهم در گفتگو از کارهای رضاشاه باین رنجش و آزردگی دخالت دهم. (1)
کسروی در همانجا با آنکه رضاشاه را برای پایمال گردانیدن مشروطه و قانونها ، سختگیری بآزادیخواهان و خفقان و دیگر بدیها نکوهش می‌کند درباره‌ی او بکوتاهی چنین داوری می‌کند :
رضاشاه به ایران نیکیهای بسیار کرد. خانخانی را از میان برداشت. بیست سال کشور را ایمن و آسوده راه برد ، بآبادی تهران و دیگر جاها کوشید ، بانک ملی بنیاد نهاد ، نظام وظیفه اجرا کرد ، بمردم رخت یکسان پوشانید [1307] ، زنان را از چادر و پیچه بیرون آورد[1314]. اینها هر یکی در حدود خود کارهای بزرگ و سودمندی است که باید بنام آن پادشاه در تاریخ بماند.
اگر کسانی سمتقو و اقبال‌السلطنه و شیخ خزعل و جهانشاه‌خان و امیرعشایر و بسیار امثال اینان را که بودند و هر یکی در یک گوشه‌ی مملکت فرمانروایی می‌کردند فراموش ننموده‌اند معنی این گفته‌ها را بهتر خواهند فهمید. (2)
من آگاهیهایی می‌دارم که در آخرهای دوره‌ی چهارم یا پنجم ، چند تنی از وزیران کمسیونی کرده‌اند در این زمینه که «مجلس مایه‌ی دردسری برای دولت شده ، در سیاست دخالت می‌کند ، احساسات نشان می‌دهد ، طرحهای پیشنهادی دولت را بیچون و چرا نمی‌پذیرد. باید اندیشه‌ای کرد و جلو گرفت». پس از سکالش و گفتگو چنین نقشه کشیده‌اند که «انتخابات در اختیار والیها و حاکمها باشد و کسانی را انتخاب کنند که فضول نباشند و اداره‌ی آگاهی بشایستگی آنان گواهی دهد». این نقشه را کشیده باین بس نکرده شاهکار دیگری بمیان آورده‌اند و آن اینکه «در هر دوره چند تنی از کسانِ بدنام را بنمایندگان قاتی کنند که مجلس نه تنها افزار بیکاره‌ای گردد ، آبرویش نیز رود و از دیده‌ها افتد». اینبوده که در همان دور ، تا آنجا که من دانسته‌ام یک دلخک خراسانی و یک دنبک‌زن تهرانی را بمیان نمایندگان آورده‌اند.
👇
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی دو از نه)
درمیانِ کارهای نیک رضاشاه مهمترینِ آنها ایمن گردانیدنِ کشورست. زیرا این نخستین چیزیست که از یک حکومت و فرمانروا خواسته میشود. پیش از او ایمنی از کشور برخاسته بود و مردمی که گزندهای ناایمنی را دیده بودند هوادار کسی شدند که توانست با کاردانی بسیار کشور را ایمن گرداند.
با اینهمه و با نیکیهای دیگر آن شاه ، او بدیهایی هم داشت و جا دارد در این پیشگفتار که سخن از انکیزیسیونست از انکیزیسیون زمان او نیز سخن بمیان آید. رضاشاه سود خود را در دیکتاتوری می‌دید. این بی‌پروایی بمشروطه و پارلمان ، بکشور زیان بزرگی رساند. خویهای پستی مانندِ چاپلوسی و دورویی بار دیگر همچون زمان پادشاهانِ قاجار رویید و بالید. یکی از میوه‌های پلید دیکتاتوری همانا انکیزیسیونست. از نخستین سالهای پادشاهی او ، خفقان کشور را فراگرفت و سپس سازمان یافت. یکی از پایه‌های انکیزیسیون ، وزارت فرهنگ و دیگری شهربانی بود. این دو ، نمایندگانی در «اداره‌ی سانسور» داشتند که در 1313 آغاز بکار کرده و از سال بعد بسختگیریهایی در زمینه‌ی انتشار کتاب و روزنامه‌ها دست گشود. در زمان او روزنامه‌های بسیاری بسته شدند و آزادیخواهانی دستگیر و زندانی گردیدند. برخی هم همچون شادروان دکتر اَرانی جان باختند.
با همه‌ی زیانهایی که دیکتاتوری و انکیزیسیونِ زمان او برای مردم داشت باز کارهای بزرگی که زمینه‌هایش پیش از رضاشاه آماده شده بود بدست او انجام گرفت. کسروی هر دو سوی داستان را بدیده دارد :
یکی از کارهای نیکی که باید در ایران انجام گیرد آنست که کسی یا کسانی با یک نظر پاک و بیغرضی کارهای رضاشاه پهلوی را بگفتگو و جستجو گزارند و نیک و بد همه را روشن گردانند. مردم درباره‌ی او از حقیقت بسیار دورند و نیکیها و بدیهای او را نمی‌دانند. زیرا آنچه در زمان خودش بود هر کاری می‌کرد چه در روزنامه‌ها و چه در مجلس شورا و چه در جاهای دیگر مورد ستایش می‌گردید و کسی زبان بخرده‌گیری نمی‌توانست گشود و آنچه اکنونست بی‌انصافانه از نیکیهای او نیز چشم‌پوشی می‌نمایند و پیاپی بشکایت و بدگویی می‌پردازند. بخصوص کسانی که در زمان او بزندان افتاده یا آسیب دیگری دیده‌اند که خودداری نمی‌توانند و از شکایت بازنمی‌ایستند.
ولی ما آرزومندیم این کسان رنجش و احساسات خود را در موضوع دخالت ندهند و درباره‌ی شاه گذشته چنانکه بدیها را بدیده می‌گیرند از نیکیها هم چشم نپوشند. نویسنده خود از کسانی هستم که از دیکتاتوری رضاشاه آسیب دیده‌ام. آشنایانم داستان بیرون آمدن مرا از عدلیه می‌دانند و جز خدا کسی نمی‌داند که آن داستان چه زیانهایی را بزندگانی من زد. گذشته از آنکه در زمان سرشهربانی بودن آیرُم در نتیجه‌ی یک بدگمانی بیجا نُه روز مرا در شهربانی نگه داشتند و همه‌ی کتابها و نوشته‌هایم را باداره‌ی آگاهی آورده و صفحه بصفحه جستجو کردند که بسیاری از آنها از میان رفت.
با اینحال من بخود حق نمی‌دهم در گفتگو از کارهای رضاشاه باین رنجش و آزردگی دخالت دهم. (1)
کسروی در همانجا با آنکه رضاشاه را برای پایمال گردانیدن مشروطه و قانونها ، سختگیری بآزادیخواهان و خفقان و دیگر بدیها نکوهش می‌کند درباره‌ی او بکوتاهی چنین داوری می‌کند :
رضاشاه به ایران نیکیهای بسیار کرد. خانخانی را از میان برداشت. بیست سال کشور را ایمن و آسوده راه برد ، بآبادی تهران و دیگر جاها کوشید ، بانک ملی بنیاد نهاد ، نظام وظیفه اجرا کرد ، بمردم رخت یکسان پوشانید [1307] ، زنان را از چادر و پیچه بیرون آورد[1314]. اینها هر یکی در حدود خود کارهای بزرگ و سودمندی است که باید بنام آن پادشاه در تاریخ بماند.
اگر کسانی سمتقو و اقبال‌السلطنه و شیخ خزعل و جهانشاه‌خان و امیرعشایر و بسیار امثال اینان را که بودند و هر یکی در یک گوشه‌ی مملکت فرمانروایی می‌کردند فراموش ننموده‌اند معنی این گفته‌ها را بهتر خواهند فهمید. (2)
من آگاهیهایی می‌دارم که در آخرهای دوره‌ی چهارم یا پنجم ، چند تنی از وزیران کمسیونی کرده‌اند در این زمینه که «مجلس مایه‌ی دردسری برای دولت شده ، در سیاست دخالت می‌کند ، احساسات نشان می‌دهد ، طرحهای پیشنهادی دولت را بیچون و چرا نمی‌پذیرد. باید اندیشه‌ای کرد و جلو گرفت». پس از سکالش و گفتگو چنین نقشه کشیده‌اند که «انتخابات در اختیار والیها و حاکمها باشد و کسانی را انتخاب کنند که فضول نباشند و اداره‌ی آگاهی بشایستگی آنان گواهی دهد». این نقشه را کشیده باین بس نکرده شاهکار دیگری بمیان آورده‌اند و آن اینکه «در هر دوره چند تنی از کسانِ بدنام را بنمایندگان قاتی کنند که مجلس نه تنها افزار بیکاره‌ای گردد ، آبرویش نیز رود و از دیده‌ها افتد». اینبوده که در همان دور ، تا آنجا که من دانسته‌ام یک دلخک خراسانی و یک دنبک‌زن تهرانی را بمیان نمایندگان آورده‌اند.
👇
کسانی که در این کمسیونِ خیانت بوده‌اند ، من نام سه تن را شناخته‌ام که چون هر سه مرده‌اند نامهاشان نمی‌برم. این نقشه را آنها کشیده‌اند و رضاشاه نیز پسندیده و روان گردانیده. رضاشاه در بیشتر کارها افزار دست اینان بوده. داستانی هم یاد می‌کنم برای آنکه شما بدانید دسته‌ی بدخواهان چه کارها کرده‌اند :
همان رضاشاه سفری بفارس کرده بوده. چون انتخابات نزدیک می‌شده والی فارس (که نامش هم می‌دانم و نمی‌گویم) در جلو شاه چنین عنوان می‌کند : «اهالی فارس از تصمیم اعلیحضرت باینکه نمایندگان با نظر دولت انتخاب شوند بسیار ممنونند. ولی درخواستی که از خاکپای همایونی می‌کنند آنست که اعلیحضرت اجازه فرمایند نمایندگان از خودِ اهالی باشند». شاه می‌گوید : «بسیار خوب ، با مسئولیت خودتان چند نفری را معین کنید».
آقای والی همین را دستاویز ساخته چند تنی را که خود می‌خواسته برمی‌گزیند. دو تن از آنان که من شناختم بازرگانان بسیار پولدار می‌بودند و هر کدام نزدیک به هفتاد سال می‌داشتند. چنانکه گفته می‌شد هر کدام پول گزافی داده و نمایندگی را خریده و شرط «ضمن‌العقدی» شده بود که «فضولی» ننمایند. (3)
آری ، اینها از بدیهای رضاشاه (و سیاستمداران زمانِ او) است و نه چیزهایی که بتوان از آنها چشم پوشید. لیکن کارهای بزرگی هم که بدست او انجام گرفته نه چیزهاییست که فراموش شود. با آنکه در این هشتاد و اند سال آگاهیهای دیگری از تاریخ آن دوره بدست آمده که پیشتر بآنها دسترس نمی‌بود لیکن با اینحال گویا بدانسان که کسروی آرزو می‌کرده هنوز باید کسی یا کسانی دست بکار شوند و پیشامدهای تاریخی آن دوره را نیک بکاوند و «با یک نظر پاک و بیغرضی» جستجو و داوری کنند.
پانوشتها :
1ـ پرچم روزانه ، شماره‌ی 129 ، گفتار «درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه».
2ـ همانجا.
3ـ کسروی ، یکم دیماه 1323 ، ص 12 و 13.
🌸
همان رضاشاه سفری بفارس کرده بوده. چون انتخابات نزدیک می‌شده والی فارس (که نامش هم می‌دانم و نمی‌گویم) در جلو شاه چنین عنوان می‌کند : «اهالی فارس از تصمیم اعلیحضرت باینکه نمایندگان با نظر دولت انتخاب شوند بسیار ممنونند. ولی درخواستی که از خاکپای همایونی می‌کنند آنست که اعلیحضرت اجازه فرمایند نمایندگان از خودِ اهالی باشند». شاه می‌گوید : «بسیار خوب ، با مسئولیت خودتان چند نفری را معین کنید».
آقای والی همین را دستاویز ساخته چند تنی را که خود می‌خواسته برمی‌گزیند. دو تن از آنان که من شناختم بازرگانان بسیار پولدار می‌بودند و هر کدام نزدیک به هفتاد سال می‌داشتند. چنانکه گفته می‌شد هر کدام پول گزافی داده و نمایندگی را خریده و شرط «ضمن‌العقدی» شده بود که «فضولی» ننمایند. (3)
آری ، اینها از بدیهای رضاشاه (و سیاستمداران زمانِ او) است و نه چیزهایی که بتوان از آنها چشم پوشید. لیکن کارهای بزرگی هم که بدست او انجام گرفته نه چیزهاییست که فراموش شود. با آنکه در این هشتاد و اند سال آگاهیهای دیگری از تاریخ آن دوره بدست آمده که پیشتر بآنها دسترس نمی‌بود لیکن با اینحال گویا بدانسان که کسروی آرزو می‌کرده هنوز باید کسی یا کسانی دست بکار شوند و پیشامدهای تاریخی آن دوره را نیک بکاوند و «با یک نظر پاک و بیغرضی» جستجو و داوری کنند.
پانوشتها :
1ـ پرچم روزانه ، شماره‌ی 129 ، گفتار «درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه».
2ـ همانجا.
3ـ کسروی ، یکم دیماه 1323 ، ص 12 و 13.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 2ـ کیشهایی که امروز هست همه گمراهیست (یک از یک)
تا اینجاست سخن حقیقتگو. چنانکه گفتیم اینگونه پرسشها و خرده‌گیریها در پیرامون دین فراوان رسیده. از روزی که کتاب «راه رستگاری» را بیرون داده‌ایم پیاپی اینگونه پرسشها می‌رسد ، و ما پرهیز می‌داریم که آنها را در پیمان چاپ کنیم و بپاسخی پردازیم. چه می‌دانیم که هر چیزی که بسخن‌بازی افتاد بجایی نرسد.
ما در این راه که می‌کوشیم سه سخن بیشتر نمی‌داریم. زیرا می‌گوییم : این پراکندگیها شرق را پایمال ساخته و می‌باید بچاره‌ی آنها کوشید. می‌گوییم : چاره جز راستیها (حقایق) را بدست آوردن و همگی آنها را پذیرفتن نیست. می‌گوییم : براستیها جز براهنمایی خرد نتوان رسید.
این سه سخنیست که ما می‌گوییم و هر کس از خِرد و غیرت بهره دارد باید اینها را پذیرد و با ما همراه گردد و جای هیچ گفتگوی دیگر نیست.
لیکن چه باید گفت بکسانی که هیچگاه در این زمینه‌ها نباشند و آزادی و سرفرازی توده‌ها و پیشرفت کار زندگانی ، و آسایش و خرسندی مردم و اینگونه عنوانها در نزد آنان دارای ارجی نیست. یکمشت درماندگانی که سخنانی را که شنیده و یا خوانده‌اند در دلهای خود جا داده‌اند و از هیچ راهی نمی‌خواهند دست از آنها بردارند و همه چیز را فدای این نادانیهای خود می‌سازند. خیره‌رویانی که همینکه سخنی را با دانسته‌های خود ناسازگار دیدند برآشوبند و بیفرهنگانه به پیکار برخیزند و اگر ده بار خطاشان روشن گردد شکست بخود راه ندهند. ناسپاسانی که هر زمان که با ما به پیکار برمی‌خیزند می‌بینیم سخنانی را که هرگز نمی‌دانستند و از پیمان یاد گرفته‌اند به رخ ما می‌کشند و هیچ بروی خود نمی‌آورند.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 2ـ کیشهایی که امروز هست همه گمراهیست (یک از یک)
تا اینجاست سخن حقیقتگو. چنانکه گفتیم اینگونه پرسشها و خرده‌گیریها در پیرامون دین فراوان رسیده. از روزی که کتاب «راه رستگاری» را بیرون داده‌ایم پیاپی اینگونه پرسشها می‌رسد ، و ما پرهیز می‌داریم که آنها را در پیمان چاپ کنیم و بپاسخی پردازیم. چه می‌دانیم که هر چیزی که بسخن‌بازی افتاد بجایی نرسد.
ما در این راه که می‌کوشیم سه سخن بیشتر نمی‌داریم. زیرا می‌گوییم : این پراکندگیها شرق را پایمال ساخته و می‌باید بچاره‌ی آنها کوشید. می‌گوییم : چاره جز راستیها (حقایق) را بدست آوردن و همگی آنها را پذیرفتن نیست. می‌گوییم : براستیها جز براهنمایی خرد نتوان رسید.
این سه سخنیست که ما می‌گوییم و هر کس از خِرد و غیرت بهره دارد باید اینها را پذیرد و با ما همراه گردد و جای هیچ گفتگوی دیگر نیست.
لیکن چه باید گفت بکسانی که هیچگاه در این زمینه‌ها نباشند و آزادی و سرفرازی توده‌ها و پیشرفت کار زندگانی ، و آسایش و خرسندی مردم و اینگونه عنوانها در نزد آنان دارای ارجی نیست. یکمشت درماندگانی که سخنانی را که شنیده و یا خوانده‌اند در دلهای خود جا داده‌اند و از هیچ راهی نمی‌خواهند دست از آنها بردارند و همه چیز را فدای این نادانیهای خود می‌سازند. خیره‌رویانی که همینکه سخنی را با دانسته‌های خود ناسازگار دیدند برآشوبند و بیفرهنگانه به پیکار برخیزند و اگر ده بار خطاشان روشن گردد شکست بخود راه ندهند. ناسپاسانی که هر زمان که با ما به پیکار برمی‌خیزند می‌بینیم سخنانی را که هرگز نمی‌دانستند و از پیمان یاد گرفته‌اند به رخ ما می‌کشند و هیچ بروی خود نمی‌آورند.
🌸
🔶 انتخابات ریاست جمهوری در سال 1403
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 (دو از سه)
چهارم ، درباره‌ی شوراهای روستایی ، شهری و استانی باید اصول 100 تا 106 قانون اساسی بازنوشته شود بدینسان که شوراها جز نظارت و اعتراض به تصمیم‌گیری وزارتخانه‌ها ، حق برخی اقدامات اصلاحی نیز داشته باشند. گذشته از اینها هر استانی بتواند یک سهم از مالیات آنجا را برای مصالح خود صرف کند. (1)
این جز بیدادگری نیست که هیچ سهمی از مالیات استانها به مردم آنجا داده نشده و مالیات‌دهندگان هیچ دخالتی در خرج شدن آن نداشته باشند. این را هر کسی می‌فهمد که چنین رفتاری ستمگرانه و سرچشمه‌ی دشمنیهاست ـ مگر آزمندِ پولپرست که به عواقب آن توجه ندارد.
پنجم ، باید دمکراسی را از ماکت آن جدا گردانید و به معنی درست آن شناخت. اینکه کشوری قانون اساسی داشته باشد یا انتخابات برگزار کند ، مجلس داشته و قانون‌گزاری کند ، اینها و مانند اینها هیچ یک به معنی دمکراسی نیست.
باید جلو یک بخش از فریبکاریها را با بازنمودن معنی درست دمکراسی گرفت. نزدیک به 120 سال از مشروطه گرفتن ایرانیان گذشته ولی صدیک مردم معنی درست مشروطه یا دمکراسی را نمی‌دانند. این وضع باید بیکبار عوض شود.
«مشروطه تنها بودن قانونها و مجلس شورا نیست. مشروطه به یک معنی عالیتر دیگریست. مشروطه معنایش آنست که یک توده می‌خواهد خودش کارهای خود را اداره کند. می‌خواهد کسی باو فرمان نراند.
برای آنکه سخن روشن باشد باید دانست ما در زندگانی دو رشته کارها داریم : یکی کارهای خصوصی ، دیگری کارهای عمومی. مثلاً ما باید خانه داشته باشیم ، خواربار تهیه کنیم ، رخت خریم ، کفش خریم ، اگر ناخوش شدیم بنزد پزشک رویم. اینها کارهاییست که هر خانواده‌ای خودش برای خودش انجام می‌دهد. ولی بدیهیست که زندگانی تنها با اینها نمی‌چرخد. به یک رشته کارهای دیگری هم نیاز هست. ما در این شهر که هستیم باید آن را پاکیزه داریم ، باید دزدان را مانع شویم ، از شیوع بیماریها جلو گیریم ، عدلیه‌ای باشد که اگر دو کس دعوا داشتند بآنجا رجوع کنند ، راهها امنیت می‌خواهد تا کاروانها بیایند و بروند ، باید با کشورهای همسایه رابطه داشته باشیم و پیمانها بندیم. باین رشته کارها نیز نیاز هست و اینهاست که ما کارهای عمومی یا کارهای کشوری می‌نامیم.
در زمانهای گذشته این کارها به یک تن سپرده می‌شد و او پادشاه بود که با میل و اراده‌ی خود کشور را اداره می‌کرد ، بمردم نیز فرمان می‌راند. مردم او را «سایه‌ی خدا» می‌شناختند و فرمان می‌بردند و تکلیفی هم نداشتند. باین‌معنی مردم در آن روز نه اراده و اختیاری در کارهای کشور داشتند و نه مسئول بودند. مسئول تنها پادشاه بود.
این ترتیب هزارها سال در جریان بوده تا خردمندانی برخاسته و چنین گفته‌اند : چرا یک تن بدیگران فرمان راند؟!.. چرا مردم خودشان کارهای کشور را اداره نکنند؟!.. اینها را گفته با دلیل ثابت کرده‌اند که یک پادشاه هر قدر هوشیار و خردمند باشد نخواهد توانست مصالح کشور را چنانکه شایسته است تشخیص دهد ، نخواهد توانست کارها را از راهش بانجام رساند.
در نتیجه‌ی این مشروطه پیدا شده. باین‌معنی این حرفها در مردم تأثیر کرده که در همه جا بشورش برخاسته و دستگاه استبدادی پادشاهان را برانداخته خودشان رشته‌ی کارهای کشور را بدست گرفته‌اند.
پس در مشروطه افراد خودشان کارهای کشور را اداره می‌کنند. هر فردی از ایشان مسئولیتی بگردن دارد ، هر فردی باید بکشور و کارهای آن علاقه‌مند باشد و هر زمان که نیاز افتاد از فداکاری با جان و مال بازنایستد. این وظیفه‌ی اوست ، این باو واجب است.
ولی در ایران کم‌کسی مشروطه را باین معنی فهمیده. کم‌کسی خود را در برابر کشور و توده مسئول می‌داند. اگر حقیقت را بخواهیم کسانی که در ایران پیشگام شدند و مشروطه را روان گردانیدند ، آنها نیز مشروطه را باین معنی نمی‌دانستند. اینست نخواسته‌اند بمردم نیز بفهمانند.
به هر حال در ایران امروز یکی از کارهای بسیار مهم اینست که کتابچه‌ها نوشته شود و سخنرانیها در رادیو بعمل آید و بمردم معنی مشروطه فهمانیده شود. مشروطه والاترین شکل حکومت است. امروز بیشتری از توده‌های پیشرفته و بزرگ جهان ـ از کشورهای متحده‌ی آمریکا و انگلستان و فرانسه و دیگران ـ با مشروطه (2) اداره می‌شوند. اینها باید بمردم فهمانیده شود.
فهمیدن مردم معنی مشروطه را و علاقه‌مندی آنها بکشور و کارهای کشوری تأثیر محسوس خواهد داشت و بسیاری از دشواریهای امروزی را آسان خواهد گردانید». (امروز چاره چیست؟ ص 45 ، 1324)
باید این را فهمانید که همان یک اصل ولایت فقیه در قانون اساسی به تنهایی باعث است که روی هم رفته‌ی این دستگاههای عریض و طویل مجلس و دولت و قوه‌ی قضاییه دیگر نه دمکراسی بلکه دیکتاتوری می‌باشد.
👇
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 (دو از سه)
چهارم ، درباره‌ی شوراهای روستایی ، شهری و استانی باید اصول 100 تا 106 قانون اساسی بازنوشته شود بدینسان که شوراها جز نظارت و اعتراض به تصمیم‌گیری وزارتخانه‌ها ، حق برخی اقدامات اصلاحی نیز داشته باشند. گذشته از اینها هر استانی بتواند یک سهم از مالیات آنجا را برای مصالح خود صرف کند. (1)
این جز بیدادگری نیست که هیچ سهمی از مالیات استانها به مردم آنجا داده نشده و مالیات‌دهندگان هیچ دخالتی در خرج شدن آن نداشته باشند. این را هر کسی می‌فهمد که چنین رفتاری ستمگرانه و سرچشمه‌ی دشمنیهاست ـ مگر آزمندِ پولپرست که به عواقب آن توجه ندارد.
پنجم ، باید دمکراسی را از ماکت آن جدا گردانید و به معنی درست آن شناخت. اینکه کشوری قانون اساسی داشته باشد یا انتخابات برگزار کند ، مجلس داشته و قانون‌گزاری کند ، اینها و مانند اینها هیچ یک به معنی دمکراسی نیست.
باید جلو یک بخش از فریبکاریها را با بازنمودن معنی درست دمکراسی گرفت. نزدیک به 120 سال از مشروطه گرفتن ایرانیان گذشته ولی صدیک مردم معنی درست مشروطه یا دمکراسی را نمی‌دانند. این وضع باید بیکبار عوض شود.
«مشروطه تنها بودن قانونها و مجلس شورا نیست. مشروطه به یک معنی عالیتر دیگریست. مشروطه معنایش آنست که یک توده می‌خواهد خودش کارهای خود را اداره کند. می‌خواهد کسی باو فرمان نراند.
برای آنکه سخن روشن باشد باید دانست ما در زندگانی دو رشته کارها داریم : یکی کارهای خصوصی ، دیگری کارهای عمومی. مثلاً ما باید خانه داشته باشیم ، خواربار تهیه کنیم ، رخت خریم ، کفش خریم ، اگر ناخوش شدیم بنزد پزشک رویم. اینها کارهاییست که هر خانواده‌ای خودش برای خودش انجام می‌دهد. ولی بدیهیست که زندگانی تنها با اینها نمی‌چرخد. به یک رشته کارهای دیگری هم نیاز هست. ما در این شهر که هستیم باید آن را پاکیزه داریم ، باید دزدان را مانع شویم ، از شیوع بیماریها جلو گیریم ، عدلیه‌ای باشد که اگر دو کس دعوا داشتند بآنجا رجوع کنند ، راهها امنیت می‌خواهد تا کاروانها بیایند و بروند ، باید با کشورهای همسایه رابطه داشته باشیم و پیمانها بندیم. باین رشته کارها نیز نیاز هست و اینهاست که ما کارهای عمومی یا کارهای کشوری می‌نامیم.
در زمانهای گذشته این کارها به یک تن سپرده می‌شد و او پادشاه بود که با میل و اراده‌ی خود کشور را اداره می‌کرد ، بمردم نیز فرمان می‌راند. مردم او را «سایه‌ی خدا» می‌شناختند و فرمان می‌بردند و تکلیفی هم نداشتند. باین‌معنی مردم در آن روز نه اراده و اختیاری در کارهای کشور داشتند و نه مسئول بودند. مسئول تنها پادشاه بود.
این ترتیب هزارها سال در جریان بوده تا خردمندانی برخاسته و چنین گفته‌اند : چرا یک تن بدیگران فرمان راند؟!.. چرا مردم خودشان کارهای کشور را اداره نکنند؟!.. اینها را گفته با دلیل ثابت کرده‌اند که یک پادشاه هر قدر هوشیار و خردمند باشد نخواهد توانست مصالح کشور را چنانکه شایسته است تشخیص دهد ، نخواهد توانست کارها را از راهش بانجام رساند.
در نتیجه‌ی این مشروطه پیدا شده. باین‌معنی این حرفها در مردم تأثیر کرده که در همه جا بشورش برخاسته و دستگاه استبدادی پادشاهان را برانداخته خودشان رشته‌ی کارهای کشور را بدست گرفته‌اند.
پس در مشروطه افراد خودشان کارهای کشور را اداره می‌کنند. هر فردی از ایشان مسئولیتی بگردن دارد ، هر فردی باید بکشور و کارهای آن علاقه‌مند باشد و هر زمان که نیاز افتاد از فداکاری با جان و مال بازنایستد. این وظیفه‌ی اوست ، این باو واجب است.
ولی در ایران کم‌کسی مشروطه را باین معنی فهمیده. کم‌کسی خود را در برابر کشور و توده مسئول می‌داند. اگر حقیقت را بخواهیم کسانی که در ایران پیشگام شدند و مشروطه را روان گردانیدند ، آنها نیز مشروطه را باین معنی نمی‌دانستند. اینست نخواسته‌اند بمردم نیز بفهمانند.
به هر حال در ایران امروز یکی از کارهای بسیار مهم اینست که کتابچه‌ها نوشته شود و سخنرانیها در رادیو بعمل آید و بمردم معنی مشروطه فهمانیده شود. مشروطه والاترین شکل حکومت است. امروز بیشتری از توده‌های پیشرفته و بزرگ جهان ـ از کشورهای متحده‌ی آمریکا و انگلستان و فرانسه و دیگران ـ با مشروطه (2) اداره می‌شوند. اینها باید بمردم فهمانیده شود.
فهمیدن مردم معنی مشروطه را و علاقه‌مندی آنها بکشور و کارهای کشوری تأثیر محسوس خواهد داشت و بسیاری از دشواریهای امروزی را آسان خواهد گردانید». (امروز چاره چیست؟ ص 45 ، 1324)
باید این را فهمانید که همان یک اصل ولایت فقیه در قانون اساسی به تنهایی باعث است که روی هم رفته‌ی این دستگاههای عریض و طویل مجلس و دولت و قوه‌ی قضاییه دیگر نه دمکراسی بلکه دیکتاتوری می‌باشد.
👇
شما همین یک کار ساده (بازنمودن معنی درست دمکراسی) را ببینید که نزدیک به 120 سالست کسی به آن برنخاسته و بهتر بگوییم بزرگان کشور یا خود ندانسته یا پشت گوش انداخته‌اند. در حالی که این یکی از ساده‌ترین کارهاست که هر حزب راست و درستی می‌تواند به آن بپردازد و این کاستی را از میان بردارد. در جایی که چنین کار بنیادی روی زمین مانده ، همه سخن از «توسعه» می‌رانند.
ششم ، باید احزاب شکل قانونی بیابند. از بی‌معنی‌ترین کارها یکی اینست که در یک کشوری حزب نباشد. خواست ما حزب به معنی راست آنست که از یکسو مردم را راه برد و به آنها رشد سیاسی و بینش دهد و از سوی دیگر مردم آن را راه برند و بر کارهایش نظارت کنند.
باید حزبی باشد که اعضای آن گذشته از نیکنام و پاک بودن ، گرفتاریهای کشور و راه چاره به آنها را شناخته و بر سر آن دست یکی گردانیده تنها سود مردم و کشور را بدیده گرفته به چاره‌ی اینها بکوشد؟!.
باید یک حزب راست و درستی باشد ، آرمانهایش درخور پذیرفتن باشد و برنامه‌ی خود را از روز نخست آشکار بگوید و دیرزمانی به شرح آن بپردازد. خواست و رفتارهاش چنان شفاف باشد که مردم حزب را خوب بشناسند تا به نماینده یا نامزد او از همین راه اطمینان یابند و رای دهند.
امروز که جمعیت شهرها با صدهزارها و میلیونها شمارده میشود و از کارهای بسیار دشوار شناختن آدمهاست ، مردم یک نماینده‌ی مجلس را چگونه بشناسند و از پاکدامنی و کاردانی او بیگمان گردند؟! آیا نه آنست که باید نمایندگان را از راه حزب بشناسند و حزب ضامن رفتارهای آنان باشد؟! اگر نیک از کار درآیند به آبروی حزب بیفزایند و اگر بد درآیند از آبروی حزب بکاهند. این یکی از سودهای حزب است.
در جایی که چنان حزبی نیست ، اساساً انتخابات چه معنایی دارد؟! در جایی که نه حزب هست و نه رسانه‌های آزاد که پیشینه‌ی افراد و نیز برنامه‌ی نامزدها روشن باشد ، مردم به چه اطمینانی به کسی که «مستقل» به میدان آمده و برنامه‌اش را نمی‌دانند و خودش را نیک نمی‌شناسند رای دهند؟!
آن حزبهای یک‌شبه که چند تنی برای سودهای خود با برگزیدن نامی برپا کرده و زیر آن نام تا روز انتخابات بوده و سپس ناپدید می‌شدند مورد نظر ما نیست. هشتاد سال پیش گفته شده که حزبهایی که در ایران در چهل سال پس ازمشروطه پدیدار شده بیش از همه‌ی حزبهایی بوده که در چند صد سال دوره‌ی دمکراسی در انگلستان برپا شده. ببینید در این هشتاد سال چه شماری به آن حزبهای صوری افزوده شده. (3)
چنانکه در مورد دوم آمد در اینجا نیز باید اجازه‌ی برپا کردن حزب تنها به افراد پاکدامن و ایرانخواه داده شود. همین دو مورد آخر (معنی دمکراسی ، حزب و کوشش سیاسی از راه حزبها) را از این نظر مهم می‌دانیم که باری مردم با مفاهیم بنیادی دمکراسی آشنا شوند و چنین نباشد که یک ماکت دمکراسی را بجای اصل آن نشان دهند و به رخشان کشند.
دیگر سخنان بماند ، بیاییم درباره‌ی همین‌ها گفتگو کنیم. اینها شش قلم از خواستهای ما و کوتاهشده‌ی سخنانی بود که به انتخابات مربوط است. ما گذشته از دهها نوشتار درباره‌ی گرفتاریهای اندیشه‌ای که به آنها اشاره کردیم برای چاره به آنها در زمینه‌ی اقتصاد ، فرهنگ ، سیاست و راه زندگانی نوشتارهای بسیار داشته و در این کانال آورده‌ایم.
(دنباله‌ی این نوشتار فردا خواهد آمد)
پانوشتها (همه از ماست) :
1ـ شرح کامل در این باره را در کتاب «امروز چاره چیست؟» بخش چهارم بخوانید.
2ـ مشروطه جز بمعنی دمکراسی نیست ، چنانکه در همین کتاب ده بار بیشتر این معنی بکار رفته است. امروز کسانی مشروطه را شیوه‌ی کشورداری‌ای همچون انگلستان می‌پندارند که در آن پادشاه با سمت تشریفاتی هست ولی کارها در دست پارلمان می‌باشد. این غلط‌فهمی جز از راه تبلیغ رژیم پادشاهی پدید نیامده.
چنانکه در صفحه‌ی 36 و همین صفحه بروشنی بازنموده شده در مشروطه مردم نیازی به پادشاه ندارند. به این نتیجه رسیده‌اند که خودشان می‌توانند کشور را راه برند.
3ـ معنی درست حزب و شرح مفصلتر آن را در کتاب «امروز چاره چیست؟» بخوانید.
🌸
ششم ، باید احزاب شکل قانونی بیابند. از بی‌معنی‌ترین کارها یکی اینست که در یک کشوری حزب نباشد. خواست ما حزب به معنی راست آنست که از یکسو مردم را راه برد و به آنها رشد سیاسی و بینش دهد و از سوی دیگر مردم آن را راه برند و بر کارهایش نظارت کنند.
باید حزبی باشد که اعضای آن گذشته از نیکنام و پاک بودن ، گرفتاریهای کشور و راه چاره به آنها را شناخته و بر سر آن دست یکی گردانیده تنها سود مردم و کشور را بدیده گرفته به چاره‌ی اینها بکوشد؟!.
باید یک حزب راست و درستی باشد ، آرمانهایش درخور پذیرفتن باشد و برنامه‌ی خود را از روز نخست آشکار بگوید و دیرزمانی به شرح آن بپردازد. خواست و رفتارهاش چنان شفاف باشد که مردم حزب را خوب بشناسند تا به نماینده یا نامزد او از همین راه اطمینان یابند و رای دهند.
امروز که جمعیت شهرها با صدهزارها و میلیونها شمارده میشود و از کارهای بسیار دشوار شناختن آدمهاست ، مردم یک نماینده‌ی مجلس را چگونه بشناسند و از پاکدامنی و کاردانی او بیگمان گردند؟! آیا نه آنست که باید نمایندگان را از راه حزب بشناسند و حزب ضامن رفتارهای آنان باشد؟! اگر نیک از کار درآیند به آبروی حزب بیفزایند و اگر بد درآیند از آبروی حزب بکاهند. این یکی از سودهای حزب است.
در جایی که چنان حزبی نیست ، اساساً انتخابات چه معنایی دارد؟! در جایی که نه حزب هست و نه رسانه‌های آزاد که پیشینه‌ی افراد و نیز برنامه‌ی نامزدها روشن باشد ، مردم به چه اطمینانی به کسی که «مستقل» به میدان آمده و برنامه‌اش را نمی‌دانند و خودش را نیک نمی‌شناسند رای دهند؟!
آن حزبهای یک‌شبه که چند تنی برای سودهای خود با برگزیدن نامی برپا کرده و زیر آن نام تا روز انتخابات بوده و سپس ناپدید می‌شدند مورد نظر ما نیست. هشتاد سال پیش گفته شده که حزبهایی که در ایران در چهل سال پس ازمشروطه پدیدار شده بیش از همه‌ی حزبهایی بوده که در چند صد سال دوره‌ی دمکراسی در انگلستان برپا شده. ببینید در این هشتاد سال چه شماری به آن حزبهای صوری افزوده شده. (3)
چنانکه در مورد دوم آمد در اینجا نیز باید اجازه‌ی برپا کردن حزب تنها به افراد پاکدامن و ایرانخواه داده شود. همین دو مورد آخر (معنی دمکراسی ، حزب و کوشش سیاسی از راه حزبها) را از این نظر مهم می‌دانیم که باری مردم با مفاهیم بنیادی دمکراسی آشنا شوند و چنین نباشد که یک ماکت دمکراسی را بجای اصل آن نشان دهند و به رخشان کشند.
دیگر سخنان بماند ، بیاییم درباره‌ی همین‌ها گفتگو کنیم. اینها شش قلم از خواستهای ما و کوتاهشده‌ی سخنانی بود که به انتخابات مربوط است. ما گذشته از دهها نوشتار درباره‌ی گرفتاریهای اندیشه‌ای که به آنها اشاره کردیم برای چاره به آنها در زمینه‌ی اقتصاد ، فرهنگ ، سیاست و راه زندگانی نوشتارهای بسیار داشته و در این کانال آورده‌ایم.
(دنباله‌ی این نوشتار فردا خواهد آمد)
پانوشتها (همه از ماست) :
1ـ شرح کامل در این باره را در کتاب «امروز چاره چیست؟» بخش چهارم بخوانید.
2ـ مشروطه جز بمعنی دمکراسی نیست ، چنانکه در همین کتاب ده بار بیشتر این معنی بکار رفته است. امروز کسانی مشروطه را شیوه‌ی کشورداری‌ای همچون انگلستان می‌پندارند که در آن پادشاه با سمت تشریفاتی هست ولی کارها در دست پارلمان می‌باشد. این غلط‌فهمی جز از راه تبلیغ رژیم پادشاهی پدید نیامده.
چنانکه در صفحه‌ی 36 و همین صفحه بروشنی بازنموده شده در مشروطه مردم نیازی به پادشاه ندارند. به این نتیجه رسیده‌اند که خودشان می‌توانند کشور را راه برند.
3ـ معنی درست حزب و شرح مفصلتر آن را در کتاب «امروز چاره چیست؟» بخوانید.
🌸
🔶 انتخابات ریاست جمهوری در سال 1403
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 (سه از سه)
با چنین دیباچه‌ای به گفتگوی انتخابات بازگردیم. ما می‌پرسیم کدام یک از اینها را یک تن به تنهایی می‌تواند به انجام رساند؟! مثلاً همان شماره‌ی یک ، موضوع آزادی حجاب را بدیده گیرید. همین آقایان نامزدها هیچ یک نمی‌یارست در آن باره روشن سخن براند. مثلاً بگوید : من اگر به ریاست جمهوری برسم ، گشتهای ارشاد را برخواهم چید.
دومی را بدیده گیریم. آیا کدام یک از نامزدها خواهد یارست پرونده‌ی فاسدان را رو کند؟! این گذشته از آنست که باید کارنامه‌ی خودش پاک بوده و پرونده‌ای از فساد نداشته باشد. دوره‌ی احمدی‌نژاد فراموش نشده که با همین عنوان از مردم رای گرفت که فاسدان را بشناساند و دمادم هم ژست فاش کردن می‌گرفت و «بگم ، بگم؟» اش گوشها را پر کرده بود. ولی آیا کاری توانست؟!..
سومی را که شناسایی فرمانده و اعضای گروه فشار و پراکندن آنان و به دادگاه سپاردن بزهکاران است بدیده گیرید ، آیا این آقایان ، اگرچه دست بدست هم دهند ، می‌توانند کاری کنند؟!
دیگر کارها هم به همین سان است. از اینروست که ما هیچ امیدی به این کسان و این انتخابات نداریم. ما آن را نمایشی می‌دانیم. اساساً از دمکراسیِ ماکتی جز یک رشته نمایش و وانمودهای تصنعی انتظار نمی‌توان داشت.
آن قانون اساسی که همه گونه ایراد برآن وارد است بویژه با اصل پنجم (ولایت فقیه) و اصلهای پیوسته با آن جایی برای دمکراسی باز نگذاشته. از آنسو ، این انتخابات با نظارت استصوابی و رد صلاحیتِ فله‌ای دیگر نه انتخاب بلکه انتصاب است. آن مجلسی که خود به تنهایی نمی‌تواند قانون بگذارد و باید رای شورایی و مجمعی را پشتیبان خود داشته باشد و گذشته از اینها ، حکم حکومتی هم خلاف رایش صادر نشود ، این دیگر مجلس نمایندگان مردم نیست. این انجمنی است از نمایندگان همانها که سود خویش را جلوتر از سود و رفاه مردم می‌گیرند.
در چنین سیستمی رای دادن گرهی از زندگانی مردم نمی‌گشاید ولی گره بزرگی را از حکومت می‌گشاید ـ چنانکه خود بارها این را بزبان آورده‌اند.
اکنون از دیدگاه دیگری به این انتخابات که پس از پیشامدهای جانسوز سال 1401 برگزار میشود بنگریم. همه می‌دانند که شرکت نکردن در انتخابات یک پیامی به حکومت دارد. حکومتی که هر گونه آزادی را از مردم گرفته و انکیزیسیون ملایی براه انداخته و دمادم دگراندیشان را به زندان و طناب دار می‌سپارد ، و مردم را صالح به همه‌پرسی هم نمی‌داند ، مردم چه گفتگویی با او می‌توانند؟!. اینست با رفتار خود به او پیامهایی می‌دهند. از جمله‌ی آن پیامها اینهاست : «ما تو را به رسمیت نمی‌شناسیم» ، «تو به اعتماد ما خیانت کرده‌ای و این بخشودنی نیست» ، «پاسخ اعتراض مردم با گلوله و زندان نیست ، اینها جز ستمگری و وحشیگری نبوده و نیست».
اینها برخی از پیامهای شرکت نکردن در انتخابات است. مردم می‌کوشند این بار از این راه سخنانشان را به گوش حکومت و جهانیان برسانند.
ما می‌بینیم اگر در انتخابات شرکت شود این پیامهای مردم همچون دیگر حقوق ایشان پایمال خواهد شد و به گوش کسی نخواهد رسید. جهانیان هم از این مردم دمدمکی در شگفت خواهند شد. خواهند پرسید : این چگونه مردمیند که با آنهمه کشتاری که از ایشان شد ، هنوز پای صندوقهای رایی می‌روند که همان ستمگران برایشان ساخته‌اند؟!.
می‌خواهیم بگوییم شرکت در انتخابات ، سخنان بر حق مردم را درمیان غوغای رقابتهای انتخاباتی گم و خفه نمودن است. تأیید رفتارهای پست و ناجوانمردانه‌ی حکومت است. جری کردن آنست. فشنگ به تفنگ آنها گذاردن است.
👇
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 (سه از سه)
با چنین دیباچه‌ای به گفتگوی انتخابات بازگردیم. ما می‌پرسیم کدام یک از اینها را یک تن به تنهایی می‌تواند به انجام رساند؟! مثلاً همان شماره‌ی یک ، موضوع آزادی حجاب را بدیده گیرید. همین آقایان نامزدها هیچ یک نمی‌یارست در آن باره روشن سخن براند. مثلاً بگوید : من اگر به ریاست جمهوری برسم ، گشتهای ارشاد را برخواهم چید.
دومی را بدیده گیریم. آیا کدام یک از نامزدها خواهد یارست پرونده‌ی فاسدان را رو کند؟! این گذشته از آنست که باید کارنامه‌ی خودش پاک بوده و پرونده‌ای از فساد نداشته باشد. دوره‌ی احمدی‌نژاد فراموش نشده که با همین عنوان از مردم رای گرفت که فاسدان را بشناساند و دمادم هم ژست فاش کردن می‌گرفت و «بگم ، بگم؟» اش گوشها را پر کرده بود. ولی آیا کاری توانست؟!..
سومی را که شناسایی فرمانده و اعضای گروه فشار و پراکندن آنان و به دادگاه سپاردن بزهکاران است بدیده گیرید ، آیا این آقایان ، اگرچه دست بدست هم دهند ، می‌توانند کاری کنند؟!
دیگر کارها هم به همین سان است. از اینروست که ما هیچ امیدی به این کسان و این انتخابات نداریم. ما آن را نمایشی می‌دانیم. اساساً از دمکراسیِ ماکتی جز یک رشته نمایش و وانمودهای تصنعی انتظار نمی‌توان داشت.
آن قانون اساسی که همه گونه ایراد برآن وارد است بویژه با اصل پنجم (ولایت فقیه) و اصلهای پیوسته با آن جایی برای دمکراسی باز نگذاشته. از آنسو ، این انتخابات با نظارت استصوابی و رد صلاحیتِ فله‌ای دیگر نه انتخاب بلکه انتصاب است. آن مجلسی که خود به تنهایی نمی‌تواند قانون بگذارد و باید رای شورایی و مجمعی را پشتیبان خود داشته باشد و گذشته از اینها ، حکم حکومتی هم خلاف رایش صادر نشود ، این دیگر مجلس نمایندگان مردم نیست. این انجمنی است از نمایندگان همانها که سود خویش را جلوتر از سود و رفاه مردم می‌گیرند.
در چنین سیستمی رای دادن گرهی از زندگانی مردم نمی‌گشاید ولی گره بزرگی را از حکومت می‌گشاید ـ چنانکه خود بارها این را بزبان آورده‌اند.
اکنون از دیدگاه دیگری به این انتخابات که پس از پیشامدهای جانسوز سال 1401 برگزار میشود بنگریم. همه می‌دانند که شرکت نکردن در انتخابات یک پیامی به حکومت دارد. حکومتی که هر گونه آزادی را از مردم گرفته و انکیزیسیون ملایی براه انداخته و دمادم دگراندیشان را به زندان و طناب دار می‌سپارد ، و مردم را صالح به همه‌پرسی هم نمی‌داند ، مردم چه گفتگویی با او می‌توانند؟!. اینست با رفتار خود به او پیامهایی می‌دهند. از جمله‌ی آن پیامها اینهاست : «ما تو را به رسمیت نمی‌شناسیم» ، «تو به اعتماد ما خیانت کرده‌ای و این بخشودنی نیست» ، «پاسخ اعتراض مردم با گلوله و زندان نیست ، اینها جز ستمگری و وحشیگری نبوده و نیست».
اینها برخی از پیامهای شرکت نکردن در انتخابات است. مردم می‌کوشند این بار از این راه سخنانشان را به گوش حکومت و جهانیان برسانند.
ما می‌بینیم اگر در انتخابات شرکت شود این پیامهای مردم همچون دیگر حقوق ایشان پایمال خواهد شد و به گوش کسی نخواهد رسید. جهانیان هم از این مردم دمدمکی در شگفت خواهند شد. خواهند پرسید : این چگونه مردمیند که با آنهمه کشتاری که از ایشان شد ، هنوز پای صندوقهای رایی می‌روند که همان ستمگران برایشان ساخته‌اند؟!.
می‌خواهیم بگوییم شرکت در انتخابات ، سخنان بر حق مردم را درمیان غوغای رقابتهای انتخاباتی گم و خفه نمودن است. تأیید رفتارهای پست و ناجوانمردانه‌ی حکومت است. جری کردن آنست. فشنگ به تفنگ آنها گذاردن است.
👇
***
از آنسو ، موافقان شرکت در انتخابات نیز برآنند که اگر بفلان نامزد که به دیگران برتری دارد رای ندهیم ، یکی از آنهایی که شایستگی ندارند بر صندلی ریاست جمهوری خواهد نشست. می‌خواهیم در اینجا به این سخن نیز بپردازیم.
ما می‌گوییم : به این سخن چند ایراد وارد است. نخست ، درچندین انتخابات گذشته این پیش آمده که همه آن را انتخاب میان بد و بدتر نامیده و مردم را از آینده‌شان ترسانیده‌اند. با همین ترس بر مردم غلبه کرده و به پای صندوقهای رای کشانیده‌اند. باید دانست که مردم رفته رفته دانستند که اینها راست نیست و رئیس‌جمهور در این دستگاه اختیارات فراوانی ندارد و دست و بالش در بسیار کارها بسته است.
دوم ، با چنین ترتیبی شما پیام اعتراض‌کنندگان ، ستم‌کشیدگان و خانواده‌هایشان را قربانی خواهید کرد. سوم ، این سخن در جایی درست بود که برنده‌ی انتخابات برنامه‌های سنجیده و عملی‌ای می‌داشت و می‌توانست آزادانه آنها را به اجرا بگذارد. در حالی که نامزدهای کنونی برای انتخابات آماده نبودند و برنامه‌ی سنجیده‌ای نداشتند زیرا تنها یک پیشامد ناگهانی آنها را به این میدان رقابت کشانید. از دیگر سو ، چنانکه گفته شد چارچوب تصمیم‌گیری در این حکومت چنان است که گفتیم : مادام آن دستهای که دستی بالا دست دولت دارد هست و منافعش با سود مردم در تضاد می‌باشد فرق چندانی نمی‌کند کی بر سر کار باشد. آنها در گرفتن سود خود پافشارند و در برابر هر کسی که سود آنها را به خطر بیندازد خواهند ایستاد.
این سه دهه است آزموده شده. رئیس‌جمهور در این حکومت جز اندک استقلالی در تصمیمهایش ندارد. همینکه خواست تصمیمهایی بگیرد که کشور را از این حال درآورد و سود مردم را بدیده گیرد به او یادآور می‌شوند که «ذوب در ولایت فقیه» بوده است و نباید پایش را از گلیمش درازتر کند.
همه بیاد دارند در داستان احمدی‌نژاد و حیدر مصلحی وزیر اطلاعات که تازه از تصمیمهای کلیدی هم نبود به او فهماندند که از مرز خود گذشته. همان محمد خاتمی که در آغاز کارش خوش درخشید و می‌رفت در زمان او قانون مطبوعات تصویب شود ، با غرب گفتگوها برود ، رسانه‌ها آزاد باشند و آرزوهای دیگر مردم به نتیجه برسد ، دیدیم که به گفته‌ی خودش هر 19 روز یک توطئه برپا کردند تا بزمینش زنند و سخن مشهور او را بیاد دارند که گفت : «رئيس‌جمهوری كه تعبير و تفسير جديد میشود ، تداركچی دستگاههای ديگر است». از اینروست که می‌گوییم چون در این دستگاه دست و پای رئیس‌جمهور تا اندازه‌ی زیادی بسته است ، اینست فرق چندانی میان این و آن نمودار نمی‌شود.
شنیده شد یکی از نامزدها بی‌پرده خود را ذوب در ولایت فقیه خوانده و گفته کاری جز اجرای برنامه‌ی هفتم نخواهد داشت و درمیان سخن از کارهای آینده‌اش چنین گفته : «سیاستهای کلی رهبری مشخص است». همو گفته : اگر نتوانم تغییرات حداقلی را صورت دهم کنار می‌کشم! پیشینه‌ی این حکومت نشان می‌دهد این کسان اگر این را از ته دل نیز بگویند در این کار آزاد نیستند!.
آیا شرکت ما در چنین نمایشی تأیید ظاهرسازیهای آنان نیست؟! در برابر ستمدیدگان امروزی و آیندگان گناهکار و روسیاه نخواهیم بود؟! آیندگان درباره‌ی ما چه قضاوتی خواهند کرد؟!.
🌸
از آنسو ، موافقان شرکت در انتخابات نیز برآنند که اگر بفلان نامزد که به دیگران برتری دارد رای ندهیم ، یکی از آنهایی که شایستگی ندارند بر صندلی ریاست جمهوری خواهد نشست. می‌خواهیم در اینجا به این سخن نیز بپردازیم.
ما می‌گوییم : به این سخن چند ایراد وارد است. نخست ، درچندین انتخابات گذشته این پیش آمده که همه آن را انتخاب میان بد و بدتر نامیده و مردم را از آینده‌شان ترسانیده‌اند. با همین ترس بر مردم غلبه کرده و به پای صندوقهای رای کشانیده‌اند. باید دانست که مردم رفته رفته دانستند که اینها راست نیست و رئیس‌جمهور در این دستگاه اختیارات فراوانی ندارد و دست و بالش در بسیار کارها بسته است.
دوم ، با چنین ترتیبی شما پیام اعتراض‌کنندگان ، ستم‌کشیدگان و خانواده‌هایشان را قربانی خواهید کرد. سوم ، این سخن در جایی درست بود که برنده‌ی انتخابات برنامه‌های سنجیده و عملی‌ای می‌داشت و می‌توانست آزادانه آنها را به اجرا بگذارد. در حالی که نامزدهای کنونی برای انتخابات آماده نبودند و برنامه‌ی سنجیده‌ای نداشتند زیرا تنها یک پیشامد ناگهانی آنها را به این میدان رقابت کشانید. از دیگر سو ، چنانکه گفته شد چارچوب تصمیم‌گیری در این حکومت چنان است که گفتیم : مادام آن دستهای که دستی بالا دست دولت دارد هست و منافعش با سود مردم در تضاد می‌باشد فرق چندانی نمی‌کند کی بر سر کار باشد. آنها در گرفتن سود خود پافشارند و در برابر هر کسی که سود آنها را به خطر بیندازد خواهند ایستاد.
این سه دهه است آزموده شده. رئیس‌جمهور در این حکومت جز اندک استقلالی در تصمیمهایش ندارد. همینکه خواست تصمیمهایی بگیرد که کشور را از این حال درآورد و سود مردم را بدیده گیرد به او یادآور می‌شوند که «ذوب در ولایت فقیه» بوده است و نباید پایش را از گلیمش درازتر کند.
همه بیاد دارند در داستان احمدی‌نژاد و حیدر مصلحی وزیر اطلاعات که تازه از تصمیمهای کلیدی هم نبود به او فهماندند که از مرز خود گذشته. همان محمد خاتمی که در آغاز کارش خوش درخشید و می‌رفت در زمان او قانون مطبوعات تصویب شود ، با غرب گفتگوها برود ، رسانه‌ها آزاد باشند و آرزوهای دیگر مردم به نتیجه برسد ، دیدیم که به گفته‌ی خودش هر 19 روز یک توطئه برپا کردند تا بزمینش زنند و سخن مشهور او را بیاد دارند که گفت : «رئيس‌جمهوری كه تعبير و تفسير جديد میشود ، تداركچی دستگاههای ديگر است». از اینروست که می‌گوییم چون در این دستگاه دست و پای رئیس‌جمهور تا اندازه‌ی زیادی بسته است ، اینست فرق چندانی میان این و آن نمودار نمی‌شود.
شنیده شد یکی از نامزدها بی‌پرده خود را ذوب در ولایت فقیه خوانده و گفته کاری جز اجرای برنامه‌ی هفتم نخواهد داشت و درمیان سخن از کارهای آینده‌اش چنین گفته : «سیاستهای کلی رهبری مشخص است». همو گفته : اگر نتوانم تغییرات حداقلی را صورت دهم کنار می‌کشم! پیشینه‌ی این حکومت نشان می‌دهد این کسان اگر این را از ته دل نیز بگویند در این کار آزاد نیستند!.
آیا شرکت ما در چنین نمایشی تأیید ظاهرسازیهای آنان نیست؟! در برابر ستمدیدگان امروزی و آیندگان گناهکار و روسیاه نخواهیم بود؟! آیندگان درباره‌ی ما چه قضاوتی خواهند کرد؟!.
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی سه از نه)
بسخن خود بازگردیم. پس از افتادنِ رضاشاه و همزمان با کوششهای آزادیخواهان ، بدخواهانی فرصت یافته می‌خواستند هرچه بدست آمده بود ، از نیکیها و دانشها ، از رهگذر «رضاخانی بودن» ناستوده و بد نشان داده همه را بازگردانند. به ملایان میدان گذشته را بدهند و آنها را آزاد گزارند که سنگ راه آزادیخواهی گردند.
در این کار فراموشی توده نیز مؤثر بود : آن نسلی که دشمنی ملایان را با کشور و پیشرفت دیده و با گوشت و پوست دریافته بود درگذشته یا به روزگار پیری رسیده بود. از آنسو بیشتر جوانان ، چون از تاریخ و سیاهدلی‌هایی که از ملایان سر زده بود ناآگاه بودند ، اینبود به جست و خیزهای آنان نیز اهمیتی نمی‌دادند.
چندین سال پیش نویسنده‌ی آزادیخواه ، شادروان دکتر ناصر پاکدامن ، با همه‌ی دشواریهایی که دسترس بمنابع پژوهشی در این زمینه در اروپا داشته ، درباره‌ی کشته شدن احمد کسروی ، کتابی بر پایه‌ی واقعیتهای بدست آمده از روزنامه‌ها و کتابها و گفته‌ی گواهان ، بنام «قتل کسروی» فراهم آورد.
باورها و داوریهای نویسنده بجای خود ، درستکاری او در گردآوری سندها و کوشش و رنجی که بکار برده بکتاب جایگاه والایی بخشیده و از اینرو جای ارجشناسی بسیار دارد. سندهای این کتاب گوشه‌ای از تحولات سالهای20 تا 24 ایران را روشن می‌سازد و نمونه‌ی نیکیست از یک کاوش باریک‌بینانه در چگونگی پدید آمدن دسیسه‌های سیاسی و نشان دادن دستهای پلید کارگردانان آنها. این کتاب سندهای ارزشمندی از بازگردانیدن ارتجاع بدست دولتهای بدخواه پس از رضاشاه دارد.
از روی سندهای آن کتاب ، خواست سیاست‌پیشگانِ بدخواه نه تنها بازآوردن ملایان و در نتیجه بازگردانیدن چادر و سینه‌زنی و زنجیرزنی و قمه‌زنی و مرده بکربلا بردن و دیگر نمایشهای ننگ‌آور شیعیگری ، بلکه بازگردانیدن و بی‌نتیجه گزاردن دیگر کارهای سودمندِ زمان رضاشاه نیز بوده. (بدانسان که امروز همان سیاست ننگ‌آور در کارست).
این نقشه‌های خائنانه گرچه در آن سالها با ژست مخالفت با دیکتاتوری و بازگردانیدنِ دمکراسی بکشور انجام می‌گیرد لیکن هدفهای دیگری دارد و نتیجه این باید باشد که مردم نه تنها از دمکراسی بهره‌مند نگردند بلکه از نیکیهای دوره‌ی پیش نیز بازمانند. می‌خواهند ملایان را درمیان مردم بانفوذ وانمایند و به رخ آزادیخواهان کشند تا از یکسو میدان بآزادیخواهان تنگ گردد و از سویی کشور را دچار پسرفت و دو دستگیها گردانند که همچنان در گرفتاریها بماند و روی آرامش نبیند. روی آرامش و پیشرفت نبیند مبادا که رشته‌ی کارها از دستشان درآید و آن بهره‌مندیها و کامرواییها که می‌داشتند از دست برود یا اینکه کارهای گذشته‌شان به آشکار افتد و رسوا گردند.
نقشه‌ها با آزمودنِ چادر آغاز می‌گردد. در ظاهر بسر کردن چادر و هواداری از آن از سرِ «دینداری» است. جلو سختگیریهای گذشته را گرفتن هم بهانه‌ای دارد : «آزادیخواهی و بیزاری از دیکتاتوری». اینست به بهانه‌ی دینداری و آزادیخواهی ، پرچم ارتجاع افراشته می‌گردد تا ملایان و حاجیهای مقدس‌نما و دیگر پَسروان دریابند که هنگام آن رسیده که دل از بیمها بزدایند و بجای آن امیدها پرورند.
چادر نقطه‌ی آغازِ نقشه و دستاویز اصلی ملایان بود که می‌خواستند از حسِ ناموس‌خواهی مردان ایرانی بهره برند و بر اندیشه‌های آنان چیره گردیده میدانی برای خود باز کنند تا شاید آب رفته را بجوی بازگردانند.
در کتاب یاد شده از این دستاویز مهم ارتجاع سخنها رفته. گذشته از آن ، در کتاب «واقعه‌ی کشف حجاب ، اسناد منتشر نشده از واقعه‌ی کشف حجاب در عصر رضاخان» (مؤسسه‌ی پژوهش و مطالعات فرهنگی / سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی ، 1371، گردآورده‌ی مرتضا جعفری و دو تن دیگر) در صفحه‌های 81 و 82 سندهایی (نامه‌هایی) آمده که بروشنی نشان می‌دهد محمدعلی فروغی «از روزی که مصدر خدمت شده» (شهریور 1320) نیمه‌آشکاره ببازگردانیدنِ چادر می‌کوشیده.
پس از آن نقشِ آیت‌الله سید ابوالقاسم کاشانی در پیشبرد این خواست شوم آشکار می‌گردد.
▫️ پانوشتها :
1ـ محمدعلی فروغی (ذکاءالملک) یکی از کهنه‌‌سیاست‌پیشگان قاجار بود. چند بار نمایندگی مجلس ، ریاست دیوانعالی تمیز ، وزارتهای عدلیه ، مالیه و خارجه را داشته است. دو دوره نیز نخست‌وزیر رضاشاه و بارها به وزارت و سفارت و ریاست فرهنگستان و دیگر جایگاهها در حکومت او رسیده بود. استعفانامه‌ی رضاشاه را او نوشت و نخستین نخست‌وزیر محمدرضاشاه گردید. پرونده‌ی زندگانی این مرد آکنده از بدخواهی با ایرانیانست. (برای شناختنِ او : نک. کسروی ، دادگاه 1357 ص 55 تا 58. همچنین نک. جواد بهنامی کازرونی ، فروغی از نگاهی دیگر ، روزنامه‌ی شرق ، 28/5/85)
2ـ پاکدامن ، ناصر ، قتل کسروی 1380 ، انتشارات فروغ ، آلمان ص 81 تا 83.
🌸
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی سه از نه)
بسخن خود بازگردیم. پس از افتادنِ رضاشاه و همزمان با کوششهای آزادیخواهان ، بدخواهانی فرصت یافته می‌خواستند هرچه بدست آمده بود ، از نیکیها و دانشها ، از رهگذر «رضاخانی بودن» ناستوده و بد نشان داده همه را بازگردانند. به ملایان میدان گذشته را بدهند و آنها را آزاد گزارند که سنگ راه آزادیخواهی گردند.
در این کار فراموشی توده نیز مؤثر بود : آن نسلی که دشمنی ملایان را با کشور و پیشرفت دیده و با گوشت و پوست دریافته بود درگذشته یا به روزگار پیری رسیده بود. از آنسو بیشتر جوانان ، چون از تاریخ و سیاهدلی‌هایی که از ملایان سر زده بود ناآگاه بودند ، اینبود به جست و خیزهای آنان نیز اهمیتی نمی‌دادند.
چندین سال پیش نویسنده‌ی آزادیخواه ، شادروان دکتر ناصر پاکدامن ، با همه‌ی دشواریهایی که دسترس بمنابع پژوهشی در این زمینه در اروپا داشته ، درباره‌ی کشته شدن احمد کسروی ، کتابی بر پایه‌ی واقعیتهای بدست آمده از روزنامه‌ها و کتابها و گفته‌ی گواهان ، بنام «قتل کسروی» فراهم آورد.
باورها و داوریهای نویسنده بجای خود ، درستکاری او در گردآوری سندها و کوشش و رنجی که بکار برده بکتاب جایگاه والایی بخشیده و از اینرو جای ارجشناسی بسیار دارد. سندهای این کتاب گوشه‌ای از تحولات سالهای20 تا 24 ایران را روشن می‌سازد و نمونه‌ی نیکیست از یک کاوش باریک‌بینانه در چگونگی پدید آمدن دسیسه‌های سیاسی و نشان دادن دستهای پلید کارگردانان آنها. این کتاب سندهای ارزشمندی از بازگردانیدن ارتجاع بدست دولتهای بدخواه پس از رضاشاه دارد.
از روی سندهای آن کتاب ، خواست سیاست‌پیشگانِ بدخواه نه تنها بازآوردن ملایان و در نتیجه بازگردانیدن چادر و سینه‌زنی و زنجیرزنی و قمه‌زنی و مرده بکربلا بردن و دیگر نمایشهای ننگ‌آور شیعیگری ، بلکه بازگردانیدن و بی‌نتیجه گزاردن دیگر کارهای سودمندِ زمان رضاشاه نیز بوده. (بدانسان که امروز همان سیاست ننگ‌آور در کارست).
این نقشه‌های خائنانه گرچه در آن سالها با ژست مخالفت با دیکتاتوری و بازگردانیدنِ دمکراسی بکشور انجام می‌گیرد لیکن هدفهای دیگری دارد و نتیجه این باید باشد که مردم نه تنها از دمکراسی بهره‌مند نگردند بلکه از نیکیهای دوره‌ی پیش نیز بازمانند. می‌خواهند ملایان را درمیان مردم بانفوذ وانمایند و به رخ آزادیخواهان کشند تا از یکسو میدان بآزادیخواهان تنگ گردد و از سویی کشور را دچار پسرفت و دو دستگیها گردانند که همچنان در گرفتاریها بماند و روی آرامش نبیند. روی آرامش و پیشرفت نبیند مبادا که رشته‌ی کارها از دستشان درآید و آن بهره‌مندیها و کامرواییها که می‌داشتند از دست برود یا اینکه کارهای گذشته‌شان به آشکار افتد و رسوا گردند.
نقشه‌ها با آزمودنِ چادر آغاز می‌گردد. در ظاهر بسر کردن چادر و هواداری از آن از سرِ «دینداری» است. جلو سختگیریهای گذشته را گرفتن هم بهانه‌ای دارد : «آزادیخواهی و بیزاری از دیکتاتوری». اینست به بهانه‌ی دینداری و آزادیخواهی ، پرچم ارتجاع افراشته می‌گردد تا ملایان و حاجیهای مقدس‌نما و دیگر پَسروان دریابند که هنگام آن رسیده که دل از بیمها بزدایند و بجای آن امیدها پرورند.
چادر نقطه‌ی آغازِ نقشه و دستاویز اصلی ملایان بود که می‌خواستند از حسِ ناموس‌خواهی مردان ایرانی بهره برند و بر اندیشه‌های آنان چیره گردیده میدانی برای خود باز کنند تا شاید آب رفته را بجوی بازگردانند.
در کتاب یاد شده از این دستاویز مهم ارتجاع سخنها رفته. گذشته از آن ، در کتاب «واقعه‌ی کشف حجاب ، اسناد منتشر نشده از واقعه‌ی کشف حجاب در عصر رضاخان» (مؤسسه‌ی پژوهش و مطالعات فرهنگی / سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی ، 1371، گردآورده‌ی مرتضا جعفری و دو تن دیگر) در صفحه‌های 81 و 82 سندهایی (نامه‌هایی) آمده که بروشنی نشان می‌دهد محمدعلی فروغی «از روزی که مصدر خدمت شده» (شهریور 1320) نیمه‌آشکاره ببازگردانیدنِ چادر می‌کوشیده.
پس از آن نقشِ آیت‌الله سید ابوالقاسم کاشانی در پیشبرد این خواست شوم آشکار می‌گردد.
▫️ پانوشتها :
1ـ محمدعلی فروغی (ذکاءالملک) یکی از کهنه‌‌سیاست‌پیشگان قاجار بود. چند بار نمایندگی مجلس ، ریاست دیوانعالی تمیز ، وزارتهای عدلیه ، مالیه و خارجه را داشته است. دو دوره نیز نخست‌وزیر رضاشاه و بارها به وزارت و سفارت و ریاست فرهنگستان و دیگر جایگاهها در حکومت او رسیده بود. استعفانامه‌ی رضاشاه را او نوشت و نخستین نخست‌وزیر محمدرضاشاه گردید. پرونده‌ی زندگانی این مرد آکنده از بدخواهی با ایرانیانست. (برای شناختنِ او : نک. کسروی ، دادگاه 1357 ص 55 تا 58. همچنین نک. جواد بهنامی کازرونی ، فروغی از نگاهی دیگر ، روزنامه‌ی شرق ، 28/5/85)
2ـ پاکدامن ، ناصر ، قتل کسروی 1380 ، انتشارات فروغ ، آلمان ص 81 تا 83.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 3ـ کیش جدا و دین جداست (یک از یک)
بارها گفته‌ایم اینان معنی دین را نمی‌شناسند ، و دین را این می‌دانند که کسی با زبان به هستی خدا و راستگویی پیغمبران و بجهان دیگر و دوزخ و بهشت خَستُوان [1] باشد و کسانی را نیز از مردگان دست‌‌اندرکارهای خدا شناسد و مهر آنان را به دل سپارد و پرستشها و نیایشهایی نیز بجا آورد و بس. چنین کسی دیندار است ، اگر شاعر یاوه‌گو بود گو باشد ، فیلسوف پندارباف بود گو باشد ، بمردم ستم کرد گو بکند ، گردن به یوغ بیگانگان گزاشت گو بگزارد ، افزار دست آنان شد گو شود ، در یک توده ده تن همدل و همدست نبودند نباشند ، صدمیلیونها مردم زبون مشتی بیگانه گردیدند بگردند ، غیرت و مردانگی از میان رفت برود ... اینست معنایی که اینان به دین می‌دهند ، و هرگاه شما بپرسید : آخر سود این دین چیست و چه نتیجه‌ای از آن در دست تواند بود؟!.. در پاسخ به یک رشته سخنان بیهوده‌ی دیگری برخیزند. نه تنها اینان ، همگی دیگران از مسیحی و جهود و زردشتی ، دین را باین معنی می‌شناسند.
در اینجا من بیاد داستانی می‌افتم که چندی پیش در تاریخ پیدایش آمریکا خوانده‌ام. بدینسان که چون کلمبوس [2] ، آمریکا را پیدا کرد و مردم اسپانیا بجزیره‌هایی از آن دست یافته نشمین گرفتند اینان دست ستم بر بومیان کهن باز کرده از گزند و آزار بازنمی‌ایستادند. چنانکه در جزیره‌ی کوبا یکی از فرمانروایان آنجا را دستگیر کرده خواستند با شکنجه او را بکشند و چون او را به تیری بستند کشیش اسپانیا که برای رواج دین مسیح همراه شهرگشایان بآمریکا رفته بود پا جلو گزارده بدستگیر بیچاره چنین گفت : «تو اکنون زیر شکنجه و آزار خواهی مرد و خوشیهای اینجهان را بدورد خواهی گفت ، باری در این دم واپسین دین مسیح را بپذیر که در آنجهان در بهشت باشی و خوشیهای جاویدان یابی». مرد آمریکایی سخن کشیش را گوش داده و اندکی اندیشیده چنین گفت : «در بهشتی که می‌گویی آیا در آنجا مردم اسپانیا نیز خواهند بود؟!..» کشیش پاسخ داد : «بیگمان همه‌ی کسانی که نیکوکارند در بهشت خواهند بود» گفت : «اینان را که من می‌شناسم باید از نیکوانشان هم دوری گزید. در جایی که اینان باشند مرا آرزوی رفتن بآنجا نیست» این گفت و تن بشکنجه سپرد و چشم از جهان پوشید.
در این داستان اگر نیک اندیشید آن کشیش به بیدینی نزدیکتر از این آمریکایی دُژآگاه [3] بیابانی بوده. چه او دین را این می‌دانسته که کسی نام مسیح را بشنود و با زبان بفرزند خدا بودن او خَستُوان گردد و بپاداش این کار خود در آنجهان به بهشت رود و بس. آیا این دینست؟!.. آیا چه سودی از چنین دینی تواند بود؟!. دینی که عنوانش اینست : آدم در بهشت گندم خورد ، و گناهکار شد ، و فرزندان او گناهکار زایند ، و بکفّاره نیاز می‌دارند ، و خدا از بس جهان را دوست می‌داشت یگانه فرزند خود را فرستاد ، تا کفّاره‌ی گناهان ایشان شود ، و اینست هر کسی باید او را بشناسد و باو بگرود تا رستگاری یابد و در آنجهان به بهشت رود ـ جمله‌هایی که پی هم می‌آید هر یکی جز درخور ریشخند نیست.
اگر او معنی درست دین را دانستی بایستی پیش از همه همشهریان خود را که بدانسان ستمگری می‌نمودند بیدین شناسد و نخست بآنان پردازد. درباره‌ی مرد آمریکایی نیز این بداند که کسی که یک عمر با بت‌پرستی و بیدینی بسر برده و اکنون واپسین دم زندگانی اوست دیگر وی را از دین چندان سودی نتواند بود و می‌باید بحال خود گزاشت.
پاسخی که مرد آمریکایی بکشیش داده بسیار عامیانه است. لیکن چنان پیشنهاد را جز چنین پاسخ نشایستی.
دین بمعنی درست خود شاهراهیست که مردمان در آن گرد آیند. بدانسان که در بیابان بس بزرگی اگر شاهراهی باز نباشد راهروان که بآنجا رسند هر کدام رو بسوی دیگری کنند و پراکنده و گمراه گردند ، در زندگانی نیز اگر راهی باز نباشد مردمان هر دستهای پندارهای دیگری پیش گیرند و از هم پراکنند و اینست که باید راهی درمیان باشد و همانا آن راه است که دین نامیده میشود.
این معنی درست دین است ، ولی اینان بیکبار از آن ناآگاهند و ما گاهی از اینان سخنانی می‌شنویم که نمی‌دانیم چه پاسخی بآنها دهیم. مثلاً ما می‌گوییم : از آلودگی دین ، جوانان و دانشمندان همه از آن بیزار شده‌اند و امروز انبوه مردم بیدین می‌باشند ، آنان پاسخ می‌دهند : «نه! اینان فطرتاً دیندارند نهایت از آن اعراض کرده‌اند». این سخن را کسی می‌گوید که خود را از پیشوایان می‌انگارد. این بدان می‌ماند که کسی در زمستان سردی آتش در اتاق خود روشن نکند و میهمانان را در سرما گزارد و چنین گوید : «آتش که در طبیعت هست نهایت ما در اتاق خود نمی‌داریم». کسی نمی‌پرسد : اگر این اندازه دینداری بس بودی دیگر برخاستن پیغمبران و آنهمه کوششها را چه خواستی؟!..
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 3ـ کیش جدا و دین جداست (یک از یک)
بارها گفته‌ایم اینان معنی دین را نمی‌شناسند ، و دین را این می‌دانند که کسی با زبان به هستی خدا و راستگویی پیغمبران و بجهان دیگر و دوزخ و بهشت خَستُوان [1] باشد و کسانی را نیز از مردگان دست‌‌اندرکارهای خدا شناسد و مهر آنان را به دل سپارد و پرستشها و نیایشهایی نیز بجا آورد و بس. چنین کسی دیندار است ، اگر شاعر یاوه‌گو بود گو باشد ، فیلسوف پندارباف بود گو باشد ، بمردم ستم کرد گو بکند ، گردن به یوغ بیگانگان گزاشت گو بگزارد ، افزار دست آنان شد گو شود ، در یک توده ده تن همدل و همدست نبودند نباشند ، صدمیلیونها مردم زبون مشتی بیگانه گردیدند بگردند ، غیرت و مردانگی از میان رفت برود ... اینست معنایی که اینان به دین می‌دهند ، و هرگاه شما بپرسید : آخر سود این دین چیست و چه نتیجه‌ای از آن در دست تواند بود؟!.. در پاسخ به یک رشته سخنان بیهوده‌ی دیگری برخیزند. نه تنها اینان ، همگی دیگران از مسیحی و جهود و زردشتی ، دین را باین معنی می‌شناسند.
در اینجا من بیاد داستانی می‌افتم که چندی پیش در تاریخ پیدایش آمریکا خوانده‌ام. بدینسان که چون کلمبوس [2] ، آمریکا را پیدا کرد و مردم اسپانیا بجزیره‌هایی از آن دست یافته نشمین گرفتند اینان دست ستم بر بومیان کهن باز کرده از گزند و آزار بازنمی‌ایستادند. چنانکه در جزیره‌ی کوبا یکی از فرمانروایان آنجا را دستگیر کرده خواستند با شکنجه او را بکشند و چون او را به تیری بستند کشیش اسپانیا که برای رواج دین مسیح همراه شهرگشایان بآمریکا رفته بود پا جلو گزارده بدستگیر بیچاره چنین گفت : «تو اکنون زیر شکنجه و آزار خواهی مرد و خوشیهای اینجهان را بدورد خواهی گفت ، باری در این دم واپسین دین مسیح را بپذیر که در آنجهان در بهشت باشی و خوشیهای جاویدان یابی». مرد آمریکایی سخن کشیش را گوش داده و اندکی اندیشیده چنین گفت : «در بهشتی که می‌گویی آیا در آنجا مردم اسپانیا نیز خواهند بود؟!..» کشیش پاسخ داد : «بیگمان همه‌ی کسانی که نیکوکارند در بهشت خواهند بود» گفت : «اینان را که من می‌شناسم باید از نیکوانشان هم دوری گزید. در جایی که اینان باشند مرا آرزوی رفتن بآنجا نیست» این گفت و تن بشکنجه سپرد و چشم از جهان پوشید.
در این داستان اگر نیک اندیشید آن کشیش به بیدینی نزدیکتر از این آمریکایی دُژآگاه [3] بیابانی بوده. چه او دین را این می‌دانسته که کسی نام مسیح را بشنود و با زبان بفرزند خدا بودن او خَستُوان گردد و بپاداش این کار خود در آنجهان به بهشت رود و بس. آیا این دینست؟!.. آیا چه سودی از چنین دینی تواند بود؟!. دینی که عنوانش اینست : آدم در بهشت گندم خورد ، و گناهکار شد ، و فرزندان او گناهکار زایند ، و بکفّاره نیاز می‌دارند ، و خدا از بس جهان را دوست می‌داشت یگانه فرزند خود را فرستاد ، تا کفّاره‌ی گناهان ایشان شود ، و اینست هر کسی باید او را بشناسد و باو بگرود تا رستگاری یابد و در آنجهان به بهشت رود ـ جمله‌هایی که پی هم می‌آید هر یکی جز درخور ریشخند نیست.
اگر او معنی درست دین را دانستی بایستی پیش از همه همشهریان خود را که بدانسان ستمگری می‌نمودند بیدین شناسد و نخست بآنان پردازد. درباره‌ی مرد آمریکایی نیز این بداند که کسی که یک عمر با بت‌پرستی و بیدینی بسر برده و اکنون واپسین دم زندگانی اوست دیگر وی را از دین چندان سودی نتواند بود و می‌باید بحال خود گزاشت.
پاسخی که مرد آمریکایی بکشیش داده بسیار عامیانه است. لیکن چنان پیشنهاد را جز چنین پاسخ نشایستی.
دین بمعنی درست خود شاهراهیست که مردمان در آن گرد آیند. بدانسان که در بیابان بس بزرگی اگر شاهراهی باز نباشد راهروان که بآنجا رسند هر کدام رو بسوی دیگری کنند و پراکنده و گمراه گردند ، در زندگانی نیز اگر راهی باز نباشد مردمان هر دستهای پندارهای دیگری پیش گیرند و از هم پراکنند و اینست که باید راهی درمیان باشد و همانا آن راه است که دین نامیده میشود.
این معنی درست دین است ، ولی اینان بیکبار از آن ناآگاهند و ما گاهی از اینان سخنانی می‌شنویم که نمی‌دانیم چه پاسخی بآنها دهیم. مثلاً ما می‌گوییم : از آلودگی دین ، جوانان و دانشمندان همه از آن بیزار شده‌اند و امروز انبوه مردم بیدین می‌باشند ، آنان پاسخ می‌دهند : «نه! اینان فطرتاً دیندارند نهایت از آن اعراض کرده‌اند». این سخن را کسی می‌گوید که خود را از پیشوایان می‌انگارد. این بدان می‌ماند که کسی در زمستان سردی آتش در اتاق خود روشن نکند و میهمانان را در سرما گزارد و چنین گوید : «آتش که در طبیعت هست نهایت ما در اتاق خود نمی‌داریم». کسی نمی‌پرسد : اگر این اندازه دینداری بس بودی دیگر برخاستن پیغمبران و آنهمه کوششها را چه خواستی؟!..
👇
اینها از پاسخ نگارشهای حقیقتگو بیرونست و کنون بپاسخ آنها می‌پردازیم : حقیقتگو می‌نویسد پیمان چون از شماره‌های نخستین هواداری از دین می‌نمود او شادمان گردیده ولی سپس نگارشهای ما مایه‌ی رنجیدگی او شده ، این رفتاریست که بیشتر کسان با ما می‌دارند. تا سخنان ما بسود ایشان است خشنودی می‌نمایند و همینکه سخنی را بزیان خود می‌یابند می‌رنجند و در این هنگام است که از همه چیز چشم می‌پوشند و بگله و بدگویی می‌پردازند.
ما از نخست درفش دین برافراشتیم و در زمانی که انبوه مردمان از آن روگردان بودند و همگی نومیدی می‌نمودند ما بهواداری برخاستیم و بخواست خدا و به یاری او گامهای بس بزرگی را در این راه برداشتیم ، و کنون نیز یگانه آرزوی ماست که نام خدا در جهان بلند گردد و جهانیان از روی دین زیست کنند و اینهمه کوششها را از بهر آن بگردن گرفته‌ایم. لیکن ما از گام نخست چشم بکیشهای بیپای کنونی نداشتیم و نبایستی داریم. ما دین را از بهر خشنودی خدا و برای پیشرفت کار جهانیان می‌خواهیم ، و این کیشها سراپا مایه‌ی پسرفت زندگانیست و خدا از آنها بیزار می‌باشد.
پانوشتها :
1ـ خَستُویدن (xastovidan) = اعتراف کردن. خَستُوان = مقر ، معترف.
2ـ Columbus ، تلفظ درست نام دریانوردی که آمریکا را پیدا کرد.
3ـ دُژآگاه = کسی که آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگ‌نادیده و ناتراشیده باشد.
🌸
ما از نخست درفش دین برافراشتیم و در زمانی که انبوه مردمان از آن روگردان بودند و همگی نومیدی می‌نمودند ما بهواداری برخاستیم و بخواست خدا و به یاری او گامهای بس بزرگی را در این راه برداشتیم ، و کنون نیز یگانه آرزوی ماست که نام خدا در جهان بلند گردد و جهانیان از روی دین زیست کنند و اینهمه کوششها را از بهر آن بگردن گرفته‌ایم. لیکن ما از گام نخست چشم بکیشهای بیپای کنونی نداشتیم و نبایستی داریم. ما دین را از بهر خشنودی خدا و برای پیشرفت کار جهانیان می‌خواهیم ، و این کیشها سراپا مایه‌ی پسرفت زندگانیست و خدا از آنها بیزار می‌باشد.
پانوشتها :
1ـ خَستُویدن (xastovidan) = اعتراف کردن. خَستُوان = مقر ، معترف.
2ـ Columbus ، تلفظ درست نام دریانوردی که آمریکا را پیدا کرد.
3ـ دُژآگاه = کسی که آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگ‌نادیده و ناتراشیده باشد.
🌸
🔶 باز درباره‌ی انتخابات ریاست جمهوری در سال 1403
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 (یک از یک)
چون در این روزها درباره‌ی شرکت کردن یا نکردن در انتخابات و سودهای هر یک از آنها سخنان متضادی بر زبانها می‌رود و ما نیز نوشتاری نوشتیم که بخش پایانی آن امروز ساعت 30 : 13 در کانال آمد ، می‌خواهیم نکته‌هایی را که هنوز تاریک است با این نوشته به روشنی آوریم.
نخست باید دانست که این حکومت به مرگ گرفته تا ما به تب خشنود باشیم. چنانکه گفته‌ایم یک دمکراسیِ فلج و فشل به مردم داده‌اند و هر چند سال یک بار مردم را با فریبهایی به پای صندوقها می‌کشند تا به جهانیان بفهمانند که هواداران ما پرشمارند. ولی آیا از این ماکتِ دمکراسی ، دمکراسی برمی‌آید؟! اگر وانتی که یک چرخ ندارد و از سه تای دیگر هم یکی پنچر است بتواند بار برد ، از این حکومت هم دمکراسی تواند برآید.
کسانی که از انتخابات نومیدند و شرکت در آن را تحریم کرده‌اند ، به چه علت بوده؟! آیا نه آن آنست که (برای مثال) دیده‌اند رئیس‌جمهور بنی‌صدر با گرفتن 11 میلیون رای (از کل 14 میلیون) ، همینکه یک دسته از هوادارانِ حکومت ، بودن چنان کسی را بسودشان ندانستند با غوغا برانگیختن و هوچیگری همه‌ی آن رایها را پوچ گردانیدند و کم مانده بود او را بکُشند؟! آیا ندیدند محمد خاتمی با داشتن 20 میلیون رای (نزدیک به 70 درصد رایها) همینکه خواست کارهایی بسود مردم کند به گفته‌ی خودش هر 19 روز یک دسیسه برایش فراهم کردند؟! حسن روحانی را ندیدند که گره کوری را که تا آن روز باز نشده بود با «برجام» باز کرد ولی همان دسته‌ی دسیسه‌سازِ سودجو از هر راهی کارشکنی در کارش کردند؟!
آیا بنی‌صدر حریف آن دسته شد؟! ، آیا محمد خاتمی توانست آن 13 اسکله‌ی قاچاق را ببندد؟! آیا حسن روحانی توانست جلو رد صلاحیتهای فله‌ای شورای نگهبان و فیلتر کردن اینترنت را بگیرد؟! آیا احمدی‌نژاد توانست مصلحی را از کار بردارد؟!
پس ببینید بیجهت نیست مردم از این دستگاهی که ننگ دمکراسیهای جهانست نومیدند. اینکه ما ـ بویژه با آزمایشهایی که حکومت تاکنون پس داده و به شناخته شدن بهتر او انجامیده ـ با شرکت در انتخابات مخالفت نشان دادیم از سر لجبازی نیست بلکه ما برآنیم که این راه ، نه دمکراسی بلکه گمراهی است و نباید به میدان فریبکاری 46 ساله‌ی حکومت درآییم. چنانکه او می‌خواهد با سرگرم گرداندن ما زمان بخرد ، بازیچه‌ی او نشویم. بلکه با شرکت نکردن در آن و تشویق دیگران به شرکت نکردن دو کار را به انجام رسانیم.
یکم ، به حکومت بفهمانیم که تشت رسواییشان از بام فروافتاده و بانگش را همه شنیده‌اند و ما دیگر فریب او را نخواهیم خورد. آن سودی را که می‌خواهند از رهگذر شرکت مردم در انتخابات ببرند از آنان دریغ می‌کنیم تا خود را زورمند به هر زورگویی ندانند. 46 سال زمان کوتاهی نیست یک عمرست. دوم ، راه دمکراسی به معنی راستِ آن را چنانکه در نوشتارهامان در این باره نوشته‌ایم دنبال می‌کنیم. تا جایی که مردم بدانند این دستگاه چه اندازه از آن پرت افتاده و چیزی جز یک دیکتاتوری فربه با رخت تنگ دمکراسی نیست.
اگر ما به بازی ملایان درآییم ، مردم را از راه درست دمکراسی دور گردانیده‌ایم. آنها نیز فریب خورده خواهند پنداشت آنچه حکومت بما می‌نماید براستی دمکراسی است. وانتی با سه چرخ که یکی از آنها نیز پنچر است ؛ واقعاً می‌تواند بار برد.
ما درباره‌ی گرفتاریهای کشور و نیز اصلاحات سیاسی سخنان بسیاری رانده‌ایم و اینک برای یادآوری سه مورد از بنیادی‌ترین آنها را که به دمکراسی ارتباط مستقیم دارد در زیر می‌آوریم.
1ـ دانستن معنی راست دمکراسی و شناختن موانع آن و مبارزه با آنها.
2ـ کوشش به دانستن معنی راست میهن‌پرستی و شناخت موانع آن و نبرد با آنها.
3ـ شناخت معنی راست حزب و کوشش برای تحقق رسمی حزبهای واقعی.
بجای سرگرم شدن به نمایشهای دمکراسی که حکومت هر چندگاه براه می‌اندازد ، با کوشیدن به اینها سود بسیار خواهیم برد.
.
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 (یک از یک)
چون در این روزها درباره‌ی شرکت کردن یا نکردن در انتخابات و سودهای هر یک از آنها سخنان متضادی بر زبانها می‌رود و ما نیز نوشتاری نوشتیم که بخش پایانی آن امروز ساعت 30 : 13 در کانال آمد ، می‌خواهیم نکته‌هایی را که هنوز تاریک است با این نوشته به روشنی آوریم.
نخست باید دانست که این حکومت به مرگ گرفته تا ما به تب خشنود باشیم. چنانکه گفته‌ایم یک دمکراسیِ فلج و فشل به مردم داده‌اند و هر چند سال یک بار مردم را با فریبهایی به پای صندوقها می‌کشند تا به جهانیان بفهمانند که هواداران ما پرشمارند. ولی آیا از این ماکتِ دمکراسی ، دمکراسی برمی‌آید؟! اگر وانتی که یک چرخ ندارد و از سه تای دیگر هم یکی پنچر است بتواند بار برد ، از این حکومت هم دمکراسی تواند برآید.
کسانی که از انتخابات نومیدند و شرکت در آن را تحریم کرده‌اند ، به چه علت بوده؟! آیا نه آن آنست که (برای مثال) دیده‌اند رئیس‌جمهور بنی‌صدر با گرفتن 11 میلیون رای (از کل 14 میلیون) ، همینکه یک دسته از هوادارانِ حکومت ، بودن چنان کسی را بسودشان ندانستند با غوغا برانگیختن و هوچیگری همه‌ی آن رایها را پوچ گردانیدند و کم مانده بود او را بکُشند؟! آیا ندیدند محمد خاتمی با داشتن 20 میلیون رای (نزدیک به 70 درصد رایها) همینکه خواست کارهایی بسود مردم کند به گفته‌ی خودش هر 19 روز یک دسیسه برایش فراهم کردند؟! حسن روحانی را ندیدند که گره کوری را که تا آن روز باز نشده بود با «برجام» باز کرد ولی همان دسته‌ی دسیسه‌سازِ سودجو از هر راهی کارشکنی در کارش کردند؟!
آیا بنی‌صدر حریف آن دسته شد؟! ، آیا محمد خاتمی توانست آن 13 اسکله‌ی قاچاق را ببندد؟! آیا حسن روحانی توانست جلو رد صلاحیتهای فله‌ای شورای نگهبان و فیلتر کردن اینترنت را بگیرد؟! آیا احمدی‌نژاد توانست مصلحی را از کار بردارد؟!
پس ببینید بیجهت نیست مردم از این دستگاهی که ننگ دمکراسیهای جهانست نومیدند. اینکه ما ـ بویژه با آزمایشهایی که حکومت تاکنون پس داده و به شناخته شدن بهتر او انجامیده ـ با شرکت در انتخابات مخالفت نشان دادیم از سر لجبازی نیست بلکه ما برآنیم که این راه ، نه دمکراسی بلکه گمراهی است و نباید به میدان فریبکاری 46 ساله‌ی حکومت درآییم. چنانکه او می‌خواهد با سرگرم گرداندن ما زمان بخرد ، بازیچه‌ی او نشویم. بلکه با شرکت نکردن در آن و تشویق دیگران به شرکت نکردن دو کار را به انجام رسانیم.
یکم ، به حکومت بفهمانیم که تشت رسواییشان از بام فروافتاده و بانگش را همه شنیده‌اند و ما دیگر فریب او را نخواهیم خورد. آن سودی را که می‌خواهند از رهگذر شرکت مردم در انتخابات ببرند از آنان دریغ می‌کنیم تا خود را زورمند به هر زورگویی ندانند. 46 سال زمان کوتاهی نیست یک عمرست. دوم ، راه دمکراسی به معنی راستِ آن را چنانکه در نوشتارهامان در این باره نوشته‌ایم دنبال می‌کنیم. تا جایی که مردم بدانند این دستگاه چه اندازه از آن پرت افتاده و چیزی جز یک دیکتاتوری فربه با رخت تنگ دمکراسی نیست.
اگر ما به بازی ملایان درآییم ، مردم را از راه درست دمکراسی دور گردانیده‌ایم. آنها نیز فریب خورده خواهند پنداشت آنچه حکومت بما می‌نماید براستی دمکراسی است. وانتی با سه چرخ که یکی از آنها نیز پنچر است ؛ واقعاً می‌تواند بار برد.
ما درباره‌ی گرفتاریهای کشور و نیز اصلاحات سیاسی سخنان بسیاری رانده‌ایم و اینک برای یادآوری سه مورد از بنیادی‌ترین آنها را که به دمکراسی ارتباط مستقیم دارد در زیر می‌آوریم.
1ـ دانستن معنی راست دمکراسی و شناختن موانع آن و مبارزه با آنها.
2ـ کوشش به دانستن معنی راست میهن‌پرستی و شناخت موانع آن و نبرد با آنها.
3ـ شناخت معنی راست حزب و کوشش برای تحقق رسمی حزبهای واقعی.
بجای سرگرم شدن به نمایشهای دمکراسی که حکومت هر چندگاه براه می‌اندازد ، با کوشیدن به اینها سود بسیار خواهیم برد.
.
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی چهار از نه)
نخستین سند که مشت فروغی را باز می‌کند نامه‌ی فرمانداری یزد است بوزارت کشور. در 23/7/20 (یک ماه پس از برافتادن رضاشاه و گمارده شدن او بنخست‌وزیری) نامه‌ای بامضای «جمعی از زنان یزد» بمجلس شورای ملی می‌رسد. این نامه از رفتار پاسبانان شکایت می‌کند که در زمان رضاشاه چادر از سر زنان می‌کشیدند و آزار هم دریغ نمی‌کردند و هنوز هم رفتارشان همانست. در پایان خواستارِ «آزادی حجاب» میشود.
مجلس نامه را بوزارت کشور می‌فرستد و او از فرمانداری یزد جویا میشود. فرماندار از شهربانی می‌پرسد و سپس در20/9/20 بوزارت کشور چنین پاسخ می‌دهد :
«اولاً آنچه این فرمانداری تجسس و تفحص نمود ، دادخواست‌دهندگان معلوم و شناخته نشدند» و در هر حال اعتراض ایشان برفتار مأموران سابق است کارکنان فعلی دیگر چنان نمی‌کنند و بعد هم اضافه می‌کند که «تصور می‌رود دادخواست تقدیمی بقلم یکی از روضه‌خوانهای سابق باشد که بزبان زنان یزد نوشته است ...» (1)
چنانکه این سند را با سند پایین یکجا بدیده گیریم درمی‌یابیم که «بشهربانی سفارش کردم که متعرض کسی نشوند» سخن راستی بوده از دهان مردی ناراست. ولی چرا چنین سفارشی کرده؟! باهم ببینیم.
دومین سند نامه‌ایست از فروغی ، چهار ماه پس از رفتن رضاشاه ، در پاسخ بنامه‌ی حاج سید ابوالقاسم کاشانی که گویا کسانی از دست پاسبانان که چادر از سر زنانِ چادری می‌کشیدند باو شکایت برده‌اند و او هم آن را بنخست‌وزیر رسانیده. اینست پاسخ فروغی :
پاسخ حضرت آقای نخست‌وزیر به حضرت حجت‌الاسلام آیت‌الله آقای حاج سید ابوالقاسم کاشانی دامت اقباله تاریخ 19/10/20 نخست‌وزیر عرض میشود.
نامه‌ی شریف بتاریخ 19/10/20 وصول یافت. اینجانب از روزی که مصدر خدمت شدم ، در این باب بشهربانی سفارش کردم که متعرض کسی نشوند و از قراری که شهربانی اظهار می‌دارد بهمین دستور رفتار میشود. اینکه شاکیان نوشته‌اند پاسبانها در کوچه‌های خلوت متعرض زنها می‌شوند بعید بنظر می‌آید ، زیرا که در کوچه‌های خلوت پاسبان گماشته نشده است.
در هر حال بجای اینکه شکایت کلی کنند ، خوبست اگر واقعاً موردی پیدا میشود که کسی بزنی تعرض کند ، بشهربانی یا خود اینجانب اطلاع بدهند تا اقدام لازم بشود.
با تجدید عوالم خلوص محمدعلی فروغی (2)
ظاهراً فروغی می‌خواهد بفهماند که من آن فرمانروای پیشین نیستم ، پیشتر در این زمینه «تعرض»هایی می‌شده (چادر از سر زنان کشیده می‌شده) ولی از روزی که من سر کار آمده‌ام جلو تعرضها را گرفته‌ام. زیرکیها و بدخواهیهایی در این نامه بکار رفته و باشد که در نگاه نخست بچشم نیاید.
چنانکه مشی سیاسی دوران رضاشاه و پیشامدهای بعدی ، بویژه بازگشتِ آقاحسین قمی بایران را که یک سال و نیم دیگر پیش آمد (و در پایین بآن خواهیم پرداخت) باهم یکجا بدیده گیریم ، پرسشهای زیر خواه ناخواه باندیشه می‌آید :
نخست جای پرسشست که این دولتمرد ، محمدعلی فروغی ، پایبند چیست؟! آیا پایبند دمکراسی و مخالف دیکتاتوریست؟!. اگر چنانست ، چگونه او یکی از ستونهای «دوره‌ی دیکتاتوری» و از نزدیکترین یاران رضاشاه بوده ، بیست بار (کم یا بیش) بوزیری و نخست‌وزیری رسیده و مقامهای مهم دیگری باو سپرده شده؟!. و اگر هوادار دمکراسی نبوده در آنحال ، اکنون که «دوره‌ی دمکراسی» نامیده میشود ، چگونه سررشته‌ی کارها را بدست گرفته؟! چنین کاری بآسانی چگونه تواند بود؟! آیا این یک بام و دو هوا نیست؟! دوم ، آیا نخست‌وزیری با چهل و اند سال پیشینه‌ی کار سیاسی ، آن اندازه نادانست که زیان چنین نوشته‌ای را در آن هنگام نداند؟! سوم ، رضاشاه افتاده و پسرش جای او را گرفته ، آیا قانونهای کشور هم دگرگون گردیده؟! آیا او می‌تواند بسر خود قانون را نادیده گیرد؟! گیریم که قانونی در سایه‌ی خودکامگی گزارده شده ، آیا نه آنست که این مجلس است که تواند آن قانون را بازگرداند؟! اگر او براستی خواهان دمکراسیست ، آیا نه آنست که او و وزیرانش باید تصمیمهای مجلس را بکار بندند؟! چهارم ، آیا جلو قانون‌شکنی را گرفتن «تعرض» است که او این عبارت را بکار می‌برد؟! پنجم ، آیا این سیاستگر همان نیست که در سخنرانی نخست‌وزیریش در مجلس (روز ششم شهریور 1320) برنامه‌ی دولتش را «ادامه‌ی اصلاحات گذشته» خواند؟! (3)
👇
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی چهار از نه)
نخستین سند که مشت فروغی را باز می‌کند نامه‌ی فرمانداری یزد است بوزارت کشور. در 23/7/20 (یک ماه پس از برافتادن رضاشاه و گمارده شدن او بنخست‌وزیری) نامه‌ای بامضای «جمعی از زنان یزد» بمجلس شورای ملی می‌رسد. این نامه از رفتار پاسبانان شکایت می‌کند که در زمان رضاشاه چادر از سر زنان می‌کشیدند و آزار هم دریغ نمی‌کردند و هنوز هم رفتارشان همانست. در پایان خواستارِ «آزادی حجاب» میشود.
مجلس نامه را بوزارت کشور می‌فرستد و او از فرمانداری یزد جویا میشود. فرماندار از شهربانی می‌پرسد و سپس در20/9/20 بوزارت کشور چنین پاسخ می‌دهد :
«اولاً آنچه این فرمانداری تجسس و تفحص نمود ، دادخواست‌دهندگان معلوم و شناخته نشدند» و در هر حال اعتراض ایشان برفتار مأموران سابق است کارکنان فعلی دیگر چنان نمی‌کنند و بعد هم اضافه می‌کند که «تصور می‌رود دادخواست تقدیمی بقلم یکی از روضه‌خوانهای سابق باشد که بزبان زنان یزد نوشته است ...» (1)
چنانکه این سند را با سند پایین یکجا بدیده گیریم درمی‌یابیم که «بشهربانی سفارش کردم که متعرض کسی نشوند» سخن راستی بوده از دهان مردی ناراست. ولی چرا چنین سفارشی کرده؟! باهم ببینیم.
دومین سند نامه‌ایست از فروغی ، چهار ماه پس از رفتن رضاشاه ، در پاسخ بنامه‌ی حاج سید ابوالقاسم کاشانی که گویا کسانی از دست پاسبانان که چادر از سر زنانِ چادری می‌کشیدند باو شکایت برده‌اند و او هم آن را بنخست‌وزیر رسانیده. اینست پاسخ فروغی :
پاسخ حضرت آقای نخست‌وزیر به حضرت حجت‌الاسلام آیت‌الله آقای حاج سید ابوالقاسم کاشانی دامت اقباله تاریخ 19/10/20 نخست‌وزیر عرض میشود.
نامه‌ی شریف بتاریخ 19/10/20 وصول یافت. اینجانب از روزی که مصدر خدمت شدم ، در این باب بشهربانی سفارش کردم که متعرض کسی نشوند و از قراری که شهربانی اظهار می‌دارد بهمین دستور رفتار میشود. اینکه شاکیان نوشته‌اند پاسبانها در کوچه‌های خلوت متعرض زنها می‌شوند بعید بنظر می‌آید ، زیرا که در کوچه‌های خلوت پاسبان گماشته نشده است.
در هر حال بجای اینکه شکایت کلی کنند ، خوبست اگر واقعاً موردی پیدا میشود که کسی بزنی تعرض کند ، بشهربانی یا خود اینجانب اطلاع بدهند تا اقدام لازم بشود.
با تجدید عوالم خلوص محمدعلی فروغی (2)
ظاهراً فروغی می‌خواهد بفهماند که من آن فرمانروای پیشین نیستم ، پیشتر در این زمینه «تعرض»هایی می‌شده (چادر از سر زنان کشیده می‌شده) ولی از روزی که من سر کار آمده‌ام جلو تعرضها را گرفته‌ام. زیرکیها و بدخواهیهایی در این نامه بکار رفته و باشد که در نگاه نخست بچشم نیاید.
چنانکه مشی سیاسی دوران رضاشاه و پیشامدهای بعدی ، بویژه بازگشتِ آقاحسین قمی بایران را که یک سال و نیم دیگر پیش آمد (و در پایین بآن خواهیم پرداخت) باهم یکجا بدیده گیریم ، پرسشهای زیر خواه ناخواه باندیشه می‌آید :
نخست جای پرسشست که این دولتمرد ، محمدعلی فروغی ، پایبند چیست؟! آیا پایبند دمکراسی و مخالف دیکتاتوریست؟!. اگر چنانست ، چگونه او یکی از ستونهای «دوره‌ی دیکتاتوری» و از نزدیکترین یاران رضاشاه بوده ، بیست بار (کم یا بیش) بوزیری و نخست‌وزیری رسیده و مقامهای مهم دیگری باو سپرده شده؟!. و اگر هوادار دمکراسی نبوده در آنحال ، اکنون که «دوره‌ی دمکراسی» نامیده میشود ، چگونه سررشته‌ی کارها را بدست گرفته؟! چنین کاری بآسانی چگونه تواند بود؟! آیا این یک بام و دو هوا نیست؟! دوم ، آیا نخست‌وزیری با چهل و اند سال پیشینه‌ی کار سیاسی ، آن اندازه نادانست که زیان چنین نوشته‌ای را در آن هنگام نداند؟! سوم ، رضاشاه افتاده و پسرش جای او را گرفته ، آیا قانونهای کشور هم دگرگون گردیده؟! آیا او می‌تواند بسر خود قانون را نادیده گیرد؟! گیریم که قانونی در سایه‌ی خودکامگی گزارده شده ، آیا نه آنست که این مجلس است که تواند آن قانون را بازگرداند؟! اگر او براستی خواهان دمکراسیست ، آیا نه آنست که او و وزیرانش باید تصمیمهای مجلس را بکار بندند؟! چهارم ، آیا جلو قانون‌شکنی را گرفتن «تعرض» است که او این عبارت را بکار می‌برد؟! پنجم ، آیا این سیاستگر همان نیست که در سخنرانی نخست‌وزیریش در مجلس (روز ششم شهریور 1320) برنامه‌ی دولتش را «ادامه‌ی اصلاحات گذشته» خواند؟! (3)
👇
در این نامه آنچه دیده نمی‌شود این معنیهاست. او بکاشانی می‌توانست این مضمون را بنویسد که پاسبانان وظیفه دارند جلو قانون‌شکنی را بگیرند ولی بانزاکت. و اگر تعرض یا بیدادگری کنند خودشان بجرم قانون‌شکنی کیفر خواهند دید و اگر چنین موردی دیده شود ، حتماً بآن رسیدگی خواهد شد و رعایت قانون و اجرای آن وظیفه‌ی منست. شما نیز اکنون که تنها نیستید و پناهگاه گروهی از مردم گردیده‌اید این رعایت بشما واجبترست. حضرت حجت‌الاسلام باید این معنی را بپناه‌جویانشان یادآوری کرده از ایشان بخواهند کاری خلاف قانون نکنند و اگر خواهان آزادی چادرند ، این باید از راه قانونیش که همانا مجلس شورای ملیست انجام گیرد.
ولی این مضمون کجا و آن نامه کجا ! در آن نامه آنچه نیست هواداری از قانونست. بلکه در آن هرچه هست بدخواهی و فریبکاریست. آیا دمکراسی چشم پوشیدن از اجرای قانونهاست؟! اگر نخست‌وزیر «دوره‌ی دمکراسی» اینها را می‌نوشت و نامه‌اش بدست دیگران می‌افتاد ، آیا جز ارج نهادن بقانون چیز دیگری از آن برداشت می‌شد؟!. اگر اینها را بویژه با سخنرانی رادیویی فروغی که در آن ستایشگر دمکراسی می‌گردد ، یکجا بدیده گیریم ، دوروییها و بدخواهیهای او آشکارتر می‌گردد.
فروغی می‌توانست بیفزاید : حضرت حجت‌الاسلام در 16 سال گذشته چگونه در انجام فرایض کوتاهی کرده و کمترین بانگی از ایشان برنمی‌خاست و اکنون چه شده که «تعرض»ها بدینسان دلشان را بدرد آورده؟! آیا در آن زمان کسی از ایشان دادخواهی نمی‌کرده؟!
البته روشنست که فروغی چرا این دو جمله‌ی آخری را نمی‌توانسته بنویسد (بماند که نمی‌خواسته بنویسد). اگر می‌نوشت آیا آن سخنان به نخست‌وزیر «دوره‌ی دمکراسی» ، بخودش ، بازنمی‌گردید؟!
ششم ، پس از همه‌ی اینها آن تجلیل‌ها چه جایی دارد؟! در 16 سال گذشته کسی از ملایان و مجتهدان یارای مخالفت با قانونها و روان گردیدنِ شیوه‌های تازه را نداشته. بزرگترین مجتهد آن زمان که آقاحسین قمی (رضوی) بود و از مشهد بتهران آمد تا از رضاشاه درخواست بازگردانیدنِ چادر کند و چنانکه گفته‌اند (4) به پیرامونیانش گفته بوده : «اول از او درخواست می‌کنم که از برنامه‌های غیراسلامی دست بردارد و اگر موافقت نکرد خفه‌اش می‌کنم»! رضاشاه پروایی باو نکرد و او نیز گزارده بعراق رفت.
پانوشتها :
1ـ پیشین ، ص 81 و 82.
2ـ پیشین ، ص 82.
3ـ عاقلی ، دکتر باقر ، روزشمار تاریخ ایران ، جلد یکم ، ص 330.
4ـ عنصر فضیلت و تقوا ، ص 43 بنقل از پورامینی ، محمدباقر ، آیت‌الله العظمی حاج آقاحسین قمی ، پایگاه اینترنتی.
🌸
ولی این مضمون کجا و آن نامه کجا ! در آن نامه آنچه نیست هواداری از قانونست. بلکه در آن هرچه هست بدخواهی و فریبکاریست. آیا دمکراسی چشم پوشیدن از اجرای قانونهاست؟! اگر نخست‌وزیر «دوره‌ی دمکراسی» اینها را می‌نوشت و نامه‌اش بدست دیگران می‌افتاد ، آیا جز ارج نهادن بقانون چیز دیگری از آن برداشت می‌شد؟!. اگر اینها را بویژه با سخنرانی رادیویی فروغی که در آن ستایشگر دمکراسی می‌گردد ، یکجا بدیده گیریم ، دوروییها و بدخواهیهای او آشکارتر می‌گردد.
فروغی می‌توانست بیفزاید : حضرت حجت‌الاسلام در 16 سال گذشته چگونه در انجام فرایض کوتاهی کرده و کمترین بانگی از ایشان برنمی‌خاست و اکنون چه شده که «تعرض»ها بدینسان دلشان را بدرد آورده؟! آیا در آن زمان کسی از ایشان دادخواهی نمی‌کرده؟!
البته روشنست که فروغی چرا این دو جمله‌ی آخری را نمی‌توانسته بنویسد (بماند که نمی‌خواسته بنویسد). اگر می‌نوشت آیا آن سخنان به نخست‌وزیر «دوره‌ی دمکراسی» ، بخودش ، بازنمی‌گردید؟!
ششم ، پس از همه‌ی اینها آن تجلیل‌ها چه جایی دارد؟! در 16 سال گذشته کسی از ملایان و مجتهدان یارای مخالفت با قانونها و روان گردیدنِ شیوه‌های تازه را نداشته. بزرگترین مجتهد آن زمان که آقاحسین قمی (رضوی) بود و از مشهد بتهران آمد تا از رضاشاه درخواست بازگردانیدنِ چادر کند و چنانکه گفته‌اند (4) به پیرامونیانش گفته بوده : «اول از او درخواست می‌کنم که از برنامه‌های غیراسلامی دست بردارد و اگر موافقت نکرد خفه‌اش می‌کنم»! رضاشاه پروایی باو نکرد و او نیز گزارده بعراق رفت.
پانوشتها :
1ـ پیشین ، ص 81 و 82.
2ـ پیشین ، ص 82.
3ـ عاقلی ، دکتر باقر ، روزشمار تاریخ ایران ، جلد یکم ، ص 330.
4ـ عنصر فضیلت و تقوا ، ص 43 بنقل از پورامینی ، محمدباقر ، آیت‌الله العظمی حاج آقاحسین قمی ، پایگاه اینترنتی.
🌸