‌📘 ده سال در عدلیه

🖌 احمد کسروی

✴️ ٥٧) سفري كه به غرب كرديم

در زمستان سال ١٣٠٨ داور «اداره‌ی بازرسي كل» را بنياد گزاشت. مرد بدبخت براي خودنمايي مي‌مرد. كساني را كه از عدليه براي آن كار برگزيده بود و نامهاشان بچاپ رسيد ، من درميانشان نمي‌بودم. ولي چون خواهاي سفر مي‌بودم ، اين خواهندگي خود را با زبان آقاي بهرامي پيام فرستادم. اينبود نخست كميسيوني كه روانه گرديد من درميان ايشان مي‌بودم. آن سال زمستان سخت مي‌بود و برف بسيار مي‌باريد و ما مي‌بايست سفر به اراك و همدان و آن پيرامونها كنيم كه سردترين گوشه‌هاي ايران مي‌باشد. ...
👇👇

‌✴️تاریخ پانصد ساله‌ی خوزستان
بخش نخست

1-1-9✴️نادانیهاى سید محمد
چنانكه گفتیم سید محمد گاهى دعوی خود را كوچك كرده خویشتن را جانشین امام دوازدهم مى‌شمارد. گاهى نیز فرصت بدست آورده هرچه بالاتر مى‌رود و خود را به جرگه¬ی پیغمبران میرساند. بلكه دم از خدایى هم مى‌زند. از كلام¬المهدى پیداست كه او مشق قرآن‌سازى نیز مى‌كرده. همچنین به پیروى امامان كه براى هر كدام زیارتنامه درست كرده‌اند او نیز زیارتنامه براى خود نوشته كه گویا پیروان هر روز بایستى آن را بخوانند. نیز مناجاتهایی بافته كه در آنها خویشتن را «ولى‌اللّه» مینامد و مریدان بایستى آن مناجاتها را خوانده براى «ولى‌اللّه» یاورى و پشتیبانى از خدا بطلبند.
ولى با همه لافهایى كه سید محمد از دانش و فهم مى‌زند و خود را «داناترین مرد روى زمین» مى‌خواند از سخنانش پیداست كه مرد بسیار نادان و كودنى بوده

👇

✴️ تربیت توده را کوشش سیاسی نمیدانند.

«یک چیز که در ایران اهمیت نمیدهند تربیت کردن توده‌ی انبوه و آماده گردانیدن آنهاست.

یک دسته درسخواندگان با اندیشه‌های بسیار تند جلو افتاده می‌خواهند با تندروترین دسته‌های جهان همگام باشند ،

در حالی که توده‌ی انبوه از پس مانده‌ترین توده نیز پس‌تر مانده است.

این اشتباه دیگریست که می‌پندارند یک دسته باید چیره شوند و دیگران را راه برند.

بارها دیده‌ام باشتباه خود رخت فلسفه پوشانیده میگویند : «در هر ملتی کار در دست چند نفر است. در ایران هم باید چند نفری دست بهم داد و این توده را مثل گله‌های گوسفند جلو انداخت و راه برد».

اینها نمیدانند که اساس پیشرفت یک کشور تربیت توده است ،

و در هر زمینه باید توده را بتکان آورد و در گامهایی که بسوی پیش برداشته می‌شود ، آنها را نیز همراه ساخت.

در زمینه‌ی مشروطه نیز آنچه اهمیت دارد آنست که بکوشند و توده را شاینده‌ی این رژیم زندگانی گردانند ، و به هر حال باید نسبت بآن وفادار مانند.

همچنان ایرانیان باید بروی تمامیت ایران و اینکه همه‌‌ی استانها دارای یک حکومت باشد (چنانکه تاکنون بوده) پایداری نمایند.

باید باور کرد که از خودمختاری استانها نتیجه‌ی درستی بدست نخواهد آمد.

این کوششها[‌قومیت پرستی] اگر ادامه یابد ، شیرازه‌ی ایرانیت را از هم خواهد گسلانید».

(«امروز چاره چیست؟» سات 50 و 51)

✴️آیا مشروطه یا دمکراسی به بودن قانون اساسی و انجام انتخابات است؟!

«مشروطه [=دمکراسی] تنها بودن قانونها و مجلس شورا نیست.

مشروطه بیک معنی عالیتر دیگریست.

مشروطه معنایش آنست که یک توده می‌خواهد خودش کارهای خود را اداره کند. می‌خواهد کسی باو فرمان نراند.

برای آنکه سخن روشن باشد باید دانست ما در زندگانی دو رشته کارها داریم : یکی کارهای خصوصی ، دیگری کارهای عمومی. مثلاً ما باید خانه داشته باشیم ، خواربار تهیه کنیم ، رخت خریم ، کفش خریم ، اگر ناخوش شدیم بنزد پزشک رویم. اینها کارهاییست که هر خانواده‌ای خودش برای خودش انجام میدهد.

ولی بدیهیست که زندگانی تنها با اینها نمی‌چرخد. بیک رشته کارهای دیگری هم نیاز هست. ما در این شهر که هستیم باید آن را پاکیزه داریم ، باید دزدان را مانع شویم ، از شیوع بیماریها جلو گیریم ، عدلیه‌ای باشد که اگر دو کس دعوا داشتند بآنجا رجوع کنند ، راهها امنیت می‌خواهد تا کاروانها بیایند و بروند ، باید با کشورهای همسایه رابطه داشته باشیم و پیمانها بندیم. باین رشته کارها نیز نیاز هست و اینهاست که ما کارهای عمومی یا کارهای کشوری می‌نامیم.

در زمانهای گذشته این کارها بیک تن سپرده می‌شد و او پادشاه بود که با میل و اراده‌ی خود کشور را اداره میکرد ، بمردم نیز فرمان میراند. مردم او را «سایه‌ی خدا» می‌شناختند و فرمان می‌بردند و تکلیفی هم نداشتند.

باین معنی مردم در آن روز نه اراده و اختیاری در کارهای کشور داشتند و نه مسئول بودند. مسئول تنها پادشاه بود.

این ترتیب هزارها سال در جریان بوده تا خردمندانی برخاسته و چنین گفته‌اند : چرا یک تن بدیگران فرمان راند؟!.. چرا مردم خودشان کارهای کشور را اداره نکنند؟!.. اینها را گفته با دلیل ثابت کرده‌اند که یک پادشاه هر قدر هوشیار و خردمند باشد نخواهد توانست مصالح کشور را چنانکه شایسته است تشخیص دهد ، نخواهد توانست کارها را از راهش بانجام رساند.

در نتیجه‌ی این مشروطه پیدا شده. باین معنی ، این حرفها در مردم تأثیر کرده که در همه جا بشورش برخاسته و دستگاه استبدادی پادشاهان را برانداخته خودشان رشته‌ی کارهای کشور را بدست گرفته‌اند.

پس در مشروطه افراد خودشان کارهای کشور را اداره میکنند.

هر فردی از ایشان مسئولیتی بگردن دارد ، هر فردی باید بکشور و کارهای آن علاقه‌مند باشد و هر زمان که نیاز افتاد از فداکاری با جان و مال بازنایستد. این وظیفه‌ی اوست ، این باو واجب است.

ولی در ایران کم کسی مشروطه را باین معنی فهمیده.

کم کسی خود را در برابر کشور و توده مسئول میداند.

اگر حقیقت را بخواهیم کسانی که در ایران پیشگام شدند و مشروطه را روان گردانیدند ، آنها نیز مشروطه را باین معنی نمیدانستند. اینست نخواسته‌اند بمردم نیز بفهمانند.

بهرحال در ایران امروز یکی از کارهای بسیار مهم اینست که کتابچه‌ها نوشته شود و سخنرانیها در رادیو بعمل آید و بمردم معنی مشروطه فهمانیده شود.

مشروطه والاترین شکل حکومت است.

امروز بیشتری از توده‌های پیشرفته و بزرگ جهان ـ از کشورهای متحده‌ی آمریکا و انگلستان و فرانسه و دیگران ـ با مشروطه اداره می‌شوند.

اینها باید بمردم فهمانیده شود.

فهمیدن مردم معنی مشروطه را و علاقه‌مندی آنها بکشور و کارهای کشوری تأثیر محسوس خواهد داشت

و بسیاری از دشواریهای امروزی را آسان خواهد گردانید.

گاهی کسانی میگویند : «این توده شایسته‌ی مشروطه نیست».

میگویم : باید کوشید و آنها را شایسته گردانید ، نه اینکه از مشروطه چشم پوشید».

(«امروز چاره چیست؟» سات 39 تا 41)

✴️نجات کشور به چه نیازمند است؟!

«امروز برای نجات ایران یک جمعیت می‌خواهد ،

یک جمعیت ایرانخواه بیطرف ، یک جمعیت ریشه‌دار آبرومند».

(«امروز چاره چیست؟» سات 29)

«اولاً این جمعیت باید دارای حقیقت باشد.

باین معنی یک دسته از روی فهم و بینش احتیاجات ایران را بدیده گیرند ...

از روی اینها موادی تهیه کنند که برنامه‌ی زندگانی توده و سیاست کشور باشد ،

و خودشان آنها را بپذیرند و محترم شمارند و آرزومند اجرایش باشند ،

بکوششهای خود قیمت داده برای فداکاری در آن راه آماده باشند.

درباره‌ی آن مواد کتابها نویسند ، سخنرانیها کنند ، روزنامه‌هاشان آنها را دنبال کند ، تا بدینسان توده‌ی انبوه را آگاه گردانند و با خود همراه سازند و زمینه برای اجرای مواد آماده گردانند.

ثانیاً کسانی که باین جمعیت می‌آیند باید برای خود سودی منظور ندارند.

مقصودشان آن نباشد که پارتی پیدا کنند و از فلان اداره کار بگیرند ، در فلان وزارتخانه مدیرکل باشند.

بنام غیرت و مردانگی پا بمیان نهند و خواستشان این باشد که بیست ملیون مردم را از بدبختی رهانند.

مزدی که برای خود در نظر گیرند جز نیکنامی و شهرت تاریخی نباشد.

در این کشور از بس اندیشه‌ها کوتاه شده ، بیشتر مردم چنین می‌پندارند که به هر کاری که می‌آیند باید برای خود سودی منظور دارند. کوشیدن در راه کشور و توده در نزد آنها دارای معنی نیست. دخالت در کارهای توده و سودجویی از آن راه در ایران پیشه‌ای گردیده.

این دبستان فساد در ایران از سالهاست تأسیس یافته و پیاپی شاگرد بیرون میدهد. فلان آقا میهن‌پرست است. چه کار میکند؟.. به اینجا و آنجا میدود ، آواز بآوازها می‌اندازد ، پول درمی‌آورد ، ثروت می‌اندوزد ، تحصیل جاه و شکوه میکند.

بهترین میهن‌پرستان در این کشور کسانیند که تا زیان یا ترسی درمیان نباشد ـ غلط یا درست ـ بسود میهن میکوشند. ولی اگر ترسی یا زیانی درمیان بود بخود حق میدهند که میهن و سود آن را فراموش کنند و بخاموشی گرایند ، بلکه اگر نیاز افتاد بزیان آن هم بکوشند».

(«امروز چاره چیست؟» سات 34)

✴️اصلاحات چگونه انجام‌ پذیرد؟

«در این کشور بیک رشته اصلاحات مهمی نیاز هست.

اصلاحات چگونه می‌شود؟.. آیا تنها با آرزو و یا گله و ناله اصلاحات انجام میگیرد؟..

برای اصلاحات اولاً نقشه لازمست که چه کنند و چگونه کنند.

ثانیاً جمعیتی لازمست که بآن اصلاحات علاقه‌مند باشند و پشتیبانی نمایند و موانع را از جلو بردارند.

در ایران هر کار را از دولت می‌خواهند. همه کس طالب اصلاحاتست. ولی تصور میکنند باید آنها را هم دولت بانجام رساند.

این هم نتیجه‌ی آنست که در این چهل سال در این کشور کسانی نبوده‌اند که بمردم معنی مشروطه و توده و دولت را بفهمانند.

اینها تصور میکنند دولت به هر کاری تواناست و اصلاحات هم در اختیار اوست.

دولت چیست؟.. دولت چند نفر وزیریست که می‌آیند و در پشت میزها می‌نشینند و فرمانها میدهند..

اولاً این وزیران چون تکیه‌گاهی نمیدارند همیشه متزلزلند و بیش از چند ماه نمی‌مانند.

ثانیاً اگر بخواهند اصلاحات کنند ناچار دسته‌هایی را از خود رنجیده خواهند گردانید و یک جمعیتی که پشتیبانی بآنها نماید نیست.

اینست توانا باصلاحات نیستند.

اینها جهت‌هاییست که ثابت میکند باید جمعیتی یا باصطلاح دیگران حزبی پدید آید.

ولی متأسفانه در ایران معنی حزب نیز دانسته نشده.

این خود داستانیست که در این کشور حزب را به چه معنی می‌شناسند و چگونه حزب می‌سازند.

حزب در ایران برای مقاصد اشخاص است ،

برای آنست که پارتی درست کنند و در اداره از ترفیعات و اضافه حقوق بهره‌مند باشند و از انفصال و انتظار خدمت ایمن گردند.

عالیترین مقصد آنست که بنمایندگی مجلس رسند یا وزارت یابند. این معناییست که از حزب فهمیده‌اند».

(« امروز چاره چیست؟» سات 31)

✴️آن «جمعیت ایرانخواه» از چه کسانی باید بود و چه برنامه‌ای‌ در پیش داشت؟

«در کشوری که پس از چهل سال معنی مشروطه دانسته نشود و نمایندگی در پارلمان تجارت محسوب شود که کسانی پول بریزند و نماینده گردند بامید آنکه ده برابر استفاده خواهند کرد ، چه شگفتست که معنی حزب هم دانسته نشود و چنین رسواییهایی پدید آید.

شنیدنیست که در چهل سال دوره‌ی مشروطه در ایران ، بیش از صد حزب ، پیدا شده. آری بیش از صد حزب.

در چند صد سال دوره‌ی مشروطه در انگلستان باندازه‌ی چهل سال ایران حزب پیدا نشده.

هر حزبی پیدا شده و چند ماهی برپا بوده و از میان رفته. در این چهل سال تنها سه چهار حزب حسابی بوده که هر یکی چند سالی دوام یافته».

«در ایران در اینگونه کارها پیش از همه بسراغ کسان بنام و آوازه میروند. ولی چه نیاز است؟!..

درمیان توده‌ی گمنام کسانی هستند که فهمهاشان آماده‌تر و اراده‌هاشان نیرومند‌تر از دیگران است.

چه گمنام و چه بنام ، هر کسی باید غیرت و مردانگی بکار برد و در چنین هنگامی شایستگی نشان دهد».

«در این کشور بچند رشته اصلاحات نیاز سخت هست.

یک رشته از آنها درباره‌ی قانونها و وزارتخانه‌هاست.

ما اینهمه وزارتخانه‌ها داریم و اداره‌ها برپا ساخته‌ایم و بودجه‌ها می‌پردازیم و نتیجه‌اش درماندگی و بیچارگی است.

برای مثل میگویم : وزارتخانه‌ای با اداره‌های بسیار بنام دادگستری برپا گردانیده‌ایم. در تهران کاخی با آن بزرگی ساخته‌ایم. با آنحال اگر حقیقت را بخواهیم در ایران قضاوت نیست.

امروز اگر شما دعوایی پیدا کردید ، درخواهید ماند که چه کنید؟..».

(«امروز چاره چیست؟» ساتهای33 ، 36 و 42)

از تحول در دادگستری سخن راندن نیازمند کار کارشناسی است. در این زمینه کسروی که خود قاضی عالی‌رتبه‌ای بود و به مقام دادستانی تهران هم رسید ، کتابی بنام «قانون دادگری» نوشته. برای آگاهیهای بیشتر از نظریات او درباره‌ی تحولاتی که می‌تواند دادگستری را کارآمد گرداند ، خواندن آن کتاب را پیشنهاد می‌کنیم.

✴️اصلاح و بهبود معاش کارگران و رنجکشان

اصلاح و بهبود معاش کارگران و رنجکشان از دیگر اصلاحاتی است که باید بدیده داشت.

این را تاکنون به عهده‌ی «عرضه و تقاضا» گزارده‌اند که بیدادگرانه است. در جایی که کارگر فراوانست و کار کم ، تا می‌شده از دستمزدی که با آن میتوان یک زندگی حداقلی را گذرانید کاسته حتا یک سوم آن را به کارگر (همچنین به کارمند) داده‌اند.

در هر حال این زمینه‌ایست که نمی‌توان به آن بی‌پروایی کرد. در این بخش باید تا میتوان بدادگری نزدیک گردید و آن را نمی‌توان به عهده‌ی «عرضه و تقاضا» گزارد.

✴️ «همه میدانیم که گروه بزرگی از مردم این کشور کار میکنند و رنج میکشند و زندگانی توده را براه می‌اندازند

و در همانحال خودشان و خانواده‌هاشان بآتش نداری می‌سوزند و زندگانی را با صد سختی بسر میبرند.

چرخ زندگانی ما را کیها می‌گردانند؟..

کارگران کارخانه‌ها ، شاگردان دکانها ، هیزم‌شکنها ، باربرها ، خشت‌مالها ، ناوه‌کشها ، ...

اینهایند که رنج میکشند و برای ما کار میکنند».

«باید باینها دل سوزانید. راهش هم اینست که ما ببینیم امروز زندگانی متوسط یک خانواده (یک خانواده‌ی پنج نفری) ، چه مبلغ خرج دارد و همان را میزان حقوق مزد کارگران و رنجکشان گردانیم.

همین رفتار را با پاسبانها باید کرد ، با سُپورها باید کرد ، با نظامیان باید کرد ، با کارمندان پایین‌رتبه‌ی ادارات باید کرد.

این چه نامردیست که کارگران رنج کشند و وسایل زندگی برای ما تهیه کنند و خودشان بی‌بهره باشند؟!..

این چه نامردیست که ما شب با فرزندان خود آسوده بخوابیم و این نیندیشیم که پاسبانهایی که در خیابانها ، در سرما و گرما ، میگردند و در راه پاسداری بما بیداری میکشند آنها نیز فرزندانی دارند ،

این نیندیشیم که باید بآنها چندان حقوق داد که باری وسایل ضروری زندگانی خانواده‌هاشان آماده گردد؟!..».

(« امروز چاره چیست؟» سات 43 و 44)