سازوآواز
"شب خیال"
دستگاه: همایون
آواز #محمدرضا_شجریان
تار: استاد #جلیل_شهناز
شعر: حضرت #سعدی

دوش بی روی تو آتش به سرم بر می‌شد
اشکم از دیده همی رفت و زمین تر می‌شد
از خیال تو به هر سو که نظر می‌کردم
پیش چشمم در و دیوار مصور می‌شد
چشم مجنون چو بخفتی همه لیلی دیدی
مدعی بود اگرش خواب میسّر می‌شد...




@vir486

سیاوش سیه را به تندی بتاخت
نشد تنگدل جنگ آتش بساخت
( دفتر سوم داستان سیاوش)

سیاوش برای اثبات بی‌گناهی خود تن به آزمایش داد به جنگ آتش رفت پیروز بیرون آمد سیاوش یک خدای نباتی است خدای بارآوری، آتش خشکسالی است که سیاوش از آن به سلامتی عبور می‌کند.

به جای عبور از آتش جنگ آتش آمده است. سیاوش به جنگ خدای آتش رفته است. خدای آتش در اسلام شیطان است در اساطیر یونان Agnoy است. در بحث استعاره مفهومی، لیکافی خشم و غضب آتش است. در اساطیر یونان آتش مربوط به عالم خدایان است پرومته آن را به آدمیان داد و خشم خدایان را برانگیخت. آتش در دین زردشتی مقدس است و در اساطیر ایرانی قائم مقام خورشید است. اسطوره سیاوش مربوط به اعصار کهن اقوام بومی کشاورز فلات ایران است و بسیار قدیمی‌تر از عصر زردشت است.

هرتل آتش را بنیاد دین‌های آریایی می‌دانست در شعر فارسی هم شاید مهم‌ترین ارجاعات به خورشید و آتش و می‌باشد، مخصوصاً خاقانی و نظامی. من از آن دسته کسانی هستم که معتقدم هیچ چیز از بین نمی‌رود و فقط تغییر شکل می‌دهد. ستایش خورشید و آتش و میهمان ستایش آریایی است.

این لغات ترکیبات معناداری هم دارند.

عشق همان آتش دل است.

حافظ می‌گوید:

که آتشی که نمیرد همیشه در دل ماست

باید بپرسید که اشاره به کدام آتشی است که مرده است؟ حافظ هم در ردیف این ستایشگران ناخودآگاه قومیت ایرانی است.

استاد دکتر سیروس شمیسا
شاه نامه‌ها صفحه ۱۰۲ و صفحه ۴۱۲


سیه: نام اسب سیاوش

@vir486

#غلط_ننویسیم



آنرا ❌   آن را ✔
ترا ❌     تو  را ✔

آن را/تو را: «را» علامت مفعول صریح، واژه‌ی مستقلی است و همچنانکه در جاهای دیگر جدا از کلمه‌ی قبل نوشته می‌شود (مثلاً این را و نه اینرا، وی را و نه ویرا، ایشان را و نه ایشانرا) از دو کلمه‌ی «آن» و «تو» نیز باید جدا نوشته شود. بنابراین باید نوشت آن را و نه آنرا، تو را و نه ترا.
«را» در مرا چسبیده نوشته می‌شود، زیرا دو کلمه‌ی «من» و «را» در یکدیگر مزج شده و ترکیب مرا را ساخته‌اند به طوری که دیگر نمی‌توان آنها را از هم جدا کرد.


کانال ادبی ویر

@vir486

آمد رمضان، نه صاف داریم و نه دُرد
وز چهره‌ی ما گرسنگی رنگ بِبُرد

در خانهٔ ما ز خوردنی چیزی نیست
ای روزه برو، ورنه تو را خواهم خورد


                           «عهدی ترشیزی»


@vir486

تسبیح و خرقه لذّت مستی نبخشدت
همّت درین عمل طلب از می‌فروش کن

ساقی که جامت از میِ صافی تهی مباد
چشمِ عنایتی به من دُردنوش کن


#حافظ


@vir486

طایفه‌ای از حکماء هندوستان در فضایل بزرجمهر سخن می‌گفتند:
  به آخر جز این عیبش ندانستند که در سخن گفتن بطیء است؛ یعنی درنگ بسیار می‌کند و مستمع را بسی منتظر باید بودن تا تقریر سخنی کند.

بزرجمهر بشنید و گفت: اندیشه کردن که چه گویم به از پشیمانی خوردن که چرا گفتم.

سخندانِ پرورده پیر کهن
بیندیشد آن گه بگوید سخن

مزن تا توانی به گفتار دم
نکو گوی گر دیر گویی چه غم

بیندیش وآنگه بر آور نفس
و زآن پیش بس کن، که گویند بس

به نطق آدمی بهتر است از دواب*
دواب از تو به، گر نگویی صواب

#سعدی
گلستان

*چهارپایان

@vir486

شاعران رمضان‌ستیز

گویند که ماه روزه نزدیک رسید
مِن بعد به گِرد باده نتوان گردید

در آخر شعبان بخورم چندان می
کاندر رمضان، مست بِخُسبَم تا عید!


جلال عضد یزدی(قرن هشتم)


@vir486

در قحطی نیشابور چهل شبانه روز می‌گَشتم؛ نه هیچ جایی صدای اذان شنیدم و نه درِ هیچ مسجدی را باز دیدم.
از آنجا بود که فهمیدم نام اعظم خدا و بنیاد دین و مایه ی اتحاد مردم «نان» است.


 سائلی پرسید از آن شوریده‌حال     
 گفت اگر نام مهین ذوالجلال

 می‌شناسی بازگوی ای مرد نیک
 گفت: نان است این بنتوان گفت لیک!

مرد گفتش احمقی و بی‌قرار   
کی بود نام مهین، نان؟ شرم‌دار!

گفت در قحط نشابور ای عجب   
می‌گذشتم گُرسَنه چل روز و شب

نه شنودم هیچ‌جا بانگ نماز   
نه دری بر هیچ مسجد بود باز

پس بدانستم که نان، نام خداست     
پايۀ جمعیت و آرام ماست


مصیبت‌نامه‌ی عطار

@vir486

امیرمبارزالدین و دوران پشمینه‌پوشان تندخو
سهند ایرانمهر

ابن بطوطه، جهانگرد معروف قرن ۸ هجری، در سفرنامه‌اش از شیراز  به عنوان شهری آرام و با فرهنگ و آزادی‌های اجتماعی یاد می‌کند.

‏ابن بطوطه اشاره می‌کند که زنان شیراز در آن زمان نسبت به سایر شهرهای اسلامی آزادی بیشتری داشتند و با حجاب متفاوتی در جامعه ظاهر می‌شدند. او‌ می‌افزاید که البته کرمان و‌ یزد وضعیت متفاوتی دارند.

‏ این وضع متفاوت کرمان‌و یزد به دلیل حکومت امیرمبارزالدین بود. آل اینجو تحت حمایت ایلخانان مغول بر فارس حکومت می‌کردند، اما پس از فروپاشی ایلخانان، موقعیتشان تضعیف شد.آل مظفر که در ابتدا تابع آل اینجو بود، کم‌کم قدرت گرفت و امیر مبارزالدین شروع به تهاجم به شهرهای تحت کنترل آل اینجو، از جمله شیراز، کرد.

در سال ۷۵۴ هـ.ق، امیر مبارز الدین با شکست دادن ابواسحاق اینجو، شیراز را تصرف کرد.
‏از این به بعد دیگر نه از جمع اهل فرهنگ و شعر و شاعری خبری بود و نه از آزادی‌های اجتماعی پیش از این، در عوض جمع فقهای پشمینه‌پوش و‌تندخویی گرداگرد شاه جمع بود که اصرار به اجرای شریعت و حد و تعزیر در ملاعام داشتند و حافظ را به صرافت می‌انداختند که بسراید:

پشمینه‌پوشِ تندخو
از عشق نشنیده‌ست بو

از مَستیَش رمزی بگو
تا تَرکِ هشیاری کند

‏و یا

اگر فقیه نصیحت کند که عشق مباز
‏پیاله‌ای بِدهش گو دماغ را تر کن

در «تاریخ آل مظفر» آمده است:
‏«به امر امیر مبارزالدین شب‌ها محتسب‌ها در شهر می‌گشتند و هرکه را در حال شراب‌خواری، رقص یا فسق می‌دید، فوراً تعزیر می‌کردند». پیداست که در این میان چه بسا کسان که به تهمت فسق تعزیر شدند و چه بسا اعمال به حکم متشرعان گرداگرد شاه مصداق فسق و مستوجب تعزیر شد و نتیجه آنکه بازار ریا و‌ نفاق هم رونق گرفت:

درِ میخانه ببستند خدایا مپسند
‏که درِ خانهٔ تزویر و ریا بگشایند

روایت آن‌دوران پر از ریا و‌ نفاق فقط بر زبان حافظ جاری نبود. عبید هم چه با حکایت‌ها و چه با منظومه موش و گربه‌اش این‌ اوضاع را توصیف کرده است. گربه‌های کرمان بسیار معروفند و امیر کرمان، امیر مبارزالدین، برای اینکه کسی را خوار کند، از کلمه گربه بسیار استفاده می‌کرده است و همو که شرابخوار قهاری بود بسان گربه داستان توبه‌نامه‌ای تنظیم‌کرد و‌به دست خلیفه‌عباسی رساند( خلیفه عباسی تحت حاکمیت ممالیک قاهره که عنوانی تشریفاتی و‌ نمادین داشتند) و با همان مجوز و‌ تظاهر به دینداری خم‌ها شکست و کار ابواسحق اینجو را هم یکسره کرد:
‏
موشکی بود در پس منبر
‏زود برد این خبر بموشانا
‏مژدگانی که گربه تائب شد
‏زاهد و عابد و مسلمانا

حافظ در بسیاری از اشعار خود به ریاکاری، زهد خشک و ظلم مذهبی این دوره حمله کرده است:
‏
واعظان کین جلوه در محراب و‌ منبر می‌کنند
‏چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند

عاقبت کار به جایی رسید که میرخواند در «روضات‌الصفا» می‌نویسد:

‏«چنان سخت گرفت که خاص و عام از او روی گردانیدند و فرزندانش در پی چاره افتادند».

چاره شاه شجاع و محمود پسران امیرمبارزالدین کودتا علیه پدر و تبعید او‌ به یزد بود. حالا دوباره بساط ریا و سختگیری برچیده شده است و حافظ نیز شادمان می‌سراید:

سحر ز هاتف غیبم رسید مژده به گوش
‏که دور شاه شجاع است می دلیر بنوش
‏شد آن که اهل نظر بر کناره می‌رفتند
‏هزار گونه سخن در دهان و لب خاموش
‏به صوت چنگ بگوییم آن حکایت‌ها
‏که از نهفتن آن دیگ سینه می‌زد جوش
‏شراب خانگی ترس محتسب خورده
‏به روی یار بنوشیم و بانگ نوشانوش


‏



‏@vir486

موی سپید را فلکم رایگان نداد
این رشته را به نقدِ جوانی خریده‌ام



رهی معیری


@vir486

               
بگذشت دورِ یوسف و دورانِ حُسنِ توست
هر مصرِ دل که هست به فرمانِ حسنِ توست

بسیار سر به کنگرهٔ عشق بسته‌اند
آنجا که طاق‌بندیِ ایوانِ حسنِ توست

فرمان ناز ده که در اقصای ملکِ عشق
پروانه‌ای که هست ز دیوانِ حسنِ توست

زنجیرِ غم به گردنِ جان می‌نهد هنوز
آن موی‌ها که سلسله‌جنبانِ حسنِ توست

آبش هنوز می‌رسد از رشحهٔ جگر
آن سبزه‌ها که زینتِ بستانِ حسنِ توست

دانم که تا به دامنِ آخرزمان کشد
دستِ نیاز من که به دامانِ حسنِ توست

تقصیر در کرشمهٔ وحشی نواز نیست
هرچند دونِ مرتبهٔ شانِ حسنِ توست


#وحشی_بافقی


@vir486

به عینِ عُجب و تکبر نگه مکن به خلق
که دوستان خدا ممکنند در اوباش

#سعدی


@vir486

خصوصیتی که در گفته‌های آنان مشهود است اینکه هردو صنایع شعری و تناسب لفظی را بحد وسواس مراعات می‌کنند و هر دو معانی و تخیلاتی در ذهن دارند که الفاظ را برای بیان آن بکار می‌برند، نهایت در حافظ این خصوصیت مسلم‌تر است و در خاقانی آثار تکلف بیشتر مشهود می‌گردد. کلمات در حافظ با دقت بیشتری انتخاب شده و در تلفيق جمله پختگی و انسجامی دارد که آنرا مترنم و نرم می‌کند و شیوۀ بیان خاقانی غالباً پیچیده و گاهی نیز از دائره انس و الفت ذهن خارج می‌شود، بطوری‌که به غرابت وحتى نامطبوع می‌گراید. در حافظ حتی یک مرتبه به ترکیبات خشن و صلب و به تعبیرات غریب و نامألوف، یا دور از ذهن و تمام آن بی‌پروائی‌های خاقانی مواجه نمی‌شویم و از اینرو خویشاوندی شیوۀ آن دو از نظر مستور مانده اذعان بدان دشوار می‌گردد.



خاقانی شاعری دیرآشنا
#علی_دشتی
ص ۹۰ و ۹۱



@vir486

#محمدرضا_شفیعی‌کدکنی :

اقوامی که در طول تاریخ با شعر فارسی دَری زندگی کرده‌اند، همچون جویبارهایی هستند که به رودخانه زبان فارسی وارد شده‌ و شط پر شکوه شعر فارسی را به وجود آورده‌اند و ظرف همدلی اقوام منطقه، همواره شعر فارسی بوده و هست.



@vir486

‎

ما می‌ستائیم زنان این زمین را که حامل ماست، آن زنانی که از آنِ تو هستند ای اهورامزدا، زنانی که از آیین راستی برخوردارند...

▪️یسنا فصل ۳۸، بند ۱ ‎#پورداوود


@vir486

خوابم بشد از دیده درین فکر جگرسوز
کاغوش که شد منزل و ماواگه خوابت




#حافظ


@vir486

رودکی گوید:

با کسان‌ بودنت چه سود کند؟
که بگور اندرون شدن تنهاست‌

یار تو زیر خاک مور و مگس‌
بدل آنکه گیسوت پیراست‌

آنکه زلفین‌ و گیسوت پیراست‌
گرچه دینار یا درمش بهاست‌

چون ترا دید زردگونه شده‌
سرد گردد دلش نه نابیناست‌


@vir486

من عهد تو سخت سست می‌دانستم
بشکستن آن دُرست می‌دانستم

این دشمنی ای دوست که با من ز جفا
آخر کردی، نخست می‌دانستم


مهستی گنجوی
قرن ششم


@vir486