📖دفاع از پادشاهی: نهادِ تکامل‌یافته، نه نوستالژی

✏️ #اشکان

🟠دفاع من از پادشاهی از جنس احساس یا دلبستگی به یک خاندان نیست. من از «پادشاهی» به‌عنوان یک نهاد تاریخیِ تکامل‌یافته دفاع می‌کنم؛ نهادی که در ایران، صرفاً یک شکل حکومت نبوده، بلکه قرن‌ها ستونِ تداوم دولت و ملت بوده است.

🟠 در جامعه‌ای مثل ایران که دولت همیشه سنگین و جامعه‌ی مدنی همیشه سبک بوده، تداوم نهاد پادشاهی یک امر تزئینی نیست؛ بلکه می‌توان آن را شرط بقا دانست. پادشاهی در معنای نهادی‌اش تاریخ بسیار فراز و نشیب داشته، تا که در تجربه‌ی مشروطه صیقل خورده و می‌تواند نقش یک «شیرازه» را بازی کند: چیزی که بالای موج‌های سیاسی می‌ایستد و اجازه نمی‌دهد هر بحران، کل نظم را از نو تعریف کند.

🟠مشروطه دقیقاً همین کار را کرد: پادشاهی را از «فرمان‌روایی مطلق» به «قانون‌مند شدن» هل داد؛ یعنی نهاد سلطنت را از یک قدرت شخصی به یک قالب محدود‌شده‌ی نهادی تبدیل کرد. من از پادشاهیِ مطلقه دفاع نمی‌کنم؛ از پادشاهیِ مشروطه دفاع می‌کنم، پادشاهی‌ای که با قانون مهار شده و قرار است تداوم امر ملی را نمایندگی کند نه حکومت را. اگر بخواهم یک موضع هایکی را اتخاذ کنم، ارزش نهادها فقط در عقلانی بودنشان روی کاغذ نیست؛ در این است که آیا تکامل یافته‌اند یا خیر. نهادهایی که از دل تجربه تاریخی، خطاهای انباشته، اصلاح‌های تدریجی و آزمون‌های اجتماعی بیرون آمده‌اند، «قابل اعتمادتر» از نهادهایی هستند که ناگهان با یک طراحی ذهنی و بدون ریشه‌ی اجتماعی پیاده می‌شوند.

🟠 پادشاهی در ایران، دست‌کم از این نظر، مزیت دارد: حافظه‌ی تاریخی و نمادین پشت آن هست. این نهاد برای جامعه‌ی ایرانی «آشنا»ست؛ بارِ هویتی دارد؛ و درست در لحظه‌هایی که کشور از هم می‌پاشد، همین آشنایی می‌تواند نقش ستون را بازی کند.
اما دفاع من صرفاً نهادی نیست؛ هویتی هم هست. جمهوری اسلامی یک تئوکراسی است. مشروعیتش را از «غیب» می‌گیرد، سیاست را در وضعیت ملکوتی می‌فهمد، و خودش را مأمور یک پایان تاریخی می‌داند. در برابر چنین دستگاهی، فقط بحث معیشت و اصلاحات اقتصادی کافی نیست. این نظام با «معنا» با روایت قدسی، شهادت، تکلیف، انتظار، و دشمن‌ سازی مردم را اداره می‌کند. پس مقابله با آن هم نیازمند یک منبع معناست؛ نه همان معنای مذهبی، بلکه معنایی زمینی، تاریخی و ریشه‌دار. این‌جاست که «ایران شاهنامه‌ای» وارد می‌شود: یک هویت پیشاایدئولوژیک، یک پیوستگی تاریخی که پیش از اسلام سیاسی بوده و بیرون از آن معنا می‌دهد.

🟠پادشاهی، در این معنا، صرفاً یک فرم حکومتی نیست؛ یک نماد وحدت تاریخی است. نمادی که می‌تواند در لحظه‌ی فروپاشی روایت مذهبی، یک روایت بدیل بدهد: روایت ایران، نه امت؛ روایت شهروند، نه رعیتِ شریعت؛ روایت تاریخ، نه وعده‌ی آخرت. و این نماد، در شکل شخصی امروز، می‌تواند نیروی انگیزه‌بخش هم داشته باشد، زیرا مقاومت فقط تحلیل نمی‌خواهد؛ «اراده» هم می‌خواهد. آدم‌ها برای چیزی می‌ایستند که آن را قابل‌فهم و قابل‌تصور بدانند. پادشاهی مشروطه، هم «قابل تصور» است (چون تجربه‌اش را داشته‌ایم)، هم «قابل فهم» است (چون پشتوانه‌ی فرهنگی دارد)، و هم می‌تواند یک وعده‌ی سیاسیِ روشن بدهد: بازگشت به سیاستِ زمینی، قانون‌مند و غیرقدسی.

🟠اگر ساده تر بخواهم بیان کنم: پادشاهی مشروطه می‌تواند برای جامعه یک سقف معنایی درست کند؛ سقفی که زیرش می‌شود دولت‌ها را عوض کرد، سیاستمدارها را نقد کرد، حزب‌ها را شکست داد و دوباره ساخت. بدون آن‌که هر بار کشور از نو تعریف شود. این همان «پلتفرم»ی است که روی آن می‌شود ایستاد و فکر کرد، بدون آن‌که هر چهار سال یا با هر بحران، زمین از زیر پا کشیده شود.

.



#انقلاب_ملی #پادشاهی #لیبرالیسم #ایران

➖➖➖

🌾 @Naqdagin