هراس از آزادی

دشواری‌های زیستن در جهان آزاد

✍️مصطفا آل‌احمد

آزادی از جذاب‌ترین و در عین حال از پرهزینه‌ترین آرمان‌های زندگی اجتماعی است. کمتر مفهومی را می‌توان یافت که در گفتار عمومی تا این اندازه مورد ستایش قرار گیرد، اما در عین حال، الزامات و پیامدهای واقعی آن تا حدود زیادی نادیده گرفته شود. بسیاری از مردم، آزادی را مطالبه می‌کنند، اما آیا برای زیستن در شرایط آزادی نیز آمادگی دارند؟

حکومت استبدادگر نه تنها آزادی‌های سیاسی و اجتماعی را تباه می‌کند، بلکه به‌ تدریج فرهنگ عمومی، روابط اجتماعی و خانوادگی و همچنین عادت‌های رفتاری را نیز به فرهنگی مستبدانه تغییر می‌دهد. مردمی که در تاریخی طولانی زیر سلطه‌ی رژیم‌های اقتدارگرا زیسته‌اند، معمولاً بخشی از اعتماد اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و مهارت‌های زیستن در آزادی را نیز از دست می‌دهند. از این رو، مسئله تنها «خواستن آزادی» نیست، بلکه استبداد، میراثی تاریخی و فرهنگی را شکل‌ می‌دهد که مردم به ساختار عمودی آن عادت می‌کنند.

آزادی‌خواهانِ واقعی هرگز برای رهایی از استبدادی ریشه‌دار و چندصدساله، به دنبال راه‌حل‌های زودگذر و معجزه‌آسا نیستند. آزادی ــ در معنای گسترده‌ی آن ــ چیزی نیست که آن را رایگان یا از سر ترحم به ملتی هدیه بدهند. راه آزادی، راهی دشوار، پرهزینه و پرتلاطم است؛ راهی که تنها هنگامی تحقق می‌یابد که جامعه‌ای آماده باشد بهای سنگین آن را بپردازد.
آزادی مستلزم پذیرش مسئولیت، رعایت قانون، احترام به حقوق دیگران و شکلی از خودمحدودسازی است. از این رو، متفکرانی چون روسو و کانت آزادی را نه در رها بودن از هر قید و بند، بلکه در توانایی انسان برای تبعیت از قواعدی می‌دانستند که یکایک مردم در شکل‌گیری آن‌‌ها مشارکت دارند.
برخلاف تصور رایج، زندگی در جامعه‌ای آزاد الزاماً آسان‌تر از زندگی در یک نظام اقتدارگرا نیست. در جوامع آزاد، شهروندان باید مسئولیتِ بخش بزرگی از تصمیم‌ها و پیامدهای زندگی خود را بر عهده بگیرند. آنان باید میان حقوق خود و حقوق دیگران تعادل برقرار کنند و از تبدیل منافع فردی به زیان عمومی پرهیز کنند. به این ترتیب، آزادی تنها گسترش اختیار نیست؛ گسترش مسئولیت نیز هست.
اریک فروم در کتاب گریز از آزادی استدلال می‌کند که بسیاری از انسان‌ها از آزادی می‌ترسند، زیرا آزادی، مسئولیت و اضطراب به همراه می‌آورد، زیرا هزینه‌های آزادی برای گروه‌های مختلف اجتماعی یکسان نیست. برای مثال نخبگان اقتصادی و فرهنگی معمولاً از آزادی سود بیشتری می‌برند، در حالی که برخی اقشار ممکن است در کوتاه‌مدت احساس ناامنی کنند. این نابرابری هزینه، یکی از منابع مهم پوپولیسم و بازگشت اقتدارگرایی است. از این جاست که گاه مردم به استقبال اقتدارگرایی می‌روند.
به این ترتیب می‌توان پرسید: آیا مردمی که خواهان آزادی هستند، برای پذیرش الزامات آن نیز آماده‌اند؟ آیا جامعه‌ای که در آن قانون به‌سادگی دور زده می‌شود، منافع عمومی قربانی منافع فردی می‌شود و مسئولیت‌پذیری مدنی ضعیف است، می‌توان به‌سادگی از آزادی بهره‌مند شد؟
تاریخ بارها نشان داده است که نهادهای آزاد بدون فرهنگ مدنی مناسب، شکننده و آسیب‌پذیر خواهند بود.
با این حال، تاریخِ اندیشه‌‌های سیاسی نشان می‌دهد که استبدادگران نیز بارها با استناد به «آماده نبودن مردم»، آزادی را به تعویق انداخته‌اند. از این رو، مطالبه‌ی آمادگی کامل برای آزادی می‌تواند به چرخه‌ای بی‌پایان تبدیل شود؛ چرخه‌ای که در آن جامعه هرگز به اندازه‌ی کافی بالغ تشخیص داده نمی‌شود و آزادی همواره به آینده‌ای نامعلوم موکول می‌گردد.
به این ترتیب آزادی و فرهنگ آزادی‌خواهی در رابطه‌ای متقابل با یکدیگر شکل می‌گیرند؛ هرچه جامعه‌ای مسئول‌پذیرتر باشد، نهادهای آزادتر می‌آفریند و نهادهای آزاد نیز به نوبه‌ی خود شهروندانی با حس مسئولیت بالا پرورش می‌دهند.

بنابراین پرسش اصلی این نیست که آیا ما آزادی را دوست داریم یا نه. پرسش این است که آیا آماده‌ایم هزینه‌های آزادی را بپردازیم، مسئولیت‌های آن را بپذیریم و همزمان از به تعویق افتادن دائمی آن نیز جلوگیری کنیم؟

آزادی، انتخابی یک‌باره نیست؛ بلکه آزمونی دائمی است. آزادی نه با شعار به دست می‌آید و نه با انتظار. جوامع گذشته‌گرا حاضر نیستند برای آزادی به تحول تن بدهند و با ثبات جویی و عافیت‌طلبی، زندگی در استبداد را بر می‌گزینند.

این مطلب از کانال تلگرام آقای آل‌احمد برداشته شده است.

#آزادی #مسئولیت

@Tavaana_TavaanaTech

مشروعیت با نمایش خیابانی برنمی‌گردد!

✍مهدی نوذر

این شب‌ها کاملاً پیداست که حکومت با نمایش‌های خیابانی، برگزاری برنامه‌های پرزرق‌وبرق و حتی بازگرداندن چهره‌های سلبریتی و بعضاً لس آنجلسی و دادن آزادی کامل در پوشش به زنان تلاش می‌کند تصویری تازه از خود بسازد و مشروعیت از دست‌رفته را ترمیم کند.
اما مسئله ساده است:
مشروعیت با صحنه‌آرایی، تبلیغات و بازاریابی اجتماعی برنمی‌گردد.
جامعه ایران حافظه دارد.
فراموش نکرده که سال‌ها «حجاب» فقط یک موضوع فرهنگی نبود، بلکه به یک خط قرمز سخت و امنیتی تبدیل شده بود.
فراموش نکرده برخوردهای خیابانی با زنان، کشاندن مردم روی زمین و سوار کردن اجباری در ون‌های گشت ارشاد را.
و در این میان، ماجرای مهسا امینی فقط یک حادثه نبود؛ دختر معصوم و بی‌گناهی که فقط به خاطر حجاب مورد ضرب و شتم قرار گرفت و کشته شد و برای بخش بزرگی از جامعه تبدیل شد به نماد یک شکاف عمیق در اعتماد اجتماعی و سیاسی !

از دل چنین تجربه‌ای، نمی‌شود انتظار داشت با چند تغییر ظاهری و چند برنامه خیابانی، رابطه مردم و حاکمیت ترمیم شود.
مشروعیت از جای دیگری می‌آید:
از زندگی واقعی مردم.
از اقتصادی که هر روز فشار بیشتری وارد می‌کند.
از جوانی که آینده را مبهم می‌بیند.
از بی‌ثباتی معیشت.
از احساس بی‌عدالتی.
از قانونی که برای همه یکسان اجرا نمی‌شود.
هیچ حکومتی در تاریخ با نمایش و تغییرات سطحی نتوانسته بحران اعتماد را حل کند.
چون جامعه خیلی زود تفاوت بین تغییر واقعی و تغییر نمایشی را تشخیص می‌دهد.
در نهایت، حتی اگر امروز تلاش شود با تغییر چهره‌ها و فضای خیابان، تصویر تازه‌ای ساخته شود، واقعیت اجتماعی با تصویرسازی عوض نمی‌شود.
مشروعیت یا از مسیر بهبود زندگی مردم برمی‌گردد، یا با هیچ نمایش رسانه‌ای و خیابانی قابل احیا نیست.

حکومتی که با سرکوب‌های خونین و کشتار معترضان فقط در دو شب بیش از ۴۰ هزار انسان بی‌گناه را کشت ، با هیچ نمایش و بازاریابی رسانه‌ای دوباره مشروعیت به دست نمی‌آورد.

متن بالا نوشته‌ی مهدی نوذر، زندانی سیاسی سابق است که برای توانا ارسال شده است.

@Tavaana_TavaanaTech