📌نوشتارهای ‌#نقشه_راه
➖قسمت اول: حقیقت یا فایده؟

✨بحث را با یکی از خطاهای مرگباری که فلاسفه‌ی بزرگی چون افلاطون و ارسطو و... مرتکب شده‌اند شروع می‌کنیم؛ خطایی که سبب شده است انسان‌های کنجکاو و متفکرِ بسیاری برای قرن‌ها به بحث‌هایی بی‌نتیجه بپردازند و سرمایه‌های انسانیِ بسیاری را به هدر دهند.

✨اگر به فرآیندی که انسان بعد از ظهور در این سیاره‌ی خاکی در حال سپری‌کردن است دقت کنیم، تمام تلاش وی این است که بتواند یک رابطه‌ی مفید و کارآ با محیط پیرامون خود ایجاد کند، به‌طوری‌که بتواند ادامه‌ی حیات خویش را ممکن سازد و ضمن برآوردن نیازهای خویش، خود را از خطرهایی که احتمالاً حیاتش را تهدید می‌کند در امان نگهدارد.

✨لطفاً خود را در موقعیت همان انسان اولیه قرار دهید و مواجه با همان شرایط و مشکلاتی که او احتمالاً با آن‌ها مواجه بوده است.

✨از یک سو میل به بقا و ادامه‌ی حیات او را به‌شدت محتاط کرده و او با هر چیزی مواجه می‌شود این دغدغه را دارد که مبادا حیاتش را در معرض تهدید قرار بدهد؛ از سوی دیگر نیازهایی دارد که به هر طریق باید آن‌ها را در تعامل با محیط برآورد.

✨گرمای بی‌امان خورشید یا سرمای طاقت‌فرسای برف و بوران، خطر حمله‌ی حیوانات دیگر، نیازهای روزمره‌ی خوردوخوراک و... همه باید از طریق کشف محیط و پیرامون خود پاسخ داده شوند.

✨درست است که این انسان باید محیط اطراف خود را بشناسد و طبیعی است که در برخورد با هر چیز ناشناسی این سؤال برایش پیش بیآید که: «این چیست؟»

❗️اما نکته‌ی مهم این‌جاست که وقتی می‌پرسد: «این چیست؟» منظورش این نیست که: «حقیقت این شئ چیست؟» بل‌که منظورش این است که: «این شئ به چه دردی می‌خورد؟» یا «آیا این شئ می‌تواند تهدیدی برای حیات و بقای زندگیِ من شود؟»

✨به تعبیر دیگر هدف اولیه‌ی انسان از فهم محیط اطراف خود، فهم اثرات اشیای پیرامون بر زندگی وی، و درک فایده یا ضرر آن اشیا است، و نه یافتن حقیقت آن‌ها و ارضای "میل حقیقت‌جویی" خویش؛ چنانچه فلاسفه و حکما آن را بر قامت فلسفه و حکمت دوخته بودند، دانشی که در ابتدا تمام دانش بشری را شامل می‌گشت و شق دیگری برای آن تعریف نشده بود.

❌ این تعریف از فلسفه و حکمت، و این ادعا که غرض از آن‌ها کشف حقیقت است، به‌طور ضمنی (پنهانی) پیش‌فرضی را بر تمام ذهن‌ها تحمیل کرد بی‌آنکه دلیلی برای آن وجود داشته باشد.

✨این پیش‌فرض که:
"حقیقت عالم برای انسان قابل کشف است و انسان قادر است حقیقت عالم را بشناسد"

✨و این اشتباه فاحش زمانی روشن شد که کانت دوربین تلسکوپ معرفت را به طرف ذهن و فاهمه‌ی انسان برگرداند و پرسید که:
«توان فاهمه‌ی ما در چه حدی است و چه چیزهایی را قادر است بشناسد؟»

❕و در تحقیقات وسیع و عمیق‌اش نشان داد که انسان قادر به کشف حقیقت عالم نیست. در پُست‌های آتی، #معرفت‌شناسی و بحث‌های معرفت‌شناختی را آغاز می‌کنیم ~ کانال دروغ‌ها و خرافات اسلام

@ISLIE

📌نوشتارهای #نقشه_راه
➖قسمت دوم: از پس پرده نگاه کن!

✨مدت‌ها تصور بر این بود که ذهن ما مانند "آینه‌ای حقیقت‌نما" برداشتی کاملاً واقعی و بی‌طرفانه از رویدادهایی که هر روزه برای‌مان پیش می‌آید، در خود به نمایش می‌گذارد؛ حقیقت، آشکارا می‌نمود و ندای «این‌که واضح است» بلند بود.

✨هدف فلسفه، تبدیل‌شدن وجود آدمی به جهان‌نمایی کامل بود؛ با ظهور افرادی چون کانت، شوپنهاور، نیچه و... این تصور از ذهن، از هم پاشید و پِی برده شد که آنچه ما از جهان فهم می‌کنیم، با آنچه در واقع هست بسیار متفاوت می‌باشد! تقسیم نومن و فنومن برآمده از همین ماجراست.

✨تأثیر پیش‌فرض‌های ما بر واقع و فیلترهای تودرتویِ ذهنی، بر آنچه در تصویر و برداشت فعلی داریم، بسیار حائز اهمیت است؛ البته نباید چنان تصور کرد که این ایده از زمان کانت مطرح شد، بل‌که دو هزار سال پیش رواقیونی چون مارکوس اورلیوس در کتاب "تأملات" بدین ایده اشاره داشته‌اند، این‌که:
«حقیقت همیشه در پرده‌ی ابهام است. حاق واقع آشکار نیست و هیچ گروهی قاطعاً نمی‌تواند مدعی باشد که حقیقت در دست اوست»

✨هر چه گمان می‌کنید چیزی است، نظرگاه شما درباره‌ی چیزی است؛ ما به چیزها دسترسی نداریم بل‌که به نظرگاه خودمان از چیزها دسترسی داریم. چشم‌اندازهای ما از واقع، خود واقع نیست. جنگ و صلح ما همه از منشأ نظرگاه‌های ما از عالم واقع است نه از خود عالم واقع.

✨شاید به‌جا باشد که به بیتی از حافظ اشاره کنیم:
جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه
چون ندیدند حقیقت، ره افسانه زدند

#معرفت‌شناسی ~ کانال دروغ‌ها و خرافات اسلام

@ISLIE

📌نوشتارهای #نقشه_راه
➖قسمت سوم: جهنم ایدئولوژی

✨از آن‌جا که ایدئولوژیک‌اندیشی با نظریه‌ی (موهوم) آشکارگی حقیقت ملازمت دارد، ایدئولوژیک‌اندیش هر کس را که با او مخالف باشد، مخالف "حقیقت آشکار" و "حق صریح" می‌داند و در نتیجه نسبت به او احساسات و عواطف منفی پیدا می‌کند؛ و مگر می‌توان نسبت به کسی که با حقیقت آشکار مخالفت دارد، جز احساسات و عواطف منفی داشت؟

✨از این رو ایدئولوژیک‌اندیش هم درون خود را ویران می‌کند و هم بیرون دیگران را؛ هم به خود درد و رنج و آزار و آسیب می‌رساند و هم به دگر-اندیشان.

✨باید فهم و قبول کرد که حقیقت آشکار نیست
و فقط به تقرب به آن امید می‌توان بست؛ و این امید نیز جز با صرف اوقات، نیروها، استعدادها و فرصت‌های بی‌شمار از ناحیه‌ی انسان‌هایی پُر-شمار برآمدنی نخواهد بود.

✨برای تقرب به حقیقت به رجوع به دیگران سخت نیازمندیم. حقیقت‌طلبی و کنجکاویِ علمی را نباید به جایی محدود کرد و یا در جایی متوقف ساخت. به نزد هر کسی که در مظان آن است که به حقیقتی نزدیک‌تر شده باشد باید شتافت و از او چیزی آموخت؛ و کیست که اصلاً و ابداً در مظان این نباشد که بیش از ما به حقیقتی نزدیک شده باشد؟ ما به همه محتاجیم و از هیچ کسی مستغنی (بی‌نیاز) نیستیم. تقرب به حقیقت نه تخته‌بند مکانی خاص است و نه تخته‌بند زمانی خاص. مکان و زمان نمی‌شناسد، جغرافیا و تاریخ ندارد. از سویی هم شرقیان ممکن است به حقیقتی نزدیک‌تر شده باشند و هم غربیان؛ از سوی دیگر هم انسان‌های جدید ممکن است به حقیقتی نزدیک‌تر شده باشند و هم انسان‌های قدیم.

✨روحیه‌ی نقادانه را نیز در هیچ‌جا و هیچ‌گاه نباید از کار برکنار داشت. با به‌کار-گیری این محک است که هم از غرب‌زدگی در امان می‌مانیم و هم از شرق‌زدگی، هم از غرب‌ستیزی و هم از شرق‌ستیزی، هم از سنت‌پرستی و هم از تجدد-پرستی، و هم از سنت‌هراسی و هم از تجدد-هراسی.

✨لازمه‌ی فعال‌نگه‌داشتن روحیه‌ی نقادی، باور به این است که حفظ فرهنگ خودی در تمامیت خود و به‌صورتی دست‌نخورده، مطلوب نیست. فرهنگ خود ما نیز مانند هر فرهنگ دیگر باید محک #عقلانیت_نقادانه بخورد تا عیار آن معلوم شود و اجزا و عناصر خِرد-ستیزش طرد و نفی شوند.

#معرفت‌شناسی ~ کانال دروغ‌ها و خرافات اسلام

@ISLIE

📌نوشتارهای #نقشه_راه
➖قسمت چهارم: لنگرگاه عمل

✨شاید در این برهه از زمان برای بسیاری مسجل شده باشد که رسیدن به معرفت یقینی درباره‌ی وقایع، رویای شیرین باستانی بود که تاریخ انقضای آن فرا رسیده؛ با نقد شکاکان از دیر-زمان تا حال، دیگر جایی برای #جزم‌گرایی نمانده است.

✨شک دستوریِ دکارت، مُخ در خُم پاتنم، فنومن‌های کانت، شک‌های هیوم، ذهن‌گرایی‌های بارکلی، بازی‌های زبانیِ ویتگنشتاین، تیغ اُکام و حالا هم که هوش مصنوعی (AI) و آزمایش‌های مغزیِ مدرن، همه و همه تیشه‌ای بر ریشه دُگماتیسم بودند.

✨به‌راحتی می‌توان ادعاهای یقینیِ افراد را با موارد بالا به چالش کشید و این یعنی واماندگیِ معرفت‌شناسانه و شکست‌خوردن آرزوی فیلسوفان قدیمی‌مسلک.

✨از نوع بیان فلاسفه‌ی متأخر هم پیداست که هدف فلسفه در طول زمان دچار دگرگونی‌های فراوانی شده؛ الان دیگر کسی فلسفه را برای واقع‌نمایی نمی‌خواهد و این را تکلیف مالایطاق بر عقل آدمی می‌دانند.

✨لنگرگاه این دریای خروشان دو چیز است:

◾️نخست حسی که در سراسر زندگی با ما همراه است و با وجود احتمال خطا اما گریزی از آن نداریم. (اگر می‌توانید بدون نگاه‌کردن به طرفین از عرض اتوبان عبور کنید، آنگاه ارزش حس را می‌فهمید!)

◾️دوم عقل و منطقی که زبان تفکریِ مشترک همه‌ی ماست. (برای نمونه، بیآیید با ریاضیات در بیاُفتید، آنگاه متوجه می‌شوید که خود دچار چالش شده‌اید) تعقل و استدلال‌ورزی چیزی است که ابطال مستدل آن به "دور باطل" می‌انجامد.

✨گرچه این موج عظیم شکاکیت، شناخت واقع‌نما را با خود برد و درِ "معرفت یقینی از جهان خارج" را بست، اما درِ دیگری به روی ما گشود: "درِ توجه به زندگیِ عملی به‌جای سرگردان‌شدن در دالان‌های تئوری"

❕پس بهتر است با تمسک به این دو (حس و استدلال) به سراغ هدف برگردیم و از نو بنای زندگیِ خود را بسازیم.

#معرفت‌شناسی ~ کانال دروغ‌ها و خرافات اسلام

@ISLIE