کانال محمدکاظم کاظمی

حاصل لطف دوستان در کانال «کوتاه‌نوشت» 👆

1.05K views17:55

🔹شعر آیینی و شاعران آیینی
🔸 محمدکاظم کاظمی

من چند روز پیش یادداشتی کوتاه دربارۀ شاعر نامدار خراسانی شادروان غلام‌رضا شکوهی نوشتم و در آن پیشنهاد کردم که با توجه به این که شعر ایشان ساحات مختلفی دارد و در حوزه‌های آیینی، عاشقانه و اجتماعی گسترده است، ایشان را به صفت «شاعر آیینی» مقیّد نسازیم، تا دیگر آفاق شعر ایشان را نادیده نگرفته باشیم.
با این که من شعر آیینی را با قید «محتوایی ارجمند و ستودنی» یاد کرده بودم و پیام سخن من هم روشن بود که من از «مقید ساختن» انتقاد دارم نه از آیینی سرودن ایشان، گروهی از دوستان چنین برداشت کردند که هدف سخن من فروکاستن مقام شعر و شاعر آیینی است، یا آیینی‌بودن را دون شأن شاعری چون غلام‌رضا شکوهی دانسته‌ام.
بعضی بی‌انصافی‌ها هم در این میان رخ داد، از جمله این که دوستانی، بیتی از شعر «ستارۀ احمد» مرا بدون توجه به فضا و بافت محتوایی آن شعر و حتی ابیات قبل و بعد از آن، بیرون کشیدند و برداشتی را که خود از آن بیت کرده بودند ـ و این برداشت ایشان بود، نه منظور من ـ هیزم این جریان ساختند. حتی یکی از اعزّۀ شعر آیینی معاصر که من ارادت و احترام بسیاری به ایشان و شأن شاعری شان داشتم، سخن را به پشت تریبون کشیدند و پای ملیت مرا به میان آوردند و سخنانی گفتند که دور از شأن آن بزرگوار می‌نماید.
من چنان که در آن یادداشت هم اشاره شده است، شعر و شاعر آیینی را دارای مقامی ارجمند می‌دانم. مقالات و مطالب آموزشی بسیاری در این زمینه نوشته‌ام و آثار شماری از شاعران آیینی را در نقدها و مقالاتی ستوده‌ام که از این میان می‌شود به شادروان محمدرضا آغاسی، سید رضا مؤید، محمدجواد غفورزاده شفق و سید حمیدرضا برقعی اشاره کرد. شماری از عزیزترین شعرهای خودم از همین جنس است و بدین می‌بالم که هرچند اندک و معدود، خداوند توفیق سرایش این شعرها را نصیب من کرد.
ولی آنچه دربارۀ مرحوم شکوهی گفتم، از یک منظر دیگر است. می‌دانیم که در جامعۀ ادبی ما رسم شده است که صفت «شاعر آیینی» برای کسانی به کار ‌رود که حوزۀ اصلی کارشان شعر هیئت و شعر آیینی است، هرچند ممکن است به صورت پراکنده شعرهایی در حوزه‌های دیگر هم گفته باشند. اتفاقاً خود این دوستان هم بر همین دسته‌بندی تأکید دارند، چنان که مثلاً علی معلم، حسن حسینی، علی موسوی گرمارودی، طاهره صفارزاده، علی‌رضا قزوه و سهیل محمودی را «شاعر آیینی» نمی‌شمارند، هرچند اینان شعرهای فاخری در این زمینه دارند.
تصور من این است که اگر ما شاعرانی را که در ساحات مختلفی شعر سروده‌اند، با قیدهایی مثل «شاعر آیینی»، «شاعر اعتراض»، «شاعر عاشقانه»، «شاعر اجتماعی» و غیره مقیّد کنیم، در حق آنان جفا کرده‌ایم، چون پاره‌ای از شعرهایشان را نادیده‌ گرفته‌ایم. این تنها در این مورد خاص نبوده است. باری دیگر هم در یک خبرگزاری مرحوم استاد محمد قهرمان را «شاعر انقلاب و آیینی كشورمان» نام برده بودند و من به این کار اعتراض کردم و یادداشتی نوشتم که در روزنامۀ خراسان منتشر شد. البته اگر کسی مرحوم استاد قهرمان را «شاعر محلی‌سرا» هم بنامد، جای اعتراض دارد، یا اگر مرحوم شکوهی را به «عاشقانه‌سرایی» محدود سازد هم جفا کرده است. غرض ما بحث آیینی و مقام شعر آیینی نیست، بلکه این محدود ساختن‌هاست. این چیزی بود که متأسفانه درست دریافت نشد، شاید چون بعضی عزیزان بیشتر از سر تعصب با جریان برخورد کردند تا انصاف.
باری، خواهش من از دوستانی که شاید به بعضی نظرها و یا شعرهای من در زمینۀ مسائل مذهبی انتقاد داشته‌اند و حالا فرصتی برای تجمیع آن انتقادات یافته‌اند، خواهش می‌کنم که روح و پیام و خط اصلی مطالب من دربارۀ شعر آیینی را دریابند و با رعایت ادب و انصاف، هر جا که نقصی در آن می‌بینند گوشزد کنند. ولی خیلی خوب است که نگاهی جامع داشته باشند، نه این که یک عبارت یا یک بیت شعر را بیرون بکشند و بدون پیکرۀ اصلی شعر و روح کلی سخن نقد کنند.
@mkazemkazemi

1.56K viewsedited 10:35