🍁 فارسی‌زداییِ طالبان علیه وحدت ملی افغانستان است.

💬 محمدکاظم کاظمی:

فارسی‌ستیزی در افغانستان از کجا نشئت می‌گیرد؟
روندی که حاکمان افغانستان از حدود یک قرن پیش یا کمی بیشتر از آن در پیش گرفته‌اند لطماتی به زبان فارسی زده و حتی برای وحدت ملی افغانستان نیز آسیب‌زا بوده است.

اینکه می‌گویند زبان افغانستان پشتو است، نه فارسی، چقدر صحت دارد؟
برخلاف آنچه آنها وانمود کرده‌اند که زبان فارسی زبان ملی افغانستان نیست، زبان فارسی پیشینهٔ بیشتری در افغانستان داشته و گویشوران بیشتری نسبت به زبان پشتو داشته است. بیشترِ مناطق افغانستان خاستگاه زبان فارسی و مفاخر آن بوده است. کسانی مانند مولوی، سنایی، عبدالرحمن جامی، و در دوره‌های متأخر، خلیل الله خلیلی، واصل کابلی و نویسندگان مهم و برجسته‌ای در افغانستان ظهور کرده‌اند. کتاب «تاریخ سیستان» به احتمال قوی به وسیلهٔ نویسنده‌ای از مناطق مرکزی افغانستان نوشته شده و «چهار مقالهٔ عروضی» نیز در داخل افغانستان کنونی تألیف شده است. در کنار آن، کتاب‌های زیادی به زبان فارسی در افغانستان نوشته شده است. به غیر از آن، زبانِ اغلبِ مردم افغانستان فارسی است و در کوچه و خیابان مردم افغانستان به فارسی تکلم می‌کنند. بخش عمدهٔ مردمِ افغانستان فارسی‌زبان هستند و آنهایی هم که فارسی‌زبان نیستند، مانند ازبک‌ها، ترکمن‌ها، پشتوزبان‌ها و پشتون‌ها، فارسی‌دان هستند؛ یعنی اگرچه زبان آنها فارسی نیست، زبان فارسی را بلدند. در کابل، پایتخت افغانستان، مردم فارسی‌زبان هستند و در آنجا فارسی در جریان است، نه زبان پشتو، اما از آنجایی که حاکمان افغانستان تقریباً همیشه پشتون بودند، علاوه‌بر پشتوزبان بودن، سیاست‌های تبعیضی قومیتی و زبانی ایجاد کرده‌اند. یک وقتی هست که یک فرد از قومیت خاصی است، اما تبعیض قومیتی ندارد، مانند قاجار‌ها که ترک‌زبان بودند، اما نه تنها با فارسی دشمنی و تبعیض نداشتند، بلکه شاهان قاجاری به فارسی تکلم می‌کردند و حتی مانند فتحعلی‌شاه و ناصرالدین‌شاه شعر می‌سرودند. بسیاری از شاعران مشهور آن زمان مانند «فرصت شیرازی»، «وصال شیرازی»، «قاآنی»، «فروغی بسطامی» و خیلی‌های دیگر در دربار قاجار حضور داشتند. به‌طور کلی، حضور قومیت‌های مختلف در ایران هیچ تعارضی با زبان فارسی نداشته است، اما در افغانستان، به دلیل سیاست‌های تبعیض‌آمیز و قوم‌گرایانه‌ای که حاکمان افغانستان از حدود یک قرن پیش اعمال کردند، این اتفاق رخ داده است.

از چه زمانی فارسی‌ستیزی در افغانستان به وجود آمد؟
فارسی‌ستیزی در افغانستان سابقه‌ای حدوداً ۱۰۰ساله دارد. البته قبل از آن نیز حاکمانِ افغانستان پشتون بودند و زبان مادری آنها «پشتو» بود، اما آنها فارسی‌دان بودند، مانند کسی که زبان مادری‌اش ترکی است، اما فارسی می‌داند و حتی به زبان فارسی خدمت می‌کند. از زمان تشکیل حکومت «دُرانی»، که حکومت افغانستان با آن شناخته می‌شود با وجود اینکه آنها پشتوزبان بودند، خصومتی با زبان فارسی نداشتند و این رویه حدود ۱۵۰ سال ادامه داشت، اما حدود ۱۰۰ سال پیش و به‌طور مشخص در دورهٔ سلطنت «امان‌الله‌خان»، یعنی از سال ۱۳۰۰ به بعد، تحت تأثیر یکی از روشنفکران و روزنامه‌نگاران افغانستان به نام «محمد طرزی»، که به نوعی استاد معنوی امان‌الله‌خان محسوب می‌شد، سیاست پشتونیزه‌کردن افغانستان در همهٔ ابعادش آغاز شد.

آنها چه اقدامی را علیه زبان ریشه‌دار فارسی انجام دادند؟
زبان پشتو را به عنوان زبان ملی افغانستان مطرح و زبان فارسی را به عنوان زبان وارداتی تلقی کردند که بر اثر سیاست‌ها یا حکومت‌های صفوی، افشاری و قاجاری به افغانستان تحمیل شده است. آنها سعی کردند این موضوع را مطرح کنند که زبان اصلی مردم افغانستان پشتو است و زبان فارسی یک زبانِ ایرانی است تا ایران و افغانستان را جدا از هم و فاقد پیشینهٔ مشترک تاریخی و فرهنگی نشان دهند. تلاش آنها برای حذف ریشه‌های فرهنگی مشترک دو کشور بود تا این‌گونه وانمود کنند که این دو کشور از نظر فرهنگی کاملاً متفاوت هستند و در یکی زبانِ فارسی زبانِ ملی است و در دیگری زبانِ پشتو.

رفتار طالبان در دشمنی با فارسی ادامهٔ همان سیاست‌های قبلی است؟
آنچه در دورهٔ طالبان می‌بینیم امر جدیدی نیست و سابقهٔ یک قرنی و بیشتر دارد، اما اکنون با قدرت و شدت بیشتری در حال دنبال‌شدن است، به‌طوری‌که پیش از این دانستن زبان «پشتو» جزو شرایط استادی در دانشگاه‌ها نبود، ولی اکنون اضافه شده است. در این سال‌ها فارسی‌زبانان افغانستان تلاش کرده بودند حداقل در شهر‌های فارسی‌زبان، اصطلاحات اداری را به زبان فارسی بیان کنند، ولی طالبان در حال تلاش است که این روند را تغییر دهد و اصطلاحات اداری در افغانستان هم به زبان پشتو باشد.

📝 متن کامل را در اینجا بخوانید.

© از: روزنامه جوان (۱۴۰۲/۳/۱۷)

#⃣ #زبان_فارسی #فارسی‌ستیزی

🍁 آیندهٔ افغانستان نه خواندنی که ترجمه‌کردنی است.

▪️به‌تازگی «ملابرادر» به ایران آمده و با وزیر کشور ایران گفت‌وگو کرده است. نکتهٔ عجیب این است که در جلسهٔ رسمیِ آنها یک مترجم هم حضور دارد! ما که تا امروز بدون نیاز به مترجم با هم صحبت می‌کردیم، حالا نیاز به مترجم داریم. این اتفاق را چطور می‌بینید؟ آیا زنگ خطر برای زبان فارسی در افغانستان به صدا درآمده است؟

محمدکاظم کاظمی: این رفتارها هوشمندانه است. برای اینکه نشان بدهند این کشور اصلاً زبانش چیز دیگری است مترجم آورده‌اند، وگرنه در افغانستان عمدتاً قوم‌های پشتون فارسی‌دان هستند. حتی سران طالبان هم می‌توانند به فارسی صحبت کنند. اما وقتی که در یک دیدار رسمی همراه با مترجم حضور پیدا می‌کنند، می‌خواهند این‌طور وانمود کنند که زبان رسمی در افغانستان «پشتو» است. در صورتی که اگر روزنامهٔ اطلاعات صد سال پیش را نگاه کنید، مصاحبه‌هایی از رجال افغانستان در روزنامهٔ اطلاعات چاپ شده که با زبان فارسی صحبت کرده‌اند. آن‌هم صد سال پیش! بعد از آن هم همین‌طور است. تا همین چند سال پیش وقتی رجال افغانستان به ایران می‌آمدند، به زبان فارسی صحبت می‌کردند؛ حتی حامد کرزی و اشرف غنی. اما حالا شرایط طوری است که تیم سیاسیِ طالبان، همراه با مترجم به ایران می‌آید. با این وضعیت آینده‌ای که خواندنی است ممکن است برای افغانستان و ایران، ترجمه‌کردنی باشد!

© از: خانهٔ کتاب و ادبیات ایران (۱۴۰۲/۸/۲۵)

#⃣ #فارسی‌ستیزی #زبان_و_سیاست #زبان_و_ایدئولوژی