سلام بر زرنه Zarneh ⁃🔕

#مشاهیر_کلهر
#شعر_کلهری

«کَنزُالعرفان*» حیرانعلی‌شاه کلهر احتمالاً نخستین آثار چاپ‌شده به زبان کلهری در ایران در دوره‌ی قاجار بوده‌است. این اثر را محمدحسن‌خان صارم‌السلطنه به‌سال ۱۳۲۴ هجری با حروف سربی چاپ کرده‌است.
حیرانعلی‌شاه کلهر(میرمحمدصالح نعمت‌الهی ماهیدشتی کلهر) از عارفان و شاعران بزرگ غرب ایران بوده است که شاگردان و مریدان بزرگی چون لاهوتی، سهیلی، وفا و ...، پرورانده‌است. فریدالملک همدانی در خاطرات فرید از وی به‌نیکی یاد کرده و سن و سالش را در هنگام دیداراش، حدود هفتاد سال ذکر کرده‌است. سال فوت حیرانعلی‌شاه کلهر را ۱۳۲۳ ق ذکر کرده‌اند.
شعر کلهری حیرانعلی‌شاه سرشار از مفاهیم عرفانی‌ست؛ چنان‌که گویی مولانا به زبان کلهری دُر معانی سفته و شعر عرفانی و عاشقانه سروده‌است. با وجود بسامد زیاد واژه‌های عرفانی فارسی، در شعر حیرانعلی‌شاه، اشعارش در ساختار زبان کلهری‌، نشان از جایگاه این زبان معیار غرب ایران و قابلیت زبان کلهری برای پرداختن به هرنوع مضمونی پیچیده در ادبیات عرفانی و عاشقانه دارد.
*«کَنز» kanz، به‌معنای گنجینه، واژه‌ای عربی و مُعّرب «گَنج» ایرانی است. کَنزُالعرفان یک بار در دوره‌ی قاجار، و بار دیگر پس از انقلاب 1357 توسط محمدعلی سلطانی چاپ شده‌است. محتوای این اشعار نشان از تعلق شاعر به فرهنگ و زبان و ادب ایرانی و فارسی در دوره ی قاجار بوده است.

در پایین بخشی از شعرهای وی را می‌آوریم:

له‌کوی نجـدِ دوس، وانـگِ ویلمَـن
چیو مجنون پی لیل، هر لیل‌لیمَن
میو‌وه‌میو اعضام، تا وه مغز پوس
سر گرم ذکرن، گیشت وه نامِ دوس
گیان و دل و پوس، یک‌جا ژه دوسه
یادوس! پس من کیم، هام له ئی پوسه؟
اگر یه تویی ژه مغز و پوسم
پس من دی کیم عاشق وه دوسم؟

صالح مایشتی کلهر در شعری دیگر احاطه‌ی بی‌مانندش را بر ادبیات فارسی و شناخت بزرگان ادب فارسی نشان‌داده‌است:

هام‌سران وا که‌ی!
حق قاپي رحمت، له ریودان وا که‌ئ
جـــــام قلبـــــدان، جهــان‌نمـــــا که‌ئ
گیٔـــاگـانـــدان، وه شهــنشـــاه کـــه‌ئ
فقیـــــر و عـالِـــم، حـکیـــــم و واعــظ،
گیٔشت‌غرقیم ژه‌خوان احسانِ«حافظ»
بو عطـــــرِ «عطار» دا نـــه دماخـــــم
روشِـن‌کِـرد ژه نـورِ خـودا، چـراخِــــم
اســرارِ وحـــدت، هـا لـه «مـثـنـوي»
بشنـو تـه، ژه قَـول «مولایِ معنوي»
گــوش بِـدَر وه نَـئ، بشــو وه نائـي
گیان وه فدائ مدحِ «حکیم‌سنایی»
لـــه دور خرمـــــان عِلـــــم «بهایی»
گیٔشـت خوشه‌چینن، مَکَـن گدایـــي
رزمِ «فردوسي» و بــزم «نظامي»
شاعران دهر، «انوري» و «جامي»
له شهــــد اشعــــار «سعدی شیرازی»
مرخ روح چیو طیر، مای وه بال‌بازی
سپس در ادامه به شاعران بزرگ سرزمین کلهرستان پرداخته‌است:
خودا خلق نکرد، یه نفـر عامــــی
سخن‌سنج له طرز «میرزا الهامي»
بشنـو ژه «نجف»، «شاکـه» و «ترکه‌میر»
کس چیو «سئ یعقوب» نفسْ نکرد اسیر
تـو «نیـــــاز» نیتـــــه، وه نیـازه‌وه
وه دیـده‌ی خمـار، چیـو شهبـازه‌وه
«غلامرضا» نیتـه، وه‌ شور‌مناجـات
چیو موسا له طور قاضی‌الحاجات
سی‌صالح نایي، مخلوق وینه‌ نئ
عمـلِ صالـح، اسمی هـا وه خـوئ

حیرانعلی‌شاه کلهر در اشعار دیگری با درون‌مایه‌های فلسفی و عرفانی، به کُردی‌بودن اشعار خویش و عجم‌بودن(ایرانی‌بودن) خود و اضمحلال عصر اقتدار عرب اشاره‌کرده‌است:
هام‌سران کُردن
عصر عرب چی، یه دور کُردن
عربی ختم بیو، وه چوارده‌معصوم
چـــاو بـدنامـیِ عجــم، دان وه روم
چونکه فانــی بیـم، له ذاتِ داور
نور کُرد چیو خور، عالَـم گرته‌ور
حکمی بدم پیت، من‌که سی‌صالم
اوراقِ الـفـــاظ، بشور لــه عالــــم
مس ملنگم، له جامِ سرشار
وه لسان قـوم، مکرم گفتار
دلیل و برهان اسب چوبینن
شغل احوالان دیده دو بینن
برهان قاطع، بی‌دنگ و ندا
خرق عادتـن، له مـرد خودا

پ.ن: نجف، شاکه، ترکه‌میر، سی‌یعقوب مایشتی، غلامرضاخان ارکوازی و نیاز، همگی کلهر و کلهرزبان بوده‌اند.

🌎
🔺`•) ➧@salam_bar_zarneh

👍2👎2❤1👏1🙏1👌1💯1

2K views08:55